Opinions

Dit is zo’n typische filmhuisfilm die alle filmhuisfilms zo’n slechte naam geeft: de film is ontieglijk langzaam, er gebeurt niets noemenswaardigs, er is geen spanning, drama of actie. Zelfs thematiek of metaforen heb ik niet kunnen ontdekken in het nietszeggende verhaaltje. De beelden zijn wel mooi – je voelt je als kijker een beetje op vakantie op het platteland van Spanje – maar de film is zo saai en nietszeggend dat het moeilijk is om je aandacht erbij te houden en niet weg te dromen naar een zelfgekozen vakantieoord in je eigen fantasie.

Natuurdocumentaires willen al lang niet meer alleen doen verwonderen over de schoonheid en de rijkdom van de natuur maar ook het publiek bewust maken van wat we aan het verwoesten zijn: “we beschermen alleen waar we van houden”. Maar Attenborough tapt steeds vaker uit een ander vaatje – dat van de noodkreet – als zijn laatste bijdrage aan de wereld: verwacht van Ocean dan ook niet zozeer een mooie natuurdocumentaire maar een soort Tegenlicht-uitzending met moralistische boodschap.

De boodschap is eenvoudig. Honderdduizend jaar lang staarden we naar de zee die een diep mysterie voor ons was. Pas recentelijk zijn we de oceanen kunnen gaan verkennen en hebben we ontdekt dat de oceaan geen enorme woestijn is maar boordevol leven zit, met name waar onderzeese bergen zijn waarbij koraalriffen vanuit het ‘niets’ kunnen ontstaan (het zijn dieren die leven van algen die op grond van zonlicht voedsel produceren). De fytoplankton in de oceaan is uiterst belangrijk voor het opnemen van CO2 en voor de productie van zuurstof. Maar deze geweldige exploratie heeft ook een enorme exploitatie als keerzijde: op industriële wijze wordt de oceaan leeggevist en al het bodemleven verwoest. Maar net als bij de anarchisten van Tegenlicht is de boodschap christelijk dus hoopvol: omdat we zelf het kwaad zijn dat onze eigen wereld aan het vernietigen is, is de oplossing het bewustworden van onze zonde waarna we kunnen terugkeren van onze dwaalweg (het fascisme doet hetzelfde maar plaatst het kwaad buiten zichzelf). De natuur is regeneratie zodat de natuur zichzelf moeiteloos herstelt zodra we het met rust laten: in de oceaan is dat effect nog sneller en groter dan op land waarbij er een spill off-effect optreedt naar de gebieden buiten het beschermde gebied (dat doet denken aan de dionysische overdaad van het leven). Er is dus alle reden voor hoop maar dan moeten de wereldleiders volgende maand wel overeenkomen dat ze een derde van de oceanen gaan beschermen en een einde aan het uiterst destructieve trawling maken met een oproep aan het publiek om de politici onder druk te zetten.

De boodschap is goed en de beelden van het oceaanleven ook nog steeds mooi. Maar het thema van de film – redden we de oceaan dan redden we onze wereld want de oceaan vormt ons klimaat, ons voedsel en ons thuis – wordt niet echt uitgelegd (het wordt niet duidelijk gemaakt of we ook het fytoplankton vernietigen dat belangrijk is tegen de opwarming, waarom we niet in onze voedselvoorziening kunnen voorzien zonder de vruchten van de oceaan of hoe de oceaan ons ‘thuis’ is behalve voor de traditionele vissersgemeenschappen). Zoals meestal het geval is voegen de filmpjes na de aftiteling helemaal niets toe aan de documentaire: het eerste herhaalt simpelweg wat beelden en uitspraken uit de documentaire (als overbodige trailer na de film of om de boodschap nog eens in te peperen) en het tweede is een videoclip van een vreselijk liedje van Coldplay. Ik merk op de Nederlandse productie De Wilde Noordzee in wezen hetzelfde zegt en laat zien en zeker niet onder doet voor deze Britse sterrenproductie.

Bijzonder leuke film. Het verhaal is op zich niet zo bijzonder maar hij is wel bijzonder goed gemaakt en heeft geen zwakke momenten. Hij begint geestig en eindigt dramatisch en ontroerend. Ik heb er erg van genoten. Tussen de vier en vier-en-half ster.

De film is eenvoudig in z’n opzet: een vrolijk meisje lijdt onder het feit dat haar ouders scheiden maar ze leert het na wat opstandig gedrag toch accepteren waardoor ze wel wat snel volwassen moet worden. De uitwerking is opvallend complex maar zeker ook mooi en bevat veel symboliek: de film neemt z’n tijd en duurt lang – telkens denk je dat de aftiteling kan komen waarna er toch weer een nieuwe scene komt – maar wordt visueel ook steeds mooier waarbij het naar een surrealistisch slot gaat.

De film is van dezelfde soort als The Lobster (2015) - MovieMeter.nl en The Killing of a Sacred Deer (2017) - MovieMeter.nl, welke films ik wel kon waarderen maar met deze kon ik weinig (zoals ik ook weinig kon met Kynodontas (2009) - MovieMeter.nl die ook in het rijtje hoort). ik denk omdat het onderwerp van de film me weinig interesseert en ik geen diepgang kon vinden in wat ik zag. De film biedt eigenlijk niks meer dan wat de beschrijving en de trailer laat zien: een man die niet gelukkig is als zijn vrouw beter wordt omdat hij op een of andere manier slechts geluk ervaart als hij medelijden krijgt van zijn omgeving om zijn verlies. De film riep voor mij vooral de vraag op wat deze man mankeert en dan denk ik aan een soort sociale Munchausen by proxy (en sowieso lijkt hij niet van zijn vrouw of andere naasten te houden, zodat het in dat opzicht niet zo absurd is dat hij baalt als zijn vrouw geneest). Net als in The Killing of a Sacred Deer (2017) - MovieMeter.nl acteert ook hier de man geheel emotieloos c.q. robotachtig hetgeen duidelijk een thema van de film is: de man kan ook niet huilen waaronder hij om een of andere reden zwaar lijdt en hij zegt ergens dat huilen in films altijd zo nep is. Ik heb echter geen idee wat de film met dit alles wil zeggen. Mogelijk heb ik alle diepgang gemist – ik was moe toen ik de film zag – maar op mij kwam de film over als even leeg als de man waar de film over gaat.

Charmante film over een charmante bankovervaller. De film is charmant maar ook wat inhoudsloos en eentonig. De film is leuk maar soms ook wat flauw. De film heeft een originele premisse maar is ook clichématig en voorspelbaar in z’n ontwikkeling. Daarmee slaagt de film erin een pastiche van de misdaadthriller met romantiek uit de jaren ’70 te zijn maar meer is het ook niet. Kortom, de film is goed te doen maar laat geen blijvende indruk achter.

