Opinions

Verontrustend verhaal over religieuze devotie die omslaat in iets waarbij een individu mee wordt gesleurd in de gekte van de massa. Niet echt een esthetisch hoogstaande film, maar het gelaagde acteerwerk van Sharmila Tagore maakt heel veel goed. Die doordringende blik blijft mij nog wel een tijdje bij. Net zoals de kinderlijke onschuld die ze op sommige momenten ook uitstraalt. Liefhebbers van deze film doen er goed aan om ook eens Gaav uit 1969 te checken.

Erg naar 'The Devil All the Time' (2020) uitgekeken omdat ik southern gothic een warm hart toedraag. Op sommige vlakken stelt de film beslist niet teleur, zoals de gitzwarte sfeerschets van een naoorlogs Amerika waar een geweldcultus en een verknipte seksuele moraal doorheen verschillende generaties lopen. De grote geschiedenis (de Korea- en Vietnamoorlogen) als een leidmotief waaromheen verklaringen worden gevonden voor de innerlijke verscheurdheid van een natie. Met een imposante sterrencast om gestalte te geven aan allerhande kruimeldieven, psychopaten, corrupte dienders, geloofswaanzinnigen, maffiosi en andere randfiguren. En bij vlagen is 'The Devil All the Time' (2020) steen- en steengoed in hoe het ontroering weet te vinden in een narratief vol traumatisch geweld. Tegelijkertijd raakt de kommer en kwel toch een punt van verzadiging. Zo samengepropt in 't relatief korte tijdsbestek van één film. Ik begrijp niet goed wat de beweegreden is geweest om hier geen miniserie als 'True Detective' of 'Fargo' van te maken. Waar sommige bijrollen meer ruimte krijgen voor psychologische ontwikkelingen en het beoogde schok-effect effectiever kan worden gedoseerd. Nu doet het me minder dan eigenlijk zou moeten.

Vrolijke feel good-komedie rond een slonzige journaliste die terecht komt op het kantoor van een beruchte modejournaliste. Hoe houdt zij stand tegen de terreur van kleinerende opmerkingen, onmogelijke opdrachten en boze tirades? Leuke rollen van Meryl Streep als de modejournaliste en Stanley Tucci als designer. Ik vond het wel een tikkeltje te voorspelbaar.

Senfimentele Hollycaust-kitsch. Eigenlijk alleen leuk om Kirsten Dunst en Brittany Murphy aan het begin van hun acteerloopbaan te zien (over-) acteren.

Misselijkmakend oppervlakkige film, over de totaal krankzinnige zoon van Saddam Hoessein en zijn vreemde relatie met dubbelganger, Latif Yehia. De relatie tussen meester en slaaf had tot een zeer onderhoudende thriller kunnen leiden, een beetje in de geest van ''The Last King of Scotland'', maar de afwerking is van een abominabel laag niveau. Jammer, want de dubbelrol van Dominic Cooper is best in orde. Hij zet de twee totaal verschillende mannen neer op een manier dat ze op elkaar lijken maar toch ook weer helemaal niet.

Het script mist echter elke vorm van subtiliteit en de ranzige daden van Uday worden dan ook breed uitgemeten. We zien dus verkrachtingen, moordpartijen en gruwelijke martelingen, puur om maar te benadrukken hoe afzichtelijk slecht en verwerpelijk de Saddams waren. Des te pijnlijker zijn de afschuwelijke propagandabeelden van aanvallen van Amerikaanse troepen en de speeches van Bush Sr. (vol holle oorlogsretoriek!) Het wordt er maar even ingewreven hoe blij de wereldgemeenschap moet zijn dat deze schurken zijn verjaagd.

Als de oorlog met de mens mee vlucht

Dheepan (2015) heeft iets ongrijpbaars. Het is een empathische film over drie mensen die in den vreemde moeten aarden in een vijandig gezinde maatschappij. De drie Sri Lankanen hebben maar één gemeenschappelijk houvast: een door smokkelaars samengestelde gezinsconstructie, met als voornaamste doel om de aandacht af te leiden dat de pater familias ooit een onderdeel was van de beruchte Tamil Tijgers. Het is óók is een snoeiharde gangsterfilm over een banlieue waar geweld en bandeloosheid tussen concurrerende appartementencomplexen de norm is. De geportretteerde gezinsleden aanschouwen het geweld, totdat óók zij opgenomen worden in de vernietigende geweldcyclus.

