Opinions

Literatuur over literatuur is toch iets anders dan film over literatuur. Erik de Bruyn heeft te rigide vast willen houden aan dezelfde vormtrucjes waarmee de auteur en het fictiepersonage in 'J.Kessels: The Novel' (2009) op zoek zijn naar hun eigen verhaal. Die zoektocht is in het medium cinema ook minder zinvol of interessant, omdat het hier op een visuele en technische manier ideeën overbrengt op de kijker, terwijl het teruggrijpen naar stilistische middelen uit geschreven teksten hier geforceerd en misplaatst voelt. De ingeblikte voice-over, die soms trouwens slordig wegvalt omdat de omgevingsgeluiden er te luid doorheen klinken, of de onverwacht hoogdravende mijmeringen over de aard van literatuur, die in deze setting helemaal ‘out of the blue’ komen en verder eigenlijk niks wezenlijks toevoegen aan het medium film. P.F. Thomése is nu ook niet meer de interne verteller en J. Kessels ‘zijn’ personage, maar de twee personages zijn allebei verworden tot cabareteske typetjes in hetzelfde verhaal.

En toch heeft 'J. Kessels' (2015) iets waar het veel commerciëlere Nederlandse producties aan ontbreekt: een risico nemen met een productie die hoge en lage cultuur expliciet met elkaar verenigt. De titelsong (De Weg) waarin Frank Lammers zijn smarten kweelt als een imaginaire levensliedzanger, die eigenlijk net iets te veel biertjes achter de kiezen heeft voor die karaoke in zijn plaatselijke stamkroeg. De vals nostalgische Americana van Danny Vera (Gentle On My Mind en Hot Burrito No. 1) en Eric de Bruyn (Chug-A-Lug en Honky Tonk Song). Of Willy Berrevoets (If Drinkin’ Don’t Kill Me) als de archetypische getergde Texaan die zijn alcoholverslaving zowel bejubelt als van zich af zingt. En al die andere country-klassiekers die op de soundtrack klinken. Het is nep, het is smakeloze kitsch, maar het is ergens toch een plezierig warm bad om in te verzuipen. Van Huêt en Lammers zijn leuk op elkaar ingespeeld als elkaars tegenpolen. De droomsequenties ogen plezant (niet in de laatste plaats omdat de Vlaamse Livia Matthes er meestentijds een centrale rol in heeft). Eric de Bruyn heeft van een onverfilmbaar boek toch een feestje weten te maken.

De gemiste kansen van een ontworteld mens. 'J'ai Perdu Mon Corps' (2019) is een sympathiek pareltje over zware thema's als onthechting, rouw en migratie. De Marokkaans-Franse Nafouel (Hakim Faris) moet ermee in het reine komen dat zijn leven niet het pad volgde waar hij ooit op had gehoopt. Hij verloor zijn beide ouders bij een noodlottig auto-ongeluk en hij begon zijn leven in Frankrijk met een achterstand omdat hij zich moest aanpassen aan de nieuwe situatie. Uit zelfbescherming leidt Nafouel een veilig bestaan waarin hij pizza's bezorgt of filosofeert over de alledaagse monotonie. Het Marokko uit zijn jeugdjaren nog een vage herinnering aan niet ingeloste beloftes over maatschappelijk succes. Maar dan gebeurt er een wondertje als Nafouel tijdens zijn werk aan de intercom blijft hangen met een ontevreden klant. Eerst wrijving en miscommunicatie tussen de bezorger en de stem van Gabrielle (Victoire du Bois), maar dan springt er een vonk over. Nafouel moet iets op het spel zetten voor het leven én voor de liefde.

De grootste blikvanger van 'J'ai Perdu Mon Corps' (2019) is natuurlijk de surrealistische symboliek. Het Frankenstein-motief rond een geamputeerde hand en diens ontsnapping uit een laboratorium. Hallucinante gevoelscinema met schitterende beelden van een monsterlijke hand in de stadsomgeving van Parijs. Een gevaarlijke helletocht waar het (voor ons) alledaagse opeens een plek wordt van zowel dreiging als vervreemding. Van ratten, duiven, toevallige passanten en andere plotselinge hindernissen. Eigenlijk zoals de timide Nafouel zijn verloren dromen en angsten onder ogen moet komen voor die broodnodige stap voorwaarts. Deze fantasierijke opzet maakt dat 'J'ai Perdu Mon Corps' (2019) een waaier aan emoties bestrijkt met het woordeloze epos rond de monsterhand en de rustige ontluiking van een liefde. Het is zo'n film waar je een beetje gaat houden van die behouden Nafouel en zijn zoektocht naar een eigen identiteit.

