Opinions

Zwakke documentaire over het beroemdste bordeel van Nederland (of de wereld), dat in 2010 werd gesloten wegens criminele activiteiten, omdat het geen onderzoeksjournalistiek of interessante bespiegelingen bevat: het bevat slechts interviews met een paar betrokkenen die de bekende clichés oplepelen dat de club onder meer het Nederlands elftal ontving, dat prostituees vaak het vak kiezen vanwege een slechte jeugd en dat bordelen criminelen aantrekken en het topbordeel YabYum aldus de topcriminelen aantrok. Het verrassende is hooguit dat zelfs nu nog steeds niemand durft te praten over wat er precies is gebeurd uit angst voor de criminelen die de zaak overnamen. Wat dat betreft bieden de paar zinnen op Wikipedia daarover zelfs nog meer informatie dan deze documentaire levert. Het maakt deze documentaire volstrekt overbodig.

Waar ik de vorige film van Panahi, Khers Nist (No Bears) (2022), briljant en een van de beste films van het jaar vond, viel deze nieuwste van Panahi me tegen. Alle metalagen zijn verdwenen en de film is een simpel, plat ontvoeringsfilmpje dat de kant van het kolderieke op gaat en weinig geloofwaardig is: wat dat betreft heeft Lanthimos’ film Bugonia, ook over een ontvoering, wel de rijkdom en diepgang die je ook bij zo’n film van Panahi zou verwachten waarbij ze wel weer gelijk zijn in het op het verkeerde been zetten van de kijker (in beide films is de ontvoerde toch niet helemaal de onschuldige voor wie je ze houdt). Opnieuw gaat het bij Panahi over de onderdrukking door het Iraanse regime – de film voelt als een vehikel om de misdaden van het regime aan de wereld te vertellen – en hij probeert een simpele tegenstelling van de goeden vs. de kwaden te vermijden door de vragen op te werpen of de slachtoffers in hun wraakzucht toch ook niet kwaadaardig zijn geworden en of de beul van het regime toch niet ook gewoon zijn werk doet en in wezen geen slechte vent is, maar hij slaagt daar nauwelijks in: de slachtoffers blijven toch de goeden en bij de beul is het niet zeker of hij zijn spijt echt meent waardoor de afloop in het ongewisse blijft.

De trailer vond ik al niks en de meningen hier zijn tamelijk negatief maar de critici zijn positief, de regisseur is wel Boyle zodat je in ieder geval een goed gemaakte film verwacht en ik ben een Beatles-fan, dus heb ik toch maar besloten deze film mee te pakken. Maar ook ik moet een negatief oordeel vellen…

De film heeft eigenlijk drie lagen. De buitenste laag is die van de opvallende premisse dat na een mondiaal stroomuitval The Beatles geheel uit de wereld en de herinnering zijn verdwenen behalve bij de mislukte musicus Jack die op grond van dit wonderlijke en gelukkige voorval de grootste popmuzikant aller tijden kan worden door uit zijn herinnering de Beatles-liedjes na te spelen. Overigens, Jack ontdekt dat er nog wel wat meer is verdwenen door de stroomuitval (Coca-Cola, cigaretten, de band Oasis en Harry Potter) maar dat heeft verder geen functie in de film. De premisse roept interessante vragen op: hoe zou de wereld zijn geworden zonder The Beatles en zou de magie van The Beatles nog steeds werken als ze anno nu door deze Jack worden gespeeld? De film doet daar echter niks mee: het veronderstelt dat The Beatles geen enkele verandering in de wereld hebben teweeggebracht anders dan dat ze heel populair waren vanwege hun liedjes welke populariteit dan ook 1-op-1 wordt gekopieerd als Jack de liedjes anno 2019 brengt (nadat Ed Sheeran de aandacht op hem vestigt). Maar dat miskent denk ik de historische inbedding en betekenis van The Beatles. Ze waren niet alleen populair omdat ze goede liedjes schreven maar hun muziek heeft een frisheid, een (positieve) energie en een opwinding die a) bij elke cover verloren gaat (zodat een coverartiest nooit de populariteit van The Beatles evenaart) en b) waarmee The Beatles de voorhoede vormden van een heuse jongerenrevolutie die de maatschappij fundamenteel en definitief heeft veranderd (waarover de documentaire My Generation (2017) gaat). Overigens, qua popmuziek is die revolutie wellicht uitgedoofd: de hedendaagse popmuziek is weer net zo saai als die van vóór Elvis Presley en heeft geen enkele maatschappelijke impact meer. Popmuziek is weer puur leeg vermaak geworden en als zodanig volledig ingekapseld door het kapitalisme: popmuziek is simpelweg een product dat rijkdom geeft als je het goed weet te verkopen.

