Opinions

Alleraardigste film over verlies (gesymboliseerd door de amputatie), eenzaamheid (gesymboliseerd door de iglo/Noordpool) en het Lot welk thema op fraaie wijze wordt gesymboliseerd door de vlieg die je slechts kunt pakken door ernaast te slaan omdat de vlieg niet verwacht dat je van de rationele koers afwijkt.

De animatie vind ik niet zo bijzonder en ik word ook altijd een beetje moe van dat heen en weer gaan in de tijd maar de film vertelt op een mooie manier een liefdesverhaal met behalve veel symboliek ook veel treffende observaties en menselijke interacties dat de schrijvershand (pun intended) van Guillaume Laurant verraadt die eerder het briljante Le Fabuleux Destin d'Amélie Poulain (2001) - MovieMeter.nl schreef.

De meesten lijken dit een van de mindere films van Tarantino te vinden, maar voor mij is het andersom: de meeste films van Tarantino vind ik wel vermakelijk maar niet meer dan dat en begrijp ik de hype net terwijl ik dit een ijzersterke film vind. Het is een soort heist-noirfilm en oogt een stuk serieuzer (minder ironisch/postmodern) dan we gewend zijn van Tarantino: het verhaal is briljant en wordt briljant verteld met interessante personages en realistische en intrigerende dialogen. De film duurt 154 minuten maar verveelt geen seconde. 

Goede documentaire over de ‘mythische’ Belgische chansonnier Jacques Brel. Voor mij is Jacques Brel vergelijkbaar met Bob Dylan: de teksten zijn van een ongekend hoog niveau in liedjesland (wat dat betreft had Jacques Brel samen met Bob Dylan de Nobelprijs voor de literatuur kunnen krijgen), maar ikzelf luister eigenlijk nooit naar teksten en doordat bij Brel en Dylan de teksten zo voorop staan met de muziek slechts als achtergrond kan het me niet echt boeien. Evengoed vond ik deze documentaire wel boeiend: het toont Jacques Brel als een intrigerende man die het burgerlijke leven verafschuwde en zich vol overgave stortte in een avontuurlijk leven van vrijheid, reizen en liefde (en daarvoor op z’n 24ste simpelweg zijn gezin verliet). Dat zou ook zijn haat/liefde-verhouding met vrouwen verklaren want vrouwen hebben een burgerlijk romantisch idee van liefde: vrouwen willen de man vasthouden – hun liefde vernietigt de vrijheid en het avontuur – terwijl liefde voor de man een kwestie van dromen en avontuur is. Brel zou zelfs zijn uiterst succesvolle carrière plotseling stopzetten op zijn 37ste omwille van de vrijheid en avontuur (net als Kurt Cobain heeft hij nooit commercieel succes nagestreefd en ervoer hij dat juist als een burgerlijk keurslijf). Ook alles wat Brel zelf in interviews zegt in de documentaire is verrassend intelligent en poëtisch (waarmee hij opnieuw demonstreert ver boven de gemiddelde liedjesschrijver te staan) waarbij hij een grote zelfkennis etaleert inclusief het inzicht dat talent niets anders is dan toewijding.

Al met al maakt de documentaire zo de ‘mythe’ Jacques Brel waar: Brel blijkt een uiterst bijzondere, vrije en toegewijde man die precies doordat hij oprechtheid boven succes plaatste zo extreem succesvol werd.

De film bestaat bijna louter uit sterke momenten maar is ook geheimzinnig – wie zijn deze mensen en waar gaan ze naartoe? – en vervreemdend: de personen zijn wat vreemd en onpeilbaar en hun gesprekjes ongemakkelijk waarbij verdriet en humor hand in hand gaan. Al met al een intelligente, heerlijke film die tegelijk ook verwarrend, vermoeiend en uiteindelijk wat saai is omdat je niet goed weet waar je naar aan het kijken bent. Mogelijk geeft de film het perspectief van de jongen die – net als de kijker – bewust deels onwetend wordt gehouden over wat er aan de hand is, maar uiteindelijk lijkt de film te gaan over verbinding en afscheid, over een gezellige roadtrip en het verdwijnen in een zwart gat.

Ik ben 'm nu aan het kijken op NPO2, maar wat een tegenvaller (maar ook Festen vond ik al erg overgewaardeerd) en zelfs ronduit slechte film is dit! Het is duidelijk het onderwerp, dat velen aangrijpend vinden, en niet de film als film dus als artistiek product dat de film zo hoog scoort. Wat dat betreft zou ik als regisseur die snel rijk en gevierd wil worden ook zo'n film maken of bv. over een zwarte man die ten onrechte wordt aangeklaagd voor moord: lovende recensies en een hoge positie in de Top250 zijn gegarandeerd want iedereen onderschrijft de aanklacht van de film (al zal zo'n film over racisme vooral in de VS veel emoties oproepen en dus hoog scoren). NPO2 doet trouwens blijkbaar een serie over het onderwerp van 'Jagten' want de film 'Doubt' van vorige week ging er ook over: de film 'Doubt' laat nu zien hoe je een film maakt die als artistiek product geniaal is zonder de emoties die bij het onderwerp horen emotioneel uit te melken.

