Opinions

Het werk van Matthijs Röling is prachtig maar de documentaire is typisch Nederlands in z’n nietszeggendheid: de camera wisselt tussen beelden van de tuin en beelden van Röling in een stoel die iets oninteressants zegt (bv. dat hij vaak op het balkon zat, dat hij graag Sudoku's oplost, etc), zodat je na het zien van de documentaire nog bijna net zo weinig van de kunstenaar en z’n werk weet als ervoor. Het enige relevante wat ik heb opgestoken is dat Röling niet schildert uit maatschappelijke engagement (hij vindt kunst gewoon mooi) en dat hij gewoon doet waar hij zin in heeft: zijn werk heeft geen vooropgezet doel of gedachte erachter, hij doet slechts wat in hem opkomt. De documentaire lijkt hetzelfde te doen – geen vragen, geen voice over, geen richting, geen structuur, geen boodschap maar lukraak wat beelden en een mompelende, slecht verstaanbare Röling die lukraak wat dingen zegt – maar met een veel minder intrigerend resultaat. Het goede van de documentaire is vooral dat hij me opmerkzaam heeft gemaakt op Rölings werk.

De film geeft een indringende inkijk in de rauwe werkelijkheid van arm en corrupt Filipijnen, maar het verhaal is te mager. De film wordt overigens gepresenteerd als een aanklacht tegen Duterte’s meedogenloze drugsoorlog maar dat vond ik - gelukkig - niet terug in de film (volgens mij laat de film eerder de Filipijnen zien van vóór Duterte, nu niet één drugsdealer in de film wordt geliquideerd).

Een geslaagde en toegankelijke verfilming van Shakespeare’s MacBeth. Niet alleen is de film mooi vormgegeven, zodat allereerst het oog kan genieten, maar de film heeft een goede balans gevonden tussen Shakespeare’s moeilijke poëzie en een spannende film. Het probleem met Shakespeare is voor mij althans dat het bijzondere taalgebruik niet alleen vervreemdend werkt in een drama/film zoals ook het zingen in een musical vervreemdend is (‘wie praat er nou zo in het echte leven?’) maar dat het ook zo poëtisch is dat je alleen maar bezig kunt zijn met de geuite woorden. Je zit als het ware half te genieten van de mooie beeldspraken en half de betekenis ervan nog aan het ontcijferen om uberhaupt te begrijpen wat er wordt gezegd en wat er gebeurt. Door deze gedwongen concentratie op de woorden zakken het verhaal en de diepere betekenissen zo makkelijk geheel weg naar de achtergrond. Wat deze filmversie goed doet is dat èn het taalgebruik nog best natuurlijk overkomt èn dat de film geen aaneenschakeling is van cryptische zinnen maar dat het ruimte geeft aan het verhaal en de belangrijkste thema’s zodat dit de eerste verfilming is van MacBeth die me het verhaal in wist te trekken, zodat het ook nog spannend werd, terwijl ik tegelijkertijd van de prachtige zinnen kon genieten.

Ik vond ‘m ook erg tegengevallen, gelet op de zeer hoge waarderingen van de critici (een gemiddelde van 90 op Metacritic!). De hele film biedt louter bizarre en over-the-top-actie en -spektakel en ik begrijp dat dat ook de fun ervan is, dat wil zeggen: ik begrijp dat 12-jarige jongens er helemaal van uit hun dak gaan maar ik weet niet goed wat ik als volwassene ermee aan moet. Dat heb ik trouwens ook met al die superheldenfilms als Avengers: als 10- of hooguit 12-jarige las je de superheldenstrips maar daarna kwam je toch in een nieuwe fase in je leven. Misschien kan ik het kind in mezelf niet meer ontdekken, maar aan mij zijn dit soort films niet besteed.

Het heeft me altijd verbaasd dat nota bene de EO – voor wie de evolutietheorie lange tijd de grootste vijand was – hun programmering vol natuurdocumentaires stopt die getuigen van de evolutie die tot al die fascinerende levensvormen heeft geleid. Mogelijk heeft de EO inmiddels de evolutietheorie geaccepteerd (ze knippen er in ieder geval niet meer de uitspraken eruit die naar de evolutietheorie verwijzen) maar waarschijnlijk kijken gelovigen graag naar natuurdocumentaires om zich te overtuigen van de rijkdom en schoonheid van Gods schepping (al dan niet via de evolutie als Gods instrument). Misschien laten natuurdocumentaires daarom vooral mooie beelden zien zonder veel biologische uitleg, zodat iedereen z’n eigen theorie kan behouden waar het allemaal vandaan komt, maar deze documentaire draait er niet om heen en vertelt het 'eerlijke verhaal' dus dat van de evolutieleer. En laat ook zien hoe met name de mens dramatisch heeft ingegrepen in de natuur en dus de evolutie: dit deel over Madagascar vertelt dat sinds het verschijnen van de mens zo’n 2000 jaar geleden op het eiland 90% van de bossen en daarmee heel veel levensvormen heeft vernietigd (hetgeen dan weer niet een probleem voor gelovigen vormt: we zijn zondig en hebben hoogmoedig de natuur vernietigt hetgeen ons duur kan komen staan, al dan niet via een straf van God).

Het is aldus een documentaire die waarschijnlijk niet door de EO zal worden gekocht of uitgezonden maar ik vond ‘m wel goed. Darwin reisde langs het eiland en zou versteld hebben gestaan van de enorme variatie van dier- en plantsoorten die nergens anders ter wereld voorkomen omdat Madagascar al ruim 80 miljoen jaar een eiland en daarmee relatief geïsoleerd is waardoor de evolutie er een eigen weg is ingeslagen, al hebben later nog sommige dieren de oversteek gemaakt vanuit het Afrikaanse continent. De documentaire laat vooral de evolutie en andere bijzonderheden zien van respectievelijk de fossa’s, de lemuren, de tenreks en de kameleons.

