Opinions

Een mooie maar verwarrende film. De film presenteert zich als een puzzel omdat vaak de mensen die spreken niet in beeld zijn – hetgeen een filmische metafoor lijkt voor het feit dat de kijker als het ware door een sleutelgat een relatie bespiedt die geheim moet blijven – welke puzzel en geheimzinnigheid later Lynch-achtige proporties krijgt doordat bv. scenes twee keer worden gedaan en de hoofdpersonen de rol van andere mensen gaan spelen.

De film is bloedmooi gefilmd vol prachtige kleuren – hetgeen welhaast een Chinees dingetje lijkt omdat bv. Ying Xiong een vergelijkbare esthetiek kent – en naarmate de film vordert lijken de kleuren steeds hallucinanter te worden. Het hallucinante ziet echter niet zozeer op het rationele, zoals bij Lynch, maar op de gevoelens of de stemming: net als de hoofdpersonen wordt de kijker in een hallucinante waas van lust en erotiek gezogen, ondersteund door zwoele, Spaanstalige muziek van Nat King Cole.

Tegelijk suggereert de film dat het niet tot seks komt: de film is een ode aan de erotische spanning, de onderdrukte lust, de intimiteit van het geheim. Tegenover de twee hoofdpersonen staan hun partners die wel vreemd gaan en de vriend van Chow die voor elk probleem het bordeel als oplossing heeft en over zijn bordeelbezoek heel eerlijk is. Van de geheimzinnigheid van Chow moet hij niets hebben. Maar Chow repliceert dat hij niet geheimzinnig is: hij lijkt op welhaast platoonse wijze simpelweg meer bevrediging te halen uit de diepere passie van echte aantrekkingskracht tussen twee (verlaten) zielen.

De film is aldus goed, heel mooi en zonder meer bijzonder. De bewuste geheimzinnigheid van de film – die immers ook z’n thema is – maakt de film echter ook weinig toegankelijk. Voor mij is de film een geheim dat ik nog niet helemaal heb begrepen. Ik weet niet of ik de film daarvoor extra hoog of extra laag moet waarderen. Ik zet daarom in eerste instantie in op vier sterren.

De film vertelt het verhaal van Spielbergs eigen jeugd van het moment dat hij de magie van de film in de bioscoop ontdekt tot het moment dat hij zelf op weg is een professionele filmmaker in Hollywood te worden. Het begin van de film is interessant omdat het eigenlijk al alles zegt: zijn vader is technicus en zijn moeder is artistiek (pianiste) hetgeen samenkomt in het medium van de film waarbij z’n vader weinig ziet in zijn ‘hobby’ van het filmmaken terwijl zijn moeder hem aanmoedigt zijn droom te volgen. Het wordt mooi tot uidrukking gebracht in de modeltreinen waar hij en z’n vader mee spelen: de vader houdt van de techniek ervan en wil de treinen perfecte rondjes laten rijden terwijl de jongen gefascineerd is de treinen te laten botsen, zoals hij in de film zag, en zijn moeder op het idee komt de botsing te filmen om als een regisseur controle over het spektakel te krijgen.

Daarna verzandt de film naar mijn idee te veel in de huwelijksproblemen van z’n ouders en in z’n geworstel op school waar hij gepest wordt vanwege z’n Joodse afkomst maar ook z’n eerste vriendinnetje krijgt, hetgeen allemaal te veel het echte leven vertelt en weinig boeiend is: het sterkst is de film als het over de film gaat, zoals het effect van zijn film van de spijbeldag op school en de spanning tussen familie en passie waarbij hij natuurlijk voor zijn passie kiest (want anders was hij nooit een succesvol filmmaker geworden). Maar Spielberg is een echte professional zodat het nooit echt slecht wordt en hij alles keurig volgens de regels van de kunst dichtvouwt (met een einde dat aansluit bij het begin).

De film is van begin tot eind volstrekt ongeloofwaardig met daarbij acties die zelfs 10-jarige jongetjes overdreven zullen vinden maar het thema ‘wie ben ik’ is leuk (en actueel bij de huidige identiteitspolitiek) en de film weet wel steeds beter en spannender te worden. De actie aan het eind is way over the top – misschien een kandidaat voor de meest over the top action sequence aller tijden? – maar toch ook wel spannend. Al met al heb ik me toch wel prima vermaakt (maar het moet niet veel gekker worden).

Indrukwekkende documentaire van de halve marxist Michael Moore ('hoop is onze rampspoed: alleen actie kan ons redden') over hoe de democratie en de grondwet in de VS op het punt staat te verdwijnen. Zoals het een marxist betaamt richt hij zich niet op het gevolg (dat is de terugkeer van het fascisme in de persoon van Trump) maar op het systeem dat tot dit gevolg heeft geleid. En verrassenderwijs blijkt dan dat behalve een Republikeinse gouverneur die uit commercieel hebzucht het drinkwater van de stad Flint heeft vergiftigd vooral ook Obama en de corrupte elite bij de Democratische Partij de weg voor Trump hebben bereid. De Democratische Partij blijkt volledig te zijn losgezongen van de Amerikanen en hun miserabele werkelijkheid en net zo kapitalistisch en antidemocratisch als Trump waardoor de (liberale) meerderheid van de Amerikanen ook niet meer op de Democratische Partij wil stemmen en zijn geloof in democratie is verloren.

