Opinions

De typische visuele stijl en zwarte humor van de meesterregisseur komen bij vlagen al aan de oppervlakte, maar over het geheel mist het net de surrealistische vervreemding om van een redelijke thriller een onvergetelijk pareltje te maken. Ik heb het idee dat hij zich hier nog teveel aan de regeltjes van opdrachtgevers moest houden in plaats van volledig los kunnen gaan met zijn kenmerkende manier van films maken. Wel sterk hoe het steeds de angst van vrouwen uitvergroot om misbruikt/mishandeld te worden, terwijl het bij mannen de angst uitvergroot om beschuldigd te worden van het misbruiken van fysiek overwicht.

Een tegenvaller. Het is alsof je het ingewikkelde plot hebt van een ingenieuze thriller maar zonder de suspense of logische karakteropbouw ervan. De spaarzame actiescènes zijn van een lachwekkende knulligheid. Veel van de op Tarantino lijkende, absurdistische dialogen raken 'lost in translation' met onbegrijpelijke grappen en onduidelijke verwijzingen naar Bollywood. 'Ugly' (2013) is een chaotisch rommeltje, dat maar voort blijft slepen tot een onverbiddelijke slotscène die een betere film had verdiend.

Onbegrijpelijke wanhoop van een script, vormgegeven in een kitscherige stijl die uitblinkt in lelijkheid. En dan hebben we het niet eens over slecht acteerwerk, spuuglelijke effecten en domme dialogen...

Koreeda komt in zijn eerdere films als 'Maboroshi no Hikari' (1995) en 'Dare mo Shiranai' (2004) sterker uit de hoek. Die zijn rauwer en minder gepolijst. In 'Umimachi Diary' (2015) heeft hij de teugels over zijn cinematografie strak in handen, maar in de kern is het een publieksvriendelijke formulefilm die veilig binnen de lijntjes kleurt. De geschetste tegenstellingen (oud/jong, traditie/moderniteit, liefde/verantwoordelijkheid) liggen er te dik bovenop. De sfeershots rond fraaie landschapstaferelen en exotische ceremonies zijn prachtig geschoten als couleur locale, maar meer is het eigenlijk ook niet. De verhoudingen tussen de personages zijn veelal cutesy en quirky- echte conflicten blijven uit, en als er toch spanning in het verhaal komt slaat het meestal snel dood. Ergens zonde, want de groepsdynamiek tussen drie oudere zussen en hun nieuwe halfzusje, is op zichzelf interessant. Alleen in de shots waarin Koreeda die vier verschillende persoonlijkheden tegelijkertijd op het scherm hun alledaagse dingen laat doen, laat de Japanner doorschemeren wat een meestercineast het is. Had Koreeda deze esthetiek maar radicaler doorgevoerd en was hij niet gezwicht voor de oscar bait van toegankelijkheid.

Uit die periode dat er in Aziatische cinema aan de lopende band van dit soort middelmatige horror-werkjes verschenen om maar in te haken op het succes van Ringu. Deze is niet bijzonder goed of slecht, maar bovenal erg middelmatig. MIddelmatige acteurs in een middelmatig plot en met middelmatig camerawerk.

In eerste instantie dacht ik dat Marijn Poels met 'The Uncertainty Has Settled' (2017) een documentaire-productie maakte zoals de non-fictie roman 'Dit Is Mijn Hof' (2015) van Chris de Stoop. De Stoop nam daarin expliciet de Hedwigepolder in Zeeuws-Vlaanderen om het boerenperspectief te schetsen tegenover strenge milieuwetgeving, de gevolgen van globalisering en bureaucratische EU-regelgeving en hoe het aangezicht van het platteland aan verandering onderhevig is. Net als de Stoop begint documentairemaker Marijn Poels met een sfeerportret van het Duitse platteland van zijn schoonouders, waar omineuze donkere wolken zich samenpakken boven het boerenbedrijf in de klassieke zin. Of het de boerenfamilie is die van generatie op generatie enkele stoombaden onderhield naast hun agrarische bezigheden, maar de boel niet meer rendabel krijgt tegenover de toegenomen energiekosten. Of de boer die door de hoge energiekosten zelfs verlies maakt op zijn koeien waardoor zijn veeteelt eerder op een hobby lijkt dan op een volwaardige baan. Of een mede-Limburger, een grootgrondbezitter, die zich terugtrok op het Duitse platteland omdat hij de ruimte en de schoonheid van het platteland verkiest boven de stedelijke omgeving waar hij ooit zijn centen verdiende. Maar ook hij ziet vanaf zijn eigen grond hoe die lelijke windmolens zijn romantische plattelandsidylle verstoren.

