Opinions

Indrukwekkende documentaire over de bouw van Gaudí’s meesterwerk. Niet alleen heeft Gaudí’s architectuur een sprookjesachtige of magische schoonheid, waarbij Gaudí overigens uitdrukkelijk originaliteit afwijst (‘als iets nieuw is dan was er geen noodzaak voor’) en expliciet de aangetroffen vormen in de natuur imiteert (met in de Sagrada een hoofdrol voor de hyperboloïde), het gebouw is zo immens groot en vergt zo’n monikkenwerk in z’n uitvoering dat het de toeschouwer duizelt en het project ook niet alleen Gaudí maar vele generaties overstijgt hetgeen de vraag centraal stelt of het nog wel een project van Gaudí is of van de vele kunstenaars die het helpen realiseren en afmaken. De conclusie kan niet anders zijn dan dat het project zelf organisch is zoals het basisontwerp zelf ook het organische imiteert: het gebouw is gebaseerd op Gaudí’s ideeën maar krijgt een afwerking door kunstenaars die Gaudí op z’n minst moeten interpreteren naar eigen inzicht of naar de eigen tijd dan wel bewust hun eigen stijl behouden.

Deze organische groei dient symbolisch uiteindelijk alles om te omvatten: het kunstwerk zal niet alleen de hoogste kerk of kathedraal ter wereld zijn als het klaar is (en vanwege de opbrengst uit het toerisme gaat de bouw nu in een hoog tempo voort), maar zal ook de gehele mensheid – en dus ook alle religies – als één grote (heilige) familie kunnen representeren waarbij het niet alleen het goddelijke als schoonheid afbeeldt maar ook de voltooiing ervan zou moeten samenvallen met de vervolmaking van de mensheid waardoor de Sagrada Família niet alleen de trots van Catalonië maar ook het trotse symbool van wereldvrede zou moeten zijn. Al met al een megalomaan project maar precies daarom zo fascinerend.

Toen de boodschap van de film me enigszins duidelijk werd moest ik aan het feministische meesterwerk Le Deuxième Sexe van Simone de Beauvoir denken waarin zij beschrijft dat de vrouw – anders dan de man – niet eens meester is over haar eigen lichaam dus laat staan over haar leven: de vrouw wordt heen en weer geslingerd door haar hormoonschommelingen en als ze zwanger raakt wordt haar lichaam ‘bezet’ door een vreemd wezen en als dat wordt geboren is het enerzijds een trauma als dat wezen een eigen wil blijkt te hebben waardoor de eenheid is verbroken en anderzijds is ze veroordeeld tot slaaf van dat kind. Kortom, de vrouw heeft een bijzonder intieme band met haar kind als verlengstuk van haar lichaam.

Ook deze film gaat volgens mij over die onverbrekelijke band tussen moeder en dochter: enerzijds is er geestelijk afstand en verwijdering – tot en met moord aan toe (volgens Kristeva moet overigens omgekeerd elke dochter haar moeder symbolisch doden om haar liefde op haar kind te kunnen richten) – maar anderzijds blijven ze lichamelijk in zekere zin eeuwig bij of van elkaar omdat ze DNA en cellen hebben uitgewisseld tjdens de zwangerschap. De moordenares in de film heeft in feite haar dochter vermoord om haar bij zich te kunnen houden: het is haar eenzaamheid – die weer te maken heeft met postkolonialisme en racisme – die haar rationaliteit (affiniteit met filosofie) tot waanzin (‘tovenarij’) omboog en haar kind meesleurde in haar val. Ze is als moordenares een monster maar elke vrouw is een monster want een chimaera die uit meerdere wezens bestaat zodat we ook met haar kunnen meevoelen. De rechtszaak wordt bijgewoond door een literatuurdocente die zich zeker in de moordenares herkent en meevoelt: de reden lijkt eerst eenzelfde achtergrond te zijn, maar uiteindelijk lijkt de boodschap te zijn dat elke moeder zich in de moordenares kan herkennen als ze haar situatie kent. Voor haar is de moordenares een Medea, de mythologische tovenares die haar kinderen vermoordde, maar ze moet ook de vraag stellen of in haarzelf en in elke moeder niet een Medea schuilgaat.

Aan goede ideeën en bedoelingen heeft de film aldus geen gebrek, maar de uitwerking is slechts bij vlagen boeiend zoals bij het college-fragment aan het begin en het betoog van de advocaat aan het einde die beide over de vrouw als monster gaat: het grootste deel van de film kabbelt weinig boeiend voort door middel van een eindeloos vraag-en-antwoord-spel in de rechtbank die het leven van met name de moordenares uitspit en wat oninteressante zaken eromheen.

Ik vond het een geslaagde verfilming van het boek. Het boek – een soort encyclopedie van zo ongeveer alle seksuele perversies en martelingen die men kan bedenken – lijkt immers onverfilmbaar, maar de film slaagt er goed in heel natuurgetrouw bij wijze van een soort vogelvlucht het boek uit te beelden. Zelfs met alleen functioneel naakt en slecht acteren is het de regisseur Pasolini gelukt om de suggestie van marteling en de algehele sfeer van het boek te geven. Dat de avonden worden ingeleid door verhalen die door een paar vrouwen worden verteld, helpt natuurlijk enorm: daardoor hoeft even niets te worden uitgebeeld waarbij net als in het boek ook de vrouwen in de film geen blad voor de mond nemen.

Het eigenaardige is wel dat de film de orgie heeft verplaatst naar 20ste eeuws fascistisch Italië. Maar dat heeft denk ik te maken met wat zo eigenaardig aan het boek zelf is: elke lezer zal opvallen dat het eigenlijk geen porno genoemd kan worden, ook geen extreme porno, omdat alle seks zo eigenaardig koel en rationeel wordt beschreven (daarom beschreef ik het boek in de eerste zin als een ‘encyclopedie’). Zo ook: wat wordt beschreven is schokkend, maar de koele beschrijving ervan tezamen met de eindeloze herhaling ervan (elke perversiteit wordt in alle denkbare variaties opnieuw verteld) maakt het boek (en ook de film in iets mindere mate) ook vooral heel saai. Het werk heeft daardoor een heel tegenstrijdig karakter: aan de ene kant is De Sade een naturalist of zelfs een romanticus die erop hamert dat we door lust gedreven wezens zijn en dat de natuur in zowel haar lust als haar ongelijkheid (alles draait uiteindelijk om de bevrediging van onze lusten waartoe we de ander aan ons onderwerpen en misbruiken) niet te stoppen is, maar aan de andere kant is De Sade de ultieme Verlichtingsfilosoof die zelfs onze diepste en meest duistere lusten en driften strikt rationalistisch analyseert en uitvoert (zelfs tijdens de seks wordt er vaak nog volop gefilosofeerd over wat men aan het doen is). Die koelheid en strikt rationele benadering neemt eigenlijk alle lust weg en maakt het geschikt voor verplaatsing naar de fascisten die immers ook beestachtige dingen deden op een hele rationele, koele en zelfs hoffelijke manier (zelfs tijdens het martelen blijft men de beleefdheidsconventies in acht nemen).