De documentaire rond het boek 'Tenzij de Vader' (2016) deed me beduidend meer dan het boek zelf. Dat komt vooral omdat je nu de ongemakkelijke gesprekken ziet tussen Eric Lie en zijn schrijversdochter Karin Amatmoekrim. Regisseuse Gülsah Dogan ken ik van het Halina Reijn-vehikel 'De OK-vrouw' (2016), maar ze heeft ontegenzeggelijk een filmische manier van documentaire maken, met de indringende sfeerschetsen waarmee ze Suriname in beeld brengt. Eerlijk gezegd fungeert deze verfilming voornamelijk als extra informatie voor mensen die het boek al gelezen hebben, want uiteindelijk doet het niet veel meer dan fragmenten tonen bij de belangrijke passages uit de roman. Amatmoekrim leest soms letterlijk citaten voor uit haar boek en Dogan schiet er bijpassende plaatjes bij.

Voor wie nog niet genoeg had aan meesterwerken als White Chicks, Big Momma's House, Norbit en al die andere komedies waarbij mannen zich verkleden als vrouwen. Ik heb een zwak voor Adam Sandler en veel van zijn foute komedies vallen bij mij nog best in de smaak. Zo niet Jack and Jill, want deze film doet alles verkeerd wat zo'n film verkeerd kan doen. Het typetje Jill van Adam Sandler is luidruchtig, irritant en zeker niet grappig. Slechts bij vlagen wordt het enigszins komisch ( toegegeven, de scene in de bioscoop is nog best geestig maar voor de rest is het een tergend ongrappige komedie. Onwaardig voor Adam Sandler, en dat wil toch wat zeggen met het dubieuze oeuvre dat hij al heeft...

Tijdens het kijken vroeg ik me vaak af of het werkelijk leuk is voor kinderen, of dat vooral progressieve ouders hier hun eigen wereldbeeld in bevestigd zien. Veel van de grappen vereisen een begrip van onderwerpen als lesbiennes, draagmoederschap en anonieme zaaddonatie. Het mist de subtiliteit om de herkenbare problemen die het terloops aansnijdt (pesten, eenzaamheid ruziënde ouders, erbij willen horen) klein en inzichtelijk te houden voor het kleine grut. Voor oudere kijkers liggen de karikaturale typetjes en het hoge slapstick-gehalte er irritant dik bovenop. Al is het kindacteurtje Matsen Montsma aanstekelijk als titelfiguur Jack, die volwassen mannen confronteert met hun kwetsbare ego's. Goed bedoeld, maar Jack's konijnenoortjes zijn de leukste vondst in deze geforceerde kinderproductie.

De chemie tussen Carice/Jelka van Houten en Holly Hunter maakt het wat inwisselbare road movie-plotje goed. Het verdient veel meer aandacht dan de overhypte gedrochten die de Nederlandse cinema het afgelopen jaar op ons af heeft gestuurd. De Nederlandse film is op z'n best met dit soort kleine, integere producties. Het zou me niet helemaal verbazen als deze het internationaal ook goed gaat doen.

In 'Jackie' (2016) van Pablo Larraín is Jackie Kennedy een (anti-) heldin zoals de Britse schrijfster Virginia Woolf ze zo mooi kon schetsen: eenzaam in de schaduw van een roemrijke man die haar eigen leven betekenis geeft, maar tegelijkertijd die neurotische twijfel dat ze iets verloren is geraakt door diezelfde afhankelijkheidspositie. Want wat is immers háár nalatenschap als presidentsweduwe!? Jackie moest zich als een kameleon aanpassen aan de verwachtingen van een vrouw in haar tijdsgeest. Ze presenteert zich als het verlegen kindvrouwtje dat het Witte Huis toegankelijk maakte voor het grote publiek. Ze moet een warme, moederlijke figuur zijn voor de natie, terwijl ze tegelijkertijd niet schroomt om haar eigen kinderen in te zetten bij dezelfde beeldvorming. Ze was het stijlicoon dat de mode ging beïnvloeden met haar kleurrijke outfits, maar ze moest haar eigen publieke imago bijstellen toen ze door de politieke moord opeens omgeven werd met een tragisch rouwrandje. Zoals Ryan Gosling ook zo fantastisch een 'blanco' mannenrol kan vervullen, zo doet Nathalie Portman dat hier met Jackie Kennedy - steeds manoeuvrerend tussen de verwachtingen die men naar haar heeft, terwijl ze bij vlagen misschien zichzelf daarin kwijtraakt.