Moore kan zijn verhaal zo overtuigend brengen (en zeker niet als een sympathisant van de Democratische Partij hetgeen ook helpt) dat hij zelfs rechtse mensen (althans mij) woedend kan maken en kan motiveren om met Moore de revolutie uit te roepen en de corrupte politieke elite onder de guillotine te brengen om de democratie te redden.

De film begint met een horrorvibe: het opent met een mysterieus vrouwelijk wezen dat ’s nachts uit een meer tevoorschijn komt waarna Bastien kennismaakt met het meisje Chloé dat aldoor in het water is – ook ’s nachts – waarbij zij het heeft over een geest in het water en een tiener die in het meer zou zijn verdronken. Ook laat zij Bastien, die juist watervrees heeft, graag schrikken en bovenal wil zij Bastien verleiden tot seks waarvoor hij wel zijn angst moet overwinnen. Zo is al binnen een paar minuten duidelijk – de film is niet bepaald subtiel – dat Chloé een (water)nimf is, het mythologisch wezen dat bv. meren bevolkt en bezielt en dat een gevaarlijke aantrekkingskracht op mannen uitoefent die hen als het ware betovert en verdrinkt, en dat Bastien haar slachtoffer wordt. Overigens, ook heeft de film even een feministische vibe omdat deze keer een meisje seksueel jaagt op een jongere jongen in plaats van dat een oudere man jaagt op jonge meisjes. In het kader van de huidige ophef over Pim Lammers: Nabokov’s Lolita - Vladimir Nabokov (1955) gaat over een meisje dat in de roman expliciet wordt aangeduid als een nimf – ze is als het ware de geest van Amerika vol reclame en verleiding – omdat zij de oudere man verleidt en in verdoemenis stort (ze verleidt niet actief maar hij projecteert zijn fantasieën op haar, zoals dat wellicht altijd gaat in de liefde, zodat hij in feite zichzelf betovert).

Maar meteen als zo snel duidelijk is gemaakt waar de film over gaat, verliest de film haar horrorvibe of feministische omkering en verzandt de film in een eindeloze toenadering tussen de twee onzekere pubers zonder originaliteit, spanning of verheffing: de ‘ontluikende’ liefde is vooral banaal en oninteressant. Gegeven de premisse is de afloop, inclusief het bovennatuurlijke aspect, ook weinig verrassend. Zo zakt de film toch een beetje als een pudding in elkaar.

Nog even een algemene opmerking: wat deze film doet zie je tegenwoordig vaak en is de omkering van de mythe. Oorspronkelijk werd de mythe (of sprookje c.q. religieuze tekst) verteld en de scherpzinnige toehoorder begreep dat het vertelde een metafoor dus voorstelling is voor een diepe waarheid (zoals in het geval van de nimf dat meisjes verleidelijk kunnen zijn en mannen in het verderf kunnen storten), maar het past bij het postmodernisme dat het onderscheid tussen realiteit en fictie (betekenis) wordt opgeheven: de mythe krijgt een belichaming in een realistische, banale setting waarbij het mythische een bovennatuurlijk aspect geeft, resulterend in een magisch realisme (zonder de terror van de gothic novel). In plaats van dat het bovennatuurlijke bij wijze van beeldspraak een betekenis geeft aan het natuurlijke, wordt gepoogd het natuurlijke zelf opnieuw te betoveren. Voor mij werkt dat meestal niet. Undine (Film, 2020) is trouwens ook zo’n film waarin de mythe van de waternimf wordt omgekeerd in een magisch realisme.

Degelijk maar ook wat clichématig rechtbankdrama met een jonge advocaat die door een ongebruikelijke wijze van opereren de waarheid op het spoor komt en besluit een makkelijke deal af te wijzen ten gunste van die waarheid maar ook ten gunste van de gerechtigheid waarvan het gebrek omvattender blijkt dan deze moordzaak. In feite blijkt de film een vehikel voor een kritiek op de Dreher-wet uit 1968 die de Duitse oorlogsmisdadigers van elke strafvervolging ontsloeg, welk stukje geschiedenis interessant is maar dat de film voor mij niet boeiender maakte.

De film begint als een spannende politiethriller en zakt wat in als het vervolgens een wat matige horrorfilm wordt maar het einde is wel weer spannend. De mix van politiethriller en horror mengt wat slecht in deze film maar de film weet toch te boeien. Tussen 3 1/2 en 4 sterren.