De combinatie van lust en rede geeft een paradox omdat de perverseling bij De Sade aan de ene kant fel de kerk en de moraal bestrijdt en seksueel genot expliciet baseert op misdaad dus het overtreden van de regels die anderen zoals de kerk hebben opgelegd (alleen het overtreden van regels verschaft de mens ware vrijheid en dus genot zodat de rede en moraal ook voorwaarden zijn voor de grootste seksuele bevrediging) en aan de andere kant de perverseling evenzeer alles ordent en zijn slachtoffers straft als zij zijn regels overtreden. In die zin anticipeert De Sade Nietzsche die autonomie opvatte als het scheppen en hanteren van je eigen moraal waaraan je jezelf en je omgeving onderwerpt en welke persoonlijke moraal niet levenontkennend en nivellerend/verlagend (zoals die van het christendom) maar levenbevestigend en transgressief/verheffend is (resulterend in de Übermensch). Wellicht dat Pasolini ook daarom de setting naar de fascisten verplaatste, omdat die zich al Übermenschen zouden wanen.

Lust en rede zijn bij De Sade aldus niet tegengesteld maar de rede lijkt er – zoals bij Hume – slechts het instrument van de passies: de rede stelt de mens in staat om zijn lusten nog beter en nog geraffineerder te bevredigen. Maar vanwege het hoogste genot van het overtreden van de regels (en de verkrachting van de rede) treedt opnieuw een paradox op: De Sade stelt natuur boven cultuur/rede maar zijn ‘vrije’ mens wordt pervers dus tegennatuurlijk. Alle denkbare perversies en martelingen zijn toegestaan terwijl juist liefde en normale coïtus ten strengste verboden zijn (ook in The Lobster treedt zoiets op bij de uitgestotenen die in het bos ook een eigen moraalsysteem bedenken waarin liefde is verboden op sanctie van zware straffen). Daarin zit ook het extreem bedreigende achter het wereldbeeld van De Sade: uiteindelijk keert de natuur/lust tegen zichzelf zoals ook de rede zichzelf ondermijnt, waardoor al het leven wordt vernietigd. Na 120 dagen martelen kan er dan ook geen ander einde zijn dan dat iedereen wordt vermoord. De algehele transgressie die naar het sublieme voert, is bij De Sade niet God (en ook niet de Übermensch) maar de totale vernietiging. Ook in dat opzicht is wellicht een parallel te trekken met de ‘Totalen Krieg’ van de nazi’s aan het einde van de oorlog. Dat maakt dat nog ver voor de nazi’s men bewust was van een ultiem kwaadaardig universum: het universum van De Sade’s ‘120 Dagen van Sodom’.

De film gaat over een gescheiden man in Kroatië die meer tijd met z’n dochter wil doorbrengen maar tegen een bureaucratische muur van wet- en regelgeving oploopt en vanuit zijn omgeving advies krijgt over hoe hij dat wel of niet kan regelen. De film boeide me niets en irriteerde me zelfs.

Dat begint er al mee dat alles is opgenomen met een handcamera bediend door iemand met Parkinson zodat het beeld geen moment in rust is en je als kijker constant het gevoel hebt door elkaar te worden geschud (de cameraman heeft natuurlijk niet letterlijk Parkinson maar de regisseur zal er bewust voor hebben gekozen om het beeld geen moment rustig te laten zijn zodat de psychische stress van de hoofdpersoon fysiek wordt overgedragen op de kijker). Vervolgens wordt elke scene telkens midden in een gesprek begonnen zodat je telkens een puzzeltje krijgt gepresenteerd met wie hij nou weer staat te praten en waar het gesprek over gaat. Puzzeltjes oplossen terwijl je fysiek door elkaar wordt gschud: het is gewoon niet mijn idee van een leuke film.

Ik verloor dan ook snel mijn interesse in deze puzzeltjes en de film überhaupt. Ik zal daarom het een en ander hebben gemist. Wel denk ik dat de boodschap van de film is dat Kroatië nogal corrupt is: iedereen in de film verwijst naar mannetjes die dingen kunnen regelen buiten de formele procedures, maar er wordt in de film niets geregeld want de hoofdpersoon in de film blijft maar ouwehoeren met iedereen over hoe hij het wel of niet kan oplossen.

Wat ik ook nog heb meegekregen van de film is dat men aldoor klaagt dat men tegen een muur praat (geen idee waarom) en dat iedereen in de stress zit (geen idee waarom). Ikzelf als kijker had ook stress en ik weet wel waarom: het is gewoon een hele vervelende film.

Origineel onderwerp waar ik niet veel van af wist (de vroegere discriminatie van de minderheid der Lappen in Zweden) dat tegelijkertijd uiteraard ook erg actueel is waarvoor je de Lappen alleen maar hoeft te vervangen door 'Finnen' als je begrijpt wat ik bedoel (Lappen die als een achterlijk nomadenvolk werden beschouwd en een Lappenmeisje dat uit het gesloten, domme Lappenwereldje wil zien te komen en zich dan tussen twee werelden terugvindt waarbij enerzijds de Zweden haar niet geheel accepteren omdat ze van Lapse afkomst is maar anderzijds de Lappen haar ook niet meer accepteren omdat ze haar eigen gemeenschap heeft verraden). Het verhaal is ook prima op zich. Alleen is het zo'n typische filmhuisfilm die tergend traag is en die niet echt een spanningsboog heeft zodat het gewoon nooit echt boeiend wordt...