Pablo Larraín zou nog wel eens een film gemaakt kunnen hebben die men over een jaartje of wat gaat herwaarderen omdat zijn biopic zo veelzeggend is voor de beeld- en mediacultuur in onze eigen tijd. Over de representatie van vrouwenrollen en een herziening van die klassieke instituties. Hoe Larraín een geliefd staatshoofd tot een bijrol maakt in een biopic over zijn ambt, terwijl hij volledig inzet op de waaier van emoties bij een presidentsvrouw, die op haar manier invloed uit heeft kunnen oefenen vanuit de mogelijkheden en begrenzingen van haar positie. Over de verschillende rollenspellen waardoor zelfs een machtige vrouw - ondanks het exces en de overdaad van haar societybestaan - een existentiële leegte voelt achter de sprookjesachtige façade van schoonheid, succes en macht. Ze is evenzeer onhebbelijk, manipulatief en narcistisch, als wel een krachtige, liefhebbende persoonlijkheid die evenzeer haar weg moest vinden tegenover institutioneel seksisme. Larraín kiest precies de juiste afstand en nabijheid in beeld, geluid en acteerwerk door een portret te tonen voorbij de tragische glans van deze vrouwenicoon.

Indringende acteursfilm met een glansrol voor Mads Mikkelsen als getormenteerde leraar die uit een kleine gemeenschap raakt na een valse beschuldiging van pedofilie. Het weet vlijmscherp een tijdsgeest te verbeelden waarin de extreme angst voor seksueel geweld naar kinderen verdoezelt hoe klassieke rolpatronen tussen mannen en vrouwen nog altijd springlevend zijn. Over hoe de invloed en logica van mannenvriendschappen dieper verankerd zit in het maatschappelijke leven dan we als geëmancipeerde westerlingen denken.

Krachtige anti-oorlogsfilm, die elke vorm van heroiek uit dat hele oorlogsgebeuren haalt. Tot op het pijnlijke af, want sommige scenes zijn echt verschrikkelijk tragisch.

Hij is een tikkeltje ontoegankelijk voor de mensen die oorlog meteen associeren met actie en stoere ijzervreters.

Mannen die vrouwen redden in films. Ze blijven het doen, maar het lost nooit iets op. Giallo-legende Dario Argento doet een ranzig filmje vol vrouwen hatende mannen en een monsterlijke vrouw die haar aanbidders gruwelijk naar de afgrond leidt. Net als in het latere MoH-deel 'Pelts' (2006) heeft het de groezelige, unheimische sfeer waar Argento zijn B-films mee kruidt. Vrij bizarre seksuele fetisj: een vrouw met een misvormd hoofd en het lichaam van een pornoster. Zo absurd dat het grappig wordt.

Nooit gedacht dat ik het ooit zou zeggen: Megan Fox is ongelofelijk sterk gecast als de geile stoeipoes met demonische krachten. Ze heeft haar trashy uiterlijk en sex appeal mee in het spelen van een rol waarin zij zelf met een duivels genoegen haar rol als mannenverslindster speelt. Amanda Seyfried mag dan wel een sterkere actrice zijn op elk ander vlak, maar in deze film wordt zij volledig van het scherm gespeeld door het charisma waarmee Megan Fox de show van haar wegkaapt.Het is alleen jammer dat het script de verkeerde doelgroep aan lijkt te willen spreken. Dan wordt een overgeseksualiseerde vrouwenrol zo centraal gezet, maar het is uiteindelijk meer een film die tieners probeert aan te spreken dan de foute exploitation die het tegelijkertijd probeert te zijn.