Dit is de zoveelste documentaire van Oeke Hoogendijk over de kunsthandel. Ik weet niet wat haar zo fascineert aan deze perverse wereld van mensen met te veel geld, maar deze was wel aangenamer dan haar vorige films omdat de verzamelaars wel intrigerende figuren zijn: gewone, nette, goedgeluimde en zelfs sympathieke mensen die tegelijk schatrijk zijn dus een allesbehalve gewoon leven leiden. Ze beleven plezier aan het verzamelen van kunstwerken maar besluiten aan het eind van hun leven om alles weg te geven omdat dan hun naam als filantroop wordt vereeuwigd. De boodschap lijkt te zijn: geld maakt wel gelukkig.

Meteen is duidelijk dat dit een typische Godard-film is zoals die stijl z’n gelijke niet lijkt te kennen in de filmgeschiedenis: de film is constant experimenteel waarbij het spel met beeld, geluid, woord en verhaal volop wordt uitgespeeld en het effect vervreemdend en doordat alles op z’n kop lijkt te worden gezet tamelijk absurdistisch is. Voortdurend worden filosofische kwesties op poëtische wijze besproken of uitgesproken waarbij werkelijkheid en fictie, film en filosofie, onontwarbaar worden en de leegheid van de taal of het medium tegelijkertijd alles is. Inhoudelijk is het een (parodie op) noir film met de eeuwige vrouw met de revolver in de hoofdrol die in dit geval een moordmysterie onderzoekt – zij was de geliefde van de vermoorde – die politieke dimensies heeft met fascisme vs. communisme en het verwijt dat we in een politiestaat leven die de waarheid achterhoudt (de film lijkt onder meer te verwijzen naar de moord op Kennedy).

Aanvankelijk lijkt Godard slechts opnieuw z’n verwarrende en daardoor onnavolgbare kunstjes te vertonen, zoals hij eerder al gedaan heeft, maar gaandeweg blijkt de film toch weer meesterlijk in elkaar te zitten. Het briljante van Godard is niet dat hij simpelweg ontregelt met experimenten en daarbij een bak filosofie over de kijker uitstort maar dat hij het medium film zelf tot filosofische meditatie maakt: een reflectie op zichzelf en de waarheid waarin beeld, geluid, woord en verhaal net zo filosofisch zijn als de uitgesproken gedachten. Een waarheid die – net als bij het moordmysterie – verborgen moet blijven en het verhaal daarom niet mag worden afgemaakt. Voor zowel de kijker als de vrouw in de film is het resultaat “een Disneyfilm met bloed”.

Ik waardeer de film met ruim vier sterren maar omdat Godard zo uit de gebaande paden treedt en ook deze film weer tot een kunstwerk verheft – om welke reden anderen de film laag waarderen – rond ik ‘m naar boven af.

Het is moeilijk deze film te beoordelen want puur als film is het een matig geacteerd kostuumdrama en weinig bijzonder of fraai vormgegeven (twee sterren), maar het verhaal dat wordt verteld – gebaseerd op een verhaal uit het boek “Jacques de Fatalist en zijn Meester” van de 18e eeuwse Verlichtingsfilosoof Diderot – is ongelofelijk sterk en mateloos intrigerend (vijf sterren). Het verhaal is grootse literatuur waarvan de verfilming wat overbodig lijkt en je vraagt je af waarom er niet een opera door Mozart of zo is gemaakt op basis van dit prachtige verhaal, maar omdat ik intens heb genoten van het verhaal geef ik de film toch een bijna maximale score.

Ik ken het verhaal van Diderot niet dus ik weet niet wat van Diderot en wat van de regisseur en scenarioschijver Mouret is. Maar de film valt meteen op door een enorme welsprekendheid van alle personen, bijna op z’n Shakespeariaans maar dan heel rationeel (want Verlichting) in plaats van poëtisch. Welsprekendheid was natuurlijk ook sowieso aanwezig in de hogere kringen in de 18de eeuw maar er wordt ook filosofische diepzinnigheid aan die welsprekendheid gekoppeld. Die welsprekendheid staat ook in direct verband met het thema van de film: eerlijkheid. De film gaat over een welsprekende markies die geheel en al denkt en handelt naar de ideeën van de Verlichting: God is vervangen door Waarheid, religie door filosofie, ernst door luchtigheid, en de grootste deugd is eerlijk spreken over je (wispelturige) verlangens als mens, resulterend in het eindeloos najagen van genot en avontuurtjes. Door zo hoog op te geven over eerlijkheid en daarbij al zijn vurige verlangens eerlijk op te biechten aan vrouwen verovert de markies elke vrouw (stuntelige maar welsprekende eerlijkheid blijkt slechts de gladste vorm van versierpraat) waarbij dan blijkt dat hij zo ook alle vrouwen bedriegt want zijn eeuwige liefde blijkt dan toch nooit langer dan een paar dagen te duren: juist de Verlichtingsdenker blijkt de grootste leugenaar waarmee nota bene de Verlichting wordt bekritiseerd (is dit zelfkritiek van Diderot?). Eerlijkheid blijkt de grootste leugen.