De film begint sterk en veelbelovend maar daarna zakt de film wat in, enerzijds door de verwarrende flashbacks zodat niet altijd direct duidelijk is wie wie is in het verhaal dat op en neer blijft springen tussen heden en verleden en anderzijds doordat we een Clint Eastwoord-achtige film krijgen over een oude, conservatieve, nukkige, horkige en zeer grofgebekte man en de relatie met z’n homoseksuele zoon die echter maar geen dramatische wending krijgt waardoor de film de indruk wekt vooral autobiografisch te zijn. De constante stroom van scheldpartijen uit de mond van de oude man over z’n kinderen en kleinkinderen als mietjes en over z’n echtgenoten als hoeren zijn misschien vermakelijk maar worden ook eentonig door het gebrek aan ontwikkeling. Je gaat je steeds meer verbazen dat de kinderen hem blijven steunen en verzorgen terwijl ze nonstop worden beledigd en zelfs geslagen en de film maakt niet duidelijk of dat komt doordat de oude man wat dementerend is of dat de liefde voor je ouders onvoorwaardelijk moet zijn.

Dementie is een even urgent als dankbaar onderwerp voor een film want de samenleving vergrijst en de kans dat jezelf met de ziekte te maken krijgt is zeer groot en tegelijk is het een fascinerende ziekte omdat het de identiteit van de patiënt wegneemt of eigenlijk juist alles wegneemt behalve het ‘zelf’ van de patiënt die daardoor verloren in de wereld rondtast naar enig houvast. Deze film kent weinig drama of zelfs een verhaal maar oogt wel realistisch zodat het op een documentaire lijkt die zich focust op één oude vrouw die opgenomen wordt in een tamelijk luxueus tehuis. Omdat alle mensen in de film van goede wil zijn levert het vooral een lieve film op over een vrouw die denkt nieuwe vriendjes en vriendinnen te vinden terwijl ze zorgzaam wordt verzorgd.

Ook deze eerste film van Jodorowsky gaat over de reis die een man onderneemt naar verlichting, in dit geval betreft het op symbolische wijze de zoektocht in de woestijn tussen de ruïnes van de vervallen wereld naar de mythische stad Tar waar men kennis van de geheimen des levens en gelukzaligheid vindt. Veel vooruitgang wordt niet geboekt: de suggestie is dat de hemel van Tar slechts in of na de dood wordt bereikt terwijl men op Aarde geketend blijft aan pijn, conflict en zonde. De film zit vol symboliek over de dood en seksualiteit waarbij op surrealistische wijze allerlei onderbewuste driften en angsten uit de psychoanalyse aan bod lijken te komen. Ook is er een doorlopende thematische draad over poppen in allerlei vormen waarbij ook Fando’s verloofde Lis die met hem mee reist als verlamde vrouw zelf als een pop is en waarbij seksueel misbruik aldoor op de loer ligt; in combinatie met het andere thema lijkt de suggestie te zijn dat we als poppen of marionetten op zoek zijn naar vrijheid zoals dat Lis in Tar c.q. in hun dromen genezen zal zijn (welke vrijheid of verlossing echter slechts in Tar c.q. de dood wordt gevonden).

De film oogt als absurdistisch theater of door onder meer Godard geïnspireerde experimentele film en lijkt, ondanks de surrealistische symboliek en consistente verhaallijn, dat niveau nergens te ontstijgen: Jodorowsky lijkt hier nog op zoek naar zijn eigen stijl en bereikt nog nergens de genialiteit van El Topo (Film, 1970) of La Montaña Sagrada (Film, 1973).

Het eerste deel bij de familie Ekdahl ziet er prachtig uit; kosten noch moeite lijken te zijn gespaard om tot in de details heel geloofwaardig een rijke artistieke familie in 1907 af te beelden. De familie blijkt zeer decadent te zijn en dit deel zit vol met seks, drank en feest, maar qua verhaal gebeurt er eigenlijk niks bijzonder waardoor de anderhalve uur kijken naar het kerstfeest snel wat langdradig en saaiig wordt.

Het tweede deel bij de bisschop (en zeker ook het deeltje bij de joodse familie) is nog steeds prachtig, al mis je in het begin de decadente pracht en praal, maar nu wordt ook het verhaal spannend. De film ontwikkelt zich dan als een soort psychologische horror met de bisschop from hell en de jongen Alexander die geesten ziet en de rol van Hamlet lijkt aan te nemen. Dit tweede deel is adembenemend in alle opzichten en rechtvaardigt m.i. de hoogste score. Het thema van de duivelse priester is al vaak opgevoerd (laatstelijk nog in Brimstone (2016) - MovieMeter.nl) maar ik geloof niet dat het ooit zo goed - want opnieuw zo geloofwaardig – is uitgewerkt.

Misschien was het lange, saaiige eerste deel ook wel nodig voor het contrast tussen enerzijds de vrolijkheid en ode aan de verbeelding en het spel bij de kunstenaars en kinderen en anderzijds de terreur van de waarheid en het serieuze bij de serieuze, morele en eerlijke volwassenen zoals de bisschop. Ik begrijp overigens niet zo goed wat Fanny in de titel doet want zij speelt geen rol van betekenis in de film, althans niet in de ingekorte bioscoopversie die ik zag (al zal men misschien anders zeggen ‘en Fanny dan want zij is wel de hele tijd bij Alexander?’).