Dheepan mengt hyperrealistisch sociaal drama met de genreconventies van een misdaadthriller. Het is doorleefde 'kitchen sink' narigheid waar Ken Loach nog een puntje aan kan zuigen, maar naar het einde toe slaat het opeens door naar een gruwelijk wraakepos in de geest van Death Wish of Falling Down. Is het slechte cinema dat de twee genrestijlen met verschillende smaken (ontroering en mededogen; bevredigende wraaklust) niet naadloos in elkaar overlopen? Of heeft het misschien een eigen kwaliteit omdat het die twee extremen bij elkaar brengt? Eerlijk gezegd heb ik het antwoord zelf niet, want dit is mijn eerste kennismaking met het werk van Jacques Audiard. Ik heb hoger gewaardeerde films als 'Un Prophète' (2009) en 'De Rouille et d'Os' (2012) simpelweg nog niet gezien. Die fout ga ik overigens rap herstellen!

Toch wil ik een lans breken voor een film die op geheel eigen wijze voorbij de sentimentele platitudes gaat van vluchtelingencinema. Dheepan valt niet in een politiek correcte mal te gieten van hoe vluchtende mensen doorgaans geportretteerd worden: als hardwerkende, goed bedoelende individuen die terecht komen in een hardvochtige schaduwmaatschappij van onze extreem gereguleerde westerse maatschappijen. Audiard vermenselijkt de harde strijd die deze vluchtelingen voeren om geaccepteerd te worden in hun nieuwe habitat, maar hij schuwt ook niet de ongemakkelijke en pijnlijke vragen rond hun specifieke migratiesituatie. Dheepan (de man) had bloed aan zijn handen in een conflict waar hij onderdeel was van 'de slechte kant'. Maar maakt hem dat iemand die daarom de toegang tot een nieuw land ontzegd zou moeten worden? Handelde hij uit noodzaak met onethische overlevingsstrategieën om zijn leven vorm te geven, of is het iets in hem waardoor hij zijn toevlucht neemt tot excessief tegengeweld?

Deze productie heeft niet geheel ten onrechte een Gouden Palm binnengesleept, omdat het een unheimisch beeld schetst van onze angsten en doembeelden over de gevolgen van de globalisering. De gekozen vorm, waarin realisme en genreconventies samenvloeien, maakt het tot een dystopische parabel die voorbij linkse en rechtse sentimenten gaat. Het toont de schrijnende misère van integreren als een op zichzelf gewelddadig proces van aanpassen, concessies doen, dingen loslaten en andere dingen aanleren om niet afgewezen te worden. Het toont óók een niets en niemand ontziend beeld van oorlogservaringen en trauma's als de menselijke drijfveren die niet van het ene op het andere moment afgesloten zijn als iemand een nieuw leven begint op een andere plek op aarde. De harde werkelijkheid is dat de emotionele, de psychische, de morele en de ethische gevolgen van van de oorlog vluchten onoverkomelijk met individuen mee komen naar hun nieuwe levens.

Waar het Audiard in mijn ogen om te doen is, is om een 'dystopische parabel' te schetsen waarin de kijker gedwongen wordt om zich te identificeren met twee aspecten van migratieproblematiek. Eerst de pijn en de moeite die nieuwe migranten moeten doorstaan om hun oude levens achter zich te laten en de nieuwe levens te accepteren. Daarna de frustratie als het doordringt dat westerse maatschappijen zo georganiseerd zijn dat nieuwkomers hun nieuwe bestaan beginnen op plekken die doelbewust buiten de samenleving zijn geplaatst. Waar inkomensongelijkheid en lagere levensstandaarden nu eenmaal de norm zijn, omdat de nieuwe burgers zich eerst moeten 'bewijzen' alvorens zij mogen proeven aan de gemeenschappelijke rijkdom.

Dheepan is beschadigd door zijn verleden en gemangeld door het gebrekkige perspectief in zijn heden. Het interne geweld wat hij meeneemt uit Sri Lanka wordt versterkt door de externe omgevingsfactoren van een troosteloze plek waar de hoop op beterschap al is opgegeven. Onze westerse maatschappijen zijn zo georganiseerd dat nieuwe inwoners bij voorbaat gedesillusioneerd raken door de gebrekkige omstandigheden waarin nieuwe mensenlevens van start gaan. Audiard raakt met deze dystopische parabel aan de kern van de migratieproblematiek: zijn wij in het westen voldoende geïntegreerd om mensen op te vangen die nieuwe levens willen beginnen? Of plaatst Europa migranten bewust buiten de eigen samenlevingen?