Ook deze documentaire begint met nostalgische mijmeringen over de teloorgang van het klassieke plattelandsleven in een rap veranderende wereld, waar mensen geraakt worden in hun broodwinning en de bekende omgeving zien veranderen. Marijn Poels levert ook geenszins een amateuristische productie af, want 'The Uncertainty Has Settled' (2017) oogt gelikt met smakelijke drone-beelden met landschapsshots en een filmische opbouw waar de naderende dreiging voelbaar wordt. En dit soort verhalen over de agrarische sector zijn belangrijk omdat het schrijnend is hoe een beroepsgroep met zo'n eigen identiteit moet sappelen om zelfs maar rond te komen. Maar anders dan het eerder genoemde 'Dit is mijn Hof' (2015) moeten er kanttekeningen geplaatst worden bij waarom deze gesel des tijds plattelandsmensen treft. Sluipenderwijs kruipt er steeds meer scepsis in hun verhalen over de Europese Unie en bevindingen vanuit de klimaatwetenschap. Marijn Poels hoort het aan, maar corrigeert nooit. Hij is een neutrale, registrerende journalist die hoegenaamd een objectieve werkelijkheid nastreeft.

Na ongeveer een halfuur kiest Marijn Poels een andere route en verruilt de plattelandsverhalen voor verschillende interviews met (controversiële) wetenschappers als Piers Corbyn, Freeman Dyson en Vladimir Kutcherov. Ik heb niet de kennis om hun uitspraken te toetsen op hun waarde, maar ik begrijp uit andere bronnen dat vooral Corbyn (saillant detail: de broer van Jeremy Corbyn) uitspraken doet die volledig buiten zijn eigen vakgebied vallen. Maar net als bij de ervaringsverhalen van eerder hoort Poels het aan, denkt er het mijne over en stelt verder geen kritische verhalen. Nog los van dat deze pratende hoofden nauwelijks visueel interessante vondsten opleveren - het had ergens nog iets aandoenlijks om bijvoorbeeld Poels op een trekker langs een windmolenpark te zien rijden - is het ook een valse karikatuur van wetenschappelijke legitimiteit. Niet uitkomsten op basis van consensussen doorheen verschillende vakgebieden, disciplines of invalshoeken. Nee, de vermeende underdog heeft altijd gelijk. De geportretteerde agrariërs hebben gelijk omdat ze menen dat ze gepiepeld worden door complexe systemen die hen boven de pet gaan. De wetenschappers die een minderheid vormen hebben automatisch gelijk omdat ze vrijdenken tegen de keer.

Voor mij zijn de fragmenten waarin Marijn Poels gezellig keuvelt met zijn Limburgse regiogenoot zo enorm tekenend voor 'The Uncertainty Has Settled' (2017). Gezellig bij het knetterende haardvuur keuvelen over de staat van de westerse wereld en de teloorgang van de wetenschap, terwijl de duisternis inmiddels over het windmolenpark is gevallen en die lelijke blikvangers uit het zicht zijn. Ook Frits heeft gelijk als hij meningen uitspreekt die qua stelligheid en overtuiging wetenschappelijk gefundeerd klinken, maar vooral de uitkomst blijken van google-speurtochten. Dat wordt zelfs expliciet duidelijk gemaakt (hoe ironisch!) als Frits verwijst naar ene Fletcher Prouty en Marijn Poels zijn naam intypt op google om meer informatie te vinden over een complottheorie vanuit deze figuur. Want - en zie het patroon - ook Prouty heeft natuurlijk gelijk omdat hij iets bevestigt wat andere wetenschappers niet zouden vinden en daarom is het op zichzelf de moeite waard om ook weer deze streng te volgen.