Zoals we gewend zijn van Ken Loach is de film een politiek manifest volgens sociaal-democratische doctrine die sociaal realistisch maar ook goed wordt verteld zodat zelfs de meest verstokte socialismehater het niet droog zal houden bij zo veel solidariteit tussen bevolkingsgroepen. Als klassieke sociaal-democraat komt Loach in eerste instantie op voor de ‘witte’ onderklasse, en gebruikt hij de vroegere solidariteit in het dorp in de vorm van ‘witte’ arbeidersstakingen toen de ‘vooruitgang’ een einde maakte aan de mijnbouw voor eenzelfde solidariteit (geen – christelijke – liefdadigheid, zo benadrukt de film, want echte gelijkheid), tussen autochtonen en nieuwkomers vanuit het idee dat zij in hetzelfde verarmde schuitje zitten als gevolg van oorlog en het wereldkapitalisme dat bv. de huizen in de buurt opkoopt om ze te verhuren zonder enige binding met de buurt en in het algemeen de bevolking heeft verarmd – mensen moeten kiezen tussen voedsel of verwarming – en alle publieke voorzieningen heeft afgebroken. Er wordt fijntjes op gewezen dat mensen altijd een zondebok voor hun ellende zoeken in degenen die nog lager op de maatschappelijke ladder staan – in dit geval de vluchtelingen – in plaats van in de bezittende klasse die de echte oorzaak zijn van de verloedering aan de onderkant waar autochtonen en nieuwkomers moeten concurreren om het schaarse en aftandse goed wat er nog over is. En dat de afbraak van publieke voorzieningen de gemeenschapszin heeft afgebroken waardoor de onderdrukten zich niet meer kunnen verenigen en in opstand komen: de mensen schamen zich juist voor hun armoede, durven hun huizen niet meer uit en ook voor hen geldt aldus het neoliberale adagium dat iedereen voor zichzelf moet zorgen. Dat de autochtonen niets moeten hebben van de ‘buitenlanders’ omdat die alles gratis krijgen terwijl de autochtonen alles wordt afgenomen (‘omvolking’), wordt dan ook enerzijds voor lief genomen maar anderzijds wordt deze politiek van verdeling ook ontkracht, niet door woorden maar door actie want door de solidariteit die vanzelf ontstaat zodra autochtonen en immigranten kennis van elkaar nemen en elkaars vrienden worden, hetgeen wel de inzet van een paar goede burgers/voortrekkers vereist.

Het verhaal waarin Loach dit bijna marxistisch manifest opdient, is smakelijk en bevat mooie elementen zoals met het hondje. Het bevat ook een mooie metafoor: de vluchtelinge gebruikt haar camera om hoopvolle dingen te fotograferen zodat zij van alle mogelijke perspectieven op de (politieke) werkelijkheid bewust die van het optimisme kiest, zoals ook de sociaal-democratie en de film doen. Dat gekozen perspectief laat dan ook bewust heel veel weg: de vluchtelingen in de film zijn alleen vrouwen en kinderen die vol liefde zitten en popelen om bij te dragen aan de buurt, de fotografe als brug tussen de twee gemeenschappen spreekt vloeiend Engels en in haar hoop geeft ze blijk van typisch christelijke waarden, ook al is ze moslim. De islam speelt überhaupt geen enkele rol en terwijl in de echte wereld de misdaadcijfers het hoogst zijn onder moslims (het terrorisme nog daargelaten) zit het tuig in de film uitsluitend onder de autochtonen. Het verhaal is dan ook erg gekleurd en utopisch – het einde gaat wat dat betreft helemaal over de top – en dat werkt wel als een ontroerende kerstfilm maar geeft ook aan waarom mensen – zeker de ‘witte’ onderklasse – net zo weinig geloof meer hebben in sociaal-democratische partijen als in de kerstman want die partijen zijn, net als deze film, het contact met de werkelijkheid verloren. Zelfs de (christelijke) boodschap van hoop – die bewust wegkijkt van negatieve aspecten – is daarvoor een te mager excuus.

Van begin tot einde is het een bruisende en intense wraakfilm waarin van alles gebeurt en wordt getoond waarbij het iets van Nolans Memento, het pulpgeweld van Tarantino, de hectiek van een Ritchie-film en het surrealisme van Lynch heeft en de film ook wel bewust wat verwarrend is om de kijker te kunnen verrassen met onverwachte wendingen maar het verhaal toch wel duidelijk blijft. Uiteindelijk blijkt de film een dubbele wraakfilm met verboden seks als motief. De film is in wezen een pulpfilm maar het verhaal is goed en de veelheid van ingrediënten houdt de film onderhoudend.

Prima documentaire over de sympathieke wetenschapper Oliver Sacks die allereerst beroemd is bij het bredere publiek omdat hij – tegen de tijdgeest van een ‘kille’, kwantitatieve geneeskunde – een opvallend empathische en zelfs literaire, aldus “19de eeuwse” benadering van de geneeskunde hanteerde. De documentaire lijkt wat onsamenhangend omdat in het begin al wordt teruggekeken naar wie Sacks nu eigenlijk was – de vraag wie iemand is staat immers centraal bij Sacks eigen benadering – waarna zijn leven wordt verteld met in de tweede helft meer aandacht voor zijn boeken, maar juist omdat Sacks in het begin zelf zegt dat zijn werk als auteur en zijn werk als arts op belangrijke wijze overlappen, lijkt eenzelfde overlap in de documentaire gerechtvaardigd.

Sacks benadering is aldus uitdrukkelijk verhalend: hij beschrijft ziektegeschiedenissen die aldus ook een literaire vorm hebben en waarmee omgekeerd Sacks tegelijk zijn leven als dokter beschrijft want in zijn benadering staat interactie met de patiënt centraal: het gaat hem niet primair om de ziekte maar om de patiënt als mens die hij wil leren kennen. Zijn benadering is dus holistisch en empathisch – hoe voelt het om die ander te zijn? – en daarmee weer filosofisch: we zitten allemaal opgesloten in ons eigen bewustzijn en we hebben daarmee allemaal onze eigen beleving en perspectief waarbij we die van de ander kunnen proberen te begrijpen in zowel empathische zin als in neurologische zin (welk deel van het brein is verantwoordelijk voor welk deel van het bewustzijn?). Het laten vertellen door de patiënt wat hij voelt en het proberen te doorgronden wie die ander is door middel van interactie is in feite al de therapie omdat dit proces de patiënt weer een verhaal en identiteit geeft: de patiënt is weer een mens geworden. Zijn beroemdste patiënten, de slachtoffers van de geheimzinnige ‘slaapziekte’ encephalitis lethargica, zijn daarvan het beste voorbeeld: deze patiënten zaten opgesloten in hun lichaam en konden niet communiceren maar Sacks bleef zoeken naar wie er in die verstarde lichamen zaten. Sacks biedt geen wondermedicijn aan patiënten maar laat zo in feite zien dat we allemaal patiënten zijn omdat we allemaal een uniek perspectief en eigen identiteit op de wereld hebben op grond van het wonder van bewustzijn dat enerzijds een geschenk is maar ook aldoor verandert en makkelijk wordt ontregeld. Sacks zocht aldus de verbinding tussen brein en bewustzijn en bracht hierin inzichten – door de ervaring dus het bewustzijn van zijn patiënten met hun hersenletsels te beschrijven – die blijkt juist te hebben bijgedragen aan de neurologie van de 21ste eeuw, met name qua de relatie tussen ervaring van tijd/beweging en bewustzijn.

