Opinions

De film bouwt langzaam op maar langzaam wordt de film steeds dramatischer en intrigerender waarbij de film uiteindelijk een volmaakt document is voor de onderdrukking van de vrouw en hoe vrouwen elkaar neerhalen in nagenoeg alle culturen

De trailer is weerzinwekkend afstotelijk maar de film is gelukkig veel beter – en intelligenter – dan de trailer doet vermoeden. Ogenschijnlijk gaat de film niet eens over Dalí of diens surrealistische kunst maar worden we getracteerd op Dupieux’ naar de klucht neigende absurdisme, maar de film blijkt toch wel degelijk een omvattend portret van Dalí te geven. De film bevat twee in elkaar gevlochten hoofdverhalen van aan de ene kant de ogenschijnlijk vruchteloze pogingen van een amateur-journaliste om Dalí te interviewen, waarin Dalí wordt geportretteerd als de excentrieke, narcistische, megalomane kunstenaar die alle ogen van de wereld op zich gezien wil hebben en die beaamt dat hijzelf het echte kunstwerk is, en aan de andere kant de droom in een droom in een droom et cetera van de priester, waarin Dalí’s surrealisme dat zich liet inspireren door dromen een spel met de werkelijkheid wordt, inclusief absurdistische verwisselingen en anachronismen die we ook van Dalí’s werk kennen. Beide komen samen in Dalí’s liefde voor de film (met Buñuel maakte hij de surrealistische cinematografische klassieker Un Chien Andalou): de film levert – net als de journaliste in de film – uiteindelijk toch een cinematografisch portret van Dalí in de verwarrende surrealistische vorm van een film in een film in een film et cetera.

Clichématige (nare man verandert langzaam in een lieve man doordat hij toevallig de goede mensen tegen komt) maar evengoed charmante film. Hij is origineel doordat er geen climax komt – eerder een anticlimax – maar dat er ondertussen wel twee levens zijn gered.

Naast de helaas wat sporadische mooie beelden is vooral het gesprek tussen de studenten over het terugkeren van enkele kunststukken naar Benin interessant (de reis van kunststuk nr. 26 met de poëzie die het kunstwerk uit over z’n reis en plaats in de wereld vond ik niet zo interessant): uit dat gesprek blijkt dat kunst – vooral als dat oorspronkelijk bedoeld was als religieuze objecten die als zodanig midden in de gemeenschap staat – een gemeenschap z’n identiteit geeft, welke identiteit de Franse kolonisators met de kunst hebben gestolen in welke zin de volkeren in Benin nog steeds slaven zijn want naast hun nep-Franse identiteit hebben ze hun eigen identiteit nog steeds niet teruggewonnen. Het terughalen van de geroofde kunst helpt zo die identiteit terug te vinden. De ironie is dat Napoleon het moderne museum bedacht vanuit de Verlichtingsgedachte dat daar iedereen kennis kan maken met alle kunst uit de hele wereld maar dat de rest van de wereld daardoor geen toegang meer had tot z’n eigen kunst. Hoe dan ook, de documentaire is een sterk pleidooi voor het retourneren van alle geroofde kunst, ook als die kunst z’n oorspronkelijke religieuze functie heeft verloren en ook in de herkomstlanden als dode artefacten in het museum worden opgeborgen want dan kan het nog wel de trots van het volk voor z’n eigen cultuur en traditie herstellen.

Op de valreep van 2019 is er nog deze verrassend leuke, heerlijke en intrigerende film! Ik denk dat het een vergissing is om de film absurdistisch te noemen: de film laat m.i. niet het absurde van de werkelijkheid zien en hij bevat ook geen absurdistische humor. De film is eerder het omgekeerde van absurdisme: de film toont de coherente werkelijkheid maar op een groteske, bizarre manier omdat het een film is en dus sowieso niet de werkelijkheid kan zijn maar die in een bepaalde betekenisvolle vorm wil uitdrukken.

Zoals Denise zich afvraagt waar de film over gaat die zij met Georges aan het maken is, zo vraag je je als kijker ook af waar de film waar je naar kijkt over gaat dus naar wat die betekenis is. Georges’ obsessie voor zijn jack lijkt op een drugsverslaving maar ook op een allesverterende verlangen in het middelpunt van de wereld te staan. Stijl is alles, zo lijkt het devies te luiden, en de film speelt op een welhaast eindeloos veelgelaagde manier met het spel als de uiterlijke vorm zelf en daarmee met schijn (bedrog) en werkelijkheid. Voor Georges is zijn pronken met hertenleer – zijn ‘waanzinnige stijl’ – bloedserieus (en het einde haakt daar mooi op in als Georges wordt afgeschoten als een hert) en Denise is bloedserieus in het maken van een film; uiteindelijk gaat het niet om elkaars vertrouwen maar om het meespelen met elkaars spel om je eigen doel te bereiken, om het spel te winnen. Maar zoals gezegd is de film welhaast eindeloos gelaagd en lees ik in de Volkskrant nog een aantal mogelijke betekenissen van de film waaronder een parodie op het selfie-tijdperk, een parodie op de filmindustrie en een parodie op een superheldenfilm. Andere media geven weer andere thema's zoals jagen en het chronologisch weergeven van Tarantino's Pulp Fiction. Het zit er allemaal in.

Al met al is de film een van de meest diepzinnige en filosofische films die ik ken en lijkt de geniale Jean-Luc Godard eindelijk een opvolger te hebben gekregen in Dupieux. Dit is het soort films waarvoor ik naar het filmhuis ga! Zoals in de film Georges tegen Denise zegt: “Het wordt een geniale film. Je begrijpt hem misschien niet, maar het is geweldig.”.