Daarmee komen we bij de middelste laag van de film: de muziekindustrie en het Faust-thema. De film legt het er nogal dik bovenop dat Jack in feite zijn ziel aan de duivel heeft verkocht door z’n carrière move die hem weliswaar roem en rijkdom dus succes bracht maar geen geluk omdat hij een nepleven moet leiden vol leugens en vervreemding van het meisje dat altijd al van hem hield. Het is een thema dat we vaker vinden in films over rijzende popsterren, bv. Vox Lux (2018) maar in deze film wordt dit thema slecht uitgewerkt: het blijft wat onduidelijk waarom de liefde zo moeizaam tot stand komt en de muziekindustrie wordt in de persoon van Debra als ronduit karikaturaal afgebeeld.

De kern van de film is dan uiteindelijk de liefde die wordt gevonden als Jack besluit eerlijk te zijn en zijn sterrenstatus weg te werpen. Maar die romcom-kern is eveneens volstrekt oninteressant en clichématig uitgewerkt.

De humor zou de film hebben kunnen redden maar die is slechts een paar keer leuk: meestal is ook de humor ronduit flauw en cliché. Het beste van de film is daarmee nog de ode aan The Beatles als de grootste popgroep aller tijden en – ook al lijkt Boyle dat niet te beseffen – die de wereld heeft veranderd. De covers zijn goed in de zin dat ze warme herinneringen oproepen aan de echte Beatles-liedjes die dan ook uit mijn luidsprekers schallen terwijl ik dit stukje schrijf.

De film geeft ons een inkijkje in het wel en wee van een familie in Taiwan rond de milleniumwisseling en lijkt ogenschijnlijk niets meer dan dat te doen: oma heeft een beroerte gekregen maar verder gaat het vooral om de romantische liefde in z’n vormen zoals eerste liefdes, oude liefdes, vreemdgaan, huwelijksproblemen, poging tot zelfmoord en zelfs een moord. Dat neigt naar het saaie al wordt het boeiend gehouden door de intelligente opmerkingen die men maakt waarmee we als het ware ook een inkijkje krijgen in de psyche van de personen. Maar gaandeweg krijgt de film een meer mystieke betekenis waarvan het feit dat we vaak de personen gadeslaan vanachter een ruit al een hint is samen met de vraag waarom we films kijken als die slechts het leven tonen welke vraag in de film expliciet wordt gesteld: de film laat ons naar het leven kijken om samen met de personen in de film te zoeken naar het mysterie van het leven. Zoals de game-producent zegt gaan games alleen maar over moord e.d., niet omdat we de computer niet goed genoeg kennen maar omdat we de mens nog niet goed genoeg kennen.

De kleine jongen vraagt of we allemaal hetzelfde zien en of we alleen maar de voorkant van dingen zien zodat hij de achterkant van mensen fotografeert om de mensen te laten zien wat zij nooit zien: de film wil denk ik hetzelfde doen (de regisseur Yang is in dat opzicht de kleine Yang Yang in de film) door ons het leven te tonen zoals we die zelf als subject van dat leven niet kunnen zien. Maar ofschoon we misschien niet hetzelfde zien, is ons leven in wezen wel hetzelfde – namelijk vol onzekerheden en grilligheden met twijfels of je wel eerlijk bent of het goede doet en een angst voor het nieuwe terwijl dezelfde gameproducent opmerkt dat elke dag nieuw is (met gokken, mediteren in de bergen of geloof in magie of horoscopen als wanhopige pogingen toch grip te krijgen op het leven) – waarbij het leven zich tegelijk eindeloos herhaalt in elke nieuwe generatie die hetzelfde geluk en ongeluk als de vorige beleeft en waardoor het leven van de familie in de film ook een spiegel voor ons leven is. Ook als je een tweede kans zou krijgen dan zou dat geen verschil maken: je lot ligt als het ware vast. Wat resteert is je leven verzorgen zoals je een plantje verzorgt in de hoop dat het goed komt en wat je leert van de ervaring des levens doorgeven aan de volgende generatie – hen laten zien wat zij zelf nog niet kunnen zien – zodat zij beter zijn voorbereid op het leven. Want uiteindelijk is het mysterie van het leven niet moeilijk op te lossen: het leven is wat het is en je zult het uiteindelijk zien hetgeen ook voor de kijker van de film moet gelden.