Het verhaal maakt duidelijk dat de hele wereld een en al leugen is: iedereen liegt en bedriegt iedereen. Ook geliefden bedriegen elkaar en ook als je denkt dat niet liefde maar vriendschap de juiste basis is voor eerlijkheid kom je bedrogen uit. De waarheid lijkt – gelijk het goddelijke – een onbereikbaar ideaal. Ook de laatstelijk door de markies bedrogen vrouw speelt het spel van leugen en bedrog mee om een val op te zetten voor de markies: de bedrieger moet bedrogen worden – op basis van het menselijke verlangen dat onverzadigbaar is en naar het onbereikbare reikt: de markies kan geen weerstand bieden aan dat wat hem weerstand biedt (het spel van verovering) – waaraan de film ook een feministisch tint geeft want mannen moeten een lesje worden geleerd om hun bedrog van vrouwen te doen stoppen en zo een betere maatschappij te maken. Daarbij moet de markies ook echt worden ‘verlicht’ opdat hij een beter mens wordt. Wat volgt is een virtuoos spel van leugen en bedrog (zonder dat het plot ingewikkeld wordt) – tot en met het bedriegen van God – waarbij de markies inderdaad wordt ‘verlicht’ en eindelijk oprechtheid vindt waar niemand het voor mogelijk had gehouden.

Het verhaal heeft zo alles: mooie en welsprekende teksten, een boeiend en wervelend plot vol hartstocht, rede, jaloezie en wraak waarbij het goede c.q. de eerlijkheid telkens niet zit bij wie je het verwacht (ik begrijp dat ook het boek van Diderot vol contrasten of paradoxen zit), diepzinnige filosofische thema’s als waarheid, oprechtheid en zuiverheid en zelfs een bevredigend einde.

Ik doe altijd mijn best om films van Almodóvar goed te vinden en ofschoon ze meestal wel een zekere kwaliteit bezitten vallen ze me toch ook altijd wat tegen. Het zijn gewoon niet mijn type films. Ook deze film vond ik wat moeilijk door te komen: al het gedoe met relaties en baby’s ervoer ik als soap-achtig en ik hou niet van soaps. De boodschap is dat het verleden niet het zwijgen opgelegd kan worden, zodat onrecht in het verleden hersteld moet worden, hetgeen in dit geval erin resultereert dat personen die door een oorlog resp. een verwisseling in het ziekenhuis gescheiden werden uiteindelijk worden herenigd.

De film doet alles wat je verwacht van een western en vermaakt, maar meer ook niet. De confrontaties zijn spannend maar de film is ook langdradig. Inhoudelijk kwam ik eigenlijk niet verder dan dat het een goede western-adaptatie is van de oorlog in Oekraïne waar het Westen de bevolking te hulp schiet tegen een overmacht van Russen die bezetten en plunderen, resulterend in een uitputtingsoorlog waarin weinig heel blijft en weinigen overleven.

Ofschoon de film zeker ergens over gaat – over eenzaamheid, over (de behoefte aan) vriendschap en verbondenheid en over rouw (het verdriet en de eenzaamheid als je je beste vriend(in) verliest) – is het een van de saaiste films die ik ken want er gebeurt zo goed als niets in de film: eerst zien we twee jongens eindeloos in de natuur rondbanjeren waarbij een jongen een lefgozer is en het voortouw neemt (maar zijn avontuurzucht met de dood bekoopt), daarna zien we de achtergebleven jongen eindeloos depressief rondlopen waarna hij het dagboek van een meisje vindt dat eveneens verdwenen is waarna de film radicaal overschakelt naar het verhaal van dit bange meisje dat haar beste vriendin verliest omdat die de wereld van volwassenen – van jongens en feestjes – wil binnentreden maar zijzelf dat (nog) niet durft waarna (de geesten van) de twee verdwenen pubers elkaar ontmoeten in de natuur en elkaars vrienden worden. Opvallend is dat ze elkaars tegenpolen zijn (hij roekeloos en energiek en zij bang en schuchter) maar allebei de natuur opzoeken (hij voor het avontuur en zij voor de rust), zodat de natuur lijkt te staan voor wat buiten de maatschappij staat (de ‘misfits’; hij plaatst overal de graffititekst Maiden maar die maagdelijkheid lijkt naar haar te verwijzen zodat ze al bij voorbaat verbonden lijken). De trein – ‘all aboard!’ – is ook nog een thema maar ik weet niet waar die voor staat (de dood?).

Kortom, de film heeft geen gebrek aan thema’s en symboliek, maar het verhaal wordt zo langzaam verteld en er gebeurt zo weinig dat kijken naar opdrogende verf net zo boeiend is. Onwillekeurig dwaalden mijn gedachten dan ook aldoor af zonder iets van de film te missen: zo heb ik in mijn gedachten verschillende Metallica-albums vergeleken naar aanleiding van een Metallica-shirt in de film en heb ik de paradox van de seksuele selectie overdacht in de zin dat het biologisch bepaald is dat jongens roekeloos zijn om indruk te maken op meisjes en dat meisjes schuchter (‘maagdelijk’) zijn maar dat die eigenschappen ook makkelijk ertoe kunnen leiden dat ze zich niet voortplanten zoals de zware verentooi van een mannetjespauw waarmee hij indruk op vrouwtjes maakt hem ook een makkelijk prooi voor roofdieren maakt. Ik heb aldus vooral mezelf moeten vermaken tijdens de film en dat lijkt me geen aanbeveling voor een film.

De film draait vooral om de obsessieve compulsieve en wellicht mede daardoor wat depressieve, egoïstische en koude moeder Piedade; om haar heen zijn nog meer vrouwen waaronder haar moeder (de oma) Sara die haar dochter (kleindochter) Salome brengt om te proberen of de relatie tussen Piedade en Salome verbetert. Maar dat is niet zo: alle vrouwen zijn nogal harteloos (alsof het in de familie zit) en van elkaar vervreemd en menen dat de ander hen pijn doet terwijl ze zelf ook gemeen en egoïstisch zijn. De vrouwen willen wel de liefde van de ander maar lijken onmachtig die eerst zelf te geven; ze lijken hun liefde voor de ander niet te kunnen uitdrukken. De citaten “Ik hou van je maar het is moeilijk” en “liefde is een marteling” vatten de film helemaal samen.