Aan het einde van de documentaire concludeert Poels dat hij nog net zo weinig weet als aan het begin ervan, maar dat zijn zoektocht hem inmiddels wél belangrijke vragen heeft opgeleverd. Maar hoe tegendraads, waarachtig en relevant zijn die kritische vragen als 'de underdog heeft altijd gelijk' als een donkere wolk erboven hangt!? Zoekt en gij zult vinden, maar voor Martijn Poels is zijn zoektocht naar een complot belangrijker dan of hij onderweg zinnige antwoorden vindt.

In 'Uncle Frank' (2020) vormt de coming-of-age van Beth Bledsoe (Sophia Lillis) de aanleiding voor oom Frank (Paul Bettany) om zijn eigen familie onder ogen te komen. Hun agressieve houding ten opzichte van zijn homoseksualiteit en een onvermogen om hem gewoon te accepteren zoals hij is. Net als in hitserie 'Six Feet Under' weet regisseur Alan Ball de spreekwoordelijke lach en een traan te vinden in een vertelling over taboes en een veranderend tijdsgewricht. Al heb ik 't gevoel dat de HBO-serie destijds een stuk grafischer en meer confronterend in elkaar stak dan deze ietwat brave film. Maar 'Uncle Frank' (2020) is een alleraardigste sfeerschets van de verschillende subculturen in een Amerika waarin vrouw- en homorechten meer naar de oppervlakte komen. Ook een fijne bijrol van Wally (Peter Macdissi) als een Saoedische arbiter die de personages een spiegel voorhoudt van waar religieus gemotiveerde homohaat toe kan leiden. Toch wordt hij nooit neergezet als een oriëntaals typetje, maar als een kwetsbare man die zelf smacht om onderdeel te worden van een familie die hem accepteert. Ik vraag me trouwens wel af of 'Uncle Frank' (2020) niet wat te vergoelijkend blijft richting mensen die vanuit geloofsovertuiging of giftige mannelijkheid menen dat homo's zullen branden in de hel. We leven immers nog altijd in een wereld waarin dat achterwaartse denken dominant is, ook in de Verenigde Staten.

Verslaving als een zelfdestructieve zucht naar de ene fonkeling om alledaagse pijn te overstijgen. In 'Uncut Gems' (2019) begint het diamantenimperium van Howard Ratner (Adam Sandler) steeds meer scheurtjes te vertonen als de handelaar net iets te vaak dingen beloofd die hij niet waar kan maken. Discutabele en moreel onacceptabele deals met de verkeerde personen. Steeds nieuwe schuldeisers op de stoep. Maar met zijn gladde praatjes lijkt alles van Howard af te glijden en hij wringt zich in de meest wonderlijke bochten om oplossingen te verzinnen. Zelfs wanneer dit verslavingsgedrag de relatie sloopt met zijn ex-vrouw, zijn huidige vriendin en zijn kinderen. 'Uncut Gems' (2019) visualiseert Howard's snelle leven als een tripperige koortsdroom waarin het ene probleem nog niet is opgelost, of het volgende dient zich weer aan. Sandler speelt wel iets meer een flamboyant typetje dan in zijn andere dramatische rollen, maar het is nergens zo tergend als in zijn komische rollen.

Verrassend hoe een naoorlogse film net zoveel clichés kan hebben uit de hedendaagse oorlogscinema. Zelfs als een personage op een mijn stapt en beide armen verliest, opent er zich in mijn hoofd een register van soortgelijke titels met dat specifieke beeld. 'Under Sandet' (2015) is typisch zo'n film die 'dapper' wordt gevonden om een beladen stuk uit de geschiedenis anders te verbeelden, dus door het perspectief te tonen van onschuldige Duitse tienersoldaten die gedwongen worden om mijnen op te ruimen. Een kritiek op nationalisme en de systematische ontmenselijking in oorlogssituaties, ook langs de kant van de natie die hoort tot 'de slachtoffers'. Mooi geschoten met sobere sfeershots en weidse strandtaferelen, met soms indringende passages ertussen waarin de mijnenruimers hun precisiewerk uitvoeren. Het is jammer dat het karakter van Roland Møller (de leidinggevende sergeant) een erg voorspelbare ontwikkeling doormaakt, terwijl zijn Duitse onderknuppels onderbelicht blijven. Hierdoor komen de gruwelijke ongelukken niet zo hard aan.