De film gaat over wat aan gene zijde van ons bestaan ligt, over het mystieke, dat wellicht niet begrepen kan worden maar wel enigszins kan worden ervaren hetgeen de film de kijker ook uitdrukkelijk wil laten ervaren. De wijze waarop lijkt op die van Weerasethakul en andere ‘boeddhistische’ films met een meditatief karakter: in feite laat de film ons simpelweg het dagelijkse leven van een paar mensen in Laos zien en – na een reis door de tussenwereld van het bardo – het dagelijks leven van een paar mensen in Tanzania met de suggestie dat de gestorven oude vrouw in Laos uit het eerste deel is gereïncarneerd als een lammetje in Tanzania. De film laat je bovenal dat leven rustig observeren waardoor je in een soort ASMR-trance raakt waarbij de geluiden net zo belangrijk zijn als de beelden (zoals rusten in de natuur met alle krekelgeluiden e.d. om je heen je automatisch ontspant). Je raakt als het ware onthecht van je eigen bestaan om opgenomen te worden in het ritme en de flow die de puls vormt onder het leven in al zijn verschijningsvormen; die puls geeft tegelijk wat je hoort en ziet net even een intensere of betekenisvollere gloed zodat je dat oer-Zijn ervaart door middel van de aanschouwing van de dingen om je heen (in plaats van simpelweg te verdwijnen). Het geloof in de overgang van het ene leven naar het andere leven door middel van het bardo kan met behulp van Nietzsche’s concept van het Dionysische eenvoudig worden verklaard: in wezen is er slechts het oneindige en vormloze dat we ervaren als ons individueel bestaan er niet meer is en we als het ware opgenomen zijn in de oerkolk van het bestaan (door middel van de trance, zoals uitgedrukt en opgewekt door middel van muziek, maar ook wat we volgens dit geloof zullen ervaren als we dood zijn), hetgeen een vreeswekkend duister is zonder houvast of rust zodat we verlangen naar een (nieuw) lichaam, een vorm en een eindig bestaan, waardoor we iets zijn en iets kunnen doen en zo grip kunnen krijgen op het leven. Althans denken er grip op te kunnen krijgen want dat individueel bestaan en bewustzijn is een tijdelijke illusie, hetgeen we ervaren in de trance.

Al met al is de film een bijzondere ervaring, maar het dompelde me niet in een mystieke trance: het was vooral aangenaam rustgevend.

De film is een goede filosofische meditatie over waarheid of beter: de afwezigheid daarvan in het rechtssysteem. Dat thema doet denken aan de sofisten die opkwamen in de Atheense democratie en die fameus werden bestreden door Socrates en Plato. De filosofen zochten immers de waarheid terwijl de sofisten opleidden om gelijk te krijgen in plaats van gelijk te hebben opdat de burger z’n mannetje kon staan in de democratie en de rechtspraak. Misschien bestaat de waarheid niet of kunnen we haar niet kennen, zo leerden de sofisten; in ieder geval in de democratie en de rechtspraak doet de waarheid er niet meer toe maar gaat het er alleen maar om om de ander te kunnen overtuigen dan wel van zijn overtuiging af te brengen. In een democratie wint simpelweg de mening van de meerderheid dus in wezen zegeviert dan het recht van de sterkste. En de rol van de advocaat in een strafproces is vooral om twijfel te zaaien over wat de aanklager als feiten of waarheid stelt.

De film weet deze thematiek grondig te behandelen door de hele gelaagdheid te laten zien van de waarheid tot wat je gelooft wat de waarheid is tot wat je wilt geloven wat de waarheid is tot wat de verstandigste juridische strategie is. En de gelaagdheid van wat waarheid is, wat een waarachtig perspectief of mening is (zoals in het verhaal van de blinden die een olifant voelen en de ene de slurf voor de olifant en de ander de staart voor de olifant houdt), wat een mogelijke waarachtige mening is en wat een verzinsel of leugen is. De film behandelt ook nog andere filosofische thema’s met betrekking tot het recht zoals de befaamde nature vs. nurture-kwestie (in de jaren ’70 geloofde men dat mensen misdadigers worden onder invloed van omgeving en maatschappij en inmiddels is er een tendens naar de biologie zodat men wel of niet als moordenaar wordt geboren).

De film neemt helaas veel tijd om op gang te komen: het eerste uur is wat saai maar het tweede uur wist me meer te boeien. Dat heeft er mede mee te maken dat je het gevoel krijgt dat stukje bij stukje de waarheid toch nog boven water komt hetgeen uiteraard een illusie blijkt. De film weet zo heel postmodern (maar van de sofisten geleend) de waarheid achter de horizon te laten verdwijnen in de vorm van een strafproces waarin belangen telkens de waarheid ondergeschikt aan het doel maken.

Een ruime 7.

De film is gebaseerd op een paar korte verhalen van Murakami die ik niet heb gelezen maar ik heb wel het idee dat de film recht doet aan die verhalen omdat de film voelt als een beeldverhaal waarin zowel details als thema’s rechtstreeks aan enkele meesterlijke verhalen op papier zijn ontleend. Het nodigt uit om Murakami zelf te lezen, want ik heb enorm genoten van de film: het alledaagse leven wordt getoond waarbij filosofische kwesties op een literaire alsmede een magisch realistische manier worden behandeld.

In dit geval staat de vraag naar het ‘zelf’ centraal: wat zit er in ons (of zijn we een lege huls) en hoe vinden we dat (om zin aan ons bestaan te kunnen geven)? In ieder geval kunnen we niet voor onszelf vluchten maar moeten we soms het monotone patroon van ons leven doorbreken om ons ‘ware’ zelf te vinden. Ook is het een belangrijk thema dat wat we zien niet altijd echt is en vice versa: onze grootste strijd voeren we in onze verbeelding en de grote kikker citeert grote schrijvers en filosofen (waaronder Poe, Conrad en Nietzsche waarbij ook Tolstojs Anna Karenina een rol speelt) om deze wijsheid over te brengen. Niet alleen zit de film tjokvol scenes en gesprekken die levensecht zijn en diepe kwesties aanraken, maar het ‘echte’ leven van drie personen, die de film volgt, rondom echte gebeurtenissen zoals in dit geval de aardbeving en tsunami bij Fukushima wordt gekoppeld aan dromen en magische gebeurtenissen: de verbanden die men kan leggen lijken schier eindeloos (zoals de fantasieworm en de overlevende onder de grond of de overleden zwager en de verdwenen kat). De personages in de film vertellen zelf ook verhalen: we zijn immers ‘verhalende’ wezens die betekenis aan ons leven geven door middel van verhalen (mythes) en net als de personages worden we als kijker gevoed met verhalen die ons voortstuwen in de zoektocht naar zin en betekenis. Al deze aspecten maken de film van begin tot eind prikkelend en intrigerend.

Hooguit voegt de film weinig toe aan de briljante verhalen van Murakami die wellicht lijkt op een hedendaagse Edgar Allan Poe die ook al (postmodern) feit en fictie door elkaar weefde in een reeks korte verhalen om te tonen dat verbeelding de dominante macht is over de werkelijkheid van ons bestaan. En het is wat vervreemdend dat de Japanse personen in deze Japanse verhalen geen Japans maar Engels spreken, maar dat doet nauwelijks af aan hoe sterk de film z’n verhalen vertelt.