Alcohol en kleinburgerlijkheid

Tirannieke schooldirecteur (Paul Meurisse) regeert met ijzeren vuist over de verschillende klassen, rangen, geslachten en standen op zijn prestigieuze internaat. Zowel schoolkinderen als personeelsleden dienen zich te schikken naar zijn hardvochtige tucht en orde, waarmee het systeem draaiende gehouden wordt. Iedereen kent zijn plek in de hiërarchie. Voor de leerlingen een braaf ‘ja en amen’ als meester of juffrouw wat van hen vraagt. Volwassen leerkrachten moeten zich ook conformeren naar de sociale spelregels; met als grappigste fragment een gefrustreerde leerkracht die toestemming vraagt voor het derde nipje alcohol tijdens de gemeenschappelijke schoollunch. Dezelfde figuur is later extatisch blij als de verdwenen schooldictator zijn drankgebruik niet meer kan toetsen.

Simone Signoret en Véra Clouzot spelen de twee grootste slachtoffers van de onderdrukkende patriarchale tirannie. Exotische echtgenote (Christina Delassalle) is in een innerlijk conflict verwikkeld als zij wil scheiden van haar maniakale bruut van een echtgenoot, terwijl zij in de knoop ligt met haar eigen religieuze overtuiging van huwelijkse trouw als belangrijke kernwaarde in de echtelijke gemeenschap. Maîtresse (Nicole Horner) neemt steeds het voortouw om de getrouwde schelm te ringeloren binnen haar eigen plannetjes en doelstellingen. Deze twee contrasterende personages (daadkrachtige intrigante, rustig muurbloempje) zijn fijn op elkaar ingespeeld als 'fatale vrouwen' die - als ware het een revenge flick - hun vrijheid opeisen. Jammer genoeg wordt juist dat uitgangspunt verpest met de moralistische wending waarbij 'het goede' uiteindelijk wint van 'het kwade'. Hitchcock zou soortgelijke thematiek meer gelaagd verbeelden.

Zelfs voor een film uit de jaren vijftig oogt het bijzonder gedateerd en kneuterig, maar op een overdreven manier dat het bijna niet anders kan dan dat Henri-Georges Clouzot het heeft bedoeld als een ironische knipoog naar een kleinburgerlijke provinciementaliteit. Vrouwen als slavinnen voor de mannelijke lusten en geneugtes, op het absurde af. Volwassen mannen zijn hier dan ook zonder uitzondering: klepzieke roddeltantes; opdringerige, seksueel gefrustreerde egoïsten; of volgzame figuren, die onmachtig zijn om zelf na te denken.

Volgens mij is deze film één grote speelse knipoog naar een kleinburgerlijk Frankrijk waar alcohol rijkelijk vloeide om aan de rigide, discriminerende klassenmaatschappij te kunnen ontsnappen.

Ongelofelijk dat Hirschbiegel, de regisseur van 'Das Experiment' (2001) en 'Der Untergang' (2004), achter zo'n vlak niemendalletje zit. Het begint al met de casting van het titelpersonage. Naomi Watts is een hyperseksuele Hollywood-starlet, een koele vamp, een verleidster; je kunt geen vat op haar krijgen en daarom is ze zo onnoemelijk fascinerend. Op zich had het sensuele, verleidelijke van de actrice best een spannende keuze kunnen zijn om Diana's imago als toegankelijke publiekslieveling mee te contrasteren. Watts blijft echter een soort prinses op de erwt, een infantiel en naïef meisje dat slachtoffer werd van de grote boze wereld, terwijl ze ook heus goede dingen voor de mensheid deed. Haar tegenspeler, Naveen Andrews als Dr Hasnat Kahn, blijft de soort acteur die het beter doet in pulp-producties of televisieseries, want hij mist nuance en geloofwaardigheid om een belangrijke rol te dragen. Watts/Andrews hebben nul chemie met elkaar, met als gevolg dat hun bloedeloze romance stroperig voort kakt.

Typisch een documentaire met vooral veel pratende hoofden die uitleg geven bij archiefmateriaal, maar één en ander krijgt cachet als het prins Harry en Prins William betreft. Het is uniek beeldmateriaal omdat ze hún kant van het verhaal vertellen: twee jonge jongens die net hun moeder hebben verloren, maar zich moeten conformeren aan allerlei protocollen en deugdelijkheidsregels, terwijl tegelijkertijd de hele wereld gretig met hun rouwproces meekijkt. Ze hebben nog steeds een brok in hun keel als ze erover praten.