De documentaire laat de Vlaamse kunstschilder James Ensor zien als een door en door dwarse man die bijna alleen maar vijanden maakte maar wiens werk inmiddels wordt bejubeld als van hetzelfde niveau als z’n tijdgenoot Van Gogh. Ensor is wat mij betreft het toonbeeld van de avantgarde die bewust breekt met het voorgaande en zijn werk presenteert als de nieuwe Waarheid met zichzelf als het genie dat de kunst de nieuwe regels geeft. Hij zag zichzelf als een ‘peintre exceptionel’ die nergens bij hoort en als het onbegrepen genie dat eerst breekt met de academische stijl die hij op de kunstacademie leerde en daarna met de impressionistische stijl – zijn vroege werk laat echter zien dat hij in verschillende stijlen prachtig kon schilderen – ten gunste van een agressieve, expressieve, karikaturale stijl die de anderen afbeeldt als belachelijke figuren terwijl hij zelf de door die idioten veroordeelde Christus is. De voor deze latere werken kenmerkende maskers of maskerachtige gezichten zijn eigenlijk ontmaskeringen: Ensor wilde laten zien hoe ridicuul of monsterlijk mensen echt zijn achter de schone facade. Het levert harde, lelijke kunst op die provoceert: Ensors nieuwe Waarheid is niet prettig om te zien waarmee hij ook veel avantgarde van de 20ste eeuw zou anticiperen zodat hij inderdaad avantgarde par exellence is.

Ik vond het een vervelende film. Het portretteert een jongeman die niet volwassen wil worden en zijn dagen slechts vult met feesten, zuipen, neuken en high worden. Even dacht ik dat de film erover zou gaan dat de zorg voor zijn zieke moeder hem volwassen zou gaan maken, maar dat bleek onjuist: het gaat er meer om dat de jongen wel alsmaar feest maar niet echt gelukkig is, sterker nog, de man heeft duidelijk ‘issues’, is diep ongelukkig en maakt met iedereen ruzie en bij het feesten en dronken worden hoort dan ook bijna steevast vechten. De film laat twee opvallende contrasten zien: de totale onverschilligheid van de man jegens de dood van zijn vader vs. zijn emotionele melt down bij de dood van zijn moeder resp. zijn egoïsme of zelfs haat jegens de wereld en zijn grenzeloze liefde en zorg voor de paar mensen van wie hij houdt voor wie hij zonder aarzelen door het vuur gaat. Mogelijk wil de film laten zien dat ook vervelende eikels een mooie, liefdevolle kant hebben (of zelfs omgekeerd dat juist de meest gevoelige en sociale mensen het makkelijkst kunnen worden gekwetst en egoïstisch kunnen worden) , maar dat is niets nieuws. Ik kan er in ieder geval niets mee. Jongemannen met issues zijn vervelende mannen en zo is ook de film: vervelend.

Ik kende Jamie Wyeth of zijn vader Andrew Wyeth of grootvader N.C. Wyeth (of zijn tante Henriette Wyeth) niet – alle drie (of vier) grote Amerikaanse, realistische kunstenaars – maar zijn werk in deze documentaire heeft grote indruk op me gemaakt. De documentaire als zodanig is weinig bijzonder omdat de mens Jamie Wyeth weinig bijzonder is: we leren dat hij een knappe, wat teruggetrokken man is, dat zijn gehandicapte vrouw zijn muze was, dat hij een tijd in de ban was van Andy warhol in wiens Factory hij participeerde en daarna van de Russische balletdanser Noerejev en dat hij zich vooral in het voetspoor van zijn grootvader plaatst die echter depressief was omdat die ‘slechts’ een illustrator was; Jamie is de meest veelzijdige en artistieke van zijn familie. Het realisme van hun werk maakte hen vooral populair bij het grote publiek waarbij Jamie zich niets aantrekt van de critici en zijn eigen gang gaat: het geheim van Jamie’s kunst is dat hij schildert wat hij wil schilderen (wat in zijn hart zit). Zijn kunst is dan ook nooit zomaar een mooi plaatje: net als zijn grootvader gaat hij tijdens het werk volledig op in het schilderen waarbij hij de ‘waarheid’ van het te schilderen object op het doek weet te zetten waarmee vaak een wat duistere kant van de afgebeelde mens of dier naar voren komt.

Bij een eerste kijkbeurt werkt de horror goed (op een even simpele en clichematige als doeltreffende manier wordt op een aantal momenten de horrorspanning opgebouwd en een schrikmoment gecreeerd), maar is het verhaal vrijwel onbegrijpelijk. Een veelgehoorde kritiek is dan ook dat er geen touw aan vast te knopen is; naar het einde toe worden evenwel wat twists duidelijk maar evengoed blijft veel onduidelijk. Maar als je over de film nadenkt en ‘m eventueel nog een keer kijkt, dan blijkt de film toch te kloppen als een bus. Bij zo’n tweede kijkbeurt blijven de schrikmomenten dus de horror meer achterwege (je weet wat er gaat komen), maar als het verhaal duidelijk is dan blijkt de film als psychologisch drama des te sterker. De beelden zijn ook erg sterk. Al met al een meesterlijke film die zijn geheimen niet snel weggeeft. Er is trouwens een Amerikaanse remake onder de titel ‘The Uninvited’ (2009).

Ik heb niets met Janis Ian of haar muziek maar dit is een prima documentaire zoals ik ze graag zie: de film toont de hoogte- en dieptepunten van Janis’ leven en carrière gelardeerd met onder meer authentiek beeldmateriaal en de nodige ‘talking heads’. En met natuurlijk veel lof over de persoon en muziek van Janis maar dat hoort er nu eenmaal bij omdat zo’n documentaire ook altijd een soort hagiografie is.