Omdat de film zo hoog in de populariteitslijstjes staat probeer ik de film altijd een keer te zien als hij op TV komt maar het lukte me niet eerder om de film af te kijken: het is gewoon een oorlogsfilm met non-stop geschiet, dat me snel verveelt, hier en daar een flauw grapje, dat de film nog vervelender maakt, en de premisse voor het verhaal vind ik noch interessant noch geloofwaardig (de film is wel gebaseerd op een waargebeurd verhaal maar in werkelijkheid werd er natuurlijk geen zoektocht naar de overgebleven broer op touw gezet). De film is vreselijk monotoon: zo’n twee uur lang gaat die zoektocht naar Ryan maar door en door terwijl ze met Duitsers blijven vechten. En als ze hem dan hebben gevonden besluiten ze te blijven en samen verder te vechten tegen de Duitsers zodat er nog niets verandert en de film gewoon doorgaat waar het gebleven was! Uiteraard is er een sentimenteel einde met een moraal dat - zoals ik het begrijp - zo’n vreselijke oorlog vol slachtpartijen alleen te rechtvaardigen is als offer voor onze vrijheid en ons opdraagt een goed mens te zijn (dus dat we de vrijheid verantwoordelijk gebruiken).

Misschien dat anderen zo’n oorlogsfilm met drie uur lang schieten en knallen heel opwindend of spannend vinden maar ik kan er niet zo veel mee. Wel zal de film best een realistisch beeld geven van de gruwelijkheid van de oorlog – de film zit vol bloed en gore – waarvoor ik de film wil belonen met een krappe voldoende.

Er zijn van die ‘klassiekers’ die me zo tegenstaan dat ik ze niet of nauwelijks kan kijken. Scarface is zo’n film. De film begint meteen superirritant met Tony die tegen iedereen, ook tegen autoriteiten en maffiabazen, volstrekt ongeloofwaardig overdreven stoer doet door superstoer te kijken en te zeggen dat ze hun smoel in hun kont moeten steken. Dat blijft ie de hele film door doen en dat is dan ook helaas het niveau van de hele film. Hij is een vreselijk irritant karikatuur en dat geldt voor alle personen in de film: de debiele maffiabaas die zich als een idiote clown gedraagt (en zich gewoon laat beledigen en bedreigen door z’n hulpje Tony), het meisje dat beledigd wordt maar dat wel spannend vindt, het maatje dat alleen maar naar mooie vrouwen kan kijken, etc. En natuurlijk is Tony wel opeens heel nederig tegen zijn moeder. De film stapelt louter clichés op elkaar zonder dat er ooit iets interessants wordt gezegd of gebeurt. De film is een soort parodie op de maffiafilms die wel goed zijn maar zonder dat je erom kunt lachen. De film is in één woord (welk woord Tony wel zou bevallen) strontvervelend.

Ik heb even de recensie van Roger Ebert gelezen. Ook hij erkent dat de film volledig over the top is maar acht de film evengoed een meesterwerk en rechtvaardigt het karikaturale van de film doordat a) alle films van De Palma "in overdrive mode" zijn b) Tony niets had en dus met puur bluf en bravoure de top moest bereiken zodat Pacino terecht z'n gangsterrol over the top speelt. Hoe dan ook, dat de film zo over the top is maakt 'm denk ik zo populair (ook onder criminelen en rappers overigens die dat stoere gedoe graag imiteren) maar het is niet mijn ding.

Een interessante observatie van Ebert is overigens dat Tony een soort MacBeth is: hij wint de wereld maar dat leidt ook tot z'n paranoia en ondergang. Het is dit MacBeth-verhaal dat de film z'n (enige) kwaliteit geeft.

Het eerste deel van de film is niet zo indrukwekkend: we volgen de hoofdpersoon, 197A, in een typisch totalitaire of fascistische staat die de bevolking onderdrukt en individuen letterlijk reduceert tot anonieme nummers (vandaar de naam van de hoofdperoon en de plicht altijd een zak over je hoofd te zetten). De heilige drie-eenheid van deze staat luidt “safety, sanity, sanctity” en op basis van de gelijkmaking van alle burgers lijkt de staat een mythe te hebben geschapen van’anomalieën’, dat zijn afwijkende en niet gelijk te maken mensen, die worden verbannen en de leidende klasse, de “Intellectuelen”, pleit voor een oorlog tegen Konthaqa, de verbanningsoord waar alle anomalieën leven, terwijl studenten op straat in opstand komen tegen de staat en z’n mythe van anomalieën (waar je makkelijk zowel immigranten als bv. transgenders onder kunt scharen) en de minnares van 197A naar Konthaqa want naar vrijheid verlangt.

De volgende delen maken de film interessanter want voegen lagen toe waardoor de boodschap zowel dieper als duidelijker wordt. Konthaqa lijkt onze huidige, liberale samenleving te zijn waar iedereen vrij is en aldoor feestviert – visueel is het ook het mooiste deel omdat het een soort psychedelisch hippiefestival van freaks is – maar die Baudrillard als ‘postapocalyptisch’ omschreef: het einde van de geschiedenis is bereikt, alle strijd is voorbij, iedereen kan alles zomaar krijgen wat hij wil maar dat is een leeg leven zonder doel, zonder hoop, zonder toekomst. Als de mens zelf volmaakt, een god, is geworden, wat kan hij dan nog scheppen? Om een doel te hebben, moet er onvolmaaktheid zijn; om een ziel te hebben moet er reden tot rebellie zijn. De leidster of hogepriesteres van Konthaqa heet Lies zodat de leus van Konthaqa ‘In Lies we trust’ luidt hetgeen ook naar dat postmodernisme lijkt te verwijzen: totalitaire regimes menen – net als religies – dat ze de Waarheid hebben, terwijl de postmoderne hippies bewust zijn dat waarheid tot onderdrukking leidt (vandaar: ‘in Lies we trust’) maar dat geeft wel een leeg leven van louter hedonistisch genot zonder ziel zodat zij vallen voor de eerste de beste nieuwe god die tot verzet oproept om hun leven weer betekenis te kunnen geven. Als men bevrijd is van alles dan wil men uiteindelijk bevrijd worden van die vrijheid.