Het valt op dat veel Aziatische films over het mystieke aspect van het leven gaan en deze film is zeker een van de beste. Sowieso is de film veel rijker en knapper dan de ogenschijnlijk soap-achtige handeling van de film doet vermoeden.

De regisseur ken ik van zijn doorbraak(?)-film Ying Xiong (2002) - MovieMeter.nl (Hero) die diepe indruk op me maakte wegens zijn kleurrijk visueel spektakel. Ook deze film is visueel weer verbluffend maar dan juist vanwege zijn constante blauwgrijze tint die de constante regen weerspiegelt (de film is er één voor het regentopic: Regen in films - MovieMeter.nlhttps://www.moviemeter.nl/film/7949) en die de film heel sfeervol maar ook bijna kleurloos maakt.

Het verhaal lijkt sterk op dat van Ying Xiong (Hero) en misschien wel van alle wuzia-films: enkele koningen en/of hooggeplaatste mannen voeren een vies machtsspel waarin ogenschijnlijk allianties worden gesmeed of elkaar gediend met vrede als doel maar in werkelijkheid blijkt iedereen iedereen te verraden en elkaar te gebruiken en vaak ook letterlijk een dolk bij de ander in de rug te steken. Voor de kijker is het allemaal vooral erg verwarrend maar dat is denk ik ook de bedoeling; voor de Westerse kijker is het misschien extra verwarrend doordat je een halve film bezig bent met te achterhalen wie Jing is, wie Ping is, wie Yang is, etc is en wie wat van de ander is en wil.

Een belangrijk onderdeel van de film zijn opnieuw de gevechten die als dansen zijn gechoreografeerd en de muziek want om een of andere reden zijn topkrijgers ook altijd topmuzikanten die net zo virtuoos de citer bespelen als in de lucht vliegen rondom hun tegenstander. De paraplu’s als wapens zijn wat ridicuul en worden gecontrasteerd met opvallend veel bloedige gore (splatter) in de gevechten.

Al met al is het verhaal wat clichématig en de beelden en choreografie wat kitscherig maar tegelijk zo typisch Zhang en over-the-top dat het toch een eigen stijl heeft en aangenaam is. Wellicht kunnen we Zhang de Chinese Tarantino noemen (of Tarantino de Amerikaanse Zhang)?

Yojimbo betekent bodyguard maar in wezen presenteert het hoofdpersonage zich als huurmoordenaar in een dorp waar vanwege hebzucht (gokken) een bloedvete is uitgebroken. Net als in Tengoku to Jigoku (High and Low) (1963) is er aldus een antikapitalistische ondertoon: vroeger was het leven armoedig maar vredig terwijl nu eigendommen snel van eigenaar wisselen waardoor iedereen op voet van oorlog met elkaar staat (waar het Wilde Westen een Hobbesiaanse natuurtoestand symboliseert van voor de intrede van de beschaving, voert het kapitalisme in Japan omgekeerd naar de natuurtoestand waar het recht van de sterkste geldt). De naamloze hoofdpersoon is dus geen klassieke westernheld en in wezen niet beter dan de bandieten (hij is hooguit goed voor vrouwen en kinderen): vechten en doden is zijn business en hij komt aldus profiteren van de oorlogssituatie in het dorp. Wat hem onderscheidt van de (andere) bandieten is dat hij een mysterieuze vreemdeling is, alleen opereert (zijn eigen plan trekt), onoverwinnelijk is (hij is een samoerai) en altijd heel cool blijft. Dat maakt hem charismatisch voor de kijker en gewild om aan je zijde te krijgen door de vechtende partijen, al is de geheimzinnige samoerai niemand trouw en speelt hij de vechtende partijen alleen maar tegen elkaar uit om ze allemaal op te kunnen ruimen.

Zoals bekend is A Fistful of Dollars (1964), waarin Clint Eastwood de mysterieuze Man With No Name speelt en welke film het westerngenre deed opleven, gebaseerd op Yojimbo. Yojimbo is evengoed een wat vreemde film: zoals kenmerkend voor Kurosawa zijn de emoties van de gewone stervelingen nogal karikaturaal dus hysterisch – in contrast met de onverstoorbaarheid van onze held – waardoor het soms ook neigt naar comedy en de samoeraikapsels die iedereen draagt behalve de samoerai zelf zijn ook vreemd, maar de beelden zijn fraai. De klassieke waarde van de film ligt denk ik vooral in de introductie van de Byroneske held in de western die met name Clint Eastwood groot zou maken.