Janis kan indrukwekkend krijsen, maar voor het overige ben ik nooit een grote fan van haar geweest. Wat dat betreft vond ik deze docu wel verhelderend: Janis was nog zoekende naar de juiste band en de eigen ontwikkeling om echt een hele grote te kunnen worden. In haar eigen woorden: ‘ik heb de kracht maar nog niet de finesse van een Aretha Franklin of Otis Redding’. Ik vond de docu echter helemaal niet verhelderend met betrekking tot haar vroege dood: enerzijds wordt gesteld dat ze alleen maar drugs is gaan gebruiken omdat dat nu eenmaal paste bij haar muziekstijl en scene, anderzijds wordt het bekende verhaal opgerakeld dat ze als puber een lelijk eendje was en werd gepest. Enerzijds wordt gesuggereerd dat ze eenzaam en depressief was, zelfs getraumatiseerd, anderzijds verklaren getuigen dat ze juist altijd vrolijk was (en echt eenzaam was ze ook niet). Al met al lijkt het met de tragiek van haar leven wel mee te vallen en was haar dood hoogstwaarschijnlijk inderdaad slechts een ongelukje, zoals de film ook beweert. Dat ze niet van de drank en drugs kon afblijven, moet uiteindelijk toch vooral worden toegeschreven aan de hippiecultuur van die tijd waarin men nu eenmaal dat soort dingen deed in combinatie met de podiumkunsten waarbij elke artiest na de gloedvolle warmte van de mystieke belevenis en het applaus op het podium telkens weer in een zwart, leeg gat valt zodra men dat podium afstapt en dat Janis opvulde met heroïne.

Een wat cynische (en licht anti-Amerikaanse) oorlogsfilm of eigenlijk anti-oorlogsfilm die als boodschap lijkt te hebben dat ook soldaten die geen schot hebben gelost met een trauma thuiskomen wegens de verveling, de paranoia over of je vrouw/vriendin je trouw blijft, de ongevoelige machocultuur in het leger en de doodsangst te sterven in de oorlog. Elke scene is de moeite waard maar nergens wordt de film echt geweldig. Er wordt naar mijn idee ook een beetje te makkelijk gesteund op of geleend van andere oorlogsfilms alsmede hoogstaande maar voor de hand liggende liedjes van o.a. Nirvana en Tom Waits.

Net als bijna iedereen had ik de beroemde film – de zomerhit van 1975 en de doorbraakfilm van Spielberg – lang geleden al eens gezien op TV en nu ik hem heb herzien in de rerelease in de bioscoop vanwege z’n 50-jarige jubileum is de film beter dan ik hem herinnerde (sowieso ben ik Spielbergs films meer gaan waarderen dan ik vroeger deed): meteen in de eerste scene is er al de eerste dode en de film weet tot het einde toe de spanning vast te houden en op te voeren. Alles klopt aan de film: elk detail heeft een functie (en komt later terug, bv. dat Quint vertelt dat hij in de oorlog z’n maat doormidden gebeten zag door een haai waarna hij zelf doormidden gebeten wordt door de haai), de muziek voegt effectief spanning en sfeer toe en ik geloof graag dat er uitstekend wordt gefilmd en geacteerd. Alleen de haai is duidelijk nep hetgeen me de eerste keer (op een kleine TV) niet was opgevallen. Om die reden komt de haai in het eerste deel ook niet in zicht, maar dat maakt niet veel uit omdat de spanning vooral zit in het onzichtbare gevaar onder je.

De film is geïnspireerd op onder meer de literaire klassiekers Ibsens En folkefiende (1882) wat betreft het conflict tussen volksgezondheid en commerciële belangen in een toeristisch oord, Hemingways The Old Man and The Sea (1952) en bovenal Moby-Dick (1851) waarbij de gestoorde zeebonk Quint is gebaseerd op Captain Ahab uit Moby-Dick. In die zin is het thema van de film het mythische gevecht van de mens tegen een zeemonster dus tussen mens en natuur; de strijd op zee deed me overigens ook wel denken aan een stierengevecht. Opvallend is dat niet de old-school zeebonk (tevens arbeidersklasse) en niet de wetenschapper (tevens opgeleide elite) maar de gewone burgerlijke politieagent (tevens middenklasse) het karwei weet te klaren als de situatie steeds penibeler wordt: de film is in die zin een bevestiging van de burgerlijke orde van na de Tweede Wereldoorlog, hetgeen onbewust ook de verklaring moet zijn waarom ik Spielbergs werk vroeger niet pruimde.

De film voelt als een jazz-versie van Woodstock en is een fijne registratie – soms van de muzikanten en soms van het publiek of de activiteiten bij het festivalterrein zoals zeilraces en een kermis – van nog fijner muziekspel op het jazzfestval in 1958. De film geeft zo een fraai tijdsbeeld van Amerika waarbij tegelijkertijd aardig wat jazz-grootheden de revue passeren. Waarschijnlijk is de gospelzangeres Mahalia Jackson een favoriet van de organisator en/of regisseur of misschien wel vooral van het gemengde publiek (volgens Malcolm X is Mahalia Jackson "the first Negro that Negroes made famous") want zij sluit af en heeft meerdere nummers in de film (niet onterecht want wat een alles omverblazende stem heeft zij!); een favoriet van mij, Thelonious Monk, kreeg daarentegen maar een kort stukje in de film. Van de minder bekende artiesten vond ik Anita O’Day een leuke verrassing omdat zij de typische jazz-zangeres is zoals je die in rokerige clubs in films ziet. Gerry Mulligan vond ik een frisse wind in het jazz-idioom maar het ligt waarschijnlijk aan mij dat ik deze grootheid nog niet kende.

