Opinions

Al vanaf het begin sloegen alle kwaliteitsmeters maximaal uit en de film kent nergens een zwak moment. De film is zowel spannend als filosofisch boeiend, er wordt meesterlijk geacteerd en het (voor de moderniteit zo fundamentele) thema 'twijfel' is op alle niveaus terug te vinden: de jaren '60 als ontkerkelijking (twijfel aan het geloof) en de pogingen van de kerk zijn boodschap te moderniseren, de twijfel bij alle personen of ze wel de juiste (christelijke) weg volgen en uiteraard de twijfel bij de kijker of Father Flynn het nu wel of niet gedaan heeft.

Toen Hoffman stierf kende ik 'm niet, maar sindsdien heb ik een aantal films van 'm gezien: ik weet niet of het door zijn acteertalent komt of door zijn excellente filmkeuze maar het lijkt wel of elke film waarin hij speelt een extreem goede film is. Ik ben in ieder geval fan. Het is een doodzonde dat hij dood is.

Sommige Jarmusch-films vind ik geweldig maar net als z’n eerste film Stranger Than Paradise (1984) vind ik deze tweede film van Jarmusch weinig indrukwekkend. Het begint nog wel aardig of in ieder geval tamelijk origineel – over de zelfkant van de samenleving met twee wat tegengestelde crimineeltjes die erin worden geluisd – maar vanaf het moment dat ze in de gevangenis zitten is de vaart en de originaliteit eruit en lijkt de film nog slechts een weinig interessante parodie op gevangenisfilms met een clichématige plotontwikkelig en flauwe, koddige humor.

Dr. Strangelove is een kleine film voor Kubricks doen: niet alleen qua duur maar het betreft in wezen maar één handeling van nog minder dan de duur van de film waarin een Amerikaanse generaal besluit de Sovjet-Unie aan te vallen – hij keert Clemenceau’s “Oorlog is te belangrijk om aan generaals over te laten" om tot “Oorlog is te belangrijk om aan politici over te laten" – dat direct naar het einde van de wereld voert. De film heeft zo opnieuw de waanzin van de oorlog – in dit geval van de Koude Oorlog met z’n nucleaire afschrikking – als thema waarbij een gestoord (paranoïde) individu de oorlog c.q. totale vernietiging wel kan beginnen maar vanwege alle procedures en automatische systemen zelfs de president ‘m niet meer kan stoppen: omdat alleen een verdediging die niet berust op menselijke beslissingen alsmede een automatische reactie die al het leven op Aarde vernietigt effectief afschrikwekkend is, heeft de mens een monster geschapen dat de mens zelf niet meer in de hand heeft. Datzelfde geldt natuurlijk voor de ontwikkeling van kunstmatige intelligentie wat het thema van z’n volgende film – 2001 - A Space Odyssey (1968) – zou worden.

De film heeft een uiterst sombere visie op de mens(heid) want niet alleen heeft de mens een onstopbare vernietigingsmachine geschapen maar ook de enkelen die het zouden kunnen overleven zullen de oude draad van rivaliteit en vijandschap weer oppakken zodat er geen verlossing van het menselijk kwaad – zelfs niet na een nucleaire catastrofe – gloort. Tegelijkerijd is de film een komedie: de film is spannend – weet men de nucleaire catastrofe op tijd te stoppen? – maar nooit zwaar want de betrokken individuen die zo hun eigen opvattingen en belangen hebben maar allemaal machteloos staan tegenover de oorlogsmachine zijn komische figuren (waarbij met name de generaals waanzinnig zijn in hun oorlogslust). De mens is immers niet gebouwd voor zoiets als een kernoorlog die ver voorbij zijn begrip en kunnen ligt. Kubrick wilde eigenlijk een spannende thriller maken – naar de roman Red Alert die hij wilde verfilmen – maar ontdekte dat hij alle essentiële scenes eruit moest knippen omdat ze onbedoeld grappig waren: de Koude Oorlog met z’n afschrikkingsdoctrine bleek onbedoeld absurdistisch waarna hij besloot er een satire van te maken. Dat is de kracht van de film: de film is zeer realistisch in de procedures en militaire mechanismen maar de gevolgen ervan zijn zo absurd dat het vanzelf komisch wordt. Het simpelweg laten zien van het belachelijke van de wedloop van de Koude Oorlog maakt de film even simpel als effectief. De film doet denken aan die andere, grote satire op de oorlog, Charlie Chaplins meesterwerk The Great Dictator (1940), en zoals in die film Chaplin zelf een dubbelrol speelt, speelt in Kubricks kleine meesterwerkje de komische acteur Peter Sellers verschillende rollen.