De documentaire heeft vooral aandacht voor het leven dus de geschiedenis van Sacks zelf hetgeen ook een soort ziektegeschiedenis blijkt want Sacks blijkt een man met ‘issues’: als jongen was hij briljant maar extreem verlegen en in reactie op zijn schizofrene broer – Sacks’ eerste ervaring van een persoon die opgesloten zit in zijn ziekte – zocht hij rust in een fascinatie voor wetenschap (en literatuur) waarbij hij onder meer mineralen verzamelde en in het periodieke systeem van de elementen orde vond. Iets later raakt hij getraumatiseerd doordat z’n moeder z’n homoseksualiteit afwijst. Z’n leven lang zal Sacks als wat excentriek buitenbeentje z’n draai in het leven en acceptatie voor wie hij is zoeken maar hij accepteerde zichzelf niet eens: hij zal het grootste deel van z’n leven celibatair leven en als jonge man fanatiek gewichtheffen om zelfvertrouwen te krijgen hetgeen niet lukt. Ook als wetenschapper faalt hij: in het laboratorium blijkt hij een kluns zodat ‘hij maar patiënten moet gaan behandelen’ hetgeen ook geen succes is totdat hij experimenteert met L-dopa op patiënten die opgesloten zitten door hun encephalitis lethargica. Maar ook dat experiment mislukt uiteindelijk en door collega’s wordt hij sowieso niet geaccepteerd wegens zijn literaire benadering van ziekte. Zijn aanpak slaat echter wel aan bij het lekenpubliek en met The Man Who Mistook His Wife For A Hat (1975) wordt hij een mediaster (ook ikzelf ben overigens gefascineerd geraakt door zijn werk toen ik dit boek als jongere las). De ironie is dat pas in 1990 toen z’n eerdere boek over z’n werk met de slaapziektepatiënten en L-dopa, Awakenings uit 1973, nota bene tot een film werd gemaakt de waardering door collega-wetenschappers op gang kwam. Uiteindelijk heeft Sacks de acceptatie, inclusief door hemzelf, gevonden die hij zocht zodat hij als een gelukkig man is gestorven: zo beschouwd was hijzelf z’n laatste patiënt die hij – en deze film – een verhaal en identiteit gaf.

Al met al is de documentaire een fijne herinnering aan een man die impact heeft gemaakt met z’n innemende verschijning die erop berust dat Sacks zelf respect zocht en daarvoor respect voor elk mens leerde: hoe zeer iemand ook opgesloten zit in zijn ziekte en in een inrichting wegkwijnt, er zit een uniek en onvervangbaar persoon in die we kunnen leren kennen en ons respect afdwingt.

Een mooie verfilming van een prachtig verhaal van waarschijnlijk de grootste romanschrijver aller tijden. Niet alleen kan Dickens als geen ander een spannend verhaal vertellen (is hij niet de uitvinder van de ‘cliffhanger’ toen hij een serie voor de krant schreef?) met daarbij heel veel scherpe maatschappijkritiek, maar hij heeft bovenal formidabele psychologische inzichten waardoor zijn personages ook echt tot leven komen. In ‘Oliver Twist’ steelt (pun intended) uiteraard Fagin de show: waar Sykes meer de echte ééndimensionale bruut is, is Fagin een complex en intrigerend figuur: hij is even hebzuchtig en sluw als laf met een angst voor geweld en eindeloze behoefte aan vriendschap (hij zou zijn gemodelleerd naar het stereotype van de Jood – in de oorspronkelijke roman wordt hij 257 keer als simpelweg ‘de Jood’ aangeduid en slechts 42 keer als Fagin). Maar zelfs bij het portretteren van een platvloerse schurk (Sykes) of een duivel (Fagin), verliest Dickens nooit de menselijkheid uit het oog: uiteindelijk proberen we allemaal slechts te overleven en hebben we allemaal onze zwakke kanten. Daarin schuilt de kracht van Dickens werk waarmee het aansluit bij de Griekse tragedies en Shakespeare: we doen allemaal wat we moeten doen in de hoop ons noodlot te ontlopen, maar de mens is geen god maar een zwak schepsel en zal dus falen. Dickens is daarbij modern (christelijk) dat we evengoed mogen hopen dat recht zal geschieden en we de maatschappij in z’n geheel kunnen hervormen naar meer rechtvaardigheid (we doen ook vooral wat ons is geleerd te doen, hetgeen kan worden veranderd met een andere opvoeding/maatschappij).

De laatste tijd lijken veel films uit te komen die het typische leven van millennials weergeven: ‘oudere jongeren’ van een jaar of 30 die (nog steeds) geen vastigheid hebben qua werk of relatie (dus ook nog kinderloos zijn), die daardoor ook een zekere fundamentele leegte of eenzaamheid ervaren en al dan niet onbewust hunkeren naar vastigheid zonder te geloven in romantiek (echte liefde), religie of andere idealen en daardoor maar wat voortsukkelen in het leven op de voet van ‘het leven is wat je overkomt terwijl je bezig bent plannen te maken’, resulterend in een chaotisch leven zonder taboes maar ook zonder doelen. Maar anders dan de meeste andere films over millennials vind ik deze film verrassend geslaagd en vermakelijk: niet alleen weet deze film heel treffend dat eigentijdse leven weer te geven, maar het houdt de kijker ook aldoor geïnteresseerd doordat het verhaal voortdurend kleine onverwachte wendingen neemt, precies zoals in het echte leven van millennials. Dat de hoofdpersonen uiteindelijk echte liefde vinden is misschien wat cliché maar de film weet je dermate mee te nemen in het verhaal dat je de personen en de film ook dat mooie einde gunt.

De film toont hetzelfde als de vorige films van Andersson, hooguit zijn de tableaux (bewegende schilderijtjes) waar de films uit bestaan bij deze nog taltijker en onsamenhangender qua plot. Maar ze hebben wel dezelfde artistieke kwaliteit en het thema dat ze verbindt is opnieuw de ontgoocheling van het bestaan waarbij het realisme zowel ontroerend als absurdistisch kan zijn. Toch vond ik de film wat saai.

Aardige film. Het eerste uur is een beetje saai; het laatste half uur is boeiender en maakt weer wat goed al is de climax voorspelbaar en wat sentimenteel.

De film toont ons het leven van een arbeidsmigrante (Aurora) maar waar L’Histoire De Souleymane (2024) uitdrukkelijk de stress en uitbuiting van arbeidsmigranten toont is deze film veel subtieler en bijna het tegendeel: de nadruk ligt op een meer klassieke wijze op de uitholling van het bestaan door het kapitalisme. Het leven van Aurora is mechanisch – als dat van een robot – met overdag geestdodend werk in het magazijn en ’s avonds de was draaien en een kant-en-klaar-maaltijd uit de magnetron halen. De film is op sociaal realistische wijze net zo saai als haar leven is, maar hij verveelt niet, ik denk omdat we ons er allemaal in kunnen herkennen en in die zin is de film bijna een horrorfilm. Op marxistische wijze is het het systeem – niet de mensen – die het menselijk bestaan ontdoet van z’n menselijkheid en ons gevangen houdt en ons letterlijk tot een nummer reduceert. De kapitalisten in dat systeem zijn geen monsters maar blijven vriendelijk en welwillend, maar dat maakt het systeem alleen nog perverser, zoals dat het werk als een speurtocht wordt georganiseerd om het ‘leuk’ te maken en de beloning van een reep chocola bij een hoge productie.