De film wist mij niet echt te overtuigen of te pakken. Al vrijwel meteen maakt de film duidelijk dat het meisje bij haar vader weg in een tehuis wordt geplaatst omdat hij haar misbruikte. Vervolgens zien we de bekende issues – het meisje is eenzaam, hunkert naar liefde maar kent het verschil tussen liefde en seks niet vanwege haar verleden – zonder daar veel verrassends mee te doen. De film blijft eigenlijk vrij tam: veel gebeurt er niet terwijl je wel de indruk krijgt dat zo’n opname meer kwaad dan goed doet omdat ze er tussen crimineeltjes komt (ze heeft geluk dat daar geen pooier tussen zit) en de ‘keurige’ buitenwereld haar niet makkelijk accepteert nu haar geheim op straat ligt. Het is fijn voor haar dat het allemaal goed komt – haar kamergenote wordt haar beste vriendin, ze wordt herenigd met haar moeder die ze uiteindelijk accepteert in de plaats van haar vader – maar de film maakt niet echt duidelijk of in ieder geval voelbaar waardoor ze uiteindelijk in het goede spoor komt.

De film duurt nog langer dan de vorige film van Rasoulof maar waar die vorige film uit vier verhalen bestond, is zowel het idee als het verhaal van The Seed of the Sacred Fig verbazingwekkend simpel: de beelden van de ‘vrouw, leven, vrijheid’-opstand in 2022 na de dood van Mahsa Amini worden persoonlijk gemaakt door een familie uit te beelden waarvan de vader een onderzoeksrechter wordt op het moment dat de rellen uitbreken en dus de ene doodvonnis na de andere moet tekenen en z’n twee dochters in de pubertijd zitten en natuurlijkerwijs sympathiseren met de opstandelingen. Dat levert morele vragen en een dramatische spanning op: hoe ga je als autoriteit om met je rebellerende puberdochters? En als dan je pistool is verdwenen waarmee je je beschermt tegen mogelijke rebellerende indringers, onderwerp je je familie dan aan dezelfde verhoortechnieken of zelfs martelingen als de verdachten in je werk om de waarheid boven tafel te krijgen? Ga je als vader ook een onschuldig kind veroordelen? Door het conflict binnen de familie te brengen wordt de immoraliteit van het regime verduidelijkt dan wel opgeroepen tot meer wederzijds begrip, van de rebellerende jeugd voor de autoriteiten die zoals de vader in de film geen slecht mens is maar vast zit in het systeem en diens ideologie (een bepaalde strenge, onmenselijke interpretatie van de islamitische wetten) maar vooral van de autoriteiten voor vrouwen en de jeugd die naar verandering en een einde van hun onderdrukking verlangen.

Rasoulof weet hoe je zo’n simpel idee goed moet uitwerken waardoor de lange film nergens saai wordt en er vele parallellen tussen het grote (de Iraanse maatschappij) en het kleine (de familie) kunnen worden getrokken: de vader belichaamt het regime maar ook het patriarchaat, de oude generatie en al hun arrogantie (ze zullen de opstandelingen wel even een lesje leren), de dochters belichamen de revolutie maar ook de jeugd die angstig is en een kant moet kiezen en de moeder is de stille meerderheid die empathie voelt voor de rebellen maar die omwille van de veiligheid en vrede ook de autoriteit niet voor het hoofd wil stoten en probeert een bemiddelende, verzoenende rol te spelen. En net als in de maatschappij komt de ondermijning van het systeem van binnenuit en onderop. Bovenal weet Rasoulof er naar het einde toe er zelfs een spannende thriller van te maken. Met het slot geeft hij een hoopvolle boodschap als je zoals Rasoulof sympathiseert met de onderdrukte: de vrouwen winnen en het religieuze en patriarchale regime wordt letterlijk begraven. Reeds de titel verklapte het standpunt van de naar Duitsland gevluchte filmmaker: de heilige vijgenboom, die in vele religies wordt gezien als een heilige plant omdat het van hoog naar laag groeit (bv. Boeddha zou er z’n verlichting onder hebben ontvangen en ook de Bijbel rept erover) verstrengelt een al bestaande boom die het zo wurgt. Het staat aldus voor de Iraanse theocratie die de maatschappij wurgt.

Kortom, het is weer een prima film van Rasoulof, ditmaal over de politieke spanningen in Iran als gevolg van de dood van Mahsi Amini die logischerwijs ook families kunnen splijten, al had hij best ook een stuk korter kunnen duren.

Ook ik werd afgestoten door de partijdige en ongenuanceerde premisse en boodschap die er vanaf het begin in wordt gelegd: moslims zijn slachtoffer en wel twee keer want eerst als vluchtelingen die geholpen zouden moeten worden maar in plaats daarvan door de Denen ook nog racistisch als onmensen worden behandeld. Moslims zouden daarom de hele dag bang zijn om vermoord te worden door blanken en de veiligheidsdiensten zijn ook racistisch door moslims in plaats van blanke racisten in de gaten te houden terwijl het gevaar geheel vanuit de blanke racisten zou komen met een politicus als leider die vriendelijk en keurig oogt maar een programma heeft dat wel erg veel op dat van Hitler lijkt. Logisch dus dat moslims zichzelf gaan verdedigen.

Ikzelf sta hier wat genuanceerder in maar ik besloot evengoed de film een kans te geven want misschien is het verhaal wel goed of spannend. En inderdaad, het verhaal is redelijk goed en ook best goed verteld waardoor de film af en toe zelfs best spannend is. Alleen is het tempo veel te laag waardoor de film ook vaak gewoon saai is en de film onnodig een lange zit is.

Een kalme, immer ingetogen maar juist daarom mooie, meeslepende film. Een film die je de tijd geeft om te verbazen over de kleine eigenaardigheden van het menselijk bestaan en tegelijk doet nadenken over de grote kwesties van het menselijk bestaan. Op die manier is het een film in de categorie van Tree of Life en Boyhood.