Hij viel me zeker niet tegen. Dat wil zeggen: het eerste stuk van de film is weer de typische Dumont waarbij je naar genant slecht amateurtoneel in een saai duinlandschap zit te kijken en die ik niet veel langer zou hebben volgehouden (al brengt de muziek de zaak nog enigszins naar een iets hoger niveau), maar het grootste deel van de film speelt zich af in een kathedraal en is wel boeiend, omdat niet alleen de kathedraal prachtig is maar de inquisiteurs intrigerende figuren blijken (de muziek verdwijnt dan ook bijna helemaal).

Bij Jeanne d’Arc denk ik aan een hallucinerend meisje dat religie en psychose versmelt, maar in deze film is zij juist de enige nuchtere en zijn het acteerwerk en de teksten van haar ondervragers hallucinant. Tegelijkertijd blijkt er logica in de waanzin van de inquisitie te zitten zodat het ook een goed inzicht geeft in het denken van die tijd. Het meisje Jeanne steekt er wat grijs bij af en is de minst interessante figuur: zij is vooral slechts erg koppig en we leren verder weinig over haar. Ik weet niet of dat de bedoeling is geweest, maar de film is evengoed de moeite waard (vooral als je geïnteresseerd bent in het religieuze denken van die tijd).

PS. Een film die zeer hoog op mijn verlanglijstje staat maar waarvan ik niet weet hoe ik eraan kan komen is La Passion de Jeanne d'Arc (1928). Dat ik naar deze film ben gegaan is ook een beetje als een substituut voor die oude film.

Is de film geniaal of is het de meest wanstaltige film ooit gemaakt? Ik neig naar het eerste maar het zou ook beide tegelijk kunnen zijn. De film is in ieder geval bevreemdend, experimenteel en interessant en doet in dat opzicht denken aan het werk van Godard. Vooral het eerste uur is prettig gestoord en indrukwekkend met een aaneenschakeling van zware theologische meditaties over het lijden in de wereld in moeilijke taal die worden gezongen door kinderen op prettig gestoorde metalmuziek van IGORRR met cliché-danspasjes erbij. Ik hou er wel van, al is de film wel wat eentonig in zijn stijl en verloren de teksten wat intellectuele lading toen de focus op de strijd tegen de Engelsen kwam te liggen. Al met al is het een fijne musical (lekker zware ondersteunende muziek bij de liedjes), kwam het verhaal van Jeanne d’Arc goed over doordat haar geloof in middeleeuwse denkramen aldoor op de voorgrond staat (ondanks het slechte acteerwerk) en ervoer ik het geheel als een positieve belevenis.

Hier kon ik weinig mee. Sommige scenes zijn wel amusant – de film lijkt soms een komedie te willen zijn – maar de humor neigt naar het flauwe en koddige, zoals de wijze waarop Kaspar z’n Duitse teksten declameert. In het algemeen is de film wat saai en kabbelt het maar voort – we kijken vooral naar de progressie die Kaspar maakt van wolfskind naar redelijk geïntegreerde Duitse burger – en veel inhoud heb ik niet kunnen ontdekken. Het verhaaltje van Kaspar, waarin een blinde in feite beter ziet dan de mensen om hen heen, zal op zichzelf slaan: als wolfskind is hij een authentieker en in die zin beter ontwikkeld mens dan de gecultiveerde mensen om hem heen. Maar we zien Kaspar weinig bijzonders doen en hij geeft vooral aan ongelukkig te zijn dat ze hem hebben weggehaald uit de kerker. Dat past bij de romantische tijd toen men zich afkeerde van de beschaving en men de authentieke natuur(mens) verheerlijkte – het verhaal waarop de film is gebaseerd speelt zich niet voor niets af in 1824 ten tijde van de Romantiek toen men geobsedeerd was door zulke wolfskinderen (en het raadsel dat ermee gepaard gaat) – maar Herzogs verfilming is weinig overtuigend en dus ook weinig interessant.

De namen van de regisseurs Dardenne heb ik de laatste tijd vaak voorbij zien komen bij films die ik erg goed vond vanwege een documentaire-achtig realisme waarin de gebroeders Dardennes school zouden hebben gemaakt, maar een film van de Dardennes zelf had ik nog niet gezien zodat ik deze niet kon laten liggen.

Maar hij viel me wat tegen. De film is inderdaad realistisch: zo moet het inderdaad gaan bij radicalisering en in jeugdinstellingen, hetgeen linkse mensen waarschijnlijk niet prettig zullen vinden om te zien omdat het zonder een verklarende context de moslims c.q. de islam in een kwaad daglicht zou zetten maar ik ben rechts genoeg om daar geen moeite mee te hebben. Maar de film lijdt er wel onder dat het onderwerp zo uitgekauwd is: sinds 11 september 2001 schrijven kranten vrijwel dagelijks over moslimradicalisering en bij tijd en wijle ook over instellingen en ontsnappingen daaruit en de film voegt eigenlijk niets aan toe aan wat je daarover als krantenlezer al weet (inclusief dat ook jihadisten het moeilijk hebben met de verlokkingen van de Westerse leefstijl). Dat de film de hoofdpersoon met een handcamera dicht op de huid filmt maakt het niet indringender of opeens wel boeiend: het maakt de kijker vooral draaierig…

Wat de film nog net redt, resulterend in een magere voldoende voor de film, is dat gelukkig nog wel een thriller-achtig element in het verhaal is gestopt dat de film wel wat spannend en boeiend maakt, al is dat element helaas een ondergeschikt en klein element in de film. Het einde is qua plot overigens verrassend, niet geheel ondubbelzinnig en lijkt opnieuw te willen onderstrepen dat het nog maar een kind is dat niet goed weet wat het doet (hetgeen de linkse kijker weer wat gerust kan stellen).