Elk moment van de film is best goed en interessant maar uiteindelijk gebeurt er te weinig en biedt de film te weinig inhoud om te blijven boeien: de film is zwaarmoedig maar ook wat leeg. De depressie van Piedade lijkt over te slaan op de film zelf die daardoor ook levenloos en monotoon wordt: de zelfmoord van Piedade waarmee de film eindigt komt niet alleen niet als een shock of verrassing maar biedt behalve Piedade ook de kijker vooral een verlossing van een te lange zit.

De film geldt als een van de eerste, beste en invloedrijkste films noir en draait dan ook om een cynische detective (Sam Spade) die wordt ingeschakeld door een femme fatale op wie hij verliefd wordt maar die niet het achterste van haar tong laat zien. Het plot is complex waarbij we net als de detective het moordmysterie proberen op te lossen terwijl iedereen liegt en op een beeldje jaagt (waarbij Sam op zijn beurt de politie onwetend moet zien te houden om het mysterie zelf te kunnen oplossen nu hij zelf van een of meer moorden wordt verdacht). Wat opvalt is dat de detective bijzonder gevat is en ook qua handelen onmiddellijk controle over elke situatie krijgt en zelfs letterlijk de ander de wapens uit handen slaat (de auteur van de roman waarop de film is gebaseerd had zelf als detective gewerkt en Sam is de detective die elke detective zou willen zijn; anders dan de vorige verfilmingen van de roman nam Huston de dialogen bijna woordelijk over omdat hij ze zo sterk vond). Het plot is weinig geloofwaardig of interessant – al is een sterk punt dat het einde wat ambigu is omdat Sam het beeldje meeneemt en de gangsters wel erg snel hadden geconcludeerd dat het een vervalsing is – en ook de femme fatale overtuigde niet echt maar zoals de dikke gangster telkens opmerkt is Sam wel een ‘character’ met zijn ijzeren vat op zaken en meedogenloos cynisme (hij is in wezen een zoveelste variant op de ‘byronic hero’). Dit type detective heeft mede de film noir gedefinieerd en Bogart zijn glansrol gegeven.

Uit het leven gegrepen lijkt me een goede kwalificatie voor deze film: de film heeft een neorealistische stijl en inhoud – de meeste personages zijn niet eens professionele acteurs – en gaat over een tippelaarster die probeert uit de prostitutie te stappen en een respectabel leven voor haarzelf en haar puberzoon te realiseren. Dat lukt echter niet: haar pooier komt haar achterna en haar zoon, die is opgegroeid zonder ouders en geen scholing heeft gehad, wordt een dief en wordt verliefd op de slet van de buurt zodat ook hij niet uit het leven aan de onderkant van de samenleving kan ontsnappen. De film toont zo de vicieuze cirkel van de criminaliteit c.q. van de erfelijkheid van ellende want de moeder kan haar zoon niet redden, hoe hard ze het ook probeert. Beiden vervallen tot de hel c.q. de waanzin. Tegelijk legt de film ook wel enige verantwoordelijkheid bij moeder en zoon: ze maken beiden de fout niet onderaan te willen beginnen maar meteen geld te willen verdienen hetgeen de film als christelijke moraal uitspreekt. Al met al doet de film weinig fout en is er genoeg dramatische inhoud maar evengoed pakte het me niet echt.

Leuke film. Vette actie en een verhaal dat vol (christelijke en modernistische) symboliek zit. Een goede verfilming van een moderne mythe.

De film lijkt enigszins een kopie van Gran Torino (2008) - MovieMeter.nl, is qua ideeën dan ook weinig origineel en het script is niet altijd even sterk vanuit een ‘het doel heiligt de middelen’-opzet maar de film bevat wel leuke grapjes en is al met al een fijne feelgoodfilm.

De film vertelt het scheppingsproces van Dickens A Christmas Carol, welk boek de wijze waarop we kerst vieren heeft veranderd, waarmee enerzijds opnieuw het beroemde verhaal wordt verteld door middel van de verbeelding van Dickens – we leren dat bij een geschikte naam de fictieve figuur vanzelf tot leven komt in Dickens geest – en anderzijds het verhaal van Dickens zelf eraan wordt gespiegeld: zoals Scrooge de medemens wegcijfert voor geld, zou Dickens de medemens wegcijferen om dit boek tot stand te kunnen brengen waarbij uiteraard zowel de fictieve als de reële figuur tot inkeer komen(met als thema dat iedereen kan veranderen). Deze wat gekunstelde parallel voegt gefingeerde elementen toe aan het scheppingsproces en de film bevat daarnaast weinig originele elmenten, maar de film kijkt lekker weg en is als zodanig prima te doen op een verveelde kerstdag.

Gelet op de lage waarderingen waren mijn verwachtingen laag – want Gilliams films neigen altijd wel naar mislukkingen in de zin dat de interessantdoenerij de pretenties niet waarmaakt – maar deze film vind ik uitermate geslaagd. Niet alleen ziet de film er prima uit, zoals je kon verwachten, maar het verhaal is ook echt interessant, leuk, spannend en heeft diepgang althans vele lagen. Bovenal doet de film recht aan de geest van het beroemde boek Don Quichotte van Cervantes uit 1605.

Nu heb ik dat boek nooit gelezen, maar het wordt alom gezien als een mijlpaal die de geboorte van de moderne literatuur markeert en zelfs als het grootste moderne literaire werk. Je hoeft slechts het bekende beeld van de oude, zwakke ridder die ten strijde trekt tegen windmolens te kennen om te begrijpen waar het boek over gaat en waarom het boek zo typisch modern is:

1) Hallucinaties, dromen en idealisme vs. de ontnuchterende werkelijkheid en materialisme (waar Don Quichot het eerste belichaamt, belichaamt z’n helper Sancho het tweede). Don Quichotte ziet bv. reuzen en monsters waar Sancho en anderen windmolens zien en uitdrukkingen als donquichotterie en ‘tegen windmolens vechten’ verwijzen naar dwaze, hopeloze gevechten tegen denkbeeldige vijanden. In feite is bv. de hele moderne politiek hierop gebaseerd, bv. een ziet in klimaatverandering of in de islam of in Rusland de grote vijand terwijl de ander dat een denkbeeldige vijand acht.