Bijzondere film over een gemeenschap c.q. familie van recentelijk bevrijde slaven op een geïsoleerd Amerikaans eiland in 1902 waarvan een deel besluit naar het vasteland te gaan. De gemeenschap wordt zo letterlijk gesplitst in de laatsten van de ouden en de eersten van de nieuwen: de gemeenschap staat voor de transitie van slavernij naar vrijheid, van traditie naar moderniteit, van natuurreligie naar christendom, van orale overlevering naar geletterdheid etc maar waarvan de film de les wil leren dat je het verleden – gelijk de zielen van je voorouders – altijd met je meedraagt. De film oogt als een experimenteel, incoherent Shakespeariaans toneelstuk met poëtische teksten en beelden, maar diepgang heb ik in die teksten of beelden niet kunnen vinden waardoor de film moeilijk of ontoegankelijk is zonder te prikkelen. Er zit ook nauwelijks ontwikkeling of variatie in het verhaal zodat de film bovendien eentonig is.

Helaas enigszins een tegenvaller: Attenborough vertelt en toont weliswaar op een prima wijze hoe in een extreem korte tijd – namelijk gedurende zijn eigen 94-jarig leven – de mens de biodiversiteit op Aarde vernietigt, onder meer door de antropogene klimaatverandering, zodat een massa-extinctie voor de deur staat, maar het is allemaal al bekend en het mist dat beetje extra om echt te kunnen boeien zoals de prachtige beelden uit z’n gewone documentaires of de diepgang van een echte wetenschapper die ons zijn kennis deelt zoals Sagan in Cosmos. Het interview na de documentaire is zelfs ronduit zwak.

Wat ik wel fijn vind aan de documentaire is dat het de leugenachtige retoriek van de klimaatactivisten onderuit haalt en het echte verhaal vertelt: massa-extincties door extreem klimaat horen bij de evolutie, zijn dus niets nieuws en de Aarde of zelfs het leven hoeft niet te worden gered want overleeft het zeker, hetgeen Attenborough zelfs illustreert met de kernramp in Tjernobyl waar de mensen nu weg zijn maar ander leven volop is teruggekeerd. Maar dat doet niet af aan het feit dat de mensheid zich heeft kunnen ontwikkelen in een periode uit de geschiedenis van de Aarde toen de Aarde een heus paradijs was met een stabiel, vriendelijk klimaat en tjokvol leven en dat we dat paradijs nu in een extreem hoog tempo aan het vernietigen zijn omdat we niet beseften dat de Aarde c.q. het paradijs eindig is en we dus niet eeuwig kunnen groeien. De enige optie die we nog hebben is de enige optie die ook de primitieve mens had: duurzaamheid dus weer in evenwicht met de natuur gaan leven (‘to realize that we are not apart from nature but a part of nature’).

Deze boodschap is natuurlijk wel heel belangrijk en ik denk dat Attenborough goede voorstellen doet om het evenwicht met de natuur te herstellen volgens het devies ‘by saving nature, we save ourselves’ omdat deze – internationaal te realiseren – voorstellen ons meer opbrengen dan ze op korte termijn of op nationaal niveau kosten, zodat ik ze hier opsom:

1) stop de bevolkingsgroei door armoede te bestrijden en vrouwen onderwijs te geven

2) stop onmiddellijk de ontbossing

3) stop met fossiele brandstoffen en schakel over op duurzame energie (zon-, wind,- water- en aarde-energie)

4) verbied visserij in 1/3 van de oceaan zodat de visstand zich daar kan herstellen hetgeen ook extra vis zal opleveren in de 2/3 waar wel mag worden gevist (want vissen houden zich niet aan onze lijntjes op de kaart)

5) stop met vleesconsumptie want die vergt enorm veel land die daardoor niet kan worden benut voor het terugbrengen van de wildernis (een duurzame voedselpiramide heeft een kleine top)

6) maak landbouw effectiever, zodat meer monden kunnen worden gevoed door minder landbouwgrond, waarbij Nederland het goede voorbeeld geeft (de vernietiging van het paradijs is in feite begonnen toen we 10.000 jaar geleden de landbouw ontdekten: sindsdien zijn we steeds meer bossen gaan kappen of afbranden om er landbouwgrond van te maken).

De documentaire boeit maar als fan is hij ook wat ontnuchterend. Voor mij is David Bowie een jeugdheld wiens muziek mij betoverde al was het LSD. Geen enkele andere artiest wist zo doeltreffend een soort spannende subcultuur, een alternatieve en artistieke wereld, te scheppen waar je je als rebelse puber in wilde dompelen. Het beeld dat de documentaire geeft is echter dat David Bowie een volstrekt talentloze man was die dan ook bijna 10 jaar geen successen behaalde maar die vastbesloten was een ster te worden en dat uiteindelijk ook werd door een rol te spelen, meer in het bijzonder die van Ziggy Stardust. De film suggereert dat het David Bowie niet om zijn kunst te doen was maar puur om het vergaren van sterrendom waarvoor hij alles en iedereen gebrukte. Wat de muziek zo magisch of artistiek maakt wordt niet verduidelijkt en ook ontbreekt veel essentiële informatie zoals dat de rol van Ziggy Stardust was geïnspireerd door Iggy Pop. Het enige inzicht dat de documentaire geeft in zijn kunst is dat David Bowie zich altijd al wilde afzetten tegen de mainstream, dat hij connaisseur was op het gebied van avantgarde en dat hij daarom ook fan van The Velvet Underground van het eerste uur was van welke muziek hij een soort Britse versie wilde maken. En dat hij altijd al van make-up en rare dingen hield in een poging op te vallen.