Het concept van de film is interessant vanwege z’n gelaagdheid en het spel met spelen: het is een documentaire-achtige ‘The Making of’ (echt) van de verfilming (fictie) van gebeurtenissen uit het leven (echt) van de actrice zoals geconstrueerd in haar herinnering (fictie) waarbij de actrice zichzelf speelt. Maar boeiend is de uitwerking nergens: veel van de film gaat over het praten over de scenes qua acteren (hoe het gespeeld moet worden) en qua psychologie (wat Leyla toen voelde en wat ze nu voelt), hetgeen saai is, en uiteindelijk gaat het over het leven van Leyla dat echter ook ronduit oninteressant is. Het is een hoop geworstel met gevoelens en relaties waar jonge vrouwen een gave voor hebben, maar er gebeurt niets interessants. Wat dat betreft is ook de titel dubbelzinnig: de dramatisering van het levensverhaal is weinig dramatisch, anders dan dat Leyla – zoals waarschijnlijk elke jonge vrouw – haar leven zelf enorm dramatiseert. Wellicht is ook de volgende dubbelzinnigheid er bewust ingestopt: het relationele probleem van Leyla blijkt te zijn dat ze te weinig voor zichzelf opkomt maar als actrice laat ze zich ook weer commanderen, ditmaal door de regisseur.

Dat de scenes als een soort tableaux zijn opgezet maakt ze wel fraai maar benadrukt nog eens dat er niets gebeurt. Deze film mist echt een goede scenarioschrijver en voelt als een probeersel van een beginnende filmstudent. Voor de kijker is het tijdverspilling.

De film begint erg sterk: geestig (vaak zelfs hilarisch) en wat er gebeurt is mysterieus en prikkelend; je lijkt de hand van Aster (producer) te voelen die in hetzelfde jaar ook het briljante Beau Is Afraid in een vergelijkbare stijl afleverde. Daarna wordt de plot wat eentonig, de humor wat flauwer of spaarzamer en wordt het mysterie erg expliciet uitgelegd door te verwijzen naar hoe sociale media onze aandacht onbewust sturen en voeden (hetgeen verklaart waarom de hoofdpersoon – een nobody – opeens een beroemdheid werd, daarna het publieke beeld van hem zo mogelijk nog sneller omslaat van een passieve sul naar een moordende psychopaat zodat hij wordt gehaat en gecanceld en hij daarna weer gewoon wordt vergeten want de aandachtspanne in de media is kort). Met name de advertentie-industrie (kapitalisme) is erg geïnteresseerd in hoe subliminale boodschappen kunnen worden verspreid (hoe media ons onbewuste bespelen is al sinds de jaren’50 van de vorige eeuw een belangrijk thema van het postmodernisme) en de film wijst vooruit naar technologie waarmee direct producten kunnen worden gepromoot in de dromen van mensen zonder de omweg van advertenties en sociale media. Maar dat de film wat van z’n kracht verliest mag de pret niet drukken: doordat het script vakkundig in elkaar zit en Cage geweldig acteert, blijft het tot aan het einde een ronduit fijne film.