Ik heb Showgirls niet gezien en ik heb sowieso maar een paar films van Verhoeven gezien, maar afgaande op die paar films heb ik de indruk dat zijn films ondergewaardeerd worden zodat ik ervoor open sta dat Showgirls beslist kwaliteit heeft en dus niet de slechtste film aller tijden is. Of beter: dat de film zowel barslecht als briljant goed is want zijn films en dan met name deze lijken een typisch voorbeeld van camp te zijn dus ‘zo slecht dat het goed wordt’. Of misschien nog beter: postmodern waarbij Verhoeven helemaal niet probeert een goede – dat wil zeggen: een realistische en goed opgebouwde – film te maken, maar bewust hyperrealistisch door de kijker onder te dompelen in louter spektakel om welke reden ook voortdurend de toon verandert (hybride stijl) en we aldoor worden verrast door een fragmentatische structuur, waarmee Verhoeven met name de toch al op spektakel gerichte Amerikaanse cultuur een hysterische lachspiegel voorhoudt. Qua thematiek is er daarom het overdreven geweld maar zeker ook de seks waarbij zeker ook Wilde’s uitspraak geldt: “Everything in the world is about sex except sex. Sex is about power.”. Achter de lachspiegel zit zo een cynische bespiegeling over de hedendaagse cultuur. Juist de Hollandse regisseur laat zo zien waar de Amerikaanse Hollywood-traditie moet eindigen, wat haar apotheose is.

De documentaire is niet zo analytisch als mijn recensie, maar imiteert meer de stijl van Verhoeven zelf in een spektakelstuk en onbewuste motieven die men probeert te articuleren. Slecht? Misschien maar ook vermakelijk en evengoed food for thought.

Bij de eerste helft van de film dacht ik naar de slechtste horrorfilm aller tijden zat te kijken: niet alleen bedient de film zich louter van goedkope jumpscares en andere horrorclichés maar ook alle zwakke, irritante clichés van het genre passeren de revu waarbij iedereen de domst mogelijke dingen doet om het de moordenaar(s) makkelijk te maken, je precies weet wie de volgende is die wordt vermoord en de film dus geen enkele verrassing kent. Een soort horrorparodie die niet grappig is. Maar na de twist – als de film een soort Home Alone wordt – is de film toch wel vermakelijk, ook al kun je dan nog steeds de volgorde van moorden moeiteloos voorspellen (maar dan aan de andere kant). Het einde – met een paar snelle twisten – is ook leuk.

Het uitgangspunt van de documentaire vind ik niet zo bijzonder omdat het een beetje een open deur is: onze identiteit is mede gevormd door wat we meekrijgen van de cultuur en onze ouders, inclusief hun trauma’s die dan vaak de vorm van een familiegeheim of -taboe – waar men niet over spreekt – krijgen (waarbij met name onverwerkte rouwverwerking een grote rol heeft in deze film). Maar het is toch nog best een interessante film geworden omdat het leuk wordt verteld, het mooi is gefilmd en de verhalen met hun psychologische analyses ervan best interessant zijn. Wel is het soms wat verwarrend doordat er meerdere levensverhalen door elkaar worden verteld (al blijken er ook opvallende parallellen tussen te zitten).

Terwijl ik La Grande Bellezza wat saai vond en vond tegenvallen, misschien juist omdat mijn verwachtingen vanwege de jubelende recensies hoog waren, had ik vanwege die eerdere ervaring lage verwachtingen van Youth (La Giovinezza) maar de film bleek van begin tot eind niet alleen visueel prachtig (zoals we van Sorrentino gewend zijn), maar ook boeiend, grappig en ontroerend. De film lijkt enigszins dezelfde boodschap te hebben als La Grande Bellezza, namelijk het bewustzijn van de naderende dood en de kunst van het leven dat op passie en intimiteit in plaats van afstandelijke rationaliteit/woorden berust, maar waar La Grande Bellezza een oude man volgt die de dood ontkent (door te feesten) en zijn leven vult met leeg, intellectueel gewauwel in plaats van ware passie waardoor de film zelf ook wat leeg en saai werd, zien we in Youth twee mannen op hun eigen wijze worstelen met hun naderende dood: de een heeft nog de passie om een artistiek testament te willen maken en de ander lijkt apathisch en berustend zijn dood af te wachten. Net als bij de film die de eerste man nog wil maken, blijkt het te gaan om de kunst een passend slot voor het leven te vinden. De eerste man slaagt er niet in om zijn film of zijn leven het juiste slot te geven, maar de andere man (de hoofdrolspeler) vindt dat slot door middel van zijn vrouw en dochter wel.