Opinions

Een heerlijke horrorfilm die zoals het hoort onze diepste angsten beroert (die in deze film ook weer worden beheerst). Het scoort geen vijf sterren omdat het veel, zo niet alles, aan eerdere horrorklassiekers ontleent, maar het is perfect uitgevoerd qua verhaal, qua spel, qua beelden waardoor de kijker net als het hoofdpersonage een heftige mind trip beleeft en de film van begin tot eind eng en spannend is. The Babadook is een eigentijdse horrorklassieker die wat mij betreft in het rijtje van Rosemary’s Baby, The Exorcist en The Shining kan.

Licht absurdistisch-komische en experimentele film – met zelfs expliciete porno – die zowel vermaakt als de (Roemeense) maatschappij een kritische spiegel voorhoudt. Zo’n beetje de hele hedendaagse maatschappij komt voorbij, van seksfilmpjes die per ongeluk op internet komen en consumentisme tot de coronapandemie en complottheorieën, maar de boodschap is moralistisch en tegelijk pessimistisch of zelfs cynisch: zoals ook de gebouwen in Boekarest in verval zijn en er vele armen zijn is de maatschappij ook moreel in verval met overal vulgariteit en asociaal gedrag waarbij mensen echter altijd de ander en nooit zichzelf veroordelen met de televisie en computerscherm als de eigentijdse reflectie in Porseus’ schild om het gezicht van Medusa als het lelijke te bekijken en te veroordelen. Dit verval in hypocrisie en verlangen om de ander te vernederen, heeft misschien wortelen in de geschiedenis van Roemenië als dictatuur en de film verwijst aldoor naar die geschiedenis maar lijkt ook universeler de verdorven of onvolmaakte kern van de mens te willen aantonen (zoals bv. in het tweede deel, dat nota bene slechts een woordenboek is, kinderen de politieke gevangenen van hun ouders worden genoemd).

Al met al een film met een somber beeld van de mens en de maatschappij maar die tegelijk zichzelf niet te serieus neemt, ja zichzelf zelfs uitdrukkelijk als een grap presenteert waarmee de absurditeit van de weerzinwekkende toestand van de mens wordt onderstreept.

Chazelle is niet mijn regisseur: ik begreep al niet wat mensen goed vinden aan zijn eerdere films en deze is nog wantaltiger. De film is een soort komedie maar is niet grappig; veel grappen zijn letterlijk poep- en piesgrappen en de rest, inclusief een paar flauwe running gags, is niet eens van een hoger niveau. Het gaat over de filmindustrie ten tijde van de voor de stomme acteurs moeilijke overstap naar geluidsfilms en er wordt veel hardop gemediteerd over de magie van de film – die je meeneemt naar een andere, grotere wereld dan je alledaagse bestaan – zodat dat het thema zal zijn maar deze film vind ik niet erg magisch. Meer in het bijzonder gaat het vooral over een arm meisje en een Mexicaanse immigrant die door de film zelf groot worden, zodat film ook de American Dream belichaamt, al is de top die Hollywood biedt vooral een decadent en arrogant leven van overdadige luxe en leeg genot. Door de transitie naar geluid verliezen veel acteurs uit het stomme tijdperk hun publiek, maar de boodschap is: carrières en zelfs de levens van de makers komen en gaan maar hun films zijn eeuwig en overstijgen het aardse bestaan. Zoals we gewend zijn weet Chazelle er wel de swing in te houden – film lijkt bij hem onlosmakelijk verbonden met muziek en dans – waardoor de film niet saai wordt, maar dat kan de in wezen lege film niet redden. De film wordt eigenlijk pas leuk tegen het eind als de film een vreemde want irrelevante zijweg inslaat met de gokschuld die afbetaald moet worden: het is dan opeens een bizar-carnavelske misdaadthriller (met een bijna-romance en een tragisch einde voor sommigen) die de film nog bijna redt.

De film is een mix van komedie, romantiek en drama maar is op alle drie terreinen wat voorspelbaar en weinig bijzonder of overtuigend. De film gaat denk ik ook over de hypocrisie van het onderscheid tussen legale en illegale drugs maar ook dat weet de film niet op overtuigende of bijzondere wijze te brengen.

McSavah haalde me met bovenstaande over om de film een kans te geven en ik heb er geen spijt van gekregen: de film kent een rustige opbouw maar ontpopt zich als een beklemmend drama over het corrupte leven in Roemenië. De film gaat over een man die hoopvol maar tevergeefs tegen het systeem had gevochten en nu eenmaal voor zijn dochter de wapens van het systeem zelf wil hanteren om iets te bereiken (“soms telt alleen het resultaat”) maar waarmee hij zich alleen maar in de nesten werkt.