2) Anachronisme en de antiheld. Zoals de film het boek citeert heeft de hemel Don Quichotte gezonden om de ridderlijkheid weer terug te brengen in de wereld. Het sneue van Don Quichotte is bovenal dat hij een ridder is in een wereld die geen ridders meer kent. Dat maakt ‘m zo’n dwaas, misplaatst figuur. Aan de ene kant is hij aldus de typische moderne antiheld – de idioot – en zijn avonturen als mislukte ridder zijn ook een bewuste, moderne satire op de middeleeuwse ridderroman, maar aan de andere kant wekt hij sympathie op en doet het verhaal je uiteindelijk afvragen of niet Don Quichotte de juiste prioriteiten heeft – de deugden van de ridder die een christelijke versie zijn van de helden uit de oudheid – en de moderne mens iets wezenlijks is verloren in zijn materialistisch egoïsme. En met terugwerkende kracht kun je je afvragen of niet Don Quichotte de echte of in ieder geval zinvolle en ‘betoverde’ wereld zag – een wereld vol passie en bezieling – en wij juist een onttoverende, zinloze wereld waarnemen met de passie ten onrechte als een vorm van waanzin.

3) Het boek was de eerste in moderne stijl, d.w.z. geschreven in een moderne taal en met opvallende meta-narratieven zodat het zelfbewustzijn toont: het boek verwijst naar zichzelf (sommige mensen in het boek hebben het boek gelezen en kennen dus de avonturen van Don Quichotte!) en spreekt ook soms direct de lezer aan. En omdat mensen in het boek het boek kennen gaan ze ook zelf avonturen ensceneren, waardoor er een nieuwe metalaag komt (verhalen in een verhaal) en de wereld letterlijk een podium wordt.

Deze elementen zitten alle ook in film en het heeft me verbaasd hoe dicht de hele film bij het verhaal van Cervantes blijft. Bv. het anachronisme van een Don Quichotte die anno nu weer ‘tot leven komt’ doordat hij eerder Don Quichotte in een korte film speelde is een leuke, moderne variant op Cervantes’ premisse dat Don Quichotte zich ridder waant door het lezen van ridderromans. Gilliam heeft er ook zijn eigen metalaag in gestopt doordat de film ernaar verwijst hoe het een worsteling is geweest om deze film te maken met de regisseur van de film in de film die zelf de nieuwe Don Quichotte wordt (nadat hij de heldenrol op zich nam om een schone jonkvrouw te redden die vervallen was tot hoer; ook Cervantes beschrijft heel modern alle vormen van liefde en niet alleen de hoofse waarbij Don Quichotte in zijn hallucinaties eveneens een hoer aanziet voor prinses). Om te voorkomen dat er nieuwe (literaire) Don Quichottes ontstaan, liet Cervantes zijn Don Quichotte op het eind bij zinnen komen en sterven. Dat gebeurt in de film ook, maar Gilliam laat de waanzin voortleven in de helper van Don Quichotte die immers de fantasiewereld van Don Quichotte heeft meegemaakt en dus weet dat die wereld nobeler en mooier is dan onze wereld.

De film is een prachtige ode aan de fantasie – sowieso Gilliams sterkste kant – en ik heb er erg van genoten. Ik zie nu dat alle recensies de film laag waarderen omdat het een rommeltje zou zijn: nu vind ik dat nog wel meevallen maar voor zover de film inderdaad een rommeltje is is het bovenal vrolijke waanzin en een schitterende hommage aan Don Quichotte met wie de regisseur zich immers identificeerde tijdens het maken van de film. Ik verklaar deze film tot mijn favoriete film van Gilliam.

Een Syrische vluchteling kan legaal naar Europa reizen omdat een kunstenaar een visum op z’n rug heeft getattoeëerd en hij aldus een kunstwerk is geworden waardoor de immigratieregels voor hem niet meer zouden gelden (ik vraag me af of dat zo is), maar stuit dan op het probleem dat hij als kunstwerk nog steeds geen mensenrechten kan genieten (hij wordt zelfs verkocht zodat slechts de mensenhandel wordt gelegaliseerd). De film heeft aldus een aardig idee als uitgangspunt en heeft een politiek kritische boodschap over hoe wij met vluchtelingen omgaan, maar heeft verder weinig om het lijf en het verhaal wordt weinig boeiend verteld. De romantische draad is zowel als toevoeging als hoe het zich ontwikkelt clichématig. De plotwending aan het eind is dan wel weer leuk. Het idee van de film alsmede sommige andere elementen zijn overigens – zoals wordt erkend in de credits – ontleend aan het werk van de Vlaamse kunstenaar Wim Delvoye die onder meer varkens tattoeëerde zodat ze als kunstwerk niet meer konden worden geslacht.

De kwaliteitskranten geven deze film de volle vijf sterren maar ik vond ‘m tegenvallen. In wezen is het weer dezelfde film als al zijn vorige films: ook hier wordt weer de familieband als zodanig onderzocht. Kun je het beste je eigen familie kiezen of geeft alleen bloedband een echte zorgrelatie? Misschien is de magie van Koreeda voor mij een beetje uitgewerkt of misschien was ik niet in de juiste stemming, maar de film wist me niet echt te raken. Het idee van stelende kinderen die ook zelf gestolen zijn is intrigerend maar in de uitwerking vond de film vooral een soort Oliver Twist getransformeerd naar de moderne (Japanse) samenleving maar dan zonder de spannende avonturen en iconische personages als die de roman van Charles Dickens biedt.