Maar misschien is het ook de taak van een documentaire de mooie schijn door te prikken zoals ook David Bowie zichzelf al doorprikt in de documentaire als hij zegt dat artiesten de oorspronkelijke goden zijn die bewonderd willen worden maar die tegelijk niet bestaan. Kunst is net als religie een illusie en laat alleen maar een leegte achter. Dat David Bowie zijn kunst zo op het rollenspel baseerde maakt ‘m ook tot de typische moderne kunstenaar of popkunstenaar: reeds Nietzsche betoogde al dat de mens geen ziel heeft en dat er niets achter zijn masker zit. Voor David Bowie gold dat zeker en precies dat maakt ‘m tot een modern idool en een popicoon.

Niettegenstaande de titel biedt de documentaire een overzicht vsn de hele ‘carrière’ van David Bowie dus niet alleen de laatste fase toen hij ernstig ziek het album Black Star maakte. Wel verspringt de documentaire aldoor heen en weer in de tijd dat misschien te maken heeft met het centrale concept van Bowie als muzikale ruimtereiziger die uiteindelijk zo ver gaat als tot het zwarte gat (de Black Star) waarin hij verdwijnt maar waarin ook tijdreizen mogelijk is. Ik zette ‘carrière’ bewust tussen aanhalingstekens want de kern van Bowie’s werk of carrière is dat voor hem z’n werk een vorm van rebellie moest zijn die tot verandering kan leiden, waarbij Bowie aldoor risiconemend naar de avantgarde van zijn tijd zocht om zich die toe te eigenen, in plaats van een carrière na te jagen (geld te verdienen) waartoe de muziek sinds de jaren ’80 zou zijn gereduceerd en waartoe hij zich ook even had laten verleiden met zijn hit ‘Let’s Dance’ waarmee hij een superster werd en bijkluste voor Pepsi Cola. Het getoonde overzicht van zijn werk is beknopt en summier, maar de boodschap is duidelijk: Bowie was niet zomaar een popster maar een kunstenaar die zichzelf en zijn muziek aldoor vernieuwde

De documentaire probeert het mysterie van de filmmaker op te lossen die we kennen van mysterieuze films. Daarvoor wordt kort de carrière beschreven: Lynch was beeldend kunstenaar die onder invloed van Francis Bacon de duistere kant van kunst ontdekte, kwam op het idee om bewegende schilderijen te maken en besloot toen filmmaker te worden. Z’n eerste speelfilm, Eraserhead, was een succes onder filmmakers waardoor hij de kans kreeg The Elephant Man en Dune te maken, maar Dune was een mislukking waardoor Lynch terugkeerde naar de kleinere film (en de TV-serie Twin Peaks) waar hij alles zelf in de hand heeft en de kijker kan laten verdwalen in een andere wereld. Een vast thema van zijn films is het naar voren halen van de donkere kant die verborgen is achter de schone buitenkant van bv. onschuldig ogende kleine stadjes in de jaren ’50 en van Hollywood, maar ook van de kijker: zijn films gaan over geheimen en voyeurisme. De documentaire concludeert dat zijn films niet over het mysterie van Lynch of de filmpersonages maar over het mysterie van het leven zelf gaan.

Het surrealisme – dat de onlogische logica van dromen volgt – wordt wel de laatste modernistische stroming geacht (modernistisch in de zin dat het het onbewuste als de waarheid achter de verschijnselen opvat): me dunkt dat Lynch er een postmoderne draai aan geeft doordat de kijker de rol van detective krijgt die onwillekeurig zal proberen de puzzel op te lossen door een interpretatie te bedenken terwijl tegelijk geen enkele interpretatie de enige of de juiste is waardoor de kijker uiteindelijk verdwaalt in een bizarre wereld, hetgeen wellicht ook het suces van Twin Peaks verklaart omdat de serie bij uitstek deze eindeloosheid uitbeeldt (in plaats van de film als afgesloten geheel).

Ik denk dat dit een film is voor hardcore filmliefhebbers want ik vond er niks aan. De film gaat over Dawson City en de film is vooral een opsomming van eindeloos veel (onbekende) namen van wie welk huis heeft gekocht en hoe dat huis is genoemd (maar wie boeit dat nou?). Het vaste patroon in deze saaie geschiedschrijving van het stadje is dat de huizen voortdurend in brand vliegen, want zo leren we meteen aan het begin van de film: film is gemaakt van explosief materiaal en vliegt zelfs spontaan in brand (pas in 1949 werd onbrandbare film gemeengoed). En dat verklaart waarom we nog maar zo weinig oude films hebben (afgezien van het feit dat toen de geluidsfilm kwam niemand nog geïnteresseerd was in de stomme films zodat die massaal werden weggegooid). Dat maakt het zo bijzonder dat er in Dawson City toch nog een paar honderd stomme films zijn gevonden.

Het aardige van de film zijn de fragmenten uit die gevonden stomme films waarmee het verhaal over Dawson City op een letterlijke en dus vrij idiote manier wordt geïllustreerd (dus vertelt iemand anno nu dat hij werd gebeld dan krijgen we een fragment van een oude film uit 1917 te zien waarin iemand staat te bellen): die hele oude films ogen vanwege hun ouderdom erg charmant, zelfs artistiek, maar die stomme films zelf kwamen helaas niet aan bod. De hele tijd dacht ik: houd eens op met dat saaie gezeur over Dawson City en laat gewoon zo’n stomme film zien. Ik ben ervan overtuigd dat sowieso elke stomme film interessanter c.q. minder slaapverwekkend is dan deze documentaire over de bioscopen in een Canadees stadje. Zoals hierboven al door anderen aangegeven is de muziek bij de film vreselijk: heel monotoon en minimalistisch en als je al niet in slaap viel vanwege de documentaire dan werd je wel in slaap gehypnotiseerd door het vervelende synthesizerdeuntje dat simpelweg een miljoen keer werd herhaald bij wijze van soundtrack.