Prachtige rol van Shideh (Narges Rashidi) als vrouw die alleen nog het moederschap heeft wanneer haar medische carrière wordt geblokkeerd. Niemand lijkt haar hierin écht te begrijpen. 'Under the Shadow' (2016) speelt zich dan ook af in de turbulente jaren na de Islamitische Revolutie en tijdens de heftige bombardementen van de Irak-Iranoorlog. Is Shideh wel een goede moeder als zij weigert om met haar dochtertje naar de schoonouders te gaan? Zelfs wanneer ze in geestesnood raakt als haar dochter ervan overtuigd is dat ze behekst zijn door een djinn. Babak Anvari weerspiegelt met beperkte middelen (kleine, afgesloten ruimtes) de beklemming van een vrouw die steeds veroordeeld dreigt te worden. Niet om wat ze doet of laat, maar omdat ze een vrouw is. Helaas lijkt Anvari deze symboliek belangrijker te vinden dan een écht enge film. Het leidt allemaal tot flauwe jump scares en een koddig slotstuk.

Verontrustende parabel over hoe een buitenaardse vrouw leert om haar eigen seksualiteit te verkennen in een wereld waar regels en omgangsvormen agressief fallocentrisch van aard zijn. Scarlett Johansson is dan óók uitmuntend als de enige beeldschone figuur tussen de onvolmaakte en onaantrekkelijke mannen. De kracht van haar rol is dat zij met weinig dialoog en koel acteerwerk heel klein speelt om deze mannenverslindster een menselijke kant te geven.

Misschien dat de film bij vlagen geforceerd pretentieus is door abstracte beeldtaal en trage shots. Af en toe is het zeker doorbijten door de lange aanloop die er genomen wordt om deze seksuele ontdekkingstocht tot in detail te visualiseren. Toch is het de soort film gebleken die mij na het afkijken nog geruime tijd in de ban gehouden heeft om te ontrafelen welke filosofische lagen erachter staken. Volgens mij hebben we hier wel een klassieker te pakken die mettertijd meer een cult-status gaat krijgen als men beseft hoe verfijnd het omgaat met heersende taboes rond vrouwen- en mannenlichamen.

Ik heb een vrouwelijke smaak qua films, maar bij dit soort titels merk ik toch echt dat er een worst tussen de benen hangt. Dit is namelijk zo'n verschrikkelijk voorspelbare vrouwenfantasie over zogenaamd vrijgevochten dames die op zoek gaan naar die ene prins op het witte paard. Jakkes! Nergens wordt de middelmaat ook maar enigszins overtroffen.

Leuke multiculturele cast in een verder wat voorspelbaar en ongeloofwaardig verhaal. Jammer, want enkele sterke momenten hadden niet misstaan in een film die wat beter in elkaar had gezeten. Ik zie trouwens graag zowel Meral Polat en Nasrdin Dchar in toekomstoge rollen waar zij wat meer van hun acteerwerk mogen tonen. Volgens mij ligt er nog wel wat moois in het verschiet.

Nog meer puberale actie rond vampiers, weerwolven en stoere gedrochten, met een plot dat zichzelf veel serieuzer neemt dan het verdient. Met een beetje relativering in de stijl zou het misschien nog wat kunnen zijn, maar dit is zo serieus dat de lol er snel af is.

Nog altijd één van de 'klassiekers' om voor mijn dertigste gezien te hebben.

Clint Eastwood de regisseur weet hoe de krachtige aanwezigheid van de iconische acteur ingezet moet worden voor een hoogst vermakelijke kritiek op de mythologisering van het Wilde Westen. Het gaat iets te luchtig om met typische genreconventies om echt onder de huid te gaan zitten, maar het levert nochtans een aangename kritiek op hoe een cyclus van geweld aanleiding vormt voor nog meer geweld.