Een heel mooi dramafilm. Ik begrijp dat de regisseur van huis uit scenarioschrijver is en dat de film is genomineerd voor een Oscar Beste Scenario, maar juist het verhaal vond ik wat tegenvallen: er is niet echt een opbouw en climax of iets dergelijks, maar misschien is dat ook de bedoeling omdat zo’n drama in het echte leven ook geen ontknoping kent maar iets wat men moet dragen. En waar de film wel voortreffelijk in slaagt is weergeven hoe Lee Chandler zijn vreselijke verleden draagt en eronder lijdt. Doordat elke scene c.q. dialoog wel enorm goed is geschreven en Affleck zijn rol als Lee enorm goed neerzet, komt het verhaal wel heel authentiek over en is de film wel van het begin tot het einde een genot om naar te kijken en zeker niet saai. Net als de meeste bioscoopbezoekers zat ik af en toe zelfs met betraande ogen te kijken, maar ik denk dat simpelweg het gegeven van stervende kinderen voldoende is om emotioneel te raken zodat ik dat niet echt op het conto van de regisseur wil schrijven. Blijft over een hele mooie film over rouw en schuld. Wel vind ik dat de Oscar niet naar het scenario van deze film moet maar wel naar Affleck voor zijn rol in deze film. Tussen de vier en vier-en-een-half sterren.

De film is typisch Dupieux in z’n absurdistische (of juist anti-absurdistische) humor en balanceert aldoor op het grensvlak tussen het flauwe en het briljante. Anders dan het geniale Le Daim heb ik er niet veel filosofie of een boodschap in kunnen ontdekken maar onderhoudend is de (tamelijk korte) film wel.

Heerlijke trippy wraakfilm. Hij deed me denken aan Revenge (2017) - MovieMeter.nl, dat ook zo’n campy Tarantino-in-het-kwadraat geweldsfilm is (met zeker ook in Mandy daarbij de nodige humor), maar Mandy is nog net iets leuker, vooral vanwege de trippy sfeer en mooie beelden. Bij Revenge schreef ik al “dat stukje met die peyote vond ik wel leuk trouwens en jammer dat die trip niet langer doorging” en wat dat betreft kwam ik bij deze film goed aan mijn trekken: hooguit de wraakacties misten een trippy sfeer (waarschijnlijk bewust omdat hij dan is ontwaakt uit zijn mooie droom, ook al drogeert hij dan wel zichzelf) en sowieso vond ik dat deel van de film wat minder (de wraakacties zijn erg ongeloofwaardig), maar de rest van de film is heerlijk psychedelisch. De film is ook meteen vanaf het begin intens, dreigend en spannend met de waanzin van de Charles Manson-achtige sekteleider als een hoogtepunt (maar de film biedt meerdere markante figuren die intrigeren zoals de zwarte man in de caravan en de LSD-producent). Ik heb erg van de film genoten; de film is voor mij een hoogtepunt van 2018.

De film volgt een drugsdealer op zijn nachtelijke trips door Teheran en is niet zozeer trippy maar wel licht experimenteel in z’n vorm – alleen al door de opvallende soundtrack die een soort mix is van elektronische en dierlijke geluiden – en in z’n inhoud want een duidelijk plot heeft de film niet. De film heeft ook geen duidelijke boodschap maar wat ik eruit heb gehaald is juist de bewuste afwezigheid van een begin en einde dus plot als metafoor voor het doelloze bestaan van de man die makkelijk voor de huidige mens überhaupt kan staan: we zijn aldoor bezig en in beweging – zoals het vaste motief van de film de autonavigatie is die aldoor “sla rechtsaf” en “sla linksaf” zegt – zonder echter ergens te komen. Een ander motief is het verlangen weg te willen terwijl men vast zit of dat men verdwaald is en daarom onbewust rondjes draait (zoals de Escher-achtige scene in het trappenhuis). Het is zelfs niet duidelijk wat de man is: hij dealt drugs maar fungeert ook als een soort taxichauffeur voor z’n klanten, brengt chocoladecakejes naar een soort bejaardenhuis en wordt zelfs ingeschakeld als dokter. Zijn bestaan en daarmee de film is dierlijk – de film laat bewust zien of horen dat de man neuspeutert of een scheet laat – en hij heeft veel vriendinnen maar hij lijkt er geen seks mee te hebben: tegen de eerste die in de film optreedt is er de suggestie dat hij impotent is. Hoe dan ook voelt de man zich eenzaam en toont de film ons een somber beeld van de huidige mens die in z’n eentje door het leven struikelt met vele contacten maar zonder echte connectie of intimiteit en die maar wat aan rommelt zonder dat z’n levenspad enig doel of betekenis heeft (zoals Deleuze wel zegt: de moderne mens was een monade en de postmoderne mens is een nomade). Ook het drugsgebruik als zodanig is exemplarisch voor zo’n leven.

De film is bijzonder en interessant maar wist me nergens echt te pakken. Dat past wel bij de boodschap van de film zoals ik die interpreteer (de film verstrooit slechts omdat het huidige leven slechts verstrooiing is), al wordt die boodschap ook vernietigd door het einde omdat de autonavigatie dan uiteindelijk toch nog zegt: “U hebt de bestemming bereikt” maar dat negeer ik dan maar.

Biografische films zijn meestal alleen interessant voor de fans en daarin is deze film geen uitzondering: behalve Callas zelf heeft de film weinig te bieden. Sterker nog, je moet al een fan zijn c.q. goed zijn ingelezen om de filmfragmenten überhaupt te kunnen begrijpen: zo verschijnt een persoon als Aristoteles Onassis in beeld zonder enige introductie over wie deze man is etc. De film biedt aldus weinig context voor de niet-ingewijden. Overigens, het meest bekende verhaal over Callas, dat ze zich schaamde voor haar dikke enkels, komt niet eens aan bod in de film waarmee de indruk wordt bevestigd dat dit een film van een fan voor fans is welke fans bovenal worden getrakteerd op nog niet eerder vertoond beeldmateriaal van hun idool.