Het idee van de film is aardig: Dawson City ontstond als gevolg van de goudkoorts en nu wordt er opnieuw een bodemschat gevonden, namelijk oude films omdat Dawson City het eindpunt van de distributielijn was. En zoals de titel al aangeeft is er ook een leuk verband te leggen tussen de vrieskou in Dawson City en dat die oude films ons terugbrengen naar 100 jaar geleden dus als het ware de tijd hebben bevroren. Maar met het leuke van de titel heb je meteen het leukste van de hele film gehad.

Het onderwerp sprak me aan maar ik werd zwaar teleurgesteld: het is een hele saaie documentaire omdat het slechts weinig interessante beelden toont zonder enig commentaar. De documentaire geeft dus praktisch geen informatie terwijl ik graag meer wilde weten over het op zich interessante onderwerp.

Heel mooi en zelfs fascinerend portret van verpleegsters en verplegers die worden getoond tijdens hun opleiding (in het eerste deel zien we hen tijdens de lessen, in het tweede deel zien we hen tijdens stages dus met echte patiënten in de weer en in het derde deel zien we evaluatiegesprekken waarin ze reflecteren op hun eerste ervaringen). Niet alleen is het vermakelijk ze te zien stuntelen en zwoegen om de handelingen onder de knie te krijgen, maar zij worden ook vaak onderschat: ze zijn niet slechts het hulpje of instrument van de arts maar hebben naast de technische aspecten ook een belangrijke verzorgende rol waarbij ze patiënten er ook emotioneel doorheen slepen. Het is goed dat deze beroepsgroep met deze film een mooi eerbetoon heeft gekregen.

De film is kundig gemaakt waardoor hij lekker weg kijkt en nergens verveelt, maar het verhaal is dun en clichématig en weet nergens echt te boeien. De film had ook korter mogen zijn, want bijna twee uur voor het simpele verhaaltje is wel erg lang.

Geniale film en vermoedelijk de beste zombiefilm ooit gemaakt! Mijn verwachtingen waren laag vanwege de slechte score hier, het feit dat zelfs de critici matig positief waren en omdat de vorige film van Jarmush die in de bioscopen draaide, Paterson (2016) - MovieMeter.nl, mij tegenviel, maar die verwachtingen werden eindeloos overtroffen want ik heb van elke seconde van de film genoten!

Maar zoals altijd met de betere horrorfilms begrijpt het publiek zo’n postmoderne film niet die ironie hanteert en met de conventies van het genre speelt (laat ik maar zo arrogant zijn dat gewoon te zeggen). Het klopt dat deze film niet eng is en geen jumpscares kent, want de film wil niet de zoveelste clichézombiefilm zijn maar het genre gebruiken voor iets anders en dat pleit juist voor de film. Het klopt dat de film niet grappig is in de zin dat er geen lachband onder moet worden gemonteerd, maar de film is wel bijzonder geestig en dat is een hogere vorm van humor. Zoals gezegd is de film ironisch en het geniale van de film is bv. dat het dat weer naar een hoger metaniveau tilt doordat de mensen in de film erover klagen dat de hipsters altijd zo ironisch zijn (in dit geval dat die hipsters in de film ironisch herhalen dat er zombies in het dorp zijn).

De bevreemding van de ironie zit ‘m ook in een aantal bizarre en belachelijke elementen en/of ontwikkelingen in de film, waaronder het uit de film treden door naar het script (en de muziek) van de film te verwijzen (en dat weer een metaniveau toevoegt). Dat staat ook in verband met misschien wel het meest bevreemdende van de film: men ondergaat de zombieapocalyps opvallend koeltjes (dat in de film wordt verklaard doordat men het einde van de film al weet dus als een vorm van tragiek). Maar er zit meer achter. Enerzijds verwijst dit m.i. naar veel andere films (zoals de film voortdurend naar andere films verwijst) waar de helden vaak onbegrijpelijk koelbloedig optreden (en dat in Us (2019) - MovieMeter.nl bewust wordt doorgetrokken naar het belachelijke dat eveneens zeer bevreemdend werkt) maar anderzijds staat het in verband met de boodschap van de film die m.i. wel serieus is.

Die boodschap is in wezen de boodschap waarvan velen geloven dat die in alle zombiefilms zit (vaak onbewust) maar die in deze film expliciet wordt gemaakt: de zombie staat voor de hedendaagse consument, dat is de materialist zonder ziel, en de zombieapocalyps voor het idee dat de beschaving onhoudbaar is geworden en instort. Deze film geeft het boren naar schaliegas als de oorzaak van het wijzigen van de as van de Aarde als oorzaak van de apocalyps waarin de natuur op z’n kop wordt gezet (en waardoor de doden uit de graven komen als ondoden). Het is vrijwel onvermijdelijk hier de echte apocalyps in te zien die de mens mogelijk bewerkstelligt door de klimaatverandering. En net als Cliff en Ronnie zijn de meesten van ons volslagen apathisch daaronder, zodat de werkelijkheid minstens zo bevreemdend is als deze film! Niet alleen zijn wij de zombies die de apocalyps bewerkstelligen met ons consumentisme en uitputting van de Aarde maar in feite lopen wijzelf ook als zombies naar onze ondergang toe…

Al met al wordt door een ironisch gebruik van alle clichés van het zombiegenre en het spelen met alle conventies een meesterlijk verhaal over onszelf en de huidige klimaatcrisis verteld. De film lijkt in die zin wellicht wat op Mother! (2017) - MovieMeter.nl en is zo geestig met zo veel goede acteurs dat sowieso elke scene een genot is om te beleven.