Oerdegelijke western. Bij vlagen meer een televisiefilm uit de jaren negentig dan een moderne blockbuster met megasterren als Pierce Brosnan en Samuel L.Jackson. Alleen al die shoot-out's op de automatische piloot en het voorspelbare wraakplot. Weinig dynamisch allemaal. Na Tarantino's vele hommages richting Sergio Leone kun je bijna niet meer terug naar de klassieke western. Toch heeft het oubollige van 'The Unholy Trinity' (2024) ergens wel een eigen charme. Je weet in elk geval wat je krijgt aan kostuums, mooie landschappen en sets.

Wat krijg je als je elementen uit het klassieke Frantic mixt met elementen uit oudere boeken van schrijver John le Carré? Unknown is het antwoord.

De film heeft een heerlijk unheimisch sfeertje van een Amerikaan in den vreemde die beroofd wordt van zijn identiteit. Liam Neeson zet hem neer als een getergde ziel. Eerst overtuigd van zijn gelijk, daarna berustend in het idee dat hij misschien gek aan het worden is, om uiteindelijk toch te moeten constateren dat er iets heel erg verkeerds aan de hand is. Het definitieve antwoord op wat er nou aan de hand is kwam voor mij als een ware shock.

Hoewel de spanning afneemt als het mysterie uiteindelijk is onthuld en er slechts een halfslachtige poging resteert om de vaart erin te houden. Toch vind ik Unknown nog steeds een van de betere thrillers van de laatste tijd, en dat tussen ook al zulke onderhoudende thrillers als The Lincoln Lawyer en Limitless. Deze steekt er echter met kop en schouders bovenuit omdat hij nog net iets scherper is geschreven en een paar onvergetelijke spanningsmomenten heeft.

Jezelf zien door de perverse blik van een ander. Of zoals Soderbergh in de psychologische thriller 'Unsane' (2018) het voyeuristische van 'found footage' combineert met het felle kleurgebruik van bijvoorbeeld Giallo. Er zitten zelfs elementen in van de 'rape revenge films' uit de jaren zeventig. Het creëert een beklemmend effect van een getraumatiseerde vrouw die onmogelijk weg kan komen van haar stalker, terwijl ze ook nog terechtkomt in een kafkaësk behandeltraject. Ook een fijne rol van Claire Foy als een rationele vrouw die haarfijn aanvoelt wat er wel of niet klopt, maar toch aan haar eigen waarneming gaat twijfelen in deze ontmenselijkende setting. Soderbergh weet die verschillende horrorstijlen kunstig om te zetten in een diepere film over geïnternaliseerde zelfhaat, trauma, victim blaming en de medicalisering van menselijke ervaringen.

Schitterende sets en uitmuntend acteerwerk, maar het script is helaas belabberd geschreven. De Duitsers verwerken hun oorlogsverleden kennelijk graag door het te zien vanuit elk oorlogscliché denkbaar. Helemaal tenenkrommend zijn die 'oscarwinnende' momentjes waarin de acteurs even moeten schitteren met melodramatische dialogen over de zinloosheid van de oorlog. Daarnaast hangt het script aan elkaar van krankzinnige toevalligheden en half uitgewerkte ideetjes. Zo jammer, want qua sfeer en stijl wordt er hier gewoon iets bovengemiddeld moois neergezet. Hier had waarschijnlijk een meesterwerk ingezeten als er iets andere keuzes gemaakt waren in het script.