De film is in zwart-wit geschoten en dat geeft het juiste vervreemdende effect voor het verhaal. Allereerst valt op hoe de communicatie aldoor net niet goed aansluit – zoals bekend zijn mannen ook geen goede praters en dat buit de film briljant uit – dat een even subtiel als geestig effect heeft (bv. “Ze vond het wel wat gek.” “Ja, vind je dat gek?”). De geëmigreerde Gerrie en z’n spullen verzamelende zoon Dick lopen in deze mist van miscommuncatie en wederzijds onbegrip en daardoor wat ongemakkelijke situaties wat verloren rond waarbij ook de aansluiting met de wereld niet soepel verloopt (bv. als Dick liegt dat de bus te vroeg was: “Heb je de bus gemist?” “Nee, de bus heeft mij gemist”). De droge, wat absurdistische humor als gevolg van de vervreemding en miscommunicatie laat je de hele tijd grinniken; de mop die tegen wil en dank wordt verteld liet zelfs een luide schaterlach door de zaal gaan.

Maar de pijn erachter wordt steeds duidelijker: juist omdat Dick beseft dat hij alles kwijtraakt – z’n ouders en uiteindelijk het leven – heeft hij zo’n verzamelwoede in een absurde poging te behouden. Het zwart-wit laat zo niet alleen zien dat de mannen in een ‘vreemde’ wereld zijn die voor hen geen thuis meer biedt maar heeft ook een sterk nostalgische dimensie: met name Dick heeft heimwee naar het verleden toen de banden met onder meer de familie waarschijnlijk nog hecht waren en welk verleden hij uit alle macht probeert vast te houden. Het zwart-wit geeft zo tot slot ook de juiste sombere sfeer aan het sombere verhaal. De film is aldus een komisch-wrange film die niet alleen echt grappig is maar die ook meer diepgang heeft dan je bij een Nederlandse film gewend bent.

Zoals het betaamt in een komedie zijn de personages karikaturen en zit het plot vol ongeloofwaardige wendingen, maar origineel is de ontwikkeling van het plot niet – de oversekste en de preutse vinden elkaar in echte liefde en de criminelen zijn zo dom dat ze zichzelf naar de ondergang werken – en de humor is ook vaak aan de flauwe kant. Ik begrijp dat de film een ode aan seventiespulp is hetgeen doet denken aan Tarantino’s insteek in diens films zoals Grindhouse en Death Proof: de film zal dus uit liefde voor de oude B-film zijn gemaakt, wellicht uit nostalgie toen zij als pubers louter dit soort films werd voorgeschoteld zodat die indruk maakten, maar tegelijk is die liefde of nostalgie zo groot dat ze wel erg accuraat te werk zijn gegaan, bewust alle zwakke elementen van de pulp kopiërend, en het product zelf het niveau van een B-film dan ook niet overstijgt. Dat het in zekere zin een kopie is van de bekende formule voor dit soort films maakt het alleen maar nog meer een cliché en de hedendaagse twist dat het nu een lesbisch koppel betreft in plaats van een oversekste machoman en preuts meisje maakt het verhaal slechts nog ongeloofwaardiger en zeker niet beter. De premisse van de film – in de tijd van de hippies zijn afgietsels gemaakt van de penissen van mannen die hoge functies zijn gaan bekleden waardoor die chantabel zijn als die dildo’s in verkeerde handen komen – is het ongeloofwaardigst van alles, want hoe kan men zeker zijn welke dildo bij welke man hoort, en tegelijkertijd het origineelste en beste idee van de film want het zet de seksualisering of ‘vercommercialisering’ van het lichaam van de vrouw bewust op de kop door nu eens het mannenlichaam te seksualiseren.