Het blijft toch een beetje pijn doen dat de grootmeester van de zombiefilms zoveel matigheid aflevert. De laatste tijd is het zeer zeker niet aan de man te danken dat we plezier uit het genre halen. Deze film doet denken aan het halfbakken probeersel van een jonge cineast zonder enige ervaring. Het voelt vooral goedkoop en zouteloos aan. Er was ooit een trilogie die ons deed smullen om het rijk van de levende doden, maar de zombies die Romero nu op ons afstuurt hadden beter in de hel kunnen blijven. Bah!

Wat te doen als je als komiek doorbreekt met improvisatiecomedy in candid camera situaties, maar dan vervolgens zo bekend ermee wordt dat iedereen je typetjes kent!? Kennelijk kon Sacha Baron Cohen niet veel anders meer dan zijn nieuwste typetje neerzetten in een standaard komedie. Gelukkig is óók zijn Aladeen een fijn politiek incorrect monstertje, dat tegen de gevoelige plek aanschopt van de eindeloze reeks aan dictatoren die onlangs zijn gevallen in de Arabische lente. Leuke vondsten als decadent ingerichte Oosterse paleizen en een hippe Arabische soundtrack zorgen voor een extra Oriëntaalse sfeer. Helaas weet de film niet zijn volledige speelduur even scherp te zijn door een overdaad aan onnodig ranzige poep- en pieshumor.

Het portret van een pubermeisje en haar ontmaagding als beeld van de seksuele moraal in de jaren zeventig. Intiem gefilmd door op de huid van actrice Melody Klaver te blijven zitten met de camera. Heel knap ook dat dit 15-jarige meisje blijft boeien met haar naturel acteren. Ze wisselt de zwoele verleidster af met het botte pubertje en het gekwetste kind. Het levert een heel persoonlijke film op over dat fragiele moment in een meisjesleven wanneer er grote keuzes gemaakt moeten worden over seks en liefde. Het einde stelde mij een tikkeltje teleur, omdat het een grote dramatische ontwikkeling overslaat en als een nachtkaarsje afloopt. Of ik ben gewoon een enorme sadist die de hele tijd een slecht verloop had verwacht. Wink

Leuk dat von Trier kennelijk alle genres en bijpassende conventies afgaat. Met 'The Boss of It All' neemt de deprimerende Deen het genre van de komedie onder handen. Is het grappig? Nou nee. Daarvoor is het teveel intellectueel hoogstaand gedoe met experimentele vormspelletjes, verwijzingen naar theatertheoretici en momenten van Brechtiaanse zelfreflectie. Op het hoesje staat iets van 'als von Trier The Office zou doen', tsjaaaa, misschien spreekt het boekdelen dat ik dat soort melige kantoorhumor totaal niet kan waarderen.

Weinig binding met dans, het gespierde mannenlichaam van Patrick Swayze en het sleetse plot van de kalverliefde voor 'foute man'. Dan blijft er een nogal voorspelbaar niemendalletje over, maar met af en toe een bekende hit om mee te neuriën.

Rauwe kitchen sink over vluchtelingen die ongewild in een crimineel milieu terechtkomen. Het zet zijn onderwerp illegaliteit en rechteloosheid dermate bont aan dat het een schmierpartij wordt van clichématige schurkentypetjes die onschuldige medemensen genadeloos uitbuiten. Een belangrijk onderwerp als dit verdient het om met iets meer nuance en voorzichtigheid aan te pakken.

Het stukgelopen huwelijk als een misdaadmysterie waar achter elke emotie of gedraging een nieuwe onthulling verborgen zit. 'The Disappearance of Eleanor Rigby: Her' (2013) is een stijlvolle film - een tikkeltje zwaar op de hand en pretentieus - waarin Eleanor Rigby (Jessica Chastain) haar liefdestrauma probeerde te smoren met een zelfmoordpoging, maar zich naderhand geconfronteerd ziet met de subtiele onderdrukkingen van een moderne vrouw. Of het de overbeschermende familieleden zijn die haar in een te veilige cocon willen houden, omdat ze haar alleen kunnen begrijpen als een irrationele 'hysterica'. Of de geïnternaliseerde twijfel over het levenspad dat ze zal volgen na haar huwelijksbreuk, want voorbij het moederschap en de rol van echtgenote lijken er weinig andere rollen meer voor haar te zijn weggelegd. En altijd is er die vertwijfelende seksuele en emotionele aantrekkingskracht naar Conor (James McAvoy), die in levendige flashbacks soms terugkeert als een schim uit onschuldiger tijden, toen de twee geliefden nog vooral genoten van hun lichamelijke samenzijn in de buitenlucht of in te krappe autocabines. Vooral die vrijscènes werken hier ongelofelijk goed omdat Chastain/McAvoy chemie met elkaar hebben en zo geloofwaardig de kleine, subtiele machtsverschillen spelen van twee mensen in een gepassioneerde relatie. In elkaar opgaan maar misschien geen oog hebben voor de problemen die aan de horizon lurken door factoren buiten hun invloed. Achter het kabbelende tempo van 'The Disappearance of Eleanor Rigby: Her' (2013) steekt een onderhuidse, psychologisch geladen film die spannend blijft tot aan het ambigue slotshot.