Nogal slaapverwekkende (auto)biografie waarin wordt teruggekeken op de gezinssituatie toen men klein was met de echtscheiding van de ouders als hoofdthema en waarin ik niet heb kunnen doorgronden wat dit verhaal boeiend zou maken voor de kijker.

Ik vond het een saaie film. De film gaat er dus over dat oma kanker heeft maar dat dat door de familie tegen haarzelf wordt verzwegen omdat zo de Chinese cultuur is: in het Westen behoort jouw leven jouzelf toe maar niet in het Oosten. In bredere zin gaat de film erover dat er aldoor leugentjes om bestwil worden verteld om gezichtsverlies bij jezelf of de ander te vermijden, in China nog meer dan wij doen. In zekere zin zijn Chinezen daardoor altijd aan het acteren (waarschijnlijk ook degenen die worden voorgelogen omdat die de cultuur kennen en dus wel zullen weten dat ze worden voorgelogen). Dat is misschien een interessant thema maar de film weet er niets interessants mee te doen. De film toont simpelweg een eindeloze reeks van leugens om bestwil, maar het leidt niet tot spannende intriges of zelfs maar iets als een climax. Het thema had beter een onderwerp kunnen zijn van een documentaire van Ruben Terlou: deze film voegt daar als film niets aan toe.

Geweldige film. Omdat het is gebaseerd op een toneelstuk zijn er maar een paar personen en decors maar desondanks lijkt het wel alsof je in een psychedelische trip zit. We blijken in feite mee te kijken met de oude en demente man Anthony, meesterlijk gespeeld door Anthony Hopkins, zodat we volop zijn verwarring meevoelen en met hem proberen vat te krijgen op de werkelijkheid welke ervaring beslist verontrustend is en het ook wel een horrorfilm maakt. De film lijkt aldus een verfilming van een neurologisch geval à la de verhalen van Oliver Sacks maar heeft ook een uitgesproken postmodernistisch karakter doordat de dementie zich vooral uit in verwisseling of verwarring van personen en tijd hetgeen twee elementen zijn waarmee postmodernistische kunst vaak de fragmentatie en discontinuïteit van de werkelijkheid c.q. alternatieve werkelijkheden uitdrukt. Terwijl de man steeds dieper gevangen raakt in z’n dementie en zelfs zijn identiteit verliest krijgen we als kijker juist een steeds scherper beeld van de situatie (een beetje als in Memento) en is de film bovenal een ontroerende schets van de liefde en strijd van een dochter om met haar dementerende vader om te gaan.

Films van Lanthimos vind ik vaak dubbeltjes op z’n kant maar deze viel de goede kant op. Zijn films zijn altijd wel bijzonder – en ook dit kostuumdrama is bijzonder – maar mijn voornaamste bezwaar tegen zijn films is denk ik het gebrek aan een spanningsboog maar deze film had die wel in de vorm van een spannende escalerende bitch fight. Het verhaal is ook interessant met een zwakke, ziekelijke koningin (Anne) die bovenal onvoorwaardelijke liefde verlangt maar die een harde tante naast zich heeft die de (politieke) zaken feitelijk bestiert (Sarah) en die concurrentie krijgt van haar nicht die laag gevallen is en als dienstmeid moet werken (Abigail). Sarah lijkt even de boze heks en Abigail de Assepoester die door haar goedheid voorbestemd lijkt de machtsstrijd te winnen, maar Abigail blijkt de valse adder en de verraadster. Op de achtergrond speelt nog de oorlog tussen Engeland en Frankrijk die interessante parallellen vertoont met de machtsstrijd aan het hof (kan er vrede worden gesloten en is de ander al verslagen?). De film heeft humor die soms bewust anachronistisch is (er worden hedendaagse kwesties zoals modern dansen en homoseksualiteit in de film geweven) maar die zeker niet stoort. Er zitten ook grappige feministische elementen in, al speelt ook mee dat de mannen oorlog voeren zijn of zo waardoor de vrouwen het rijk – letterlijk – alleen hebben.

De film groeide voor mij gaandeweg van 3 ½ naar 4 ½ sterren, maar (opnieuw) geeft Lanthimos zijn film een wat open en onbevredigend einde waarvan ik denk dat daar meer in had gezeten. Daarom besluit ik tot (een ruime) vier sterren.

Te veel een kinderfilm naar mijn smaak. Je kunt er allerlei volwassen metaforen in zien (en de titel van de film suggereert zo’n metafoor) maar uiteindelijk is het een simpel filmpje over een meisje met een hond die wraak neemt op z’n mishandelaars en dat niet alleen onrealistisch is maar de scenes duren ook te lang zodat ook de hele film te lang duurt.