Het eerste anderhalf uur van de film is doorbijten want saai: er is geen enkele dramatiek of spanning en je zit al die tijd alleen maar te kijken hoe een oudere advocate, die slachtoffertjes van misbruik en verkrachting bijstaat, nota bene zelf een seksuele relatie begint met haar minderjarige criminele stiefzoon die bij haar in komt wonen. Nu laat de liefde zich niet bevelen en weet je nooit in wiens harten Cupido zijn pijlen schiet, maar deze relatie is zo onwaarschijnlijk dat hij om een verklaring schreeuwt. De film is daar echter weinig duidelijk over anders dan dat het suggereert dat zij zo jaloers is op de losbandige levensstijl van de bad boy, omdat zij zo’n avontuurlijk leven niet had als jong meisje, dat ze besluit ook met terugwerkende kracht het jonge rebelse meisje uit te gaan hangen en/of dat het brave advocaatje haar saaie leven wil opspicen met een verboden seksueel avontuurtje en/of het gelegen is in de bekende vicieuze cirkel omdat ze zelf is misbruikt. Maar wat voor psychologische verklaring je ook kunt verzinnen voor haar verlangens, het blijft onwaarschijnlijk en naïef dat juist zo’n advocate zich met zoiets inlaat en denkt daarmee weg te komen qua haar gezinssituatie (ook al is ze misschien juist als advocate cynisch geworden over het rechtssysteem zodat ze meent daarvan niets te hoeven vrezen). En als ze haar seksuele verlangens naar bad boys niet onder controle heeft, waarom gaat ze dan niet naar bed met de jonge boefjes die ze als advocate de hele tijd zal tegenkomen?

Maar als dan na anderhalf uur wachten eindelijk haar avontuur uitkomt en er dramatiek en spanning in het verhaal komt is de film wel heel goed en weet het het saaie eerste anderhalf uur toch nog min of meer goed te maken. Je verwacht dat ze zal bekennen maar ze doet wat ze als advocate alle daders heeft zien doen: ontkennen en het slachtoffer beschuldigen c.q. straffen voor het uit de school klappen. Alle protestantse thema’s die zo kenmerkend zijn voor Scandinavische films worden dan opgediend: zonde, schuld, berouw, bekentenis, schijnheiligheid, etc. De morele afgrond die zich in het (ver)zwijgen openbaart is meesterlijk verfilmd. Overigens, ook het gedrag van de jongen begrijp ik niet helemaal – waarom trekt hij het zich zo aan dat hij niet de waarheid mag vertellen over z’n avontuurtje? – maar zal eveneens (net als bij de vrouw) in het trauma van zijn jeugd zijn gelegen toen zijn vader hem verliet zodat zijn verwijt dat hij zou liegen onverteerbaar is.

Al met al is het laatste half uur een groots psychologisch en moreel drama waar de Scandinaviërs patent op hebben en waarvan deze film een nieuw hoogtepunt vormt. Alleen jammer dat het anderhalf uur lang saaie romantiek met een paar tamelijke expliciete scenes (**½) moet duren voordat we bij die grootsheid (****½) komen.

Iedereen weet wel wat alcohol doet of kan doen, zodat de film qua het effect van alcohol weinig nieuws brengt en de film ook qua verhaal zich mede daardoor makkelijk laat voorspellen en het verloop ook al min of meer wordt weggegeven of gesuggereerd door elke beschrijving of trailer. Ook wat het einde betreft komt er geen verrassing en volgt de film de filmclichés van een (voor de meesten althans) goed einde. Zelfs de boodschap is niet erg opzienbarend: alcohol is geweldig want is supergezellig dus verbindend, maakt je ontspannen en geeft je energie en laat je out-of-the-box denken maar je moet er wel op tijd mee stoppen, zowel qua hoeveelheid als qua duur. In feite is de film zo beschouwd positiever over alcohol dan medici en overheden die zo bang zijn voor de negatieve effecten van overmatig drankgebruik dat zij zelfs één druppel alcohol afwijzen en ook de maatschappij alcohol op het werk taboe heeft verklaard. Wat dat betreft volgt de film meer de oude Griekse verering van alcohol gekoppeld aan de eveneens oude Griekse wijsheid ’alles met mate’. Bovenal lijkt de film te berusten op het gegeven dat we heel veel alcohol consumeren welke alledaagse realiteit in een nieuw licht wordt geplaatst doordat het in de vorm van een sociaal-psychologisch experiment wordt gegoten. Maar zoals gezegd levert dat experiment geen nieuwe inzichten op. Het plot lijkt aan een aan Kierkegaard ontleende wijsheid opgehangen: alleen door te hebben gefaald kun je liefhebben.