Niet zo sterk als de Her-versie van dit tweeluik. Het is als vorm-experiment leuk gevonden om twee gespiegelde genderperspectieven te hebben op dezelfde liefdesrelatie, maar de noodzaak of urgentie voor 'zijn' gezichtspunt is er te weinig. De sterkste emotionele momenten heb ik al eens voorbij heb zien komen in het vorige deel, terwijl ik de uitwerking van giftige mannelijkheid (geen grenzen accepteren, stalken, haantjesgedrag, competitiedrift) veel te karikaturaal vind. Wat ik bij 'Her' zo ontzettend goed vond- hoe de intimiteit tussen Chastain/McAvoy werd uitgebeeld in die bitterzoete auto-vrijages - schittert in deze mannenversie door afwezigheid. Alsof 'zij' (Jessica Chastain) verlangend en met tederheid terugkijkt naar die fysieke momenten waarop de twee zich in elkaar verloren, terwijl 'hij' (James McAvoy) alleen maar zijn mannelijke privilege is om ongehinderd seksuele contacten uit te wisselen. Het lijkt ook alsof deze mannenversie (bewust) grappiger en luchtiger is, tegenover een vrouwenversie waar de breuk zwaar op de hand ligt en grote consequenties heeft voor de geportretteerde vrouw. Zij probeert zich immers van kant te maken en hij is haar liefdevol aan het stalken. (!?) Ik had het sterker gevonden als mannelijke seksualiteit scherper werd uitgebeeld - meer onzekerheid en twijfel van zijn kant, meer problemen met intimiteit - en dat hierin niet een raar onderscheid gemaakt werd tussen hoe mannen en vrouwen seks beleven.

Een parodie is pas geslaagd als hij enigszins subtiel is, en laat deze komedie dat nou beslist niet zijn. Verschrikkelijk ranzinge grappen rond evenzo verschrikkelijke typetjes.

Uit de DVD-collectie 'gejat' van een vriendin die hem tweemaal in haar bezit had. Ongeveer wat er overblijft als de regisseur de scherpe satire en de genrekritiek van Team America weglaat, maar dat hij vervolgens wel blijft focussen op de poep- en piesgrappen en het extreme sadisme. Het werkt niet dat de grappen voorspelbaar zijn. Je kunt bij de meeste grollen de punchline ruim van tevoren bedenken, en dan wordt het niet gebracht op een manier dat die voorspelbare opbouw deel van de lol is. De makers hebben ook een vreemde fixatie met het recyclen van dezelfde grappen, zoals held redt hond/poes/seksslaaf, maar vermoordt iedereen eromheen . Bij vlagen is het pijnlijk ongrappig, met raciale/seksistische stereotypen en gemene harde grappen. Soms weet die extreme flauwheid weer wél op de lachspieren te werken.

Het realistische aspect van de ''mockumentary'' is geniaal getroffen en schetst een briljant beeld van de onmenselijkheid waarmee we met onze minderheden omgaan. Helaas komt de film langzaam in wat gebruikelijker vaarwater en wordt het wat meer een standaard blockbuster. Is niet per definitie slecht hoor, maar het heeft niet mijn persoonlijke voorkeur. Wel hadden ze de overgang iets geloofwaardiger mogen doen. Ik had graag in een eerder stadium al gezien dat de aliens niet alleen de gestoorde freaks zijn die de beeldvorming ervan heeft gemaakt. Nu blijkt er ''opeens'' een vriendelijke alien tussen te zitten en wordt het beeld wat we hadden meteen ontkracht. Maar ik geef ook meteen ruiterlijk toe dat een blockbuster als deze verre mijn voorkeur heeft boven de gebruikelijke leegte van Transformers en standaard superhelden.