De film kon me weinig boeien. De film laat zien hoe een vrouw door haar vriend het huis uit wordt gezet, hoe zij dan van alles doet om geld en onderdak te krijgen en haar vriend terug te krijgen waarna haar vriend haar terug wil maar zij hem niet meer (zij heeft inmiddels een andere man op het oog). De film lijkt simpelweg een gewoon leven van een gewone vrouw te willen laten zien c.q. haar strijd om onafhankelijk te worden dan wel haar ontwikkeling tot volwassenheid, maar het is gewoon geen interessant leven of interessante vrouw en zij is zo onvolwassen (zelfs hysterisch en nauwelijks in staat om op eigen benen te staan) dat het als feministisch statement ook niet echt geslaagd is. De film heeft geen interessante dialogen of ontwikkelingen en is zelfs onprettig om te volgen omdat je telkens een nieuwe scene krijgt waarbij je zelf moet uitzoeken wat het verband is met wat je al hebt gezien waardoor het een sterk hak-op-de-tak-verhaal is en je nergens in wordt meegesleept.

Zoals we gewend zijn bij de Dardenne-broers voelt de film als een documentaire maar de kracht is dat het geen documentaire is die ons op afstand zou houden en die ons slechts zou vertellen wat er aan hand is: de geacteerde film brengt ons meteen midden in het leven van een aantal tienermoeders die een opvangtehuis met elkaar delen. Zoals te verwachten hadden de meisjes zelf al een slechte start – menigeen had zelf een minderjarige moeder, zijn toen zelf afgestaan en hebben een drank- en/of drugsprobleem – en staan nu voor de keuze om hun kind wel of niet te (kunnen) houden. De film slaagt erin je volledig mee te krijgen met de emoties, de angsten en de onzekerheden van de meisjes terwijl ze onder druk staan van hun omgeving (van moeders tot drugdealers) of hun verleden (de film laat mooi zien dat keuzes van nu vaak worden bepaald door ervaringen in het verleden) of juist hun toekomstplannen in duigen zien vallen omdat de eveneens minderjarige vader ervan door gaat. De film waakt ervoor te overdramatiseren – het heeft zelfs een vrolijk en hoopvol stemmend einde – waardoor alles echt aanvoelt en je nog meer meeleeft: zelfs de meest militante babyhater zal het niet droog kunnen houden bij deze bijzondere sterke en aangrijpende film over kinderen die nu al de moeilijkste beslissing van hun leven moeten nemen.

Ondanks de lange, welhaast epische speelduur van 137 minuten wordt de film niet saai maar ik had er toch meer van verwacht. Het eerste uur volgen we een misdaadbende waardoor er spanning is en de film een Chinese tegenhanger van de Amerikaanse maffiafilms lijkt en waarbij de film op originele wijze niet aan de gangsterbaas Bin maar aan zijn liefje Qiao de hoofdrol geeft. Maar de wijze waarop dat misdaadimperium eindigt en wat volgt voelt als een anticlimax: Bin wordt simpelweg op straat aangevallen door een groep jonge jongens waarna ze opeens alles kwijt zijn en ze ook na hun tijd in de gevangenis losers blijven… (alleen als Bin tegen het einde toch nog even terugkeert bij de misdaadbende wordt het weer even spannend).

Ik weet niet precies wat de film wil zeggen maar er lijken me drie verschillende China’s in de film te worden geportretteerd. De vader van Qiao presenteert m.i. het oude, communistische China welke ‘proletarische revolutie tegen het kapitalisme’ net zo achterhaald is geworden als de mijn waar de vader werkt. Qiao zelf geniet van het leven in de misdaadbende die het tegendeel lijkt van de wereld van haar vader omdat in de misdaad alles draait om snel veel geld verdienen en pronken met een luxeleven ten koste van anderen. Maar wat haar blijkt aan te spreken in de wereld van de misdaad is niet het hyperkapitalisme maar juist de traditionele cultuur van ‘jiang hu’: dat woord betekent 'rivier of meer' en stond oorspronkelijk voor het buitenleven (Google leert dat de titel van de film ‘zonen en dochters van de rivier of meer’ betekent). Later is het woord gaan verwijzen naar kluizenaarschap, je afkeren van de macht/Staat en aldus naar de maffia en andere ‘oulaws’ (alsmede naar de vechtsporten die deze groepen beoefenden). Kenmerkend voor jiang hu zijn – gelijk de Italiaanse maffia – de traditionele waarden van kameraadschap of broederschap, eer en plichtsbesef (naast het feit dat conflicten persoonlijk worden opgelost in plaats van door een onpersoonlijke Staat). In een misdaadbende leef je niet voor jezelf maar zorg je voor elkaar. Waar Bin als gangster voor jiang hu stond en Qiao die wereld pas betrad toen ze het pistool ter hand nam, blijkt Bin echter niets om die traditionele waarden te geven terwijl Qiao ze hoog houdt, zelfs als Bin haar slechts gebruikt. Bin staat dan voor de moderne Chinese, individualistische maatschappij waarin iedereen doet wat ie wil zonder rekening met anderen te houden (en waarin een totalitaire Staat alle misdaad of outlaw-schap dus jiang hu uitroeit). Wellicht zou je kunnen zeggen dat van de drie waarden van de Franse revolutie alleen gelijkheid is overgebleven, nu gelijkheid (communisme) en broederschap (jiang hu) achterhaald zijn geworden…

PS. In mijn interpretatie zou de film ook in het Westen hebben kunnen afspelen en verwondert het mij dat het een Chinese film is. Immers, altijd is gedacht en/of geobserveerd dat het Oosten geen communisme of kapitalisme kent zoals bij ons, precies omdat traditionele waarden als plichtsbesef er onuitroeibaar lijken. Dus in de tijd van de Koude Oorlog benadrukten de communisme in het Westen de vrije liefde en rebellie maar de communisten in bv. China het familieleven en trouw aan autoriteiten. Zo ook zou China na de val van de Muur wel het kapitalisme maar niet het individualisme overnemen door bv. het confucianisme met zijn traditionele waarden en belang van sociale cohesie te stimuleren. Terwijl de film het liberalisme met z’n ‘right to exit’ (doen waar je zin hebt, wel rechten maar geen plichten) lijkt te bekritiseren, is de film wellicht dan ook geen kritiek op huidig China maar wil het samen met de Chinese autoriteiten een herwaardering voor traditionele waarden opwekken opdat China niet vervalt in ons individualisme en sociale degeneratie.