Begint veelbelovend met het hilarische verhaal van twee amateurs die het willen maken in de wereld van de misdaad, maar dan maakt de film een sprong in de tijd en meteen is de spanning eruit. Het duurt vanaf dat punt te lang voordat ze weer de juiste toon te pakken krijgen. In de tussentijd ontvouwt er zich een wat overbodige romance met een blanke Joodse vrouw. Naar het einde toe wordt het wel weer interessant, en de film gaat eruit met enorm verrassend statement naar de kijker toe. Briljant, de hele tijd de boel in een moraliserend sausje gieten en steeds hinten naar de bijbelse moraal, en dan de film eindigen met een dikke middelvinger naar alle moraal. Dog Eats Dog. Grrrrrrrrrrrr Wat de film continu dwarszit is het gebrek aan goede acteurs. Het blijft maar een bedoening met zouteloos acteerwerk en weinig overtuigende dialogen. Jammer, want een film als Cidade de Deus bewijst dat een film met louter ongeschoolde acteurs kan werken. Het straalt wel van de film af dat ze hier iets hebben van willen maken om de Zuid-Afrikaanse film op de kaart te zetten. Vooral de actiescènes zijn behoorlijk imposant en doen niet onder voor het grote werk uit Hollywood (m.u.v. het fake nepbloed). Alles tezamen maakt het een film die amuseert, zolang je maar in je achterhoofd houdt dat het nou eenmaal geen grote titel uit de V.S. is.

Zeker een hele aardige musical, die natuurlijk zo seventies is als maar kan maar juist daarom zo heerlijk kitscherig blijft. Je moet ervan houden.

Heerlijk Frans met die felle kleuren en de bijna kitscherige sets. Inhoudelijk is het een mooi verhaal over de angst om afgewezen te worden door je geliefde. Ik vind het wel een tikkeltje jammer dat sommige zaken onbeantwoord blijven aan het einde. Het blijft daardoor een beetje te vergezocht.

Het trio Michael Douglas, Kathleen Turner en Danny de Vito is weer van de partij om in het vaarwater van Indiana Jones te gaan zitten met spannende archeologisch getinte avonturen. Enige vorm van verhaal valt alleen te vinden met een zeer sterk vergrootglas, want eigenlijk doen de karakters weinig meer dan terechtkomen in bizarre situaties en deze op hun beurt opfleuren met gevatte oneliners. En het werkt... De film kijkt lekker weg en blijft zeer vermakelijk met het groots opgezette spektakel. Minder fraai is hoe karikaturaal (op het racistische af) zowel de Arabische wereld als donker Afrika wordt neergezet. Het wordt aan het einde te gortig met een schandalig pro-Amerikaanse sneer naar het Islamitische Soennisme en een soort debiele verheerlijking van het soefisme. Het laatste shot met een Danny de Vito die ''Suffi rules!'' roept is van een schandalige domheid. Maar is het echt erg? Ach, dit soort avonturenfilms ontlenen deel van hun charme aan het uit de context rukken van culturele gebruiken en ze inzetten voor het eigen verhaal.

Kunstgeschiedenis op televisie leidt meestal tot gedateerd geklets over betekenissen van allegorieën en interessante raakvlakken tussen het werk en de geschiedkundige context. Pieter van Huystee vindt een eigentijdse vorm om toch spannende televisie te maken waarin je 'de klassiekers' opeens vanuit een heel ander perspectief te zien krijgt: als onderdeel van een bruisende markt tussen concurrerende musea, waarbij moderne technologie ingezet wordt om nieuwe betekenislagen uit de eeuwenoude schilderijen te destilleren. Over de financiële, de politieke en de logistieke kant van dit soort grote tentoonstellingen. Overigens zitten de hoogst interessante lezingen bij specifieke werken nog altijd verweven in het narratief, maar ze vormen nu eens niet de voornaamste hoofdmoot. Best wel verfrissend.

Het is ontzettend knap dat ze de paradox van gelovige maar homoseksuele moslims in beeld hebben willen brengen op een manier die voor niemand aanstootgevend kan zijn. De film is ook doelbewust NIET tegen de Islam en dat maakt hem waarschijnlijk zeer aangrijpend voor homoseksuele moslims die zelf worstelen met hun gevoelens. Toch vind ik het een tikkeltje jammer dat de film wel erg veel inzoomt op travestie en flamboyant gedrag. Het maakt het te makkelijk voor critici om te zeggen: zie je wel, dit zijn dus de soort mensen die homoseksuelen zijn. En dat is nou juist niet wat je met zo'n film zou willen bereiken.