Wat True Grit was voor de gebroeders Coen is Django Unchained voor Taranino: een onvervalste western die via de stijl van de regisseurs het genre van een nieuw elan voorziet. Net als bij Inglourious Basterds is er die goed uitgebalanceerde mix van voldoening scheppend zinloos geweld en goed getimede humor. Wat deze net iets beter maakt, is dat er onder dat vernislaagje van gruwelijkheid best een gevoelige kant zit. Niet in de laatste plaats omdat het zo expliciet een statement maakt tegen het Amerikaanse slavernijverleden en de weinige zwarte helden die hun weg hebben gevonden naar het culturele erfgoed. Maar het allermooiste is de geslaagde bromance tussen Christopher Waltz en Jamie Foxx die bewijst dat de filmmaker een stuk milder is geworden in zijn films. Naast bloed, seks en geweld is er nu ook de ruimte voor menselijkheid die kruipt waar het niet gaan kan.

'Slut shaming' in het Egypte van eind jaren vijftig

Doa al Karawan/The Nightingale’s Prayer (1958) gaat over een vrijgezelle losbol uit de upperclass die gedachteloos seksuele contacten heeft met zijn werkneemsters. Die twee werelden – verwestersing van de hogere klasse en traditionalisme van de onderklasse - komen lijnrecht tegenover elkaar te staan door zijn onnadenkende handelen. Zijn seksuele escapades hebben direct een gevolg op de levens van de vrouwen uit een conservatieve Bedoeïenen familie; een moeder en twee dochters worden er gewelddadig op afgerekend als zus Henady valt voor de charmes van de charmeur. Het perspectief ligt vrijwel in zijn geheel bij de maatschappelijke onderklasse van onopgeleide vrouwen uit conservatieve families. Hun levenslot wordt gedomineerd door hoe rigide tradities een situatie creëren dat zij financieel, emotioneel, intellectueel afhankelijk zijn van wat hun mannelijke ‘bazen’ hen afdwingen; een perverse machtsongelijkheid die exploitatie, verstoting en ongelijkwaardig strenge afstraffing in de hand werkt.

Naar verluidt de beste Egyptische film ooit gemaakt. Zo ver wil ik zelf niet gaan voor een intens melodramatisch treurspel waar het noodlot als een zwaard van Damocles boven de hoofdpersonages hangt. Toch is het inderdaad een bijzondere film, die voornamelijk opvalt omdat regisseur Barakat zijn marxistische polemiek annex zedenschets laat dragen door een keur aan sterke vrouwelijke personages. De beeldschone hoofdrolspeelster Faten Hamama steelt de show als het plattelandsmeisje Amna. Mooi hoe je haar ziet veranderen van een onschuldige, naïeve schoonheid tot een calculerende vamp die haar seksualiteit inzet om haar doelen te bereiken. Naast haar eveneens een leuke bijrol van de oudere Mimi Chahib als de groezelige waarzegster/hoerenmadam/regelaarster Zanoeba. Of Ragaa al-Giddawy als het knappe aristocratische meisje dat zich opmaakt voor een huwelijk met de ogenschijnlijk de perfecte partij; namelijk de vrijgezelle, op seks beluste, vrijgezelle man die zoveel teweegbrengt met zijn onnadenkende veelwijverij.

Eerlijk is eerlijk: een zekere kitscherigheid heeft cinema uit deze regionen vaak wel. Zoals gezegd, het is een tragedie in de meest tragische zin van het woord, waar de vrouwelijke hoofdpersonages steeds weer tot het uiterste getergd worden. Natuurlijk met snijdende violen om de emotionele ontwikkeling dikker aan te zetten voor maximaal effect. Ook het acteerwerk voelt ‘anders’. Het spel van verleidsters die verleiden is karikaturaal dik aangezet, waarbij je als kijker niet echt het gevoel hebt dat het erg waarschijnlijk is dat iemand hier intrapt. Al zijn bronstige mannen natuurlijk niet de meest helder denkende wezens op aarde. Toch loont het de moeite om door het besuikerde laagje heen kijken, want het blijft nochtans overeind als een beklijvend stuk maatschappijkritische cinema dat inhaakt op nog steeds relevante issues over vrouwenonderdrukking.