Zo lijkt de beweging van onderdrukking naar bevrijding naar onderdrukking eindeloos dezelfde cirkel te maken met hooguit zo nu en dan de onderdrukten als de nieuwe onderdrukkers. En altijd is het God – het geloof in een Waarheid – die daarvoor het vuur brandende houdt, welke God in de totalitaire staat een totalitair-intellectuele God, in de hippiestaat een freak-God en in de meditatieve samenleving van monikken een meditatieve Boeddha is: er is altijd een Messias die het volk moet redden en naar het paradijs moet leiden (of heeft gered en symbool staat voor het geluk van de staat). Maar dat is onmogelijk: de theodicee van de film is dat God de mensheid niet voor onheil behoedt (welk besef in eerste instantie ook een gevoel van hopeloosheid kan geven), omdat de mens alleen mens en dus gelukkig is als hij in een onvolmaakte wereld leeft waar hij iets voor de ander kan betekenen.

Zo is het toch een mooie, filosofische film geworden.

Het eerste deel van de film vond ik slecht en vervelend. Dat deel lijkt ons vooral een geschiedenislesje te willen geven over de Hongaarse opstand in 1956 en de totalitaire onderdrukking in de DDR, welk lesje ik echter al op de middelbare school had geleerd, en is ook nog hier en daar wat ongeloofwaardig in het plot en het geacteer met onder meer de scholieren die alsmaar de ernst van hun situatie niet inzien en een minister die meteen bij de eerste ontmoeting alle scholieren bij naam kent.

Het tweede deel van de film is echter goed en spannend. Het verhaal verandert hier van een saaie geschiedenisles naar een Bijbels drama over het verraad van Jezus (Kurt) door Judas (Erik). Verraad blijkt sowieso een belangrijk thema te zijn in die recente geschiedenis van de DDR, van WO II tot het totalitair communisme: het hele leven lijkt wel te draaien om te verraden of verraden te worden. Dat levert interessante ethische vraagstukken op: ben je bereid een schuldige of zelfs een onschuldige te verraden om je eigen hachie te redden? De revolutionaire (en oorlogs)ethiek met zijn plicht tot verraad is onchristelijk (of onmenselijk) en daarbij is de positie van zij die tot het Apparaat behoren een heel andere dan van zij waarvan de familie slecht staat aangeschreven hetgeen de morele corruptie van het systeem toont, zelfs volgens zijn eigen beginselen. Het verhaal koppelt dit ten slotte op natuurlijke wijze aan de scheiding van familieleden door de Muur waardoor de film ontroerend eindigt en we weer terug zijn bij de geschiedenisles.

Het tweede deel is zeker vier sterren waard maar vanwege het vervelende eerste deel haal ik er een halve ster af.

Indrukwekkende film. De film begint meteen met een schokkende gebeurtenis met een actueel thema: is wat we zien echt gebeurd of nep? De film ontwikkelt zich dan als een thriller/detective waarbij twee stadsmensen de bergen in trekken op zoek naar de waarheid en daar te maken krijgen met de dorpsbevolking die eer hoger aanslaat dan de waarheid, die tradities hoger aanslaat dan stadsmensen en hun ‘kunstenmakerij’ en die gastvrij is maar ook snel beledigd. Dat houdt de spanning er goed in – de film is heel origineel maar doet me ook wat denken aan Western – want wordt er niet iets onthuld wat verborgen diende te blijven? Halen de stadsmensen niet iets overhoop wat niet had mogen worden aangeraakt? De film koppelt daarmee ook op fraaie wijze het hypermoderne – nepnieuws en communicatie via mobieltjes – met het ‘middeleeuwse’ in de Iraanse dorpjes – het onderdrukken van de waarheid in een eercultuur en communicatie door middel van toeteren. En de film is op dubbele wijze meta c.q. verwarrend met betrekking tot feit en fictie: de regisseur lijkt zichzelf te spelen in de film (het is voor hem sowieso een persoonlijke film omdat hij zijn geboortestreek filmt) en omgekeerd is het de vraag in de film of het meisje van het filmpje acteert of niet. Ik lees hierboven dat je ‘het gras ziet groeien’: ja, het is een filmhuisfilm maar ik vond ‘m van begin tot eind zeer onderhoudend vanwege de spanning en interessante gesprekjes met boeiende thematiek en zicht op een ‘achtergebleven’ cultuur in een moderne wereld.

Filmpje over een zoektocht op internet naar een verdwenen meisje want tegenwoordig leven mensen nu eenmaal op internet waar ze de meeste informatie over zichzelf achterlaten (en daarbij veel informatie over zichzelf aan vreemden geven terwijl hun ouders veel minder te weten komen). Die zoektocht op internet levert ook veel onjuiste verdenkingen op maar een twist aan het einde leidt naar de juiste dader.

De film is leuk en knap gemaakt, maar voelt wel als formulewerk zoals zo veel Hollywood-films aanvoelen: het leuke en knappe van de film maakt de film ook gekunsteld in plaats van ‘authentiek’. Na een veelbelovend begin zakt de kwaliteit van de film daarna wat in doordat blijkbaar alle internetclichés er in moeten worden gepropt. Zoals de popmuziek hitfabrieken kent, zo is deze film een typisch product van de hitfabriek op filmgebied: het is allemaal erg ‘bedacht’: je neemt een spannend thema (meisje vermist!), je stopt het in een modern en hip jasje met actuele thema’s (internet!) en je draait het verhaal zo in elkaar dat er een onverwachte twist komt aan het einde. De film is aldus duidelijk het werk van professionals die zijn ingehuurd om een hit te scoren in plaats van het werk van een kunstenaar met een visie. Dat maakt de film leuk en knap maar ook weinig bijzonder.

Een magere drie-en-een-halve ster.

Twee zusjes vervelen zich zo intens dat ze besluiten verdorven te leven hetgeen vooral inhoudt dat ze eindeloos veel mannen dumpen en (op kosten van anderen) obsessief eten. Bij deze film gaat het niet om het narratief maar om het spel, zowel qua (psychedelische) cinematografie als qua het leven van de meisjes die immers niets serieus nemen. Het maakt het cynisme en de verwoesting wat de welvaartsstaat in die tijd meebracht nog opvallend vrolijk en bevrijdend: de film is zo vooral een fantastisch tijdsbeeld van het hippietijdperk en het anticipeert de Praagse Lente.