De film heeft ook niet veel diepgang maar heeft wel twee rode draden die op een interessant contrasterende wijze de twee kanten van Maria Callas belichten: de ene is de vrouw Maria en de andere is de operaster Callas. Enerzijds is de film een eindeloze aaneenschakeling van steden waar Callas heeft opgetreden en waaruit blijkt dat ze de halve wereld rondreisde en overal populair was, zodat ze duidelijk een ster was met echter een moeizame relatie met de pers die haar divagedrag verweet. Anderzijds zien we de vrouw Maria zelf spreken waarin ze verschijnt als een vriendelijke, gevoelige en zelfs onzekere vrouw die ook telkens benadrukt dat ze een gewone, simpele vrouw is. Die gewone, simpele vrouw blijkt ook gewone, simpele en voor onze tijd erg conservatieve verlangens te hebben: ze wenst bovenal een gezin met man en kinderen, hetgeen haar echter niet is gegeven. Ze geeft zelfs haar zangcarrière op voor Onassis waarna hij met een ander trouwt, hetgeen zal hebben bijgedragen aan haar groeiende depressie (al verklaart ze dat haar relatie met Onassis weliswaar was mislukt maar haar vriendschap met hem niet). Ze lijkt een soort faalangst voor het podium c.q. het zingen te hebben ontwikkeld waardoor ze nog een vervolgcarrière als actrice probeerde, al bleef ze werken aan een comeback die er echter niet komt.

Bezien vanuit onze meer feministische tijd is het onbegrijpelijk dat deze grootste zangeres van de 20ste eeuw haar carrière minder belangrijk vond dan haar verlangen naar een gezin, maar ondanks haar depressie was ze dankbaar voor het succes dat haar ten deel was gevallen en dan niet qua roem (want die zag ze meer als een kwelling) maar als dat ze in de muziek zichzelf had kunnen uitdrukken en dat die expressie door zovelen is begrepen. Die constatering is reden te meer om vaker naar Callas’ muziek te luisteren en te genieten van haar ongeëvenaarde zangkunst.

Een bijzondere, mooie film over een doof en blind meisje dat in de 19de eeuw wordt opgevangen in een klooster (het is dus een vergelijkbare film als 'The Miracle Worker' uit 1962, al heb ik die film overigens niet gezien). De film is gebaseerd op een echt gebeurd verhaal en de film lijkt ook alles zeer realistisch in beeld te brengen. Dat maakt dat je als kijker daadwerkelijk een kijkje krijgt in de bijzondere wereld van iemand die niet kan zien of horen, hetgeen uiteraard meer is dan slechts de optelsom van twee handicaps: een blinde kan leren en communiceren door het gesproken woord en een dove kan leren en communiceren door gebarentaal en te kijken, maar iemand die doof en blind is zit vrijwel helemaal opgesloten in haar eigen, zeer beperkte wereld van louter geur en tast. Het is dan ook een hele uitdaging om zo'n kind taal te leren en haar zo in de beschaafde wereld te brengen. En wanneer dat lukt, dan laat dat zien hoe belangrijk taal is voor ons menszijn: het verruimt onze mogelijkheid tot communicatie en daarmee tot intermenselijkheid enorm. Het eerste deel van de film laat vooral de uitdaging zien om het 'dier' tot mens te maken door haar taal te leren (en dit langste deel is wat langdradig), maar wanneer het kwartje valt en het meisje het concept van taal vat en dan leergierig wordt en zo snel bij leert, dan gaat het vooral om de bijzondere relatie tussen het kind en de non die zich over haar ontfermde en van wie ze alles leert, hetgeen een logisch vervolg is: doordat ze leert communiceren wordt haar band met de non veel sterker. In feite raken het meisje en de non sterk afhankelijk van elkaar: het meisje vanwege haar handicap en de non omdat ze non is en (de ontwikkeling van) het meisje haar enige doel in het leven is. Als zij dan toch afscheid moeten nemen, dan houdt volgens mij niemand in het theater zijn ogen droog, juist ook omdat het niet sentimenteel wordt gebracht maar realistisch waarin het meisje een grote kracht en volwassenheid toont.

Een pretentieuze film die zijn pretenties qua film niet (helemaal) waar maakt. Het begint met een dementerende bejaarde vrouw die een soort hologram van haar overleden echtgenoot heeft gekregen om haar gezelschap te houden en te troosten (daarover gaat ook de documentaire Ik Ben Alice (2015) - MovieMeter.nl), maar het thema van deze film is bovenal herinneringen en allemachtig, wat wordt dat er dik bovenop gelegd: de film bestaat uit niets anders dan geklets over herinnering en geheugen (er is geen actie of zelfs noemenswaardige dramatische ontwikkeling). Bijna geen zin in het script bevat niet het woord ‘memory’ of ‘remember’: de film is één grote meditatie op dat thema waarbij het jammer is dat men er geen echt verhaal bij heeft kunnen verzinnen, zodat de film nergens boeiend wordt.