De film is eerst en bovenal een overweldigend audiovisueel spektakel zoals ik die al lang niet meer heb beleefd: elk beeld is prachtig en kent naast heel strakke frames een verfijnd spel van scherp en onscherp, pastel en zuiver, troebel en helder en ook de modernistische soundrack, afgewisseld met klassieke muziek, is fascinerend waardoor de film een echt kunstwerk is. Alleen al voor deze vormgeving zou ik de film vijf sterren willen geven. Het verhaal is daarentegen minder bijzonder: een verlaten maar intelligente jongen uit de onderklasse vindt een nieuw thuis in een rijk gezin waarvan de moeder hem graag opneemt omdat het oude één-ouder-beleid van China haar geen tweede kind toestond en hij ook de vader charmeert omdat hij ambitieus is (net als de vader acht hij zelfverbetering de belangrijkste deugd) maar waar hij ook in steeds fellere competitie en conflict komt met het natuurlijke kind dat juist onderpresteert en z’n tijd verdoet met games. De film maakt in dat verband een toespeling op het coronavirus dat zich aan bloedvaten hecht en die weet te misleiden om zich voor het virus te openen: de jongen is een virus dat de natuurlijke (bloed)band van het gezin infecteert en ziek maakt.

Het zijn met name de fascinerende beelden en het even fascinerende geluid die je sowieso in de ban houden en die ook helpen je in de ban van het verhaal en zijn spanning te brengen: zoals de jongen zegt is kunst niet zozeer de registratie van schoonheid maar de schepping ervan (dat ook voor zijn schepping van zichzelf als ideale zoon staat) en daar is de film zelf ook beslist in geslaagd. Ik kijk nu al uit naar de volgende film van Lin.

Mooie film die zowel familiedrama als thriller is en waarin een interessant kijkje wordt gegeven in de Iraanse maatschappij die net iets anders is dan de onze maar waar de menselijke emoties dezelfde zijn. De film laat iets van de man-vrouw-verhoudingen, de klassenverschillen en de rol van het geloof zien, maar is universeel in z’n boodschap dat het voor ook eerlijke, goede mensen moeilijk is om eerlijk te blijven als er iets op het spel staat.

De humor van de film is flauw en de serieuze elementen zijn vaak clichés zonder diepgang; bovendien lijkt de film niet te weten of het een komedie of een drama wil zijn en zitten ze elkaar in de weg zodat de combinatie niet goed is gelukt. Toch wordt de film beter als het dramatische element vanaf de tweede helft gaat overheersen: het verhaaltje zit goed in elkaar, al is zowel het plot als de thematiek van haat/oorlog/vooroordeel vs. liefde/dansen/contact nogal cliché, maar bovenal blijkt de film een goed hart te hebben hetgeen de film nog net redt (en het een beetje tot een verlate kerstfilm maakt; omdat films bijna altijd verlaat uitkomen in Nederland worden ook kerstfilms meestal pas na kerstmis in Nederland uitgebracht…).

Een meesterlijke film. De film heeft wellicht thema’s gemeen met bv. Taxi Driver, Requiem for a Dream en Thunder Road maar dat zijn alle goede films en deze film geeft er een even originele als boeiende draai aan. De film werkt op verschillende niveaus:

Allereerst is The Joker een mythisch kwaadaardig personage uit de Westerse literatuur (als we daar ook comics toe rekenen) en deze film maakt hem geloofwaardig door hem menselijk te maken.

Ten tweede is de film een boeiende politieke studie naar wat je wellicht onder Freuds doodsdrift zou kunnen verstaan: de elite is in de verdorven stad Gotham gewoon kwaadaardig – dat is: egoïstisch, zonder zich te bekommeren om de ‘losers’ in de samenleving (die losers zijn alleen interessant om uit te lachen) – maar dat kan bij die ‘losers’ een radicaler soort kwaad teweegbrengen, namelijk een gewelddadige haat en wraakzucht tegen de maatschappij waarbij men zo veel mogelijk chaos en destructie wil zonder zichzelf te sparen omdat men niets heeft om voor te leven (men herkent hierin een motief bij zelfmoordterroristen of schoolschootings maar ook bij de rellen die regelmatig in de steden uitbreken en ook in de film een rol spelen).

Ten derde is de film een meesterlijke psychologische weergave van een diep gestoorde en getormenteerde ziel die niet wordt begrepen of gezien; we weten niet of zijn stoornis voortkomt uit een erfelijke psychiatrische aandoening of uit de vele klappen die hij aldoor heeft gekregen en de film suggereert dat ze onlosmakelijk zijn verbonden (nature en nurture grijpen op elkaar in). In ieder geval is de eenzaamheid zo intens dat Arthur werkelijkheid en droom niet meer uit elkaar kan houden en bestaat zijn leven uit het verlangen gezien en geliefd te worden. Zijdelings kun je de film zien als een oproep om niet te bezuinigen op de gezondheidszorg zodat er minder verwarde mensen de samenleving onveilig maken.