Jim Carrey speelt zichzelf. Of hoe de komische acteur in 'Jim & Andy: The Great Beyond - Featuring a Very Special, Contractually Obligated Mention of Tony Clifton' (2017) een bijna filosofische verhandeling houdt over method acting, rollenspellen en zijn eigen carrière. Waar houdt de acteur op en begint een personage, of liggen de twee altijd in elkaars verlengde? En wat dan te denken van de manier waarop Jim Carrey in 'Man on the Moon' (1999) helemaal opging in zijn rol als Andy Kaufman? in een poging om voorbij de grenzen van tijd en ruimte iets terug te vangen van de gestorven comedy-grootheid. De manier waarop niet alleen het onbehouwen typetje Tony Clifton weer onder de mensen is, maar ook die sensitieve en naar aandacht hunkerende Andy. Tot het punt dat familieleden van de jong gestorven kunstenaar tot tranen toe geroerd waren door de gelijkenissen met hun roemruchte vader.

Jim Carrey zit erbij zoals alle andere acteurs die een kijkje in de keuken bieden van eigen kunnen. Losjes en spontaan, een innemende verschijning. Maar zo toegankelijk en benaderbaar als hij zich presenteert als de memorerende acteur op leeftijd, zo onverbiddelijk is hij in het archiefmateriaal dat is geschoten tijdens 'Man on the Moon' (1999). Zoals hij collega-acteurs en regisseur Milos Forman het bloed onder de nagels vandaan haalde. Totaal opging in Andy Kaufman als het narcistische epicentrum waaromheen alles moest draaien. Geen ruimte voor gevoelens van anderen of rekening houdend met grenzen. Op een bepaald punt wist Carrey bijrolacteur Jerry “The King” Lawle op de kast te jagen. Van alle mensen om ruzie mee te krijgen, het was een oud-worstelaar. In een bizarre parallel met het leven van Andy Kaufman, zou Lawle ook daadwerkelijk Jim Carrey het ziekenhuis in slaan.

Ging Jim Carrey te ver in zijn toe-eigening van Andy Kaufman? Was het genie of manie? Of worden we weeral á la Kaufman in het ootje genomen met deze hele documentaire? Want ergens klopt er iets niet aan de zelfingenomenheid waarmee Jim Carrey die ene sleutelrol tot iets maakt wat zoveel groter is dan hemzelf. Steeds een schepje erbovenop met bonte kunstenaarspretenties en welhaast metafysische beschouwingen. Zou Jim Carrey werkelijk geloven dat ook hij het narcistische epicentrum der dingen is? Of speelt hij nu het archetype van een methodeacteur, die zelf zo fluïde is geworden dat de scheidslijnen tussen de mens en de rol zijn verdwenen? Het maakt 'Jim & Andy: The Great Beyond - Featuring a Very Special, Contractually Obligated Mention of Tony Clifton' (2017) een heerlijk ongrijpbare film in hoe het nieuwe lagen aanbrengt in het acteursoeuvre van de man met het plastieken gezicht. Misschien wel een onvoorspelbaarder acteur dan zijn publieksvriendelijke imago doet vermoeden.

Eindelijk weer eens een nieuwe Nederhorror. En dan niet een telefilm met een les erin, maar 100% trashy pulp met gemene karakters en een ongemakkelijk sfeertje. Dit soort uitstapjes in pure genrecinema moeten we koesteren, zelfs als het niet helemaal aan de verwachtingen voldoet. David-Jan Bronstgeest heeft in 'Jimmy' (2024) ook best een aardige stijl met die merkwaardige mengeling van hyperfelle kleurtjes, hallucinante montages en found footage-elementen. (Extra punten voor de smakelijk overacterende Rick Paul van Mulligen en Isa Hoes.) Al is 't jammer dat het rommelige script een duidelijke focus mist, want je krijgt hierdoor te weinig binding met de personages.

Onevenwichtige potpourri van genres zonder interessante focus. Het schippert wat tussen horror en komedie, maar die zelfmoorden zijn op zichzelf niet interessant genoeg om de spanning een hele film lang vast te houden, zeker omdat de film weinig ruimte inbouwt om één van 'de slachtoffers' een psychologische ontwikkeling door te laten maken. Het helpt ook niet dat iedereen blijmoedig naar zijn of haar ondergang springt, waardoor de zelfmoorden eerder wacky ogen dan dat ze eng of ondragelijk worden. Maar ik ben sowieso niet kapot van paranormale (techno-) thrillers zonder de fysieke aanwezigheid van een toffe moordenaar.