Maar anders dan in het marxisme waarin het kapitalisme z’n eigen einde bewerkstelligt, onder meer doordat het de arbeiders samenbrengt en in die samenwerking de kiem van de opstand tegen de uitbuiting gelegen is, heeft het huidige kapitalisme de mobiele telefoon voortgebracht die iedereen isoleert: men pakt liever de telefoon dan een gesprek met elkaar te voeren. Ondanks alle vriendelijkheid die Aurora ontmoet is ze eenzaam en het zou je niet verbazen als ze net als een vriendelijke collega uit het leven stapt. Het schrijnende is dat het niemand iets zou interesseren: in het huidige productieproces is iedereen anoniem en is ook de collega slechts een vaag herinnerd gezicht. Daarbovenop zijn er de geldproblemen die het bestaan ook in dat opzicht reduceren tot een naakt dierlijk bestaan, gericht op louter overleven met hooguit een stille hoop op een ontsnapping naar een menswaardig, meer vervullend bestaan.

De film biedt een sterke metafoor in het tuimelende doosje op de lopende band (dat ook in de trailer zit): ook de arbeiders (en misschien wij allemaal) tuimelen eindeloos omlaag terwijl we op dezelfde plek blijven dus zonder dat er ooit iets verandert. We kunnen niet ontsnappen aan het systeem: hooguit kunnen we op het persoonlijke niveau het systeem een heel klein beetje saboteren en pas als een storing het systeem plat legt zijn we vrij en vinden we onze menselijkheid terug… zolang de storing duurt. Het is aldus een deprimerende maar intrigerende film die scherp de donkere zijde van onze consumptiemaatschappij – dat is haar leegheid – blootlegt.

Mijn mening over deze film is niet anders dan die van de meeste anderen: het verhaal is weinig bijzonder en zelfs cliché (man doet afstandelijk, vrouw vreest dat hij vreemdgaat, gaat op onderzoek uit, zet zichzelf voor schut met verzoening als slot), maar de film is vermakelijk waarbij met name de flamboyante en charmante Felix de film draagt en zijn (biologische) weetjes en (evolutionaire) theorieën over het verschil tussen vrouwen en mannen grappig en interessant zijn. De leukste grappen gaan vaak over mannen en vrouwen en deze film is een soort standup-comedy in dramavorm.

De film toont de strijd van de ouders om hun kinderen in de rechtszaal en doet dat op een overtuigende manier: de verhalen van zowel de vader als de moeder zijn geloofwaardig zodat je begrijpt dat de rechter een moeilijk dilemma heeft. In plaats van dat het ambihu eindigt of dat er een wending komt die het voorgaande in een nieuw licht brengt en het dilemma in ieder geval voor de kijker oplost, eindigt de film echter met de titel van de film en de statistieken dat enorm veel kinderen worden misbruikt maar er praktisch geen veroordelingen zijn: de film is een oproep om het ‘on vous croit’ (‘we geloven jullie’) dat de onderzoeksrechter tegen de kinderen zegt om ze aan het praten te krijgen serieus te nemen zodat meer veroordelingen kunnen volgen. Dit is misschien moreel correct maar juridisch problematisch (het rechtvaardige systeem gelooft de kinderen juist niet blind omdat je niet weet wat de moeder hen heeft ingefluisterd om de vader zwart te maken hetgeen precies het dilemma voor de rechter is) en het maakt de film ook niet beter.

Toen ik de film in de bioscoop zag was ik teleurgesteld maar nu ik ‘m gisteren op TV voor de tweede keer heb gezien vind ik ‘m toch wel vermakelijk. Wat Tarantino doet is niet alleen werkelijkheid en spel of fictie door elkaar halen (van acteurs die acteurs – dus de ‘echte’ mensen – achter de filmset spelen tot de verdraaiing van een historische gebeurtenis) maar zet in die gelaagdheid alles ook bewust op de kop: de man die in zijn films de stoere cowboy (of FBI-agent) speelt is in werkelijkheid een watje terwijl zijn stand-in – als het ware zijn schaduw – ook in het echte leven de ware (cowboy)held is. En in diezelfde omkering van werkelijkheid en fictie verslaat de held van de film onder invloed van LSD de Manson-hippies in plaats van dat die onder invloed van LSD (de vrouw van) filmmaker Polanski verslaat.

Prima documentaire over The Band. Ikzelf heb nooit alle verafgoding van deze band kunnen begrijpen (hetzelfde geldt overigens voor de verafgoding van Bob Dylan die The Band als zijn begeleidingsband beroemd maakte), maar deze documentaire wist zelfs mij te boeien omdat het verhaal van de band goed wordt verteld, mede door de meeslepende vertelwijze van Robbie Robertson, de ster van de band. De titel verwijst naar het feit dat de band – ondanks dat Robbie de man met de visie was en uiteindelijk de anderen hem niet konden volgen – meer was dan de som der delen en dus echt een band was. Daarbij was vooral de band tussen Robbie en Levon hecht, maar leren we dat die band een tragische ontwikkeling krijgt en het einde van de band inleidt. Opmerkelijk trouwens dat grondleggers van de muziekstijl die we nu Americana noemen zoals The Band en Neil Young uit Canada komen…

De documentaire is simpel van opzet: de Parijse metro wordt ingedoken om er de straatmuzikanten te interviewen over hun leven en hun muziek. Deze muzikanten blijken politieke en/of economische vluchtelingen, vaak zonder verblijfspapieren en soms ook gedreven door een beetje avontuurzucht, maar deze neo-nomaden zijn toch vooral bannelingen die zich ontworteld en ‘vreemdeling’ voelen waarbij ze ook figuurlijk ‘ondergronds’ (clandestien) een bestaan proberen op te bouwen of simpelweg proberen te overleven. Sommige vluchtavonturen zijn indrukwekkend en het zijn stuk voor stuk sympathieke, talentvolle kunstenaars – die zich soms ook fraai weten uit te drukken, bv. ‘Ik huil om niet te moorden; ik lach om niet te hulen’ – die een verrijking voor onze samenleving kunnen vormen zoals de multicultuur het heeft bedoeld, al was het maar met de prachtige muziek die ze hebben meegenomen (het zijn alle mensen die al muzikant waren voordat ze vluchtten en in Parijs simpelweg opnieuw hun beroep zijn gaan uitvoeren maar dan bedelend voor wat geld in ruil voor de muziek).