PS. Het valt me altijd op hoeveel onverwachte overeenkomsten films hebben die toevallig tegelijk in de bioscopen worden uitgebracht. Zo is Midsommar (2019) - MovieMeter.nl ook een arthouse-horrorfilm die net als The Dead Don’t Die ermee begint dat de nachten bijna zijn verdwenen (waarmee de horrorconventie dat de horror in de nacht moet afspelen op z’n kop wordt gezet). In The Dead Don’t Die verwijst dat behalve op een ernstige verstoring van de balans in de wereld door ons toedoen mogelijk ook op het feit dat we de klimaatapocalyps wel degelijk op ons af zien komen: we lopen er met open ogen in…

Films van Jarmusch hebben altijd humor maar ik hou er niet van als die humor domineert en het een klucht wordt (zoals met name gebeurt als Benigni meespeelt). In deze film blijft de humor gelukkig op de achtergrond – alleen de schietpartijen zijn als een slapstickklucht vormgegeven maar dat kan ik wel hebben (je krijgt de indruk dat Jarmusch met name de films van Chaplin als voorbeeld heeft maar hij heeft niet Chaplins genie). De film lijkt evengoed een karikatuur of parodie van de western en doet dat op een interessante manier. Wel meandert het verhaal wat lang door zonder een duidelijke spanningsboog zodat het verhaal wat gaat slepen.

Een geslaagde, hilarische parodie op het superheldengenre. Niet alleen is de film heel grappig, het verhaal en de actie is beter dan die van de gemiddelde superheldenfilm. De film heeft een paar mindere grappen en momenten, maar dat kan de pret niet drukken. Het is met stip met favoriete superheldenfilm. Tussen de vier en vier-en-halve ster.

Allemachtig, wat een tegenvaller en een slechte film! Ik heb eerder meegemaakt dat ik een film zwaar vond tegenvallen hetgeen dan betekende dat ik de film oersaai vond maar deze film is nog erger dan dat ik me verveelde: ik heb de hele tijd met gekromde tenen en plaatsvervangende schaamte gekeken naar deze film die dramatisch is vanwege zijn lage niveau.

Het historische of biografiedeel van de film is gewoon een klein stukje geschiedenis rondom de dood van Stalin, bevat de te verwachten elementen van angst als gevolg van Stalins terreur en de machtsstrijd na zijn dood maar bevat geen interessante inzichten: de film moet het helemaal van z’n ‘humor’ hebben. En wat voor humor: de film is nota bene een klucht, een genre dat al niet bekend staat om z’n verfijnde of hoogstaande humor, maar ik wist niet een klucht zo flauw kon zijn als deze film. Misschien dat kleuters of demente bejaarden kunnen lachen om de ongelofelijk flauwe grappen, die de hele film vormen, maar ik kan me niet voorstellen dat er volwassen mensen zijn die deze grappen nog leuk vinden. Het is voor mij dan ook een raadsel waarom filmhuizen deze film hebben ingekocht (waarschijnlijk omdat de critici lovend zijn hetgeen maar weer aantoont dat ik het soms ook totaal oneens ben met de critici: zie Hoe selecteren jullie de films uit het aanbod? - MovieMeter.nl).

Twee sterren voor de moeite (want de film is wel professioneel en moet veel tijd en geld hebben gekost), maar dan ben ik nog heel aardig. Of één ster voor de film plus één ster voor Mozarts 23ste pianoconcert waarmee de film begint want ik ben net als Stalin idolaat van Mozarts pianoconcerten (leuk weetje : net als Stalin vind ik Mozarts 20ste pianoconcert het allermooiste ooit gemaakt).

De documentaire laat zien hoe een meditatie-goeroe (die eerder al besloot tot terugtrekking in een Zen-klooster als gevolg van psychedelische drugs) en een wetenschapper samenwerken om een studie uit te voeren naar de effecten van meditatie en psilocibine op elkaar, zodat wetenschap en spiritualiteit van elkaar kunnen leren, door middel van een dubbelblind experiment waarin een deel van een groep meditatiebeoefenaars in het klooster op dag 5 van het experiment psilocibine ontvangt en het andere deel een placebo. Heel veel levert dat experiment niet op: de wetenschappelijke aanpak blijkt wat onzinnig omdat al tijdens het experiment duidelijk wordt wie een placebo heeft gekregen en wie het echte spul. Wel blijven degenen die psiclocibine hebben gekregen opmerkelijk rustig in vergelijking met deelnemers in andere experimenten waar deelnemers van alles gingen doen en soms angstig of verward werden. Het is niet duidelijk of dit verschil komt doordat het klooster en het gezamenlijke gebruik kalmerend werkt – deelnemers geven aan dat ze zich sterk verbonden met de anderen voelden – in plaats van het individuele gebruik in een meer medische setting of dat meditatiebeoefenaars in zekere zin getraind zijn. Al met al ervoeren degenen die psilocibine hadden gekregen een groter bewustzijn en intensere ervaring van wat meditatie hen leert.

Het mystieke basisidee van de documentaire is dat psychedelica de grenzen van het ego oplossen zodat je verbinding ervaart met alles en met het geheel. Wetenschap probeert deze mystieke ervaring te beschrijven (al is het kenmerkende ervan dat zo’n ervaring niet in woorden te vatten is) of althans het biochemische proces in de hersenen probeert te begrijpen, terwijl kunst de eenheid met het hogere of het geheel wil uitdrukken en spirituele mensen het willen ervaren. Ik merk op dat in de filosofie de ervaring een grote rol speelt: met name het neoplatonisme, met uitlopers in onder meer het Duitse idealisme, streeft naar die bovenredelijke ervaring waarin men één wordt met het Ene (het geheel) als ultieme wijsheid die slechts de enkeling even kan bereiken met daarbij vaak de religieuze doctrine dat de wereld is voortgekomen uit dat Ene of bewustzijn en dat alles er weer naar zal terugkeren (ook het christendom berust op een vergelijkbare leer). Het oplossen van het ego geeft ook de extatische ervaring en de goeroe in de documentaire vergelijkt de mystieke ervaring van diepe verbinding met het al aan het ondergrondse netwerk van wortelen en schimmels in een bos welk netwerk alles verbindt en die de onzichtbare intelligentie of bewustzijn van het (planten)leven is: zo ook zouden psychedelica voeren tot het ervaren van de eenheid van bewustzijn achter alle individuele dingen en verschijnselen.