Het verbaast me steeds weer hoe areligieus Egyptische boeken/films zijn uit dat specifieke tijdvak (grofweg jaren vijftig tot jaren zeventig). Tegenwoordig is het bijna ondenkbaar in de moderne cinema uit Egypte om religieuze hypocrisie head-on onder de aandacht te brengen. Het gebeurt nog wel, maar spaarzaam, vaak voorzichtig ingedekt om niet de religieuze achterban tegen het hoofd te stoten. Moderne Egyptische films voelen vaak wat prekerig, wat meer bevestigend dat de islam uiteindelijk toch heus het antwoord is. Terwijl een film als Doa al Karawan weinig subtiel kritiek levert op hypocriete religieuze moraal. Zo gebruikt geen manneelijk karakter in deze film Koranspreuken voor nobele doelen; religieuze uitingen worden louter gebruikt om snode plannetjes te verdoezelen onder een façade van hypocriete vroomheid. Antireligieus is het natuurlijk niet, maar er zit bij dit soort marxistisch geïnspireerde regisseurs wel een kritisch geluid dat ik niet meer zo terugzie in contemporaine producties.

Van het ene op het andere moment ontdekt een gelukkig getrouwde arts dat haar huwelijk gebaseerd is op een leugen. Wie is zij zelf nog als haar echtgenoot een netwerk van leugens opzet om te verbergen dat hij een jongere vrouw verkiest!? Doctor Foster' (2015) is een heerlijk vileine zedenschets, waarin Gemma Foster (Suranne Jones) verschillende maatschappelijke rollen moet spelen om voor haar eigen belang op te komen. Een beetje zoals de grote transformatierollen van getroebleerde gezinsmannen als Walter White of Tony Soprano. Maar nu met een vrouwelijke hoofdpersoon die een hogere maatschappelijke functie heeft dan haar echtgenoot en daarmee de voornaamste broodwinner vormt. Het levert in die zin ook een andersoortige dynamiek op omdat Gemma Foster ontdekt hoezeer haar identiteit afhangt van die mannelijke ander en minder op basis van haar eigen verdiensten. Elke aflevering verandert ze meer van een zichzelf wegcijferende grijze muis naar iemand die zelfs haar artsenprivileges inzet om dingen gedaan te krijgen. Want Gemma Foster heeft dan misschien de verwachtingen van haar omgeving tegen zich, maar ze kan genadeloos terugslaan met de macht die ze wél heeft. Hoogst bevredigend wanneer ze dat doet!

Ik heb nooit zo begrepen waarom Vince Vaugn en Ben Stiller grappig zouden zijn. Ze doen dan ook goed hun best om 92 minuten lang voornamelijk niet grappig te zijn.

Het begin van 'Dog Soldiers' (2002) oogt wat lowbudget en gedateerd. Maar als de weerwolven zelf eenmaal in beeld komen, dan is het toch genieten om de prima creature designs. Het sterkt me opnieuw in het idee dat er met CGI-animatie iets wezenlijks verloren is gegaan in dit soort genrefilms. In een moderne productie hoeft er gelukkig niet meer gehannest te worden met POV-shots en je krijgt de monsters onophoudelijk te zien. Toch weet een productie als 'Dog Soldiers' (2002) elke afzonderlijke weerwolf een eigen persoonlijkheid te geven en het voelt steeds alsof ze tastbaar aanwezig zijn op de sets. Qua verhaal had 'Dog Soldiers' (2002) misschien nog net iets effectiever in kunnen zetten op de psychologische spanningen tussen de soldaten. Het voelt niet écht verdiend als sommige gewonde personages opeens zelf óók wolfsoldaten worden.

Voor mij dan juist weer verreweg de leukste Kevin Smith. In zijn andere films blijft hij teveel hangen in die culterige nikserigheid, hier gaat hij toch even mooi de strijd aan met Christelijk indoctrinerend Amerika. Het levert een hilarisch geheel op.

Onverwacht best een warme feelgoodfilm. Je zou het in eerste instantie niet zeggen wanneer de gefrustreerde, kortaangebonden Rudy Ray Moore (Eddy Murphy) wordt geïntroduceerd. Of het aan zijn huidskleur ligt of omdat hij als corpulente man van middelbare leeftijd de houdbaarheidsdatum is gepasseerd, maar Rudy's komedie-ambities worden vroegtijdig gesmoord in een eindeloze reeks vernederende afwijzingen. Als totaalartiest - met een dansje, een liedje en een grapje - kan de komediant niet meer op tegen de hardere stand-upcomedy waar de mensen eigenlijk voor komen. Maar waarom het wiel opnieuw uitvinden als een ondergerepresenteerde Afro-Amerikaanse subcultuur op straat is te vinden? Het blijkt een gouden greep wanneer Rudy zich de grappen van clochards toe-eigent en deze gebruikt voor z'n nieuwe alter-ego Dolemite. Een vuilspuiende en hyperseksuele pooierfiguur, die subversieve obsceniteiten over seks en geweld op z'n publiek afvuurt. Gezamenlijk lachen om de absurditeit van een dominant witte burgermoraal.