De film biedt een ontluisterend beeld van hoe subtiel de corruptie de mensen in Roemenië gevangen houdt: het salaris is niet genoeg om in je levensonderhoud te voorzien, het volgen van de regels houdt je alleen maar tegen (“als je de regels volgt kom je nooit aan de beurt”) zodat de enige manier om vooruit te komen is om elkaar te helpen de regels te overtreden en zo zelf chantabel te worden. In zekere zin deed de film me wat denken aan de maffiacultuur van bv. Suburra (zodat een en ander kenmerkend lijkt te zijn voor de Zuid-Europese cultuur): enerzijds is men modern en dus individualistisch genoeg om niets meer om elkaar te geven, anderzijds is de rechts(Staat) te zwak om de mensen perspectief te geven zodat alleen een illegaal maffia-achtig netwerk van corruptie mensen perspectief kan geven.

De hoofdpersoon wil dan ook maar één ding: zijn dochter laten ontsnappen uit Roemenië zodat zij wel in vrijheid kan leven, maar zij ziet de noodzaak nog niet (blijft dus in Roemenië) en doordat de man voor één keer de regels overtreedt (zodat zijn dochter wel aan de beurt kan komen) keert zijn dochter zelfs tegen hem en raakt hij slechts nog meer gevangen in het systeem. Het gevoel dat je gaandeweg zo bekruipt is dat van intense machteloosheid (en ongetwijfeld grote uitzichtloosheid voor de mensen zelf in Roemenië).

De film maakte voor mij de hoge verwachtingen niet waar. In de eerste helft van de film kijk je naar een Braziliaans dorp met een corrupte burgeneester dat is afgesneden van water zonder dat duidelijk is waar de film naar toe gaat maar als dat dan na een uurtje duidelijk is omdat een groepje Amerikanen voor hun plezier jacht blijken te maken op de dorpelingen wordt de film een bloedeloze Tarantino-western of arthouse-variant van The Hunger Games of zo. Ongetwijfeld wil de film kritiek geven op de corruptie in Brazilië alsmede op Amerikanen (en Duitsers) die naar Afrika gaan op plezierjacht of de Amerikaanse bemoeienis in andere landen of het kolonialisme, maar het weinig verfijnde of genuanceerde van zo’n kritiek maakt die ook weinig interessant. Maar saai is de film ook niet.

Deze viel me enorm mee. Weliswaar is het verhaal hartstikke clichématig en ongeloofwaardig (de grootste illusionisten zijn er niets bij hoe snel de bad guy de zaken telkens herschikt), maar het werkt wel en het is van begin tot eind vermakelijk en/of spannend. Ook leuk hoe het huidige tijdsbeeld met alle technische gadgets erin is geweven.

De film is heel leuk en best spannend maar heeft ook zwakke momenten en weet de spanning niet goed vast te houden (dat het verhaal ook ongeloofwaardig is lijkt me niet zo relevant voor dit misdaadpulpgenre): de eerste helft als veel nog een mysterie is is het sterkst maar naarmate alles duidelijker wordt loopt de film een beetje – om even de woorden van de Volkskrant te lenen – leeg als een ballon. De film blijkt uiteindelijk meer stijl dan inhoud te bieden waarbij die stijl ook in hoge mate geleend lijkt van de meesters in het genre zoals Tarantino en de Coen Brothers (en de sekteleider haalt het niet bij de sekteleider in Mandy (2018) - MovieMeter.nl). De één ster van de NRC is echter wel heel straf, alsof er niets te genieten valt in deze film en dat is zeker niet waar: de film weet zelfs het grootste deel van de (lange speel)tijd te vermaken. Ik geef de film daarom een ruime 7 c.q. magere 7,5.