Ik zou het hierbij moeten laten, ware het niet dat ik licht werd geprikkeld door de eindeloze reeks aan links-activistische filmpjes die Cineville als voorvertoning liet zien met de GroenLinks-PvdA-boodschap dat we sociale wezens zijn en dus lief voor de ander moeten zijn, dat we tegenwoordig te weinig naar elkaar luisteren en empathie weten op te brengen, etc. Dat is natuurlijk een prima boodschap – die ik ter harte neem waardoor ik graag luister naar bv. de verhalen van de vluchtelingen in deze documentaire – maar dat irriteert omdat degenen die de boodschap uitdragen zelf precies degenen zijn die nooit willen horen wat de ander (‘rechts’) te zeggen heeft of daar empathie voor voelt. Ook deze documentaire heeft natuurlijk die links-activistische insteek: het wil de ‘menselijke’ kant van vluchtelingen laten zien zodat die beter worden geaccepteerd. Dat is prima – het is ook een prima documentaire – maar om die politieke reden wil het tegelijk niets horen van de andere kant van het verhaal over bv. de overlast door of misdaden van vluchtelingen. Dit had ik niet opgeschreven als ik niet was geïrriteerd door de overvloed van linkse propaganda in de voorvertoning die daarmee de documentaire een beetje verpestte: het concept van Honigmann is volgens mij dat je onbevangen luistert naar de ander maar na zo’n overmatig politiek gekleurde voorvertoning was de onbevangenheid er helaas wat af. Maar hoe dan ook, de (wereld)muziek van de documentaire is prachtig zodat de universele, apolitieke taal van de muziek de ervaring redde.

Elke film van P.T. Anderson wordt de hemel in geprezen maar mij doen ze niet heel veel: ze zijn wel aardig maar het ontgaat mij wat er bijzonder aan is. In deze film kijken we voor de zoveelste keer naar de jacht van de politie/bandiet op een bandiet/held waarbij ook andere oeroude clichés niet worden geschuwd zoals dat de zoon/dochter van de oude held(in) verweesd achter blijft, liefdevol wordt verzorgd en een normale jeugd heeft totdat de politie/bandiet hem/haar op het spoor komt waarna het tot een confrontatie komt waarbij de jongen of het meisje zijn of haar heldendom (rebellie) ontdekt. En voor zo’n standaardverhaal is 170 minuten echt veel te lang al moet worden toegegeven dat ik me ook niet heb verveeld zodat de film toch iets goeds moet doen.

Het enige bijzondere is dat het verhaal in een postmodern jasje is gestoken zodat alle clichés van het verhaal ook bewust als zodanig zullen zijn bedoeld (de film steelt vrolijk uit andere films en verhalen), zodat het een politieke context heeft gekregen – het gaat om terroristen die zich schuldig maken aan – omdat we zaken moeten benoemen zeg ik: – extreem-links geweld met een geheime racistische club als tegenspeler – en zodat de stereotiepe rollen zijn omgekeerd en aldoor de ambiguïteit wordt gezocht zodat de helden terroristen, vrouw en zwart zijn, de verzorgster van de heldin in spé een wietrokende man is en de echte bandiet als een homo een te strak shirt draagt en stiekem geilt op zwarte vrouwen. Er zit wat absurdistische humor is maar die ontstijgt niet die van die andere Anderson (Wes) en de film wordt eigenlijk pas aan het slot echt vermakelijk als de film de hoofdpersonen laat samenkomen en de film zijn (gewelddadige) climax vindt.

De film is losjes gebaseerd op Pynchons boek Vineland (1990) dat in 1984 afspeelt en bedoeld was als een waarschuwing tegen het ‘fascisme’ van Reagans politiek: ik neem aan dat de film is bedoeld als een waarschuwing tegen Trumps ‘fascisme’ met impliciet een oproep tot opstand of het verheerlijken van revolutionair geweld (“extreem-links geweld” zeg maar) met die van de jaren ’60 met de Black Panthers als voorbeeld. Of als je het minder extremistisch wilt zien: de film is een ode aan de rebellen van alle tijden die de echte helden van de samenleving (zouden) zijn.

Ik denk dat de documentaire over John en Yoko in New York in 1972 twee belangrijke aspecten heeft.

De eerste is het postmodernisme dat uitdrukking geeft aan de dominantie van de TV in ons leven: de TV staat altijd aan – ook in huize John en Yoko – en die levert een eindeloze stroom van willekeurige beelden en informatie die ons ‘echte’ fysieke leven overwoekert zodat we in hoge mate in die TV-werkelijkheid (inmiddels in die van de sociale media) zijn gaan leven. De documentaire is zelf zo’n stroom dus collage van ogenschijnlijk willekeurige clips van TV-advertenties en beelden van de oorlog in Vietnam tot telefoongesprekken over het kopen van duizend vliegen en interviews met John Lennon die een beeld geven van de tijd en van John en Yoko’s positie daarin zoals de TV ons een venster op de wereld geeft tot welke informatie we ons moeten verhouden.

En die verhouding is vooral politiek hetgeen het tweede aspect is: waar Yoko Ono een postmodernistische kunstenares was en in die hoedanigheid commentaar leverde op kunst en maatschappij (zoals het seksisme dat ze zowel vanuit de drie andere Beatles als de maatschappij ervoer), ontwikkelde John Lennon zich, bevrijd van de enigszins apolitieke Beatles, tot een uitgesproken politiek activist. Thema’s die hem in dat verband bezighield en die een rode draad in de documentaire vormen waren onder meer de Attica-gevangenisrellen (en een poging tot een tour met Bob Dylan om gevangenen op borgtocht vrij te krijgen), het wegkrijgen van Nixon en Watergate (met een eigen paranoia om afgeluisterd te worden), het stoppen van de oorlog in Vietnam en het Willowbrook-schandaal om welke kinderen hij z’n laatste volledig concert One to One gaf die ook de titel en de muziek voor deze documentaire geeft. Dat concert toont eens te meer wat een grote artiest hij was; tegelijk krijg je de indruk dat z’n nieuwe muziek aan kwaliteit inboet doordat het ondergeschikt is geworden aan z’n politieke boodschap en oproep tot geweldloze revolutie (zoals onder meer bezongen in het bekende lied Imagine). Veel lijkt er niet te zijn veranderd hetgeen de actualiteit ervan is: de politieke polarisatie en de activistische retoriek die de tegenstander (Nixon) een ‘fascist’ en de oorlog (Vietnam) een ‘genocide’ noemt klinkt opvallend hedendaags.

Ik kende de films van Refn niet (zelfs Drive heb ik nog niet gezien), maar ik was onder de indruk van The Neon Demon die ik in de bioscoop zag (recensie: The Neon Demon (2016)) zodat ik nu meer films van Refn wil zien. De eerste na The Neon Demon is Only God Forgives geworden. Maar waar de voor Refn kenmerkende kitscherige esthetiek heel goed werkte bij The Neon Demon, waar het perfect past bij de inhoud van die film en het een hallucinerende ervaring gaf, vond ik het bij Only God Forgives niet werken. Only God Forgives is namelijk een misdaadfilm, zodat de kitscherige esthetiek niets toevoegt en de zeer kitscherig (campy?) vormgegeven geweldsorgie slechts van de film een enigszins mislukte Tarantino-imitatie maakt maar dan onzinniger en zonder rake one-liners. Onzinniger, want de film is niet alleen vaag maar lijkt ook vooral vaag te willen zijn in de plotontwikkeling (ik heb bv. echt geen idee wie ergens in het midden van de film de keel wordt doorgesneden of waarom) en in hoe het is vormgegeven (met vooral hele lange, min of meer stilstaande en daardoor quasi-meditatieve, shots). Al met al is Only God Forgives zo een vage typische filmhuisfim waarvan je niet weet wat je er mee aan moet.