Helaas is deze diepe wijsheid, die culturen altijd al leerden, in de vorm van het gebruik van psychedelica verboden, en de documentaire meent dat juist in onze moderne wereld die wijsheid zowel vergeten als urgent is: mogelijk kan (legalisatie van) psychedelica en daarmee hernieuwd spiritueel bewustzijn van de eenheid van alles een belangrijke rol spelen in het stoppen van onze vernietiging van de natuur en daarmee onze leefomgeving door ons (modern) materialisme en egoïsme.

De documentaire benadrukt tot slot dat het niet moet gaan niet om de mystieke ervaring zelf want we kunnen die maar tijdelijk beleven omdat we het praktische bestaan hier op Aarde niet kunnen ontsnappen (we moeten altijd weer neerdalen in het leven hier: ‘descending the mountain’), maar we moeten de opgedane ervaring en kennis van eenheid met de natuur en het geheel integreren in ons leven en zo een transformatie ondergaan: psychedelica kunnen ons een nieuw mens maken die weer in harmonie met zichzelf en z’n omgeving kan leven. Er worden sinds kort veel (succesvolle) experimenten gedaan met psychedelica en de kans is groot dat ze opnieuw legaal worden voor het gebruik in de psychiatrie en de hoop van de documentaire is dan ook dat ze ook zullen worden gelegaliseerd voor meditatie. Hoffman, de ontdekker van LSD-25, achtte meditatie ook het doel van LSD-gebruik: psychedelica zijn niet alleen een medicijn om ziekte te genezen maar ook een heilzaam middel voor gezonde mensen om het bewustzijn te vergroten.

Al met al leert de documentaire weinig nieuws en focust het zich sterk op de mystieke ervaring en hoe psychedelica in het verlengde van meditatie kan worden gebruikt maar dat aspect wordt redelijk goed over het licht gebracht.

Dit is weer zo’n documentaire waarin we praktisch geen informatie krijgen – ik zie er de laatste jaren veel of misschien is het een typisch Nederlandse school van documentairemaken? In de beschrijving bij deze documentaire zit zelfs meer informatie dan in de documentaire zelf zit. Bij Vitamine Cineville schrijven ze er nog bij: “Desert Paradise observeert en laat de bewoners en het adembenemende landschap hun eigen verhaal vertellen.”. Wel zo goedkoop natuurlijk want dan hoef je als documentairemaker zelf niets uit te zoeken. Gelukkig weten de bewoners wel gezellig te kletsen, zodat het net niet vervelend wordt.

Wat een serieuze commentaren allemaal! De film is gewoon 98 minuten pure fun met daarbij altijd een warm hart. Kortom, entertainment op z'n simpelst en z'n best.

Soms is het geheel meer dan de som der delen. ‘Detachment’ is het omgekeerde: alle elementen van de film zijn in veel opzichten boeiend en geslaagd maar de film als geheel is leeg en uiteindelijk oersaai. Uiteindelijk is het een onzinnige film over een man waar alle vrouwen voor vallen omdat hij gewoon aardig is in deze liefdevolle, troosteloze wereld of zo. In ieder geval zijn de verschillende trieste gevallen die voorbij komen alsmede de ontwikkelingen erg kunstmatig geconstrueerd en ongeloofwaardig en uiteindelijk slaapverwekkend monotoon.

De critici lijken steeds meer verveeld te worden door Dupieux’ absurdisme (of is het zijn postmodernisme?) maar ik vind z’n films steeds beter worden omdat ze steeds feillozer humor en ernstige thema’s bijeen voegen. Zo behandelt deze film het bekende postmoderne idee van een film in een film in een film ad infinitum (zoals bv. Nolans Inception dat doet met een droom in een droom in een droom etc): we zien acteurs bezig met acteren voor een film waarbij telkens de illusie van de film wordt doorbroken doordat ze ruzie krijgen c.q. uit hun rol stappen en we hun ‘echte’ persoonlijkheden en bezigheden zien die dan vervolgens ook weer gespeeld blijken etc waarbij elk hoger niveau werkelijker voelt maar de stapeling evengoed niet tot een einde kan komen omdat alles wat we zien – elk hoger metaniveau – sowieso nog in de film zit dus is geacteerd.

Als de acteurs (zogenaamd) uit hun rol stappen worden niet alleen hun acteercarrières en de Franse cinema op de hak genomen maar worden ook actuele maatschappelijke thema’s behandeld in relatie met het medium van de film zoals politieke correctheid (kun je in de film nog zeggen wat je privé kunt zeggen of word je dan gecanceld?), seksuele intimidatie (is de oefening van een filmkus buiten de filmset aanranding?), apocalyps (is film nog wel te rechtvaardigen als de wereld zich in chaos en oorlog stort en het schip der mensheid vergaat?) en in aanslutiting op dit alles wordt ook op film zelf op postmoderne wijze gereflecteerd (‘werkelijkheid is fictie en fictie is werkelijkheid’ zoals in deze film de werkelijkheid telkens fictie blijkt met de morele consequentie dat als alles fictie is dan is alles geoorloofd zodat epistemologische verwarring ook morele verwarring geeft) en zou de film door AI zijn geschreven en geregisseerd (waarmee gewiekst de slechte kwaliteit van de film bij voorbaat wordt verontschuldigd maar dat ook de problematische relatie tussen mens en een almachtig geworden AI anticipeert). Niet alleen is de film op geslaagde wijze grappig en aldoor vermakelijk, ze heeft ook aldoor een interessante inhoud waarbij vorm en inhoud een eenheid vormen: Dupieux is er weer in geslaagd een heus kunstwerkje te maken.