Fellini’s Satyricon is losjes gebaseerd op Petronius’ novelle Satyricon uit de 1ste eeuw na Christus waarin de bizarre (veelal seksuele) avonturen van een jongeman aan de onderkant van Rome ten tijde van Nero’s keizerschap worden verteld en waarin de decadentie van de rijken wordt bespot. De historische reconstuctie van dat decadente Rome door Fellini heeft natuurlijk hedendaagse resonanties in de vorm van het eroticisme (de seksuele revolutie van 1968) en het hedonisme van de moderne maatschappij, maar Fellini beoogde in artistiek opzicht met de film vooral een vervreemdende droom- of fantasiewereld tot werkelijkheid te verheffen, resulterend in een even schilderachtige als bizarre Dantesque reis door een soort onderwereld. De film is zelf ook decadent in dat het bewust stijl boven inhoud kiest: het verhaal doet er in wezen niet toe maar elke volgende scene is als het ware weer een nieuwe droom waarin Fellini z’n fantasie heeft kunnen uitleven in een carnaval van groteske figuren en kleuren. In feite werd Fellini tot de surrealistische film geïnspireerd doordat er slechts fragmenten zijn overgebleven van Petronius’ Satyricon: dat geeft het verhaal onlogische overgangen, kenmerkend voor de droom, en het gaf Fellini de mogelijkheid zelf nieuwe fragmenten te bedenken en toe te voegen zoals het avontuur met de semigoddelijke hermafrodiet en het gevecht met de minotaurus. In die zin beoogt de film een Romeins fresco te zijn die deels is verweerd en die daardoor de verbeelding prikkelt om het verbleekte in te kleuren.

De lengte van de film laat zien hoe rijk Fellini’s fantasie is maar is ook vermoeiend omdat het telkens meer van hetzelfde is maar dat lijkt me het idee ervan: de film is een ode aan de pure zintuiglijkheid – de visuele overdaad – die net als de erotiek als de kern ervan telkens alleen maar meer van hetzelfde is maar elke keer opnieuw een hoogtepunt vormt. Zo beschouwd is het een tot kunst verheven pornofilm die je ook niet om het verhaal of zelfs maar van begin tot eind kijkt.

Voor Godards doen is het een tamelijk ongecompliceerde en lichtvoetige film. Maar de film gaat dan ook over de liefde en dat blijkt voor jonge minnaars bovenal een spel waar alle tegenstellingen samenvallen en alles op z’n kop wordt gezet (liefde is ruzie, etc). We denken misschien dat mannen met een vrouw willen spelen maar uiteindelijk is het de vrouw die met mannen speelt: “Tu es infâme!" "Non, je suis une femme!”(waarbij mannen haar wreedheid vergeven vanwege haar schoonheid). Het spel van de liefde met z’n tegenstellingen waarin alles ook z’n omgekeerde is, de waarheid niet bestaat en alleen het niets serieus nemen serieus wordt genomen leidt natuurlijkerwijs tot een driehoeksverhouding die net als de liefde zelf en daarmee de film zowel een komedie als een tragedie is.

Met terugwerkende kracht één van de beste, meest ontroerende en aangrijpende films van 2016 wat mij betreft. Ik heb een tijdje geaarzeld deze film in de bioscoop te gaan zien omdat de meningen hier en elders de indruk wekte dat de film uit niets anders dan geklets zou bestaan (de film zou te sterk een kopie zijn van het toneelstuk) met mogelijk af en toe diepzinnig geklets (het geklets in de trailer vond ik boeiend) maar tegelijkertijd misschien ook te veel racismegeklets (waar ik weinig mee heb). Maar de film bleek anders: de film gaat in wezen helemaal niet over racisme en haar kracht is niet dat het eindeloze geklets diepzinnig en quasifilosofisch is zoals bij sommige typische art house-films maar dat er zich wel degelijk een dramatische ontwikkeling ontvouwt die niet alleen boeide maar me zelfs naar de keel greep.

De film presenteert Troy Maxson, over wie de film gaat, als een enorme kletsmajoor waardoor je na een half uur of zo aardig door hem bent suf geluld, al zijn de dialogen wel gezellig zoals onder vrienden, maar daarna neemt het drama het sluipenderwijs over van het geklets. Troy blijkt een harde, verbitterde man die het zijn gezin ook erg moeilijk maakt maar tegelijkertijd op zijn manier zijn best doet om zijn kinderen een beter leven te geven dan hijzelf had en “alles geeft wat hij heeft”. Op dat plot worden thema’s als onrecht, familie, liefde en egoïsme op een boeiende manier uitgewerkt. Racisme speelt een rol, maar net als Moonlight is het zeker geen politiek correcte of Sylvana-achtige klaagfilm (reeds de kinderen in dit in de jaren ’50 van de vorige eeuw afspelende drama achten het eeuwige racismeverwijt van Troy inmiddels achterhaald) en wordt het thema van onrecht tot een universele kwestie gemaakt door het als het ware te projecteren op een gezin met een getraumatiseerde vader (die in dat opzicht ook blank had kunnen zijn): Troy terroriseert zijn kinderen zoals de blanken vroeger de zwarten en zoals Troy zelf opmerkt moet het kind dan ook niet om liefde vragen maar zijn rechten opeisen. Niet alleen leert de film ons niet te makkelijk te oordelen over de ander (wat Troy betreft lijkt me “he’s just a man”, een man die probeerde het goed te doen – met het bouwen van een hek om wat hem dierbaar is als een metafoor – maar daarin (ogenschijnlijk) faalde, het juiste oordeel) maar ook dat de weg vooruit niet erin kan bestaan om met wrok terug te kijken naar wat ons in het verleden is aangedaan.

