M - Eine Stadt Sucht einen Mörder (1931)

Eindelijk werk gemaakt van deze klassieker. Geweldig hoe vanaf het begin af aan de high angle-framing al uitdrukking geeft aan de machteloosheid van burgers en autoriteiten, hoe er gespeeld wordt met geluid en hoe paranoia en wederzijdse verdachtmaking voor verdeeldheid zorgen. Erg bijzonder dat Lang erin slaagde vier jaar na de komst van de talkies een grote klassieker te vervaardigen, terwijl hij ook de regisseur was die (misschien wel) hét meesterwerk van het stille tijdperk maakte. Eén groot punt van nuance: de soms karikaturaal neergezette personages werken (bedoeld óf onbedoeld) vaak op de lachspieren, waardoor de ernstige toon van het narratief (met name aan het begin) soms wat verloren gaat. De zichtbare strubbelingen met de kritieke overgang naar dialoog en verbale expressie zijn snel vergeven.

Zeer sterke klassieker waarbij een stad gegijzeld wordt door een kindermoordenaar. Bloedstollend al is het eerste kwartier wanneer het kleine meisje Elsie door de moordenaar wordt aangesproken en meegelokt. Meesterlijk werden die momenten in scène gezet met de schaduw van de man op het reclameportaal en ook later wanneer de ballon als stille getuige wegvliegt. Ook het decor met zijn smalle nauwe straatjes en kelders speelt een belangrijke rol in de film om te duiden hoe verbonden, maar eigenlijk hoe geïndividualiseerd de samenleving ook kan zijn. Moorden en ontvoeren kan vrijwel ongestraft en haast in alle anonimiteit. Justitie en gerecht kunnen met hun beperkte middelen amper het amateurisme overstijgen. Verder interessant is de paranoïa die heerst in de stad. Vrijwel elke man die goed- of kwaadschiks een kind aanspreekt, is meteen verdacht. Als je het aan de menigte overliet, werd het proces onmiddellijk voltrokken. Ook de moordenaar vertolkt door Peter Lorre is meesterlijk en niet zomaar als uiterst duivels te bestempelen. Lang speelt hiermee op de moraal en het gevoel van de mensen. Technisch tenslotte ook erg knap van lang waarbij hij speelt met de belichting, de camerastandpunten en met het geluid. Ik dacht eerst dat er iets scheelde aan de band, maar na even had ik door dat het Lang zelf was om op die manier nuances te leggen in hetgeen te zien werd.

Dit blijft een sombere en pakkende film die me in al die jaren en tijdens al die keren dat ik hem gezien heb nog nooit heeft teleurgesteld. Er zitten een paar kleine oneffenheidjes in, met name de afwezige of niet-realistische ambiėnt- en achtergrondgeluid (voetstappen, gewone straatgeluiden, geruis van bewegende kleren enz.) en het trage, té trage acteren van Otto Wernicke als inspecteur Lohmann (net als in Das Testament des Dr Mabuse twee jaar later), maar Lang geeft mij geen tijd om me aan die hobbels te storen door de film zo plotmatig dwingend en zo filmtechnisch perfèct te presenteren : de lekker schreeuwerige groepsscènes, de door de vertrekken dwalende camera, de enorm gedetailleerde sets, de complexiteit van de zoektochten van zowel de politie als de bendes, het hoge tempo van de strakke montage, en last but not least de zwarte humor (de verstandhouding tussen politie en criminelen, de parallelle vergaderingen in rook doortrokken vertrekken, de achtergelaten inbreker, de bedelaars die de inventaris opmaken van wat ze die dag bij elkaar hebben gescharreld, "Even afkloppen" op het eigen houten been). Centraal staat natuurlijk de prachtige rol van Peter Lorre, nooit beter dan hier met zijn bolle oogjes, zijn In de hal van de bergkoning-gefluit en zijn diepe wanhoop (Roger Ebert: "The film doesn't ask for sympathy for the killer Franz Becker, but it asks for understanding"), een mooi contrast met Schränker, de baas van de onderwereld gespeeld door Gustaf Gründgens met karakteristieke spottende blik, bolhoed en leren jas. Een absoluut meesterwerk wat mij betreft, waarvan de huiveringen van het onderwerp alleen maar geëvenaard worden door de vervoering over hoe briljant deze film is.