Al met al een voorspelbare film die evenmin grappig is (afgezien dat dronken mensen vaak iets grappigs hebben in hun stuntelen) – de film is geen arthouse-versie van Hangover! – en aldus mijn verwachtingen niet waarmaakte, maar die wordt gered doordat het net boeiend genoeg is om de aandacht erbij te houden.

Het is geen slechte film maar het tempo is traag waarbij er eigenlijk niet eens een echte ontwikkeling in de film zit – meteen aan het begin wordt erop gezinspeeld dat de moeder van het overleden kind wraak wil nemen op de andere moeder en de hele film kijken we c.q. wachten we hoe dat vorm krijgt – zodat de meeste tijd de film meer verveling dan spanning opwekt. Dat het uiteindelijk een wat andere vorm heeft dan verwacht, is misschien positief te noemen maar het maakt de film niet perse spannender of schokkender. Wat de film in ieder geval niet beter maakt is dat er wat ongeloofwaardige scenes zijn bedacht in een poging er wat meer spanning in te brengen.

Strickland heeft met Berberian Sound Studio (2012) - MovieMeter.nl een prachtige pastiche op de Italiaanse misdaadmysteriefilm uit de jaren ’70 (giallo) gemaakt. The Duke of Burgundy is een vergelijkbare pastiche op de goedkope Europese sexploitationfilm uit de jaren ’70 waarin vaak op een weinig overtuigende wijze SM-spelletjes werden geacteerd. Om te beginnen is de stijl dezelfde als in Berberian Sound Studio en daarmee zijn de beelden en het geluid weer fantastisch. Maar het verhaal kon helaas veel minder boeien, al is dat waarschijnlijk bewust gedaan. Het gaat namelijk over twee lesbische vrouwen die een SM-relatie hebben maar al snel blijkt dat psychologisch de rollen precies zijn omgekeerd: de vrouw die wil worden vernederd en gestraft is degene met een sterke wil en schrijft de andere vrouw precies voor hoe die haar moet domineren. De vrouw die de dominante rol moet spelen lijkt erg ongelukkig met haar rol maar ze speelt hem toch omdat ze bang is anders de ander te verliezen. Deze omkering – de vernederde heeft de dominante partij in haar macht – is interessant en het benadrukt ook dat de SM-relatie slechts een rollenspel is waarbij de ‘dominante’ vrouw graag van dit rollenspel lijkt af te willen omdat het echte intimiteit in de weg staat. Alleen bij een ruzie lijkt men het rollenpatroon te kunnen doorbreken en echt contact met elkaar te hebben. Maar ze heeft geen keus: waar de vernederde haar kwelling kan stoppen door het stopwoord te zeggen heeft de dominante partij geen stopwoord om haar kwelling te stoppen… Er gebeurt niet veel in de film, want de (dominante) vernederde partij laat de dominante partij elke dag precies hetzelfde script spelen. De film is zo wel een getrouwe imitatie van de goedkope softporno uit de jaren ’70 die uiteraard ook niet veel van een plot hadden; seks zelf heeft doorgaans ook niet veel plot anders dan een eindeloze herhaling van dezelfde rituelen. Je hoopt op een climax of ommekeer maar die komt niet echt: telkens als er iets lijkt te gaan gebeuren gebeurt het toch niet. De vrouwen lijken gevangen in hun onecht rollenspel, alsof ze in een goedkope jaren ’70-softpornofilm zitten waar ze nooit meer uit kunnen.