Er is misschien een idee achter de beelden en muziek van de film te destilleren – de universele hang van de jeugd naar dansen, zingen en de geboortegrond verlaten om elders een beter leven te zoeken met uiteindelijk ook weer ouder en wijzer, gelijk Odysseus, naar huis terugkeren – maar het gebrek aan verhaal en dialoog maakt de film toch bovenal een lange reeks random beelden van 25 jaar China die heel even interessant zijn bij wijze van een soort documentaire maar die ook snel gaan vervelen bij gebrek aan verhaal of dialoog waardoor je zelfs de twee ‘hoofdpersonen’ nauwelijks leert kennen.

Op een familiefeest wordt een geheim onthuld en het feest wordt daardoor steeds ongezelliger. Veel meer is er niet te zeggen over het verhaal maar het verhaal is zo goed geschreven (het is niet alleen een familiedrama maar ook een spookverhaal, een gevecht en een komedie), zo goed opgebouwd (van herkenbaar ongemakkelijk zoals elke familiereünie is tot zeer aangrijpend aan het eind), zo goed geacteerd en dicht op de huid gefilmd (geheel volgens het Dogme 95-manifest) dat het bij je als kijker onder de huid kruipt en je wordt meegezogen in de wervelwind van emoties. De film heeft terecht de status van Dogme-klassieker.

Ik weet niet wat Duitsers hebben met viezigheid (zie ook Der Goldene Handschuh) maar in dit geval lijkt de film vooral taboes te willen doorbreken door openlijk over zaken als aambeien, menstruatie en sperma te spreken en vragen te stellen bij bv. man- en vrouwrollen in de maatschappij. De film is weinig diepgaand, noch over het meisje dat seksueel kickt op viezigheid waar de film over gaat, al lijkt ze getraumatiseerd en wil ze niets liever dan dat haar gescheiden ouders weer samen komen, noch over de thema’s van de film. De film is lichtelijk amusant maar ook wat flauw en langdradig.

Als de film is bedoeld als serieuze science fiction dan is het een draak van een film, maar als parodie op het genre is hij wel vermakelijk en is het een creatieve mix van clichés met een vleugje maatschappijkritiek op onder meer het consumentisme (zoals dat veel banale zaken zoals McDonalds in 2263 nog steeds domineren).

Een aardig drama over een (nog niet juridische) strijd tussen de adoptiemoeder Tina en de biologische moeder Angelica over een kind (Vittoria) waarbij de moeders ook nog precies elkaars tegengestelden zijn tot het karikaturale aan toe (de adoptiemoeder heel verantwoordelijk, braaf, altijd hard aan het werk en de biologische moeder de stereotiepe losbol en wildebras die met het hele dorp neukt, altijd bij iedereen om nog een drankje bedelt en alsmaar meer schulden opbouwt). Het verhaal behelst eigenlijk weinig meer dat dit en de film ontwikkelt zich daarom wel erg traag: je zit twee uur te wachten op de climax in die strijd maar eigenlijk komt die niet eens (zelfs het te verwachten drama met de verborgen schat in het gat blijft uit).

Zoals zo vele filmhuisfilms heeft de film naar mijn idee een open einde: aan het eind is mij in ieder geval nog steeds niet duidelijk wie het kind krijgt en ook op andere vragen die de film opwerpt komt geen antwoord (blijft Angelica en hoe komt ze dan aan geld?; gaat Vittoria haar biologische moeder achterna qua losbandig gedrag of blijft ze braaf?). Hooguit kan de slotscene worden geïnterpreteerd als dat Vittoria haar eigen weg gaat, maar dat lijkt me wat onrealistisch voor een meisje dat die dag 10 is geworden. Ik kan een open einde waarderen als het echt een functie heeft, maar die kon ik hier niet ontdekken: zoals bij de meeste filmhuisfilms lijken er simpelweg geen ideeën te zijn hoe de film een bevredigend of interessant einde te geven zodat men dan maar midden in het verhaal stopt. Ik weet ook niet wat de boodschap van de film is. Adopteer geen kind als de biologische moeder op loopafstand woont? Misschien wil de film alleen moederschap onderzoeken maar ik weet niet welke conclusies de film daarover heeft willen trekken.

Al met al een film die best goed wegkijkt maar waar naar mijn idee meer in had gezeten.