Als Dumbo geen olifantje is maar een zwevende Italiaan die heel vaak 'fuck' zegt en ontdekt dat zijn jeugdvriendinnetje een sekswerker is. Het ontgaat me met het oog op welke doelgroep 'L'Uomo senza Gravità' (2019) eigenlijk is gemaakt: kinderen of volwassenen. Nu kun je het uitgangspunt van een man zonder zwaartekracht met enige goede wil uitleggen als magisch-realistisch, maar het heeft meer weg van een rits voorspelbare jeugdfilmclichés dan dat het iets wezenlijks wil zeggen. Jezelf accepteren om wie je bent, de grote boze entertainment-industrie buit artiesten uit en een onschuldige kalverliefde is het eerste moment dat verschillen tussen mensen worden overbrugd. En het is ook weer niet zo dat de zwaartekrachtloosheid van de hoofdpersoon bijdraagt aan de actie of de komedie; Oscar krijgt namelijk vroeg in het verhaal gewichten in een roze rugzak en daarmee is zijn zweefprobleem zo goed als opgelost. Maar misschien is mijn grootste irritatie wel hoe weinig de scriptschrijvers hebben begrepen van stripheld Batman. Doorheen de film droomt Oscar om zelf een superheld te worden als vleermuisman, maar die verwijzing klopt natuurlijk voor geen meter. Je hoeft geen purist te zijn om te weten dat nu juist The Dark Knight géén superkrachten heeft. Een slordige verwijzing die past bij gemakzuchtige middelmaat.

De Godenzonen van Pixar presteren het wederom om een animatieklassieker van formaat af te leveren. Wat mij betreft is deze prent nog sterker dan de ecologisch verantwoorde Wall-E van vorig jaar. De kracht van Pixar zit hem erin in hoe zij elke keer weer een simpel kinderverhaaltje weten te kruiden met een dieperliggende emotionele laag. De pijn van het echte leven wordt mooi vertaald naar een wereld van de kinderlijke fantasie. Zo zijn de vijf minuten waarin het leven van Mr Frederickson wordt verteld geniaal. Geen woord teveel en toch snapt iedereen, van klein tot groot, de tragiek van het vertelde. En het belangrijkste, deze Pixar is weer ouderwets leuk in zijn grappen en grollen. Ik heb me weer een slag in de rondte gelachen om de absurdistische grappen rond vliegende huizen, pratende honden en koene padvinders.

Herinner jij je nog dat mierzoete hitje van Céline Dione 'Because You Loved Me'? Kennelijk hoorde dat nummer bij dit romantische melodrama over een jonge journaliste (Michelle Pfeiffer) die in de leer gaat bij een oude rot in het journaille (Robert Redford). Laat het slotstuk van Dion’s smachtsong meteen het motto van de film zijn: 'I'm everything I am. Because you loved me'. Dat hoor je goed, Sally Atwater! Dan ben je een sterke vrijgevochten vrouw, krijg je te maken met een seksistisch bolwerk. Ze keuren hoe jij je kleedt, hoe je jouw make-up opdoet en of je wel vrouwelijk genoeg in de uitzending komt. En dan die opmerkingen! Honey. Sweetie. Wil je een drankje doen, sweet cheeks!?

Oh Sally, waar zou je zijn zonder jouw persoonlijke mentor Warren Justice. Zijn onorthodoxe strategie is om jou tot op het bot te vernederen met snoeiharde kritiek, om je daarmee een spiegel voor te houden dat zijn input van levensbelang blijft in jouw toekomstige carrière. Daarnaast staat hij erom bekend dat vroegere protegés extra levenslessen kregen tussen de lakens. In 2016 noemen we zo'n relatie tussen chef/ondergeschikte seksuele intimidatie op de werkvloer, maar in 1996 was er niks romantischer. En weet je wat nou het mooiste is? Een sterke carrièrevrouw als jij meent dan óók nog eens dat het zijn verdienste is dat je uiteindelijk in het nieuwswereldje staat te shinen. I'm everything I am. Because you loved me...