De film is daarmee wel interessant maar heeft geen boeiend verhaal. De film zit ook nog vol met insecten maar de betekenis daarvan, ervan uitgaande dat het een metafoor betreft, heb ik niet kunnen doorgronden. Wellicht betreft het een vergelijkbare passie van de vrouwen die echter eveneens lijkt doodgeslagen door een uiterst droge taxonomische benadering.

De film wordt een Star Wars voor volwassenen genoemd maar ik heb niet echt kunnen ontdekken wat de film interessant voor volwassenen zou maken: het verhaal zit simpelweg vol met de bekende space opera-clichés van onder meer Star Wars. Het verhaal speelt zich af in de toekomst (in dit geval zelfs in het 11de millenium) maar het voelt – gelijk Star Wars – meer als de middeleeuwen met z’n zwaardvechten, constante oorlogen tussen geslachten, adellijke afstammingen (afkomst bepaalt je bestemming), duidelijke good guys en bad guys, verraad, heldendom en tovenarij (waarzeggen en anderen kunnen dwingen met een bepaalde stem), zodat het eigenlijk meer een ridderverhaal dan science fiction is. Het verhaaltje is simpel en past op de achterkant van een bierviltje – de keizer vindt het geslacht van Atreides te sterk worden en lokt de hertog van de Artreides met gezin naar de woestijnplaneet Arrakis om ervan af te komen – maar Deneuve pakt groots uit: hij weet er 156 minuten mee te vullen en de beelden zien eruit alsof er aan budget geen gebrek was. Ik had overigens de indruk dat er ook inspiratie is opgedaan bij Afghanistan, waar ook een blauwogig donker woestijnvolk moedig stand houdt in een onherbergzaam gebied tegen supermachten, en zelfs bij IS qua vlag en executies.

Ik heb spijt dat ik de film in het filmhuis heb gezien want mogelijk komt de film alleen tot z’n recht in een IMAX-theater dat je kan onderdompelen in de wereld van Dune (ik vond de visuele beleving van Blade Runner 2049 in een IMAX-bioscoop geweldig maar mogelijk is dat meer te danken aan de fascinerende wereld van Philip K. Dick dan aan Deneuve). Op een gewoon doek (of later op TV) heeft de film helaas niet veel te bieden anders dan de wat kinderachtige clichés van het genre. Bovenal voelt de film slechts als de opmaat tot de echte film (een soort The Hobbit tot The Lord of the Rings) omdat de film eigenlijk slechts de wereld van Dune en haar belangrijkste personen en geslachten introduceert, waarbij duidelijk is dat Paul z’n superkrachten begint te ontwikkelen en de leidersrol zal accepteren om de kwade machten te verslaan waarmee het echte verhaal kan beginnen: de film geeft vooral een belofte die is gelegen in Pauls profetie van totale oorlog (de apocalyps) en het waarmaken van het geloof dat hij de Messias (“The One” à al The Matrix) is die voorbestemd is om de onderdrukten te bevrijden en het paradijs ofwel eeuwige vrede te brengen (uiteraard is hij – net als Jezus of de Hobbit – geen krachtpatser maar juist een fragiel mannetje omdat het christemdom leert dat het ware c.q. goddelijke kracht geestelijk is) en die, zo neem ik aan, zal worden uitgewerkt in de volgende delen. Het gebrek aan elke originaliteit in de hele visie van het project maakt het twijfelachtig of ik die zal gaan zien.