Ik geef toe dat de hooggespannen verwachtingen in eerste instantie een deceptie leken. Het punt is dat de film visueel heel weinig doet om nieuwe wegen op te zoeken en zijn totale ervaring wordt uit acteerwerk en dialogen gehaald. Deze extreem minimalistische vorm van cinema is echt even wennen. Pas toen ik me daaroverheen gezet had kon ik meegaan in de ijzingwekkend realistische tragiek van de mensenlevens die hier geschetst worden. Het ogenschijnlijk eenvoudige verhaaltje over een man en een vrouw die willen scheiden zit vol met diepere lagen over de verschillende groepen in het moderne Iran en de scheve moraal waarin mensen niet willen of kunnen naleven wat zij geloven. A Seperation oordeelt niet maar toont alleen maar, en daarmee ging hij ook bij mij flink onder de huid zitten. En hierbij grijp ik ook meteen de kans aan om jullie erop te wijzen dat de Iraanse cinema meer van dit soort pareltjes heeft. Voor de Islamitische Revolutie zijn er meer van dit soort geniale (doch bij ons onbekende) meesterwerkjes gemaakt.

Simpel gegeven (man rijdt eindeloos rondjes in zijn 2CV) wordt verheven tot bijna existentiële vraagstukken, als: Wat is de zin van het bestaan? Kan een individu het lot veranderen? Wat is de waarde van andere mensen in het eigen leven? Hoe verkrijg je vrijheid in een wereld die getekend wordt door monotonie, terugkerende elementen en voorspelbaarheid? Roger Príncep is uitstekend gecast als de lamlendige goedzak die de mensen in zijn leven zowel aantrekt als afstoot. Dat proces wordt mooi verbeeld met zijn contacten met de speelse Paquita, waar ik zelf ook een beetje verliefd op begon te worden. Ondanks dat vrijwel alles zich binnenin het kleine autootje afspeelt, worden de shots dynamisch gemaakt door het van zo'n beetje elk denkbaar perspectief te belichten. Het is wel wat vermoeiend als je weeeer dezelfde straathoek ziet, en weeeer een wijsheid of leuke roddel hoort uit de mond van een bijrol, en weeeeer die vervloekte teller in beeld ziet verschijnen.

Deze televisieproductie geeft John Carpenter de creatieve vrijheid die hem de laatste jaren lijkt te worden ontzegd in zijn nieuwe studioproducties. Terug naar de spielerei met andere dimensies met andere wezens die onze realiteit beïnvloeden. Vlak voor deze film zag ik het soortgelijke 'In the Mouth of Madness' (1994) en dan wordt het zichtbaar dat Carpenter hier minder budget tot zijn beschikking had. Voor het grootste gedeelte bestaat Cigarette Burns namelijk uit slecht acterende mensen die het plot voortstuwen met plot exposition. Pas op het einde trekt Carpenter zijn sadistische trukendoos helemaal open om ons te geven waar we al die tijd naar hebben gesmacht. Het is een smakelijke climax, maar het gevoel blijft dat de iconische regisseur te weinig middelen had om zijn vroegere hoogtepunten te evenaren.

Rowan Atkinson is altijd grappig, of het nou om de scherpe humor uit Blackadder gaat of om het meer lompe werk, zoals Mr Bean of Johnny English. Wat de film zo onweerstaanbaar geestig maakt is dat het de conventies uit de films rond James Bond weet te persifleren op een manier dat het niet aanvoelt als een tamme parodie, maar alsof het echt een Bond is met een twist.