Mensen met een kinderwens zijn mij een raadsel: het leven is lijden dus waarom zou je moedwillig nog meer lijden in de wereld brengen en nota bene daar je eigen kind voor opofferen? Dus vooraf moet ik toegeven dat ik moeite had om mee te leven met de mensen in deze film voor wie het leven geen zin heeft als er geen nageslacht kan worden verwekt…

De film begint echter alleraardigst: we zien een schattige vrouw en waarschijnlijk vinden vrouwen de man die in haar leven opduikt net zo schattig en samen worden ze heel schattig verliefd op elkaar. De film oogt zo een romantische film te zijn die alles op de kop zet: er is niet een lange strijd die eindigt in romantisch geluk met een oude man en jonge vrouw maar de film begint meteen met het romantische geluk met een oude vrouw en jonge man. Maar dan blijkt dat de strijd nog moet komen: om een of andere reden willen ze meteen perse een kind maar dat lukt niet. Veel seks, een IVF-behandeling hier, nog meer seks, een IVF-behandeling daar en als kijker vraag je je af waar deze film in godsnaam heen gaat: gaan we echt twee uur naar IVF-behandelingen kijken (de seks wordt gaandeweg steeds minder dan wel verplichte nummertjes)? De film wordt zo hoe dan ook behoorlijk eentonig, zelfs als de film ermee zou eindigen dat de 100ste poging eindelijk slaagt. De vrouw wordt steeds depressiever en de man doet zijn best om haar op te vrolijken en de moed er in te houden maar slaagt er niet in zodat ze dan maar uit elkaar gaan. Als kijker vraag je je af waarom ze geen kind adopteren als een leven zonder kind geen zin heeft. En hoe gaat de film toch eindigen? Gaat ze misschien na de breuk met de eerste man die ze tegenkomt naar bed waarvan ze wel zwanger wordt zodat niet zij maar hij het probleem was? Maar er komt geen twist die het eentonige verhaal doorbreekt: er komt slechts de levensles dat als je van elkaar houdt je toch een manier moet vinden om met elkaar door te gaan, ook als de vrouw te oud is om nog een kind te krijgen. Misschien toch maar een kind adopteren?

Deze documentaire scoort zowel hier als op IMDb extreem slecht en mijns inziens is dat terecht want ik vond 'm ook tergend slecht. Niet omdat er überhaupt aandacht is voor Kusters en zijn NVU (hier en elders lees ik daar veel ergernis over), want ik denk dat alle opvattingen aandacht verdienen, maar omdat de documentaire volstrekt nietszeggend is. We leren in feite niets belangwekkends over Kusters of de NVU: niet wat voor achtergrond de man en z'n club heeft, niet wat zijn ideeën zijn, niet waar hij die vandaan heeft, etc. We zien alleen maar de man z'n spandoeken tonen en als huisvader lief tegen zijn kinderen zijn, hetgeen bijzonder weinig nieuwswaarde heeft.

De documentaire lijkt dan ook niet echt over Kusters en de NVU te gaan maar deze in een bredere context te willen plaatsen van de nazi's tot en met de komst van gastarbeiders en de opkomst van Fortuyn en Baudet. Deze verbanden worden echter alleen maar gesuggereerd en weliswaar royaal ondersteund met filmbeelden uit het archief maar zonder enig hard feit of inzicht. Aan het eind ben je dan ook niets wijzer geworden dan toen de film startte.

Vanwege Berberian Sound Studio, die een ode is aan de giallo en die me zeer beviel, besloot ik eens een oorspronkelijke giallo te kijken. Deze was de eerste die ik in handen kreeg.

Echt spannend wordt de film niet en anno 2017 kijkt het als een matige tot redelijke horrorfilm, maar de film verdient bonuspunten omdat het toch wel een aaneenschakeling is van goede vondsten die vooral daarna eindeloos zijn herhaald in alle Amerikaanse horrorfilms zodat we ze mede daarom nu allemaal erg clichématig vinden. Maar als the original verdient de film lof; als het origineel is de giallo bovenal intelligenter dan al zijn Amerikaanse imitaties. De gekke nasynchronisatie in het Engels – het thema van Berberian Sound Studio – stoorde me niet.

Overigens, de giallo zou oorspronkelijk weer verwijzen naar de gele boekjesreeksen met vertalingen van misdaadthrillers als van Agatha Chrisie en ook in een horrorfilm als Opera blijft in wezen dat thema van ‘whodunit?’ intact. Een typische Amerikaanse adaptatie van de giallo lijkt me dan ook bv. de film Scream waar het ook gaat om de vraag wie de mysterieuze moordenaar is.

Met frisse tegenzin ben ik naar de film gegaan, want biografie is geen genre waarvan ik de meerwaarde zie om dat in filmvorm te zien maar ik moest wel vanwege de lovende recensies c.q. de hype om er in ieder geval een mening over te vormen. Zoals ik al had verwacht levert het leven van Oppenheimer weinig interessants hetgeen Nolan vakkundig heeft weten weg te werken door het verhaal op een bewust hectische manier te vertellen: we gaan aldoor heen en terug in de tijd (de typisch postmoderne achronologie is kenmerkend voor Nolan) en qua onderwerp evenzo van quantumfysica naar liefdesperikel of poltieke intrige en weer terug, kortom de film spingt constant van de hak op de tak zodat je geconcentreerd moet blijven om het te volgen en het de beleving ook wel intens – maar ook vermoeiend – maakt. Ik heb de indruk dat de film halverwege wat vaart mindert – de focus blijft even vooral op de eerste kernproef en daarna op de (getuigen)verhoren door de commissie – al blijft de stijl tamelijk druk, al was het maar omdat de camera blijft springen van de ene naar de andere persoon in elk gesprek vol snelle, gevatte uitspraken.

Onder dit 180 minuten durende mitrailleurvuur van opvallende beelden en gevatte zinnen, welke vorm van fragmentering hooguit de inhoud imiteert in de zin dat het de werkelijkheid in eindeloze stukjes opblaast zoals een bom, is niet veel interessante inhoud te ontdekken. De film gaat uiteindelijk over de commissie die door de politicus Strauss na de oorlog was bekokstoofd om Oppenheimer in diskrediet te brengen op grond van zijn communistische relaties (en zijn terughoudendheid qua wapenwedloop) – de film heeft wat weg van Amadeus (Film, 1984) waarin een mindere god uit jaloezie Mozart dwarsboomt – en het meest interessante ervan is denk ik dat we leren dat Oppenheimer communistische sympathieën had op grond van zijn antifascisme (hij was immers Joods en de nazi’s waren voor hem dus ook heel persoonlijk de vijand) maar ook omdat hij een revolutionair was: hij bracht de nieuwe natuurkundige revolutie, quantummechanica, naar de VS en op dezelfde voet was hij enthousiast voor politieke revoluties. Een ander thema is het verschil tussen theorie en praktijk: Oppenheimer was een theoreticus (en als we de film kunnen geloven letterlijk een kluns in het laboratorium) terwijl de praktijk anders kan uitpakken zodat de toepassing ervan in de praktijk onzekerheid geeft. In dat verband is er een parallel met de quantummechanica die in theorie al slechts over waarschijnlijkheden spreekt zodat de atoombom – die berust op Einsteins relativiteitstheorie* – spreekwoordelijk de onzekerheid van de quantummechanica heeft: met name gaat het dan om de theoretisch minieme kans dat bij het ontsteken van de bom de nucleaire kettingreactie niet stopt, ook de atmosfeer wordt ontstoken en daarmee de wereld wordt vernietigd.