De film is een ‘whodunnit’ maar bovenal een meta-reflectie op het genre waarbij de film niet alleen gaat over de verfilming van een ‘whodunnit’-toneelstuk van Agathie Christie maar zichzelf ook uitdrukkelijk presenteert als een ‘whodunnit’ volgens de regels van het genre zodat er drie ‘whodunnit’-lagen zijn (en bv. Agathie Christie is zelf ook een personage in de film). Ingewikkeld wordt de film echter niet waarbij de plot van de film het idee van de Amerikaanse regisseur, die ook de verteller van de film is, voor het plot van de ‘Amerikaanse’ verfilming van het Engelse toneelstuk volgt. Het plot wordt dan ook bewust gelijk al weggegeven en omvat bewust de al meteen in het begin opgesomde clichés van het genre: de film is typisch postmodern in z’n ironische reconstructie van het genre waarbij het ook ironisch reflecteert op het feit dat het plot al duizenden keren is gehanteerd. Het originele van de film is dan ook puur de metavorm en het leuke de ironische geestigheid van zo’n zelfreflectie. Daarbij heeft de film ook de cynische noir-humor en -stemming doordat het genre een cynische (en alcoholverslaafde) rechercheur vereist die de moordzaak probeert op te lossen.

Al met al heeft de film z’n geestige en sterke momenten maar weet dit niveau niet aldoor vast te houden: vaak is de humor wat flauw en de uitwerking van het idee weinig geïnspireerd. Wel heeft de film een fijn tempo en wordt het nergens saai.

Deze film heeft het allemaal net niet: het wil spannend zijn en ontroeren maar doet dat niet, het wil een ernstige geschiedenis vertellen maar het neigt naar het belachelijke, het wil dat je sympathiseert met een kind (denk ik) maar het liefst zou je haar een draai om de oren geven omdat ze in haar naïviteit iedereen erbij dreigt te lappen in bezet Estland in de jaren ‘50 …

De film werpt in dat verband wel interessante opvoedkundige vragen op: hoe maak je een kind in bezet gebied duidelijk dat als ze zich niet goed gedraagt ze haar patriottistische ouders in de problemen brengt maar dat dat niet moet betekenen dat ze de waarheid vertelt, dat de overheid huiszoekingen mag doen maar dat als zij inbreekt in een huis ze fout is, dat er een ernstige situatie is ontstaan waarin ze zich beter gedeisd kan houden zonder haar te traumatiseren? Je leest vaak dat kinderen in een oorlog vroeg volwassen moesten worden maar deze film toont het omgekeerde probleem: als het kind naïef blijft en de oorlog ziet als een leuk spelletje, dan brengt ze iedereen in gevaar. Maar dit zijn misschien alleen vragen die in mij opkwamen: de film doet er niet veel mee en zeker niet in dramatisch opzicht. De film lijdt eronder dat het is gebaseerd op een autobiografie die het verhaal vertelt vanuit het perspectief van een kind dat geen idee heeft wat er aan de hand is maar dat ook de loop van de geschiedenis of haar leven niet echt heeft veranderd zodat haar verhaal uiteindelijk weinig relevant blijkt. Het laat hooguit de verwarring zien bij een kind die terecht komt in politieke gebeurtenissen waar ze niets van begrijpt.

Al met al vertelt de film gewoonweg een biografisch verhaal over bezet Estland maar weet daar qua film niet echt iets interessants van te maken.

De film is gebaseerd op een waargebeurd verhaal dat is opgetekend door een vrouw in 1852 dat op haar wens pas 100 jaar later, dus in 1952, is gepubliceerd. Dat zal ermee te maken hebben dat het verhaal ietwat pikant is – zeker voor de 19de eeuw – maar het verhaal had beter binnen de familie kunnen blijven want voor mensen buiten de eigen familie is dit stukje familiegeschiedenis gewoonweg niet echt interessant.

Gelet op de premisse van de film had het verhaal misschien wel leuk en interessant gemaakt kunnen worden – een beetje een soort Casanovaverhaal – maar dat doet de film niet: er is weinig geestigs, hilarisch, spannends, avontuurlijks of dramatisch te beleven in de film. De film vertelt simpelweg het stukje familiegeschiedenis en richt zich daarbij op de liefdesgeschiedenis tussen de maagd Violette en de vreemde man die het dorp binnenloopt. De film is dus bovenal romantisch. Daarbij lijkt het verhaal wel typisch vanuit het vrouwelijk perspectief verteld waarbij vrouwen lijken te geloven dat het ook voor een man een straf moet zijn om seks met alle vrouwen te hebben (zoals het een straf is voor een vrouw om seks met alle mannen te moeten hebben) maar ik denk dat de gemiddelde man dat stiekem helemaal geen straf vindt (ik geloof dat dat de biologie is die de man nu eenmaal tegengestelde belangen heeft gegeven dan de vrouw, maar vrouwen geloven doorgaans dat deze opvatting seksistisch is).

Al met al is het een saaie en trage film waarin weinig is te beleven en vooral is gevuld met oninteressante werkzaamheden op het platteland van de 19de eeuw en oninteressante gesprekjes. Dat de film ook wel een paar mooie, idyllische plaatjes van het platteland biedt kan de film niet redden, al heeft de saaiheid en het idyllische platteland ook wel iets rustgevends zodat de film nu ook weer niet heel erg irriteerde.

Je hebt waarschijnlijk wel eens een moment dat je minutenlang naar een spinnetje kijkt omdat je geïntrigeerd bent hoe het eruit ziet en wat het doet. Deze film laat je op dezelfde manier kijken naar heel veel dieren (en diertjes): ze krijgen allemaal een paar minuten. Er is geen voice-over of muziek. Er is zelfs geen noemenswaardige actie of drama zodat we net als bij het spinnetje slechts kunnen kijken hoe het dier eruit ziet, hoe het beweegt en welk geluid het voortbrengt. De film levert zo nauwelijks kennis over de natuur, zoals de biologie die levert, of een verhaal c.q. drama, zoals de populaire BBC-natuurfilms die leveren. De film brengt ons wel op een mystieke manier dichtbij de natuur en leert ons zo genieten van de natuur en deze op waarde te schatten.

Ik heb Jane Austens roman uit 1811 over de twee zussen (de oudere staat voor ‘sense’ en de jongere voor ‘sensibility’) en hun liefdes in een tijd dat liefde vaak niet genoeg is omdat geld ook een rol speelt, niet gelezen maar ik denk dat de film een goede adaptatie is die zowel trouw aan Austens verhaal is als die er mooi uitziet. De beelden zijn mooi, de vrouwen en mannen zijn mooi en er wordt mooi gesproken (daarbij is het lezen van Shakespeare’s sonnetten een belangrijk tijdverdrijf in deze gecultiveerde kringen) al blijkt juist de man die het mooiste kan spreken een bedrieger zodat de moraal is dat een goed hart belangrijker is dan een gladde tong of voorkomen. Maar evengoed straalt alles een elegantie en voorkomendheid uit die we in onze tijd niet meer kennen en die beslist aangenaam is om je twee uur in onder te laten dompelen: waar het verhaal vooral vrouwen zal kunnen interesseren is het deze stijl of klasse die het verheft boven de middelmaat.