Maar Rudy's ambities reiken nóg verder. Hij vat het schijnbaar onmogelijke plan op om ook de witte entertainmentindustrie te bereiken met een productie die gemaakt is voor en door Afro-Amerikanen. Het is de tijd dat 'blaxploitation' een nieuw soort genrefilms oplevert, maar de inkomsten ervan sijpelen nog altijd door naar witte producenten en studiobazen. 'Dolemite Is My Name' (2019) is een vrolijke film over hoe een cultfiguur als Rudy Ray Moore een nieuwe markt wist aan te boren in de opkomende zwarte middenklasse. Het is een schaamteloos grappige film over één man die zijn Amerikaanse droom najoeg en vond, en die navolging heeft gekregen in de veelheid aan zwarte artiesten die hier cameo's hebben. En laat de rol van Rudy Ray Moore op het lijf geschreven zijn van Eddy Murphy, die zijn eigen carrière ook ooit begon met subversieve komedie en zijn scherpe randjes verloor toen hij een breedgedragen knuffelkomiek werd. Maar het is puur genot om Eddy's brede glimlach en dialogenvuurwerk weer terug te zien in een prikkelende productie met een warm hart.

Sympathieke tearjerker over een afwezige vader die de kans krijgt om tijd door te brengen met zijn dochtertje. 'Doll House' (2022) hangt eigenlijk helemaal aan de chemie tussen verslaafde rocker Rustin (Baron Geisler) en het extreem schattige meisje Yumi (Althea Rumidas) dat niet kan begrijpen waarom ze zo'n sterke band heeft met haar nieuwe oompje. Ze trekken gekke bekken naar elkaar of doen leuke spelletjes. Er is genoeg aan te merken op 'Doll House' (2022) als de goedkope televisiekwaliteit en een geforceerd sentimenteel plot, maar ik heb op meerdere momenten traantjes uit mijn ooghoeken geveegd. En 'Doll House' (2022) heeft een Hollands tintje omdat het bijna volledig is opgenomen in ons land. Het heeft iets aanstekelijks om stroopwafels, jumbo-tasjes, rode bakstenen en sloten & grachten terug te zien in een niet-westerse productie.

Net als 'Kikujiro' (1999) een film van Takeshi Kitano waarin excessief geweld en wrange ironie een minder prominente rol hebben. Hier neemt de regisseur klassiek Japans poppentheater als leidmotief rond drie eigentijdse verhalen over de liefde in al haar verschijningen: kastenverschillen en de boze blik van oordelende anderen; het onbeantwoorde smachten naar een liefde die misschien nooit komt; en de obsessieve/dwangmatige liefde naar een onbereikbaar ideaalbeeld. En dat allemaal met schitterende sfeershots van ruisend kersenbloesem, maagdelijk witte winterlandschappen, en een absurdistische droom-sequentie om de cinefiele vingers bij af te likken. 'Dolls' (2002) balanceert op het randje van kitscherigheid en sentimentaliteit, maar Kitano blijft snoeiharde plaagstootjes uitdelen waardoor de kijker uitgenodigd wordt om de karakters bijna uit te lachen. Meer nog dan dat hij de schoonheid van die romantische liefde bezingt - zoals in de verschillende cultuurverwijzingen die hij erin verwerkt - toont hij een ander soort schoonheid van de liefde. Die treurige maar meelijwekkende menselijke worsteling om te begeren en begeerd te worden, terwijl het zelden tot meer leidt dan hartensmart, melancholie en frustratie.

Nog altijd één van de 'klassiekers' die ik voor mijn dertigste gezien wil hebben.

Kathy Bates zet een genadeloos goede rol neer als een onaantrekkelijke oudere vrouw die zich kranig verzet tegen alle misstanden op haar pad. Schijnbaar heeft Stephen King destijds het romanpersonage óók geschreven met haar in zijn achterhoofd. Tegenover Bates staat een Jennifer Jason Leigh die niet helemaal op kan komen tegen het acteervuurwerk van haar fictieve moeder, maar ze heeft wel de benodigde chemie met haar om het boeiend te houden. Misschien wordt het naar het einde toe iets te melodramatisch en te overdreven sentimenteel. Ach, het dient uiteindelijk zijn doel, want ik keek uiteindelijk naar de aftiteling met een brok in mijn keel.