Deze onzin is niet mijn soort film maar ik probeer te begrijpen waarom de onzin interessant of leuk zou zijn. Met de ‘onzin’ bedoel ik vooral de hybride, postmoderne fantasiewereld die in 10.191 n.C. zou afspelen maar vooral aan oeroude beschavingen, waarvan het Romeinse Rijk de laatste was, doet denken: men zoeft weliswaar met ruimteschepen door het universum maar men bestrijdt elkaar met dolken en zwaarden, er is adel en er zijn zegelringen en alles draait om religie, eer en macht. Nu is dat tegelijk niet persé onzinnig: de moderne wereld waar dat allemaal verdween is waarschijnlijk ook een tijdelijke aberratie maar de situering in de toekomst is waarschijnlijk alleen een excuus om een fantasiewereld te scheppen, al is dat halfslachtig want men kan beter net als de oude Grieken een fantastische mythische tijd ver in het verleden scheppen in plaats van in dit opzicht toch mee te gaan met het moderne denken dat de geschiedenis heeft gedemythologiseerd zodat men fantaseert over de toekomst waarnaar de moderne tijd immers de verbeelding heeft gericht.

Hoe dan ook, het idee van dit soort verhalen of films is denk ik die van de oude mythen zoals die van de Ilias waar goden, titanen en mensen met elkaar strijden (met buitenaards leven en door technologie geleverde superkrachten in de plaats van goden, al is dat misschien meer het stramien van Star Wars) om de helden ervan te eren, al lukt dat denk ik beter met helden uit het verleden dan met helden uit de toekomst. Doordat het een strijd om de macht betreft, heeft het net als de Ilias al snel de vorm van een epos want aan zo’n strijd komt nooit een einde zoals ook aan de echte geschiedenis geen einde komt (al was het moderne project een poging er een eind aan te maken): de verliezer of zijn zoon zoekt wraak, er is verraad, er ontstaan nieuwe vijandschappen, men ontdekt nieuwe bondgenootschappen door bloedverwantschap etc. De Amerikanen kunnen echter nooit zonder het christendom, dat toch een einde aan de geschiedenis (de eeuwige cirkel van eerwraak) door middel van liefde en vergeving belooft, zodat er altijd een Jezus-figuur de wereld (hier: het universum) moet redden van haar spiraal naar destructie, al projecteert men dat hier heel ‘woke’ op de islam die immers ook een Messias kent in de vorm van de verwachte Mahdi (met name in het Perzische sji’isme speelt die een grote rol, geloof ik), resulterend in een een strijd om een essentiële grondstof op de planeet Arrakis waar een islamitisch, ietwat donker Afghaans-achtig woestijnvolk leeft dat in een onverwachte, blanke Engelssprekende held (die aldus erg Amerikaans overkomt; uiteraard is de Messias van de toekomst een Amerikaan) de Messias (Mahdi) ziet die de strijd leidt tegen de schurken van het universum welke griezels op een kruising tussen een alien en graaf Dracula lijken en waarvan de leider Vladimir heet (kortom, de Russen) waarmee het avontuur toch ook akelig hedendaags of zelfs gedateerd voelt.

Kortom, het verhaal is een doldwaze mix van elementen maar is niet grappig: het oogt bloedserieus en beoogt denk ik een nieuwe mythologische epos te geven en dat dat een commercieel succes is geeft denk ik aan dat het moderne project ten einde is (de geschiedenis is hervat). Ik kan er niet veel mee, maar dat ik de lange duur van de film toch heb uit kunnen zitten zonder me echt te vervelen geeft aan dat de film in ieder geval goed is gemaakt.