De film verhaalt in wezen Job’s verhaal uit de Bijbel: het leven van de hoofdpersoon valt in duigen en hij probeert de betekenis ervan te vinden in zijn joodse geloof. De film deed me denken aan American Beauty en is net als die film zeer geestig en sterk.

Het eerste uur vond ik maar vervelend – met het malle nepmonster en de verhaalclichés – en wat saai, ondanks de fraaie vormgeving, maar gaandeweg werd de film spannender vanwege de oplopende strijd tussen de good guys en de ultieme ‘bad guy’ Strickland (gespeeld door Shannon die er sowieso eng en gevaarlijk uit ziet en dus makkelijk de suspense kan leveren) en begon de film te ‘kloppen’: de film is een sprookje dat zich in de Koude Oorlog afspeelt en lijkt tegelijk een ode aan de films uit die tijd te zijn (welke oude films in de film aldoor op de achtergrond spelen en te horen zijn) waarbij opzettelijk de clichés, zoals die van de bad guy en het persoonlijke gevecht op het eind, uit die oude films worden herhaald. Wellicht is het niet kunnen spreken van de hoofdpersonage Elisa daarbij een ode aan de stomme film?

Het sprookje betreft dan de moraal van het verhaal: Strickland lijkt de ideologie c.q. de instrumentele rede (‘to deliver’ zoals Strickland zijn taak opvat) te belichamen die niets of niemand respecteert die anders is dan hij (zwarten, Russen, gehandicapten, mysterieuze vismensen zijn alle inferieure wezens in zijn ogen), die alles en iedereen alleen maar gebruikt/exploiteert en die als Samson alles vernietigt, zodat hij het echte monster is terwijl de monsterlijke visman een god blijkt te zijn (om welke reden de indianen hem aanbaden). De undateables Elisa en de visman blijken de mooiste mensen te zijn die in hun liefde voor elkaar eeuwig samen gelukkig leven (in zee c.q. in de fantasie).

Voor mij weet de film zo uiteindelijk op een geslaagde wijze de Koude Oorlog met zijn mensontkennende ideologieën (er speelt ook nog een subplot van Russische spionnen mee) te transformeren naar de huidige tijd waar mensen nog steeds op hun uiterlijk/afkomst of onvolmaaktheden worden beoordeeld alsmede de oude filmclichés opnieuw leven in te blazen en dat allemaal in de vorm van een fraai vormgegeven sprookje.

There Is No Evil is in feite de titel van de eerste van vier verhalen waaruit de film bestaat waarbij elk verhaal (of minifilm) heel anders voelt: de eerste toont de dagelijkse sleur in een drukke Iraanse stad, de tweede de stress van een dienstplichtige in een gevangenis, de derde een idyllische natuur waar twee geliefden herontmoeten en de vierde een verlaten woestenij naar welk ‘middle of nowhere’ een in Duitsland opgegroeid meisje is gestuurd. De verhalen worden langzaam verteld maar hebben alle meteen een zekere spanning omdat je nog niet weet wat er aan de hand is en/of wel duidelijk is dat er iets vreselijks dreigt te gaan gebeuren waarbij elk verhaal een onverwachte wending neemt. Sowieso zijn de dialogen sterk zodat het psychologisch boeit. Maar bovenal hebben de verhalen ondanks hun verscheidenheid dezelfde thematiek (en politieke boodschap): het (morele) dilemma van de dienstplichtige die een veroordeelde moet executeren c.q. de onrechtvaardigheid van de doodstraf. Wellicht is de boodschap juist niet dat de doodstraf inhumaan is: het is immers typisch menselijk om mensen die je niet eens kent te doden in plaats van uit zelfverdediging omdat in de beschaving de wet hoger wordt gesteld dan moraal of instinct. Het zijn aldus vier goede verhalen die samen een bont maar coherent geheel vormen.

Absurdistische film die echter niet altijd het niveau van een grappige kinderfilm weet te ontstijgen. Ik geef 'm een extra half puntje omdat het echt een maffe film is wiens betekenis ondoorgrondelijk is en dat is ook een prestatie.

Bijna 10 jaar later heb ik de film nog eens herzien in het kader van het (her)kijken van alle Kubrick-films. Na het weinig succesvolle Barry Lyndon besloot Kubrick een (commercieel) succesfilm te maken met The Shining: een horrorfilm gebaseerd op de eerste besteller van de populaire Stephen King (zoals Kubrick vaker doet met zijn verfilmingen heeft hij vooral het einde veranderd). Het verhaal is opvallend simpel: het beschrijft een geval van ‘cabin fever’ waarin Jack, een schrijver met een writer’s block die z’n verantwoordelijkheid om z’n werk te doen boven het welzijn van zichzelf en z’n gezin stelt, gek wordt in een van de wereld afgezonderd hotel doordat hij in een toestand van slapeloosheid en hallucinaties in het verleden van het hotel wordt gezogen waar de vorige ‘care taker’ z’n gezin uitmoordde en hij overtuigd raakt hetzelfde te moeten doen. Zoals we gewend zijn bij Stephen King is er een bovennatuurlijk of paranormaal element als kern van het verhaal: het hotel is gebouwd op een indianenbegrafenis bij een plek waar kolonisten strandden en elkaar opaten en zoals we hebben geleerd van ‘haunted house’-verhalen laat zoiets sporen na waar die nieuwe bewoners last van krijgen. In wezen is Jack altijd al de ‘care taker’ van het hotel en moordenaar geweest en dus gedoemd het eerdere bloedbad te herhalen. Het opvallende element van de doolhof staat in mijn interpretatie voor de psychose waar Jack zich uiteindelijk definitief in verliest.