Ten vierde neemt de film het thema van The Joker dus de humor serieus, van hoe juist mensen die intens lijden een glimlach opzetten om de dag door te komen (het cliché wil dat elke clown eigenlijk depressief is) tot het groteske van zinloos geweld dat precies daarom iets komisch krijgt. Arthur lijdt aan een soort zenuwlach die het midden houdt van een huil- en lachbui en de film werpt de vraag op wie in de politiek de clowns zijn.

Het dramaspel bij de oude Grieken is begonnen als muziek en sowieso zijn ze verwant omdat de kern ervan is om in de huid van de ander te kruipen: dat geldt niet alleen voor de toneelspeler maar ook voor de zanger die evengoed een emotie of verhaal uitbeeldt met zijn zang en lyrische tekst en die paradoxalerwijs om dat ‘oprecht’ te kunnen doen op het podium iemand anders wordt c.q. zich met dat uit te beelden gevoel of persoon vereenzelvigt. De verhouding tussen het echte leven en de uitbeelding op het podium is complex: enerzijds is het tweede een imitatie van het eerste (“Everything that happens in life can happen in a show” wordt in de film gezongen) maar is het leven ook een soort theater (zoals Shakespeare zegt: “All the world's a stage”). Door het leven naar het podium te brengen krijgt het glans en pas echt leven: het ‘bigger-than-life’-leven op het podium is in zekere zin echter dan het ‘gewone’ leven (en ligt daarin het ontstaan en bestaansrecht van drama); in dat verband heeft de film een prachtige visuele stijl vol kleur- en rookfilters om het getoonde te intensiveren en tot leven te brengen. Mensen vinden het raar dat er wordt gezongen in een film (drama) maar eigenlijk is dat raar want de film is ook niet echt (ook gekunsteld) maar zelf ook al een dramatisering dus een transpositie naar een fantasiewereld. Het musical-aspect verhevigt dat alleen maar en wordt in de film – die zelf natuurlijk al een fantasie is – gebruikt om de fantasiewereld van Arthur Fleck uit te beelden: waar de handeling (het drama) het uiterlijke uitbeeldt, drukt muziek het innerlijke en in dit geval de fantasie, ook de gedeelde fantasie of waanzin van Arthur en Lee (‘folie à deux’), uit. De film is in wezen dan ook niet echt een musical maar in Flecks fantasie (of hallucinatie) krijgt hij het podium om met z’n geliefde Lee duetten te zingen zodat die scenes een podium op een podium en een droom in een droom vormen; het is immers Flecks grote droom om op een podium te staan.

Het drama gaat er over dat Arthur Fleck een geestesziek persoon is die om zichzelf te weren tegen traumatische gebeurtenissen heeft gesplist in zijn ‘ware’ ik – de loser die aldoor faalt en wordt vernederd en onderdrukt – en de zelfverzekerde, overwinnende Joker als zijn fantasie die roem oogst op het podium. Z’n vriendin Lee (Lady Gaga) houdt van de Joker en heeft in de film de rol om met het zingen de fantasiewereld van Arthur Fleck op te wekken en zo de Joker tevoorschijn te halen en tot leven te brengen. Wat dat betreft past het goed dat Lady Gaga de echte ster is qua zingen en Joaquin Phoenix de echte ster qua acteren want zij belichaamt de fantasie en hij de grauwe werkelijkheid: zij geeft als het ware het podium aan Arthur Fleck om door middel van zijn liefde tot haar ‘iemand’ te worden – om gezien en bewonderd te worden door z’n fans – in plaats van de ‘niemand’ die hij in werkelijkheid is (welke laatste zachtmoedige, zielige persoon z’n advocaat juist als de ‘echte’ persoon naar voren wil brengen om hem in dit in wezen rechtbankdrama ontoerekeningsvatbaar te laten verklaren of strafvermindering te laten krijgen). Maar daarmee kun je op Freudiaanse wijze ook zeggen dat juist de onderdrukte Arthur Fleck niet echt is met de bevrijde Joker als zijn echte, maar door het systeem onderdrukte, persoonlijkheid. In dat verband belichaamt hij ook de revolutie op straat: andere ‘losers’ herkennen zich in hem waardoor hij de katalysator is van een volksopstand tegen het (onderdrukkende) systeem.

De film – en dat geldt ook voor de film als rechtbankdrama – betreft de vraag wie Arthur Fleck echt is: de zachtmoedige loser of de gevaarlijke Joker. Die vraag naar de ware persoon heeft in de film mede de vorm van de grap “Knock knock, who’s there?” dat doet denken aan Shakespeare’s openingsregel in Hamlet: “Who’s there?” waarmee de kern van de moderniteit is aangeduid en die bv. voerde tot het romantische concept van zelfvervreemding (wat is het authentieke zelf?). In wezen maakt de Joker – de fantasie – zichzelf waar: de mens is immers wat hij zich inbeeldt. De titel verwijst naar een gedeelde waanzin – die van Arthur en Lee in de vorm van hun duetten – en in politieke zin verspreidt die zich als een massapsychose naar de massa die in de Joker hun held zien waardoor de fantasie van de rebellie zich ook in marxistische zin waarmaakt. De rechtzaak doet vermoeden dat de onbedoelde ‘psychoanalyse’ aldaar eerst de waanzin sterker maakt – aangemoedigd door Lee – waardoor de Joker ontstaat voordat Arthur breekt en ‘gezond’ wordt. Daarmee verraadt hij echter de revolutie die in zijn naam wil plaatsvinden en daarmee z’n trouwste medewaanzinnige Lee die tegelijkertijd zelf de waanzin verraadt doordat zij haar waanzin speelt om met de Joker de romance in waanzin – de folie à deux’ – te kunnen beleven.