Er zijn films die ik het liefst consumeer op een goddeloos tijdstip, terwijl ik tussen een grote groep Aziatische toeristen zit die foto's van elkaar maken als ze hun vinger opsteken. Wanneer op het afgeragte beeldschermpje niet altijd te zien is wat er precies gebeurt, omdat de pixels en donkere kleurinstellingen het kijken bemoeilijken. Soms wordt het beeld stopgezet en dwingt de crew mij om een strontirritante veiligheidsvideo te bekijken met figuren uit The Lego Movie. Eerst in het Turks en dan in het Engels. Af en toe gaat het systeem op pauze als de piloten erdoorheen brullen. En ondanks al deze negatieve factoren die mijn kijkervaring danig in de weg staan, kan ik één ding met zekerheid stellen: 'Johnny English Strikes Again' (2018) is prima wegkijkmateriaal voor in het vliegtuig. Een beetje zoals het halflauwe voedsel dat ze opdienen in deze setting me toch wel smaakt, heb ik hardop gelachen om de vele flauwigheden rond James Bean. Of eigenlijk het typetje wat Rowan Atkinson in elke komische rol speelt: de narcistische klungel. Het zal mijn mening over deze film positief kleuren omdat ander vermaak zou bestaan uit selfies maken terwijl ik mijn vinger opsteek. Toch heb ik smakelijk gelachen om de VR-sketch, de auto-achtervolgingen en een scène waarin Johnny ecstasy slikt en in een niet te stoppen dansmanie blijft hangen.

Ik weet niet helemaal wat ik hier van moet maken. De film speelt een bijzonder spel met het verwachtingspatroon van de kijker, hoewel het helemaal in de mal is gegoten van het westerngenre is er toch iets anders aan de hand. De mannelijke revolverhelden zijn eigenlijk niet de personages waar het om draait, het zijn de vrouwen die de boel runnen en de doorslaggevende keuzes maken in de verhitte situaties. Zowel Joan Crawford als Mercedes McCambridge zetten karakters neer die invloed hebben op de gebeurtenissen en mannen naar hun hand zetten. Maar waar het figuur van Crawford loyaliteit en respect afdwingt, is het Mc Cambridge die een spoor van vernieling en leed achterlaat. De kracht van het scenario is dat de mannelijke revolverhelden, zelfs titelrol Johnny Guitar, niet meer zijn dan verliefde zielen die onder de invloed staan van hun gevoelens naar de vrouwen. Je zou de film bijna een lofzang en aanklacht op de onderschatte macht van ''de vrouw'' kunnen noemen. Maar helaas kon ik niet optimaal genieten van de film, daarvoor is het me een slag te melodramatisch. Na de zoveelste veel te vet aangezette smacht en pijnlijke blik in de camera moest ik toch mijn irritatie onderdrukken. Daar kijk ik geen western voor. Wel weer bijzonder is dat ik in deze film eigenlijk al de contouren zag voor de excellente reeks Deadwood, waarin ook al zo'n fijnzinnig spel werd gespeeld tussen man/vrouw, goed/kwaad en realisme/fictie. Maar dan in een vorm die mij wel wist te ontroeren.

Verbazingwekkend sfeervol met die vreemde occulte rituelen en het continue stadsgezicht vol vuilniszakken. Er zit zelfs wat geslaagde gore in hier en daar. Het is alleen zo jammer dat alle clichés van Amerikaanse horror-klassiekers gevolgd moesten worden. Nu plaatst men het automatisch in de schaduw van in plaats van dat het een eigen smoel krijgt. In die zin weet een Alex van Warmerdam wel meer uit zijn horror-settings te halen.

Het sluimerende onbehagen en de populistische verleiding. Wat 'Joker' (2019) voor mij zo goed maakt is hoe de tweeledigheid in het joker-personage past bij het unheimische, verontrustende gevoel dat er iets aan het verschuiven is. Op de nihilistische golven van ressentiment en structurele ongelijkheid brokkelen bestaande zekerheden af en er ontstaat een vacuüm waarin nieuwe bewegingen de macht grijpen. Het akelige aan de verwordingsgeschiedenis van deze Joker, meesterlijk neergezet door Joaquin Phoenix, is dat hij hoogst identificeerbaar is als een menselijke underdog tegenover de (ingebeelde) wreedheid van anderen. Arthur Fleck lijkt meer held dan antiheld: een kwetsbare, zorgzame man die ongemeen hard lijkt te worden afgestraft door factoren buiten hemzelf. Een gebrekkige geestelijke gezondheidszorg. Een giftige mannelijkheidscultus waarin je gram halen belangrijker is dan kritische zelfreflectie of mildheid. Een maatschappij waarin mensen (op basis van hun anders-zijn) in een sociaal isolement terechtkomen en verstoken zijn van medemenselijke warmte.