Tegelijk wemelt het van de dubbelingen en is het verhaal ambigu: Jack is niet helemaal dezelfde als de man op de foto aan het eind zoals omgekeerd de eerdere ‘care taker’ Charles Grady niet Delbert Grady is en ik denk dat Kubricks moraal van het verhaal is dat de geschiedenis van uitroeiing (van de indianen maar ook van bv. de Joden) zich telkens herhaalt met slechts iets andere namen en gezichten. Opnieuw wil Kubrick aldus de schaduwkant van de mensheid laten zien waarbij Kubrick meende dat horrorverhalen ons die kant kunnen laten zien zonder ons er direct mee te confronteren, hetgeen hij met The Shining op briljante wijze heeft gedaan; Kubrick heeft altijd een film over de Holocaust willen maken maar vond niet de juiste vorm maar The Shining komt zeker in de buurt van die beoogde film. Het grote verschil tussen Kings boek en Kubricks film is dan ook dat voor King het kwaad in het hotel zit met daarmee meer nadruk op het bovennatuurlijke en dat voor Kubrick het kwaad in de mens zit (onder meer King was zeer ontevreden over Kubricks interpretatie/versie).

Jacks paranormaal begaafde zoontje voorvoelt het nieuwe bloedbad al na z’n visioenen van het eerdere bloedbad voordat ook z’n ouders beginnen te hallucineren en geesten zien. De film laat dan ook al snel weten dat het met Jack fout gaat en het bloedbad zich dreigt te herhalen (wat dat betreft kent de film geen lange inleiding maar ook geen verrassing), maar wat opvalt is de intense toon van de film die doet denken aan de oude horrorfilms die sterk op het Duitse expressionisme zijn gebaseerd en die Kubrick zeker zullen hebben geïnspireerd voor deze film: de modernistische, schrille muziek (Bartók, Penderecki, Ligety), Kubricks opvallende visuele stijl en verstoorde verhoudingen van bv. de ruimten in het hotel (waarmee de waanzin wordt gevisualiseerd) maar zeker ook het overdreven acteren waartoe Kubrick opdracht gaf (met ook een langzaam spreken met nadruk op bijna elke lettergreep), dat de arme Shelly Duvall nog een nominatie voor slechtste actrice opleverde, geeft elk moment van de film een bloedstollende intensiteit waardoor het een echte horrorklassieker is.

Mooie en goede film over een jong stel dat tijdelijk inwoont bij een ouder arrogant en naar stel waaronder depressieve horrorschrijfster Shirley, maar dat de door allerlei hints opgewekte beloften niet waar maakt: de opgewekte horrorverwachting van een bloedige climax met Shirley als heks of een afdaling in de waanzin waarin feit en fictie door elkaar heen lopen leiden blijft uit, de opgewekte thrillerverwachting dat Stanley de moordenaar is of dat het mysterie überhaupt wordt opgelost blijkt nep en eigenlijk blijft een interessante boodschap ook uit, nu deze slechts lijkt te behelzen dat vrouwen het (vroeger) moeilijk hebben omdat zij onzichtbaar zijn terwijl hun mannen vreemd gaan. De film weet aldus wel aldoor de interesse op te wekken door intelligente dialogen en van alles te suggereren maar uiteindelijk wordt de interesse niet echt bevredigd en blijf je achter met het gevoel dat er meer in had kunnen zitten.

Helaas heb ik maar een klein deel van deze docu van 9 uur kunnen zien, maar elke seconde ervan maakte diepe indruk op me. De film laat zien hoe de Jodenvernietiging in zijn werk ging hetgeen puur machinaal kan worden genoemd: de film legt bovenal alle radartjes van de vernietigingsmachine bloot. De film is daarmee een tijdloos document over een bizarre en gruwelijke ontsporing van de mensheid die nog niet eens zo lang geleden heeft plaatsgevonden.

Je zou willen dat ze deze docu elk jaar op 4 mei (Dodenherdenking) uitzenden, want het is de beste film over de Holocaust die ik ken. Ik vind de docu ook vooral veel beter dan de speelfilms met hetzelfde thema zoals bv. recentelijk Saul Fia. De verhalen van de echte betrokkenen komen niet alleen veel harder binnen dan zo’n ‘gemaakte’ film, het maakt die speelfilms ook min of meer tot belachelijke toneelspelletjes.

De vierde beste film aller tijden in mijn lijstje. Het geniale ervan is de gelaagdheid en het briljante spel van werkelijkheid en psychose waardoor alles vloeiend door elkaar heen loopt zoals het niet kunnen redden van de kinderen in de concentratiekamp en het niet kunnen redden van zijn eigen kinderen of dat hij de waarheid over de instelling zoekt en de instelling wil dat hij de waarheid over zichzelf vindt. De kijker tuimelt als het ware steeds dieper mee in de psychose en tegelijk in een steeds diepere laag van de werkelijkheid: deze film is een briljante mind fuck.

Naar aanleiding van Beoning (2018), die grote indruk op me maakte, heb ik deze eerdere film van Lee gezien. Ook dit is een mooie, poëtische film in de typische stijl van Lee (ik denk wel dat de beelden minder mooi en poëtisch zijn dan in Beoning maar heeft met zeg maar de badscene een eigen gedenkwaardige scene) en maakt reeds in dat opzicht de titel waar.

Toevallig heb ik hiervoor The Kindergarten Teacher (2018) gezien die net als Poetry gaat over een vrouw die op poëzieles zit maar waar ik The Kindergarten Teacher een mislukt gedicht vind, is deze film wel een geslaagd gedicht: de film laat ons als het ware in de persoon Mija kruipen en alhoewel de film net als Beoning kalmpjes voortkabbelt en wat saaiig is (net als Mija is Lee niet van de grote gebaren, op het slot van de film na) gaat de film wel onder je huid zitten waarbij de film spannend blijft (want hoe gaat Mija het probleem oplossen?) en ook mysterieus op een psychologische manier want er gaat duidelijk veel meer om in Mija dan ze laat zien. De thematiek is ook weer interessant en vergelijkbaar met die van Beoning: de film gaat over het verlies van jeugd en geheugen maar ook over het verlies van levens waarbij Mija bijna letterlijk verloren rondloopt alsof ze zichzelf heeft verloren. En dus ook over vergeten maar kunnen en mogen we wel dingen vergeten of achter ons laten (in dat opzicht is Mija juist de enige persoon in de film die niet aan - een moreel soort - Alzheimer lijdt maar als een echte dichteres de werkelijkheid waarneemt en die ook moreel onder ogen ziet)?

Een ruime vier sterren.

Suburra (2015) - MovieMeter.nl vond ik erg goed dus daarom wilde ik deze film ook een kans geven. De film begint dan ook veelbelovend met de typische stijl van Sollima: rauw, intens, realistisch. Het verhaal wordt echter slecht verteld (ontwikkelingen en verbanden zijn onduidelijk en/of onlogisch) en er is ook geen daverende of spannende climax die dat compenseert. De film is overigens ook niet zo nihilistisch of bruut als ik had gehoopt: de helden van de film werken beslist volgens een moraal kompas.