Het einde van de film is sterk doordat met het onthullen van het gespekje tussen Oppenheimer en Einstein er in één klap de vergissing van Strauss wordt onthuld en de vrees wordt uitgesproken dat de atoombom weliswaar een einde kan maken aan de Tweede Wereldoorlog zonder direct de wereld te vernietigen maar dat de onvermijdelijke verdere technologische ontwikkeling – van onder meer de waterstofbom – en de politieke spanningen en wapenwedloop (zoals we die later kennen van de Koude Oorlog) alsnog de hele wereld kan vernietigen (met Oppenheimer in praktische zin – zoals Einstein in theoretische zin – in de positie dat hij iets is begonnen waarvan hij het resultaat niet kent of onder controle heeft). Oppenheimer is de “Amerikaanse Prometheus” doordat hij het goddelijke vuur aan de mens heeft gegeven en net als Prometheus is hij ervoor gestraft, in het geval van Openheimer door zowel z’n geweten als door de politieke commissie waarmee hij in de film ook wordt geportretteerd als martelaar.

Al met al is de film zeer vakkundig gemaakt maar bovenal is het met z’n 180 minuten een hele, hele lange zit voor een drukke maar uiteindelijk wenigzeggende en in wezen overbodige film.

* Iedereen weet dat de atoombom met name berust op Einsteins beroemde formule E = mc2. Ik heb eens een stukje geschreven over Einsteins relativiteitstheorie waarin ik uiteraard ook die zogeheten massa-energie-equivalentie uitleg: Het basisidee van Einsteins relativiteitstheorie – Apollinische essays - apollinischeessays.wordpress.com.

Mogelijk de beste horrorfilm ooit – zo mogelijk nog beter dan The Babadook (2014) - MovieMeter.nl – en in ieder geval een volmaakte horrorfilm. De film combineert verschillende klassieke horrorelementen; aan de oppervlakte is het uitgangspunt vooral dat van het spookhuis (‘the haunted house’) maar op een dieper niveau is vooral Peter Pan het uitgangspunt waarbij de film erin slaagt je – net als Laura – in een kinderfantasie te laten geloven. De film is intelligent in elk detail zonder één fout of zwak moment waarbij het onder meer zeer knap is bedacht hoe Laura en Simon elkaar spiegelen in hun fantasie, hun spel en ontmoeting tussen de levenden en de doden. Alles is wonderschoon en sfeervol gefilmd maar ook superspannend uitgewerkt en in elkaar geweven waarbij de film zowel zeer eng met een gestage opbouw naar de climax als (uiteindelijk) zeer ontroerend is. De film heeft aldus alles wat je van horror kunt verwachten.

De film is een ietwat buitenissig, Fellini-achtig kostuumdrama dat daarmee visueel imponeert. Het idee is ook goed: met de hoofdpersoon reizen we door de tijd waarbij die halverwege van geslacht wisselt maar – zo wordt benadrukt – dezelfde persoon blijft zodat we zien hoe verschillend het leven is als man of als vrouw. Het beginpunt en eindpunt vormen een mooie cirkel: in de begintijd (17de eeuw) wilden jongemannen er vrouwelijk uit zien (en werd het kapitaal via de vrouwelijke lijn geërfd omdat het dan zeker binnen de familie bleef) en in de eindtijd (20ste eeuw) willen jonge vrouwen er mannelijk uitzien (en kunnen ze ook eindelijk onafhankelijk zijn) zodat de androgyniteit, belichaamd door de hoofdpersoon, een rode draad vormt door de geschiedenis terwijl de samenleving heel anders reageert op het toevallige etiket ‘man’ of ‘vrouw’. De voortgang in tijd c.q. hoofdstukken is thematisch ook sterk opgebouwd (met een leuke ogenschijnlijke omkering): dood  liefde  poëzie  politiek  samenleving  seks  geboorte.

Ik heb wel eens een boek van Virgina Woolff proberen te lezen maar ik kwam daar niet doorheen: wat de hoofdpersonen zeggen en denken in hun stream-of-consciousness kan me niet boeien. Ook de invulling van bovenstaand plot door wat er wordt gezegd of wat er gebeurt kon me nergens pakken: de vaak poëtische uitspraken hebben geen diepgang en de plot laat slechts heel summier iets van de vrouwengeschiedenis zien en laat je ook niet op het puntje van je stoel zitten.

In tegenstelling tot de hedendaagse splatter-films is dit een klassieke thriller in de traditie van bv. ‘Rosemary’s Baby’ en in dit geval zeker ook ‘The Omen’: een psycho-kind terroriseert haar omgeving maar iedereen wijt de dood en verderf aan andere zaken omdat het immers slechts een kind is zodat het geweld steeds verder kan escaleren - op natuurlijk één persoon na maar die wordt niet geloofd en vecht dus tegen de maatschappij voordat ze de confrontatie op leven en dood met het kind zelf zal moeten aan gaan. Niet origineel, maar goed gemaakt zodat de film doet wat het moet doen: de film blijft aldoor spannend. Het einde van de film vind ik overigens wat tegenvallen.

Ik ben geen expert op het gebied van George Orwell maar ik heb de indruk dat deze film de plank volledig misslaat. Volgens mij moet je twee zaken onderscheiden. De 20ste eeuw was een eeuw van ideologische strijd: men mobiliseerde de bevolking voor een gedachtengoed waarmee men collectief en democratisch de maatschappij en wereld beter kon maken of zelfs een geheel nieuwe mens en wereld kon scheppen maar waarbij elke ideologie een andere opvatting heeft van wat zo’n ideale wereld is en hoe daar te komen (wat is bv. die ‘vrijheid’ die alle ideologieën nastreven voor alle mensen?). In z’n radicalere vormen zoals fascisme en communisme vereist dit scheppen van het paradijs dat iedereen meedoet hetgeen het ‘totalitarisme’ ervan is: alle onderdelen van de maatschappij en elk aspect van het leven moet in dienst staan van het collectieve doel met afschaffing van alle individuele vriijheden en de Leider als dictator. Zoals Spengler het al beschreef zitten we nu volgens mij in een postideologisch tijdperk dat men ceasarisme kan noemen en precies het tegengestelde is: we leven in feite al in het paradijs (zoals in Huxley’s Brave New World) en de machthebber wil gelijk een keizer z’n goddelijke gang gaan terwijl het volk zich terugtrekt in persoonlijke religie of amusement (‘brood en spelen’). Politiek is persoonlijk geworden en de machthebber wil juist dat mensen hun interesse in politiek verliezen en voor zover dat niet mogelijk is dan willen ze geen eenheid zoals de totalitaire dictators (alle neuzen moeten dezelfde kant op wijzen) maar juist verdeelheid met een bewust balanceren op de rand van burgeroorlog zodat elke factie belang heeft in de gunst van de machthebber te komen die als een maffiabaas slechts z’n vinger uitsteekt naar de problemen in het land zodat men z’n ring kan kussen.