De film boeide en irriteerde mij in gelijke mate. Het is een documentaire, maar om het interessant te maken is het opgezet als een mysterie – het begint ermee dat de twee oudste dochters van een gezin in Tunesië zijn ‘verdwenen’ zodat je verder kijkt om erachter te komen wat er met hen is gebeurd – en dat de twee verdwenen dochters zijn vervangen door acteurs en de documentaire wisselend het gebeurde naspeelt en achteraf napraat over wat er is gebeurd en zelfs over het toneelspel maakt het vooral wat verwarrend. Wat gaandeweg duidelijk wordt is dat iedereen gewelddadig en gevaarlijk gestoord is: de moeder is een mannenhaatster die elke man die in haar buurt komt maar ook haar dochters tot moes slaat waarbij ze triomfantelijk vertelt dat ze ze bijna dood heeft geslagen of dat haar dochters sletten zijn die niet zomaar een dood maar de meest gruwelijke dood denkbaar hebben verdiend, de twee echtgenoten zijn ook pathologische monsters en de dochters blijken eveneens vervuld van morbide moord- en doodfantasieën waarbij de twee oudste dochters door de revolutie (Arabische Lente), die de seculiere dictatuur inwisselde voor vrijheid (vooral voor de radicale islam), veranderden van satanisten naar IS-aanhangers. IS is natuurlijk ook een soort satanisme in de zin van sadistische doodscultus, zodat de overgang slechts in vorm het tegendeel behelst (en de moeder ook in haar nopjes is met de keuze van de dochters voor IS) en vanaf dat moment voel je al aankomen dat de twee oudste dochters niet zijn vermoord door de gewelddadige moeder of een van de gewelddadige echtgenoten maar dat ze zijn weggelopen om in de Islamitische Staat hun eigen geweldsfantasieën te kunnen uitleven.

Zoals ik al zei: iedereen is er bizar gewelddadig zodat ook bv. de ambtenaar van de gemeente zonder aarzelen de minderjarige dochter in elkaar slaat als hij meent dat ze onoirbaars heeft gezegd hetgeen de moeder heel normaal vindt. Ik ben bang dat het kenmerkend is voor de cultuur in Noord-Afrika: elke intermenselijke verhouding wordt bepaald door geweld, hetgeen ook de oorzaak is van het ‘Marokkanenprobleem’ en de overlast door asielzoekers uit Noord-Afrika bij ons. Europa, waarvan het liberalisme het geweld volledig heeft willen uitbannen, is niet ingesteld op deze cultuur waar geweld volstrekt normaal en noodzakelijk wordt geacht; de ‘wolven’ die de twee oudste dochters zouden hebben meegenomen staat wat dat betreft niet alleen voor IS maar evengoed voor de cultuur van Noord-Afrika die zeker ook door de moeder wordt belichaamd. De documentaire meent dat het vooral geweld van mannen tegen vrouwen betreft die door de vrouwen is geïnternaliseerd en die van generatie tot generatie wordt doorgegeven (en de grote liefde van de dochters voor hun vreselijke, afranselende moeder is beslist pathologisch), maar ik geloof niet dat deze cultuur van geweld is beperkt tot vrouwen: zie alleen al de populariteit van IS die toch primair berust op de (in de Koran voorgeschreven) terreur om in de oorlog je vijand angst in te boezemen. Hoe dan ook irriteerde het mij dat de vrouwen, zelfs als ze vol geweldsfantasieën deel gaan nemen aan IS, als slachtoffer worden gepresenteerd terwijl ze bovenal gewetenloze psychopaten zijn.

Het verhaal stelt niet zo veel voor – drie sekswerkers die elke dag samen naar het bordeel rijden hebben elk een relationeel probleem in hun privéleven maar weten dat op te lossen – en daarbij lijkt de film graag op realistische wijze het wat ruige leven van sekswerkers te willen laten zien, hetgeen de vaart telkens uit het verhaal haalt zodat het een wat vermoeiende zit is.

Ik begreep niet goed waarom de recensenten zo positief over deze documentaire zijn en na hem te hebben gezien nog steeds niet. Het is namelijk wat je verwacht: twee vulkanologen hebben elkaar in de jaren ’60 gevonden in hun eindeloze passie voor vulkanen en leven vervolgens uitsluitend voor het gezamenlijk benaderen en filmen van vulkanen en dan men name waneer ze uitbarsten tot de dood erop volgt, op grond van het adagium dat vulkanologie een ‘science of observation’ is en je meer ziet als je er dicht bij staat en dat als je er zo dicht bij hebt gestaan je al zo veel magnifieks hebt ervaren dat het dan niet meer erg is om een keer dood te gaan door zo’n uitbarsting. Gelukkig focust de documentaire niet sterk in op hun relatie maar over vulkanen leer je eigenlijk ook weinig: het is weer zo’n documentaire die denk ik vooral de sublieme ervaring wil overbrengen die zij ervoeren bij een vulkaan of zelfs hun passie als zodanig (maar ik hou meer van een documentaire die een verhaal vertelt in plaats van die ervaringen probeert over te brengen). We leren dat zij aan de lopende band documentaires over vulkanen maakten en ik denk dat ik die een stuk interessanter want informatiever zou vinden dan deze documentaire over deze twee documentairemakers wat me toch wat al te meta is en nauwelijks informatief.