Beter dan verwacht. De film is een fraai vormgegeven mysterieuze thriller waarbij elk stukje met een nieuw verhaal lijkt te beginnen maar een puzzelstuk in het groter geheel blijkt. Elk stukje begint traag maar bouwt de spanning effectief op naar een climax. De dialogen zijn boeiend en de film weet telkens te verrassen. Daar bovenop is er een metaboodschap van (actief) spel – het is allemaal maar spel en de personages richten zich soms opeens tot het publiek om een spel te spelen tot en met het computerspel als interactieve film waarin de kijker participeert – en van (passief) toeschouwen waarbij de film reeds een bioscoopzaal vol toeschouwers alles laat gadeslaan als spiegel voor het echte bioscooppubliek. De film suggereert zo dat het sadisme net zo sterk aanwezig is in de toeschouwer als in de dader. Je kunt je afvragen of een en ander zijn pretenties waarmaakt maar ik vond de film in al haar aspecten interessant en vermakelijk. Tussen de vier en vier-en-een-halve ster.

Hoe lang is een Chinese film? In ieder geval zijn de Chinese films die de laatste tijd in Nederland zijn uitgebracht, zoals Da Xiang Xi di er Zuo (2018) - MovieMeter.nl (230 minuten), Di Qiu Zui Hou De Ye Wan (2018) - MovieMeter.nl (140 minuten) en nu Di Jiu Tian Chang (185 minuten), extreem lang. Dat hoeft niet altijd een probleem te zijn maar dat was het bij deze film wel voor mij…

Je vreest vantevoren al het ergste – een Chinese arthousefilm van 185 minuten – en helaas kwam mijn vrees uit: de film is heel traag en heel saai en dan duren 185 minuten heel, heel lang. Het verhaaltje van de film is heel simpel maar wordt heel verwarrend verteld om het ingewikkeld te doen lijken, mede door het heen en weer gaan in de tijd en het niet duidelijk maken van de familierelaties zodat je de 185 minuten – mede vanwege de verveling – vooral vult met het oplossen van het als puzzel gepresenteerde verhaal. Dat verwarrende maakt de film echter niet spannender, maar alleen maar nog vervelender. Tegen het einde zitten een paar ontroerende momenten – de enige momenten dat de film even interessant wordt – maar dat weegt niet op tegen de verveling die de rest van de film biedt. De scenes zijn op zichzelf beschouwd ook weinig boeiend. Het sterke van de film is ongetwijfeld dat het heel realistisch het China van de jaren ’80 en de impact van het éénkindpolitiek van die tijd weergeeft, hetgeen de film wel even interessant maakte maar – opnieuw – bij lange na niet de 185 minuten rechtvaardigt.

Heb ik al gezegd dat de film een whopping 185 minuten duurt en heel saai is?

Mogelijk een geniale film noir als je ‘m begrijpt maar ik heb helaas niets van de film begrepen. Of misschien is het ook niet de bedoeling dat je er iets van begrijpt nu de film uitdrukkelijk dromen, hallucinaties, herinneringen, film en daarmee realiteit en leugen, heden en verleden door elkaar gooit; misschien beoogt de film een trip door het onderbewuste te zijn, een hallucinerende reis door de nacht. Er zijn wel thema’s of objecten die aldoor terugkomen zoals karaoke, ping pong, appels en pompelmoes maar ik heb geen idee wat ik daarmee aan moet. De film lijkt te gaan over een man die op zoek is naar de vrouw van de moordenaar van zijn vriend en waarvan hij houdt maar die hij ook weer telkens vergeet, maar ik heb geen idee waarom. Hij ontmoet een aantal mooie vrouwen en hij gaat met ze allemaal naar bed maar ik weet niet eens of daar de gezochte vrouw bij zit. Ik snapte gewoon geen snars van de film en kon ‘m totaal niet volgen.

De film deed me denken aan Under the Silver Lake (2018) - MovieMeter.nl wat ook zo’n raadselachtige zoektocht in noir-stijl is en aan Faa Yeung Nin Wa (2000) - MovieMeter.nl die ook zo’n geheimzinnige romantiek en hallucinante beelden kent: het zijn films als puzzels maar ik ben niet goed dan wel niet geïnteresseerd in het oplossen van puzzels dus dit is mijn genre niet. Af en toe is de uitgesproken tekst ietwat poëtisch maar een diepzinnige gedachte heb ik de personages niet horen uitspreken. De film ziet er wel heel fraai uit en door z’n geheimzinnigheid is hij wel intrigerend, maar doordat ik er geen chocola van kon maken voelde ik me niet emotioneel betrokken bij de personages en ervoer ik de film ook niet als spannend of dramatisch. Misschien moet ik een film als deze meerdere keren zien om ‘m beter te begrijpen of waarderen maar bij de eerste kijkbeurt vond ik de film – die door veel critici nu al de beste film van het jaar wordt genoemd – zeer ontoegankelijk en afgezien van de mooie plaatjes kon ik er weinig mee.

PS. Vanwege het visuele karakter van de film zou je deze denk ik het best op een groot doek moeten zien. Helaas wordt hij in mijn stad alleen op een heel klein doek vertoond waarop ook het 3D-effect nauwelijks uit de verf komt...