De film speelt zo op verschillende niveaus met de thematiek van fantasie vs. werkelijkheid op een intelligente manier waarbij de film er ook erg mooi en sfeervol uit ziet (en ook de muziek een stemming uitdrukt). Tegelijk verwijst de film aldoor naar de eerste film Joker (2019) en biedt de nieuwe film weinig nieuwe elementen: in die zin kan deze film teleurstellen maar op zichzelf beschouwd is deze zeker niet minder: waar The Joker (2019) naar mijn idee wordt overschat, wordt deze film onderschat.

Prima documentaire die tegelijk als een puzzel voelt over de hoofdvraag waarom Joost Zwagerman zelfmoord heeft gepleegd. Als ik op basis van wat de ‘talking heads’ allemaal over hem vertellen de puzzel probeer te leggen dan denk ik dat Joost Zwagerman totale controle zocht en voelde daarin te falen. Daarmee toonde hij zich een echte kunstenaar: als kunst het opleggen van je wil aan de werkelijkheid is (om die te vervolmaken) dan kon Zwagerman goed zijn angsten (om die controle te verliezen) uiten in poëzie en vanwege zijn grote kennis goede essays over kunstwerken schrijven maar zelf een wereld bouwen in de vorm van een roman lukte hem minder goed. In het verlengde daarvan zocht hij erkenning als (groot) kunstenaar en controle over zijn leven dat echter door z’n vingers glipte: hij werd manisch-depressief en egomaan waarin hij een wereld schiep waarin hij altijd gelijk had en hij werd geobsedeerd door zelfmoord als uitdrukking van dat falen, zowel als gebeurtenis die je alleen achter laat (als een ander eruit stapt) als als eigen uitdrukking van dat falen (door er zelf uit te stappen). Dat hij mordicus tegen elke hulp bij zelfdoding was onderstreept alleen maar zijn ziekelijke zucht naar controle en perfectie: het leven moest perfect zijn (of zijn zoals gewild en gepland) en hij bleef in die zin tot het einde tegen de chaos strijden terwijl paradoxalerwijs juist die houding alleen maar tot falen kon leiden waarbij zelfmoord de enige mogelijkheid bood om ten langen leste nog grip op het eigen leven te krijgen.

De film gaat over mensen die niet voldoen aan de stereotypen en/of wat van je wordt verwacht als man of vrouw in een conservatieve, patriarchale eercultuur en dus over hoe verstikkend de opgelegde mannen- en vrouwenrollen voor sommigen, die anders zijn, zijn. Dit is al een erg uitgemolken thema en ik heb niets in de film aangetroffen wat een waardevolle aanvulling erop is. Hoe bijzonder bv. een transgender ook is, de thematiek noch de uitvoering van deze film is bijzonder te noemen.

Een heerlijke, lieve romantische feelgood-film die misschien te sentimenteel of clichématig zal zijn voor anderen maar hij bracht bij mij effectief een lach en een traan teweeg. De film is zo leuk (als in ‘fun’) en zo lief dat ik van elke minuut genoot. Bovendien heeft de film diepgang want brengt twee belangrijke levenslessen: 1) het is beter (onverantwoordelijke) dingen te ondernemen en te falen (en op de blaren te zitten) dan om braaf niets te doen in je leven uit angst te falen of op de blaren te zitten en 2) het gaat in het leven om echte liefde in je echte leven in plaats van om de neprelatie van het aanbidden van een geïdealiseerd ander.

Amai, wat een slechte film. Dat wil zeggen: de film is mooi geschoten en er wordt prima geacteerd, maar het verhaal weet nergens op geen enkele manier te boeien zodat je je aldoor afvraagt waarvoor toch al die moeite wordt gedaan.

Het verhaal is duidelijk geïnspireerd op de mythische wolfskinderen met de gebruikelijke invulling op basis van van Rousseau’s ‘noble savage’ (en met de nadruk op de mens als natuurvernietiger zoals in het wat vergelijkbare Avatar), maar voor de diepgang moet je niet naar deze film want het is bovenal een kinderfilm. Toch is hij ook voor volwassenen zeer vermakelijk omdat je moeiteloos meeleeft met de avonturen van het wolfskind en omdat de beelden zeer fraai zijn.

Bijzonder leuke film die aldoor vermaakt en/of boeit. De thematiek is wellicht weinig origineel: het gaat over de filmwereld en dan met name over de (veelal psychisch subtiele) druk op en vernedering van actrices om seksuele handelingen te verrichten waaraan acteurs al eeuwenlang een slechte reputatie te danken hebben. De film gaat m.i. dus niet zozeer over seksuele roofdieren als Weinstein maar over hoe acteurs worden geacht het echte leven, waarvan seks een wezenlijk onderdeel vormt, te tonen waarbij de regisseur bijna totale macht heeft over de acteurs en hoe ver actrices gaan met het verkopen van hun lichaam omdat er sterrendom en rijkdom mee te winnen valt waardoor de scheidslijn tussen film/toneel en prostitutie dun is. De film imponeert doordat de beelden aldoor fraai zijn en de film de psychologische druk op Nina tastbaar maakt waardoor Nina – eenzaam en ver weg van familie en vriendin – alle controle verliest en op een horrorachtige wijze langzaam de hel in wordt gezogen (de film verwijst daarbij nog expliciet naar de film 1408 (2007) - MovieMeter.nl).