Maar heb ik in mijn hang naar een identificeerbare underdog eigenlijk op het goede paard gewed? Arthur's genoegdoening is de mijne wanneer hij met witte schmink en groen haar terug bijt als hij vernederd of genegeerd wordt. De manier waarop alter ego Joker de controle terug pakt over Arthur's leven voelt goed op een manier zoals Charles Bronson ooit zijn recht verkreeg in de Death Wish-films of toen Clint Eastwood de straten van San Francisco schoonveegde als Dirty Harry. Met als verschil dat Joker niet eens veinst dat hij een held is, maar in alles de perverse manifestatie vormt van een narcistische persoonlijkheidsstoornis. Meer bezig met de erkenning van anderen dan of hij moreel handelt. Het brengt me als kijker in de merkwaardige positie dat ik meestentijds op hand ben van een machteloze figuur die zijn toevlucht zoekt naar excessief geweld om gehoord te worden. En toch zaait de film ook verwarring. Zo blijft de uitkomst van Arthur's 'liefderelatie' met Sophie (Zazie Beetz) hangen als een diep verontrustende terzijde. En wordt Joker nu werkelijk gevormd werd door zijn onfortuinlijke levensomstandigheden, of geniet hij simpelweg ten volste van zijn wanen!?

'Joker' (2019) is een verontrustende exploitatiefilm waarin zelfs Batman geen moreel anker meer is en de hoofdpersoon nergens van zins is om de wereld beter of mooier te maken. Goed handelen loopt stuk op onbegrip en hardheid, terwijl slecht handelen erkenning, macht en zelfs navolging oplevert. Dansend de ondergang tegemoet, wat de consequenties ook mogen zijn. En het engste van alles: de gekte van de één kan de lont in het kruit steken van anderen die zich gemarginaliseerd en machteloos voelen. Of zoals Tom Poes ooit verzuchtte in 'Het Monster Trotteldrom': 'De meerderheid heeft ontdekt dat wijzelf het monster zijn. Wij zijn een voorgeraakt volk, eendrachtig en eensgezind. Hoe komen we zo gek?” (...) “Een menigte wordt altijd een monster dat ervan houdt dingen kapot te maken en zo.”

Het bizarre verhaal van een bevlogen predikant die midden jaren zestig met een eigen sekte komt. In die tijdsgeest vindt hij een enorme aanhang door zijn progressieve denkbeelden over een socialistisch systeem van gelijkheid tussen mensen van verschillende rangen, standen, rassen en seksuele geaardheden. Maar wanneer zijn populariteit tot ongekende hoogten stijgt, wordt de man steeds meer tot een despotische dictator die megalomane trekjes krijgt. Zijn volgelingen, inmiddels gebrainwashed tot makke lammetjes, zijn tot de ergste misdaden in staat voor hun held. In deze documentaire horen wij het verhaal van enkele overlevenden van de ongekende massaslachting waar het mee is geëindigd. Hun verhaal schetst een beeld van de persoon Jim Jones en waarom zijn manier van preken zoveel mensen tot wandaden heeft geleid. De documentaire is een typisch geval van oude film- en fotobeelden tegenover de gebruikelijke talking heads. Dat maakt het wat statisch, maar de schokkende inhoud is interessant genoeg om het boeiend te blijven vinden. Zeker de beschrijvingen van de uiteindelijke slachting zijn verschrikkelijk indrukwekkend. Ik had wel het gevoel dat Jim Jones toch niet helemaal duidelijk geanalyseerd werd. Ze hadden net een slag meer door kunnen dringen in het waarom deze man zo is geworden tot de maniak die hij uiteindelijk bleek te zijn.

Sympathieke kleine film over een onderwerp dat momenteel groot is met de heisa rond de spelen in Sotsji: homoseksualiteit. Nu eens geen tergende homoseksuelen die van een verboden liefde proeven, maar twee jongens die spelenderwijs hun wederzijdse gevoelens verkennen. Het is meer de instabiele thuissituatie die voor spanning zorgt dan de liefde zelf, dat is eigenlijk best eens verfrissend.

Toch kon ik er niet helemaal inkomen, tot het punt dat ik het een beetje saai begon te vinden. Het bestaat wel weer uit de peinzende blikken en onuitgesproken gevoelens die vaker terugkomen in telefilms. Daarnaast heb ik ook weinig affiniteit met het onderwerp en kan ik daarom misschien niet helemaal meegaan in het beoogde emotionele effect. Dat laatste ligt aan mij en niet aan de film, want ik kan zeer goed begrijpen waarom hier zoveel positieve reacties op komen.