Ik kan helemaal niets met oorlogsfilms: zelfs Saving Private Ryan heb ik nooit langer dan een half uurtje kunnen aanschouwen omdat al dat eindeloze geschiet en geknal me totaal niet kan boeien. Nolan had dan ook een vrij kansloze missie om mij enthousiast te krijgen voor zijn oorlogsfilm. Maar dit moet Nolan worden meegegeven: de magistrale verfilming van de acties en de toepasselijke, spannende muziek erbij slaagden erin om zelfs mij enigszins mee te voeren in de acties zodat ik de film soms best spannend en in ieder geval niet saai vond. De film oogt ook erg realistisch waarbij zelfs de ogenschijnlijk onwaarschijnlijke inzet van burgerbootjes voor de evacuatie ook feitelijk is gebeurd (heb ik opgezocht op Wikipedia, haha). Veel betekenis heb ik niet in de film kunnen ontwaren, anders dan dat het soms – zoals in een oorlog – het al een prestatie is om alleen maar te overleven (duh!), of het moet de in wezen nationalistische boodschap zijn van ‘een voor allen, allen voor een’: elk individu moet doen wat hij kan om de natie te redden en de natie moet doen wat het kan zo veel mogelijk individuen te redden. Maar voor een oorlogsfilm die beoogt de kijker een geschiedenislesje te geven is het in ieder geval een hele goede en geslaagde film.

Wat direct opvalt in de films van Andersson is het consequente gebruik van een statische camera op zo’n 10 meter afstand zodat elke scene een bewegend schilderij lijkt. En het zijn dan een soort Hopper-schilderijen omdat elke scene vooral een diepe eenzaamheid en leegte uitstraalt. We zien ontgoochelde, zo niet depressieve mensen die hun best doen het beste van het grauwe, zinloze leven te maken, hetgeen vooral onbedoeld komische gevolgen heeft: het menselijk bestaan is ten diepste absurd. Andersson laat mooi zien hoe achter ons streven naar contact een existentiële eenzaamheid schuilgaat en dat onze pogingen zin aan het leven te geven even zinloos als lachwekkend zijn (daarvoor lijkt de objectieve camerabenadering waarin we afstand houden van de mensen functioneel). Andersson zei eens dat hij het leven wil tonen en hij slaagt daar heel goed in zijn tragikomisch effect: we weten niet of we moeten lachen of huilen als we het leven van mensen observeren. Wat de films moeilijk maakt is is de magere plotontwikkeling zodat het een aaneenschakeling van absurde scenes lijkt zonder een verhaal of diepgang. Dat maakt de films ook wat saai, maar ook dat is uiteindelijk precies hoe het echte leven is.

Wonderschone en tamelijk verpletterende film. De film is traag maar intens waarbij elk beeld een schilderij is en een psychologisch duistere maar intrigerende Russische (getormenteerde) ziel toont zoals ik die qua film vooral van Loznitsa ken. Het verhaal is sterk en schrijnend en gaat over twee hartsvriendinnen die echter getraumatiseerd zijn door de oorlog (beide bijzondere karakters worden uitmuntend gespeeld) en die nu een manier moeten zoeken om de leegte, die de oorlog heeft achtergelaten door zijn destructie, te vullen en om na alle meegemaakte onmenselijkheid weer mens te worden. De relatie tussen de twee jonge vrouwen is dubbelzinnig en intens zoals ook de vraag of er nog een nieuw leven mogelijk is even dubbelzinnig als urgent blijkt. Het debuut van Balagov was al indrukwekkend en ik denk dat hij zich met deze film nog heeft overtroffen.

Oei, deze film viel me erg tegen. De film heeft een horrorvibe maar de dreiging die vooral door de muziek af en toe wordt gemaakt leidt niet echt naar iets spannends: de lang verwachte ontknoping aan het eind is nauwelijks een hoogtepunt te noemen. De film blijkt meer een sprookje maar dat sprookje kan makkelijk in vijf minuten worden verteld: er is geen reden om daar een lange speelfilm van te maken waardoor je het grootste deel van de tijd naar een weinig boeiend boerenleven en een verhaal waarin praktisch niets gebeurt zit te kijken. De film of het sprookje gaat over rouwverwerking en heeft misschien als boodschap dat we de natuurlijke grenzen tussen soorten niet moeten overschrijden maar die interessante thematiek heeft geen interessante film opgeleverd.