De NRC en Volkskrant geven de film 5 uit 5 sterren maar mij kon de film niet echt bekoren: het is weer zo’n ontieglijk trage filmhuisfilm die net zo spannend is als het kijken naar hoe verf droogt... De film is wel heel sferisch, met prachtige natuur in herfstkleuren hetgeen staat voor de ongerepte natuur van de VS: de film verhaalt in wezen het ontstaan en het wezen van Amerika als een soort onbeschreven blad (het nog Wilde Westen) en daarmee het land van de eindeloze mogelijkheden omdat alles wat wordt gedaan nieuw is en alles nog naar je wensen te vormen is. Maar de prikkel tot ondernemerschap brengt ook concurrentie, strijd en geweld (dat een contrast krijgt in de bijna homo-erotische vriendschap tussen Cookie en King-Lu die dan ook de buitenbeentjes zijn die niet passen in dit Amerika). Het idee is misschien niet verkeerd, maar de uitwerking is zwak want veel te saai (een groot deel van de film zit je te kijken naar het bakken van oliebollen…): bv. Nomadland brengt dat wezen van Amerika veel boeiender.

De zo bejubelde Whiplash (2014) - MovieMeter.nl en La La Land (2016) - MovieMeter.nl vond ik al erg tegenvallen en beslist geen hoogvliegers. De nieuwste film van Chazelle is echter een regelrechte ramp van een film: een volledig mislukte missie. Graaf Machine geeft hierboven al aan waarom: de film is oersaai want wie kan het gezinsleven van de saaie Neil Armstrong, waar de film nogal op is gericht, iets schelen? De film richt zich uiteraard ook op de maanmissie maar wat je daarvan meekrijgt is slechts een helehoop instructies in het technische jargon waar wij als leken toch niets van begrepen. De film lijkt spannend te willen zijn – bij alle testvluchten gaat er een en ander helemaal mis – maar die spanning valt in het water want iedereen kent al de uitkomst... Er zit ook geen filosofische of zelfs politieke diepgang c.q. nieuwe inzichten omtrent de maanmissie in de film, anders dan de beroemde woorden van Kennedy: “We choose to go to the Moon! We choose to go to the Moon in this decade and do the other things, not because they are easy, but because they are hard” (of het inzicht dat de maanmissie een nieuw perspectief op de Aarde als nietige planeet geeft dat Armstrong in de film vreemd genoeg al vóór maanmissie wist te vertellen). De film weet niets interessants toe te voegen aan wat we al weten en is dus totaal overbodig.

Wat me nog stoorde is hoe de film spanning probeert te maken door Armstrong telkens in een lastig parket te brengen waarbij Armstrong het vege lijf redt door creatief en in strijd met de protocollen te handelen in de laatste seconde. Dat is wel weer erg in lijn met de Hollywood-protocollen en al zo vaak gedaan dat het vervelend is. Ook wordt Armstrong wel heel erg als een held afgebeeld: geniaal als ingenieur, geniaal als piloot en bijkans een heilige als mens.

Al met al heeft de film dus wellicht iets te bieden voor degene die fan is van Armstrong of van de Hollywood-clichés. Maar de rest van de mensheid kan z’n 141 minuten veel beter besteden door deze film links te laten liggen.

Naschrift. Misschien beoogt de film het grootse (de maanmissie) als iets kleins (het blijft mensenwerk) en het kleine (het alledaagse gezinsleven) als iets groots te brengen en ze daarom samen te brengen (culminerend in de armband van z'n overleden dochtertje die Armstrong in de maankrater gooit). Maar net als z'n vorige films weet ook deze film mij niet te pakken. Het boeit gewoon niet.

Ik ben het eens met Cinsault hierboven en heb daar niet veel aan toe te voegen. De film balanceert tussen net wel en net niet en dat heeft er voor mij ook mee te maken dat er interessante dingen worden gezegd maar dat de film daartoe te opzichtig als medium wordt gebruikt in plaats van doel-op-zichzelf alsmede dat ik het niet echt overtuigend vond hoe snel of makkelijk Toller radicaliseerde: tegenover de geradicaliseerde Michael gaf hij volgens mij de juiste antwoorden (vanuit christelijk perspectief) maar om een of andere reden overtuigde Michael juist Toller in plaats van andersom. Wel is duidelijk dat Toller worstelde met zijn geloof en dat hij in de klimaatverandering een nieuw geloof of eigenlijk een nieuwe impuls aan zijn christelijke geloof vond waarmee het Hervormd Christendom (de First Reformed) ook een dubbele betekenis krijgt (ik heb de christelijke impuls c.q. framing van de klimaatverandering altijd erg frappant gevonden). De film geeft de kritiek op de politiek en de kerk, die zich laten ringeloren door de multinationals die de Aarde ‘vernietigen’, alle ruimte, maar uiteindelijk lijkt de film toch te suggereren dat de klimaatverandering niet het ware christelijke geloof is, nu het christendom ons liefde en zorg voor de naaste leert terwijl klimaatactivisme een abstract politiek doel heeft waardoor het zich juist vervreemdt van onze naaste (met wellicht daarbij een gebrek aan vertrouwen in God). De film neemt aldus niet echt een uitgesproken politiek en religieus standpunt in hetgeen ik kan waarderen.

Tussen drie-en-een-halve en vier sterren.