Ik denk dat George Orwell een typisch kind was van de ‘ideologische’ 20ste eeuw en geen idee had van de typisch 21ste eeuwse postideologische tirannen of ‘keizers’ als Berlusconi, Poetin en Trump die niet eens een gedachtengoed hebben maar slechts absolute macht nastreven om persoonlijk voordeel te trekken en daarvoor de democratische rechtsstaat uithollen. De film brengt aldoor hedendaagse autoritair-rechtse machthebbers zoals Trump in beeld (heel beel Trump in deze film!) met daarbij commentaar van Orwell alsof zijn ideologiekritek gericht was tegen bv. Trump: volgens mij is dat appels en peren vergelijken en was Orwells kritiek vooral gericht tegen het stalinisme. Orwell was namelijk een socialist maar zag het totalitarisme als een ontsporing van elke politiek en als zodanig ook op links een gif dat uit het socialisme moest worden gedreven. Ik denk eigenlijk dat totalitarisme typisch links is – iedereen mobiliseren om collectief een betere wereld te maken – en het huidige postideologische tijdperk een uitvloeisel is van het typisch rechtse ‘laat me met rust’-houding. Hoe dan ook is het opvallend dat de film uitsluitend rechtse machtshebbers zoals Trump (heel vaak Trump!) maar ook bv. Milei van Argentinië bekritiseert maar geen enkele linkse dictator (zoals Maduro van Venezuela of Assad van Syrië) en dat alle ‘experts’ en poltici in een commentariërende rol radicaal-links zijn (zoals Alexandria Ocasio-Cortez en Bernie Sanders). Men citeert Orwell die zegt dat iedereen altijd alleen maar oorlogsmisdaden bij de vijand ziet en nooit bij zichzelf maar die boodschap vindt in de film zelf geen gehoor: linkse dictators kunnen niets fout doen. De drie principes van The Ministry of Truth in 1984 worden gebruikt om de recente Amerikaanse politiek te bekritiseren: Ignorance is Strength (aanhangers van Trump geloven in leugens), Freedom Is Slavery (de internet-algoritmes van Musk en Zuckerberg) en War Is Peace (de Amerikaanse inval in Irak). Het is dan ook duidelijk: hier wordt George Orwell eenzijdig gebruikt voor een linkse aanval op het huidige succes van rechts, met name Trump. Deze anti-Trump-film eindigt zelfs met een oproep tot volledige mobilisatie tegen rechts, met name tegen Trump, – het volk moet opstaan! – hetgeen volgens mij typisch totalitair is.

Kortom, de film verraadt naar mijn idee het gedachtengoed van George Orwell en de voortdurende suggestie dat Orwell ons al waarschuwde tegen mensen als Trump is misplaatst en de wijze van montage bovendien manipulatief: je kunt de film daarom rustig propaganda noemen, dat is het instrument van elke totalitaire beweging. Over George Orwell zelf en z’n gedachtengoed komen we opvallend weinig te weten: eigenlijk alleen dat hij uit de middenklasse kwam, daarom in India bij de politie werkte (want in zo’n kolonie kun je als arme middenklasser leven als een aristocraat), schuldgevoel kreeg, socialist werd (hij hing even de theorie aan dat de onderdrukker altijd fout en de onderdrukte altijd goed is welke theorie vals bleek, maar dit interessante punt wordt helaas niet verhelderd) en stierf aan tuberculose. De praktijk van het totalitarisme zag hij vooral in het vervangen van de waarheid door de leugen waartoe met name de geschiedenis wordt herschreven zodat men macht over de toekomst heeft: daarnaar verwijst het 2 + 2 = 5 dat het wezenskenmerk van een totalitaire staat zou zijn. In dat opzicht was Orwell naïef: feiten zijn multi-interpretabel maar Orwell geloofde heel ‘modernistisch’ louter in waarheid en leugen in plaats van dat je ‘postmodernistisch’ hetzelfde vanuit verschillende perspectieven kunt zien.

De film berust op de bekende horrorclichés van the haunted house en contact met de doden (zoals bij séances) maar hij steekt met kop en schouders boven de gemiddelde horrorfilm uit doordat het zich onthoudt van grote effecten maar juist ingetogen, subtiel en sfeervol opbouwt naar de oplossing van het mysterie wat er aan de hand is en daarachter wat er is gebeurd. De spanning is die van een psychologische thriller – de film gaat onder je huid zitten – en het horrorverhaal is intelligent waardoor het een heerlijke, klassieke horrorfilm is.

Volgens de NRC voelt de film als een meditatieve bergwandeling, maar ik vind ‘m alleen maar sloom en saai. De film gaat over de levenslange vriendschap tussen Bruno en Pietro waarbij het contrast tussen hen centraal staat: Bruno is als bergbewoner geworteld waar hij is geboren, weet wat hij wil, bouwt een gezinnetje, etc terwijl Pietro als jongen uit de stad de (post)moderne nomade is die nergens thuis is, aldoor reist, niet weet wat hij wil, van baan naar baan gaat, ongetrouwd blijft, etc. In Nepal vindt Pietro de metafoor die het verschil uitdrukt: Bruno beklimt de hoogste berg in het centrum waar het hoogste geluk en rust is terwijl Pietro onrustig de acht bergen daaromheen bereist; voor Pietro is slechts de vriendschap met Bruno zijn vastigheid en wortelen. Dat is misschien een interessante premisse maar het verhaal doet er verder weinig mee in de 2 ½ uur die de film duurt, anders dan dat Bruno uiteindelijk de verliezer is in deze (post)moderne wereld want hij kan zich ook geen ander c.q. modern leven aan als verandering nodig is (terwijl Pietro uiteindelijk zijn plek in de wereld vindt in Nepal waar de bergbewoners opvallend veel lijken op Bruno).

Al met al heb ik me vooral verveeld in deze film die veel te lang duurt voor z’n magere substantie. Ik hoop dat het boek beter was.

De film gaat over een jonge vrouw die te veel drinkt (waarom is niet duidelijk: er is de suggestie dat het erfelijk is omdat haar vader krankzinnig is) en dat is vervelend voor haar want het levert genante momenten op en haar vriendje loopt bij haar weg. De film voelt als een hele lange Postbus 51-spot ‘Drank maakt meer kapot dan je lief is’. Maar de film heeft evengoed een happy ending want op een eiland zonder drank kickt ze af en wordt ze weer gelukkig. Ik kon er niet veel mee. De hoofdpersoon spreekt vage poëtisch-mystieke teksten zoals dat we uit de oceaan komen, dat het lichaam een continent is en dat verdronken mensen zeehonden worden die ’s nachts aan land komen. Daar kon ik ook niet veel mee en ik weet ook niet wat deze ‘we zijn één met de Aarde’-mystiek met het alcoholdrama te maken heeft. Ik vermoed dat het boek duidelijker is.