Ik ben wel een fan van Jason Reitman en hoe hij vlijmscherpe maatschappijkritiek om weet te zetten in warme films met een kloppend hart. Maar hij doet het altijd vanuit een humanistisch oogpunt, waarin de ''schurken'' in zijn films eigenlijk uitwassen zijn van de tijdsgeest. Eerst was er de lobbyist uit '' Thank you for Smoking'', toen was er het zwangere tienermeisje uit ''Juno'' en nu is er dan de loner die mensen hun baan uit lult. De crisis en het menselijke drama dat ervan de oorzaak is wordt mooi gesymboliseerd middels het verhaal van deze eenzame man die rondreist om mensen mede te delen dat ze ongewenst zijn door de werkgever. George Clooney speelt hem met een speelse kwinkslag, als een man die weggevlucht is voor vastigheid en daarmee het oog verloren is voor al het menselijke contact. Maar wanneer het schild wordt doorbroken door twee vrouwen begint hij pas te beseffen hoezeer hij smacht naar menselijk contact. Die tragische schoonheid van dit karakter maakt het zo'n film van nu. Het zal niet te boek staan als de meest opzienbarende rol van George Clooney, maar hij doet het met zoveel overgave dat je toch erin meegezogen wordt. De nog jonge Anna Kendrick biedt hem mooi tegengas als de jonge vrouw die de ontmenselijking van de beroepsgroep inzet. Natuurlijk zijn ook hier weer de vlijmscherpe, razendsnelle dialogen de grootste attractie. We worden als kijker dan ook bestoken met een spervuur aan spitsvondigheden, vlot lopende zinnen en intelligente terzijdes. Soms iets teveel, en dan tast het de geloofwaardigheid aan, maar het wordt nooit zo scheutig als het fantasievolle gebrabbel uit ''Juno''.

Waar begint technologie en waar eindigt de mens. 'Upgrade' (2018) is een fijne cyberpunk actiefilm met de dystopische toekomstbeelden uit 'Blade Runner' (1982) en het hypergeweld uit 'RoboCop' (1987). Visueel heel gaaf gedaan met horrorsituaties vol menselijke implantaten, privacy schendende drones en junks die verdwijnen in een virtuele realiteit. Of zoals de camera suggereert dat Grey (Logan Marshall-Green) steeds verder afdaalt in de hallucinante krochten van een maatschappij waar de mens slaaf is van technologie. Echt genieten als het personage op een gegeven moment zelf beweegt als een mengvorm tussen mens en machine, zelfs tijdens de bloederige actiescènes. Origineel is 't allemaal niet. Inmiddels weten we allemaal wel dat je het vreemde stemmetje in je hoofd niet moet vertrouwen, want die heeft nóóit het beste met je voor. Maar 'Upgrade' (2018) raakt z'n doel als heerlijk sardonische wraakfilm met superbe actiescènes en bevredigende wendingen.

Jordan Peele is in stijl en toon zelf een beetje een 'boosaardige' doppelgänger van pulp- en genrecinema, maar schudt de kaarten radicaal anders waardoor er andere accenten komen te liggen. In 'Get Out' (2017) had gotische horror de boventoon van een jonge zwarte man die, op bezoek bij zijn witte schoonfamilie, ontdekt dat koloniale verlangens minder zijn verdwenen dan gegoede burgers doen vermoeden met hun progressieve voorkomen. In 'Us' (2019) schetst hij een parallel universum waar ondergronds een spiegelwereld bestaat waar dubbelgangers teren op hun ongebreidelde haat over de systemische ongelijkheid van hun eigen situatie. Ze zijn in alles als hun geprivilegieerde tegenhangers bovengronds, maar het zijn stemlozen voor wie links of rechts - of zelfs de democratie in het algemeen- geen antwoorden meer heeft. Uit desinteresse of hedonisme. Eenmaal ontsnapt willen deze spiegelwezens 'hun origineel' afslachten en niet alleen het systeem van onderdrukking hervormen, maar compleet vernietigen. Tot de grond toe en tegen elke prijs. De Trump-analogie is aanwezig - hoe de spiegelversie van Adelaide (Lupita Nyong'o) met krakerige stem 'We're Americanssss!' lispelt of de directe verwijzingen naar een muur - maar deze kwaadaardige Amerikaanse zelfkant is niet zo eenduidig te interpreteren.