Wel is het knap op hoeveel manieren ze het thema geheugen erin hebben kunnen fietsen. De film begint met de bejaarde vrouw Marjorie die dement begint te worden: daar heb je al de eerste uitwerking van het thema. Sowieso is het natuurlijk wrang: naarmate je ouder wordt neemt je leven in de toekomst af en die van je verleden toe, reden waarom oude mensen steeds meer terugkijken en op hun herinneringen leven, maar herinneringen vervagen zodat de oudere persoon ook zelf als het ware vervaagt nu ook identiteit in wezen wordt gevormd door herinneringen (nu wordt het geheugen ook langzaam gewist zodat de oudere minder bagage mee draagt). Nu biedt de technologie van de toekomst redding in deze film: dode geliefden waarvan de herinneringen vervagen kunnen bij wijze van een soort hologram tot leven worden gewekt maar deze computerprogramma’s moeten eerst nog hun identiteit krijgen doordat men hen data over de overleden persoon invoert die dan als herinneringen worden opgeslagen waardoor ze menselijk worden (een thema dat we ook van bv. Blade Runner (1982) - MovieMeter.nl kennen) en steeds meer gaan lijken op de overleden persoon (en zijdelings zit er nog iets in van de dreiging dat deze computerprogramma’s à la Google ook alwetend worden). Omdat herinneringen vervagen ontstaat er in de interactie met deze computerprogramma’s ook een interactie tussen het computerprogramma en de echte maar vervaagde herinneringen aan de overleden persoon die aldus een eenheid worden of uiteindelijk zelfs geheel bepaald worden door het computerprogramma: zoals de overleden persoon bij wijze van computerprogramma wordt bepaald door herinneringen, wordt onze herinnering aan de overleden persoon uiteindelijk bepaald door het computerprogramma.

Daarnaast gaat de film ook over vergankelijkheid en relaties. Ook in de relaties met elkaar willen we dingen niet zien – die ‘vergeten’ we – en geliefden gaan dood: in de film heeft het bedrijf dat deze hologrammen verkoopt een grootafnemer bij de familie in kwestie want nogal wat gaan er dood en hun naaste hebben dan allemaal zo’n hologram nodig als rouwverwerking of zo (ergens vraagt zo’n hologram of hun band sterk was, maar als je dochter behoefte heeft aan zo’n computerprogramma om jou als gestorvene bij zich te kunnen houden dan denk ik dat het antwoord sowieso ‘ja’ is). De film laat volgens mij ook nog zien dat de biologie eigenlijk al voorziet in deze computertechnologie van de toekomst, nu overleden mensen voortleven in hun nageslacht, waarbij zo’n kind waarschijnlijk een betere ‘hologram’ is dan een computerprogramma omdat dat laatste toch vooral een klankbord/spiegel is (input=output) in plaats van een echt persoon dat echt gezelschap biedt.

Kortom, als meditatie over deze zware filosofische en psychologische kwesties is de film geslaagd maar als film – als verhaal met enige drama – heeft het weinig te bieden. Een magere 7.

Ik geloof dat we het hier allemaal eens zijn over deze film: het is een soort Once upon a Time in the East, er is weinig mis met het verhaal (een typische western met een feministische twist) of met de beelden (sfeervol), maar het tempo is zo laag – alsof de tropische Indonesische zon alle actie loom maakt – dat het spanning mist en de film wat saaiig maakt.

Mooie film maar wat mij betreft niet het meesterwerk dat veel critici erin zien. De film doet me wat denken aan Le Mépris (1963) - MovieMeter.nl (vanwege het psychologische drama en geruzie van een echtpaar in de toneel- en filmwereld), maar ontbeert de filosofische diepgang of cinematografische avantgardisme, en aan Birdman or (The Unexpected Virtue of Ignorance) (2014) - MovieMeter.nl (vanwege de nervositeit en achtbaanachtige rit van relatieperikelen rondom een toneelstuk), maar ontbeert de genialiteit.

De film is in feite nergens verrassend en neigt zelfs aldoor naar het clichématige: we leren Charlie en Nicole kennen als door en door goede mensen die ook heel lief voor elkaar zijn, zodat je je afvraagt waarom ze überhaupt gaan scheiden (en in ieder geval willen ze de scheiding netjes afwikkelen in wederzijds respect) maar in plaats van dat we een duistere kant van hen leren kennen is de moraal van het verhaal slechts dat je beter bij advocaten vandaan kunt blijven omdat juridische procedures het spel vuil maakt. De reden van de echtscheiding blijkt slechts dat Nicole meent dat zij zich onvoldoende als actrice of regisseuse kan ontwikkelen in de schaduw van haar man waarbij de indruk kan ontstaan dat hij egoïstisch is en/of niet genoeg van haar hield om haar haar eigen ontwikkeling te gunnen maar waarbij ook de indruk kan ontstaan dat zij de echtscheiding gebruikt om wraak te nemen: de film kiest zo uitdrukkelijk geen partij want zowel Charlie en Nicole blijven schatten van mensen met hooguit een zwakheid in hun persoonlijkheid.

De film voelt wel heel realistisch: het gevoel bekruipt je dat de schrijver van het script simpelweg zijn eigen ervaring met een echtscheiding heeft opgeschreven. De humor of drama is niet altijd overtuigend maar bij vlagen is de film hilarisch of ontroerend. Er zit wat commentaar in de film op de maatschappij die wellicht raak is maar tegelijk nooit echt origineel of verrassend, zoals dat van vrouwen wel maar van mannen niet wordt verwacht dat ze perfect zijn. De grote kracht van de film is bovenal dat hij nergens verveelt: ondanks zijn 136 minuten kijkt hij lekker weg. En in zijn realisme is de film wellicht een monument in de categorie echtscheidingsfilms.

Best goede film en alleen al vanwege het abrupte einde bijzonder. Met dat einde komen de twee verhaallijnen ook samen terwijl de vervlechting aldoor al werd gesuggereerd doordat de twee verhalen telkens filmisch in elkaar overlopen (onder het motto 'je kunt een vrouw wel uit een commune halen maar daarmee heb je de commune nog niet uit de vrouw gehaald'). Meer dan de film zette de beschrijving van een 'sekte' me wel enigszins op het verkeerde been: ik had zwaar religieus gedoe verwacht maar het betreft eigenlijk meer een hippie-commune, een beetje in de stijl van Charles Manson.