Waar ik bij 'Get Out' (2017) enigszins op mijn honger bleef zitten omdat de wraak van Chris (Daniel Kaluuya) net niet zoet genoeg werd, wist het hak- en slachtwerk in 'Us' (2019) me een stuk meer te plezieren. Het wraak-thema is vilein omdat de personages zich moeten wreken op zichzelf, wat unheimische toestanden oplevert als de dubbelgangers ook nog invloed op elkaar uitoefenen. Ze zijn ook in hun handelingen gespiegeld aan elkaar, dus kunnen anticiperen op elkaars bewegingen. Maar minstens zo vermakelijk is hoe de film speelt met de verwachtingen over vrouwenpersonages. Zoals de fantastische spiegelrollen van Lupita Nyong'o als empathische/wraakzuchtige matriarch en Elisabeth Moss als gedesinteresseerde/nóg meer gedesinteresseerde matriarch. Of hoe de veelbelovende tienervrouw Zora (Shahadi Wright Joseph) en haar broertje Jason (Evan Alex) erg veel plezier halen uit hoe ze veranderen in moordmachines. En dat terwijl vader Gabe (Winston Duke) toch vooral bezig is met zichzelf of de witte man waar hij stiekem een beetje tegenop keek. De patriarchale man als grappige bijrol en niet degene vanuit wiens redderperspectief de problemen worden opgelost.

Wat ik kan waarderen aan Jordan Peele is dat hij speelt met visuele terzijdes (symbolisch maar absurdistisch) die niet alleen een vervreemdend sausje eraan geven, maar ook leuk zijn om te ontcijferen.
Neem bijvoorbeeld de scène tijdens de openingscredits waarin een laboratorium wordt getoond met gekooide witte konijnen en een paar bruine/zwarte konijnen. Het gebrek aan diversiteit wordt schrijnend duidelijk omdat de witte lepus gelden als de norm, terwijl de 'afwijkende' lepus meteen in het oog springen door hun kleurverschil. Ras of gender is niet meer of minder dan een menselijk fabricaat, waar verschil pas opvalt als groepen met bepaalde kenmerken worden voorgeselecteerd. In het diabolische spiegelpaleis in 'Us' (2019) zit elke Amerikaan 'gevangen' in een onrechtvaardig systeem van privileges en machtsverschillen, maar sommige landgenoten hebben meer in zichzelf te overwinnen dan anderen. Op de dag des oordeels komen de dubbelgangers hun recht halen - een giftige cocktail van onderdrukking, zelfhaat en desinteresse - om desnoods alle bestaande zekerheden kapot te maken.

Bijzonder aangrijpend verhaal van een moslim-familie in een strijd tegen de Amerikaanse overheid. Pijnlijk verhaal. Puntje van kritiek is dat we weinig inzicht in het waarom krijgen. De focus is weinig neutraal en geeft geen antwoorden op wat de rechterlijke macht bewoog om het zo hard te spelen. Maar misschien was dat antwoord er ook niet en bewijst de maker zo zijn relevantie.

'USS Callister' (2017) scoort punten met de nostalgische retro-esthetiek van een alternatief Star Trek-universum waarin de schurk online een Arisch blonde ruimtekapitein is en offline een kleinzielige programmeur. Of hoe de digitale spelwereld een vrijplaats is waar puberale fantasieën en verlangens een afreageermechanisme vormen om te dealen met alledaagse frustraties. Maar in die hyperrealistische omgeving geldt het recht van de trollerige sterkste en is het onderdrukken, bespelen en kapotmaken van anderen geen spelletje meer. Het nachtmerrie-scenario is hier dat artificiële intelligentie zo is doorontwikkeld dat degenen die de klappen krijgen, getrouwe afspiegelingen zijn van mensen uit de echte wereld, met soortgelijke gevoelens, gedachten en de wil om vrij te zijn van tirannie. En het engste is dat mensen in de offline-wereld (zoals hun 'oorspronkelijke' versie's) uberhaupt geen weet hebben dat dit onrecht onder hun toeziend oog bestaat. Wat ik wel een beetje heb met deze aflevering is dat de wereld als simulatie al uitvoerig is uitgeplozen in 'White Christmas' (2014) en 'San Junipero' (2016). Het lijkt een beetje of ze als maatschappijkritische reflectie op technologie minder urgent of relevant willen zijn, maar steeds op hetzelfde winnende paard wedden van eerdere successen.