Nu ben ik sowieso een fan van Malick, waarschijnlijk vanwege de filosofische insteek van zijn films, en al is dit debuut van hem dan nog ogenschijnlijk wat gewoontjes, ik denk toch dat het een bijzondere en filosofische film is. Het belangrijke punt is denk ik dat dit Bonnie & Clyde-achtige verhaal beslist geen variant op Romeo and Juliet is. Romeo en Julia hielden zo veel van elkaar dat ze bereid waren te doden en te sterven voor elkaar. Maar Kit en Holly houden helemaal niet van elkaar: ja, er is even een opwelling van puberverliefdheid omdat ze in de ander iemand vinden die hen aandacht geeft, maar al snel zien we Kit denigrerend tegen Holly praten en is Holly omgekeerd Kit ook snel beu (en even veelzeggend is dat Holly na haar ontmaagding vraagt of dit nu alles is waar iedereen zo'n drukte om maakt). Maar ze blijven bij elkaar, simpelweg omdat ze niet weten wat ze anders moeten doen. Sowieso is alles wat ze doen, dus ook de moordpartijen door Kit, een soort uiting van nihilisme: er is geen toekomstperspectief, geen bezinning (die tot waarde of betekenis kan leiden), er is alleen een diepe frustratie en leegte waardoor men simpelweg doet waar men zin in heeft uit gebrek aan iets beters. Ik denk dat Malick daarmee de nihilistische cultuur van de VS en zeker ook de periode van na de hippies, zoals die leidde tot de punk en No Future-generation, overtuigend in beeld heeft gebracht en dat ook op een zeer sterke, subtiele en intrigerende wijze heeft gedaan (zoals bv. Kit na z’n arrestatie tegen Holly zegt dat de moord op haar vader toch wel rot was en ze daar nog eens over moeten praten: even en natuurlijk veel te laat is er een begin van bezinning maar blijft ook die op de oppervlakte omdat er geen emotie is).

De film heeft zeker een charme en is geen moment oninteressant maar uiteindelijk is het allemaal net te vaag (‘mysterieus’ noemen de kwaliteitskranten de film) voor mij om er veel mee te kunnen: de film toont een gepassioneerde jonge vrouw (een actrice) die na te zijn verlaten door haar geliefde (een getrouwde regisseur) duidelijk worstelt met het leven, die net iets te eerlijk is waardoor de gesprekken met anderen vaak wat ongemakkelijk verlopen en waardoor ze vreemde uitbarstingen heeft. Duidelijk wordt dat ze erg romantisch is: ze veracht het leven zonder echte liefde en de boodschap is misschien dat de liefde het hoogste is en dat je beter wordt gekweld door liefdesverdriet dan een leven zonder liefde te leiden. Het kan zijn dat ik overal Fellini’s 8½ (1963) - MovieMeter.nl in zie omdat ik die film onlangs heb gezien, maar ook deze film heeft wat weg van Fellini’s film want de actrice en de regisseur van de film hadden ook in het echt een affaire; de film lijkt een rechtvaardiging van die ‘schandalige’ affaire. Net geen 3 ½ ster.

De film bevat aldoor mooie beelden – uitgekiend qua compositie en kleuren – en is aldus aangenaam om naar te kijken waarbij de stilistische gerichtheid ook een soort meditatieve rust opwekt, al is de thematiek van de film verontrustend: terwijl Banel en Adama in een Afrikaans dorp verliefd op elkaar zijn, breken met de traditie (hij is de rechtgeaarde afstammeling maar wil toch geen dorpshoofd worden en zij is met hem getrouwd maar wil tegen de sociale druk geen kinderen krijgen) en een eigen huis aan het uitgraven zijn, wordt het dorp geteisterd door de gevolgen van klimaatverandering door welke hitte en droogte de veedieren en daarna ook de mensen doodgaan. Het zet veel druk op het paar, al word je als kijker niet echt meegetrokken in het drama door de gerichtheid op stijl en de spaarzame, wat mysterieuze teksten. De boodschap van de film wordt gepresenteerd als zoiets als dat ‘ze vroeger vrij waren maar nu het kwaad waardoor de wereld voor hun ogen instort’ maar veel van deze boodschap blijft onduidelijk (waaruit blijkt het kwaad van deze mensen?), zoals ook de betekenis van veel van wat wordt getoond of gezegd vaag blijft (zoals op het einde als er een kind bij een andere vrouw wordt geboren en door de zandstorm de huisjes opeens bloot liggen: wil de film daarmee zeggen dat ondanks alles het leven doorgaat en/of er altijd hoop is?). Doordat ik de betekenis niet goed kon vatten, pakte omgekeerd de film mij ook niet echt.

Het verhaal heeft niet veel om het lijf – een man kan het niet verkroppen dat z’n beste vriend niets meer met hem te maken wil hebben – maar al snel krijg je de indruk dat alles een metafoor is zodat zelfs de details betekenis hebben. In mijn interpretatie staat het eiland voor de nog ongerepte samenleving waarin mensen geen pretenties hebben, nog dicht bij de natuur staan (gesymboliseerd door de dieren die in het huis mogen wonen) en het gezellig hebben met elkaar. Daar staat het vasteland tegenover als plek van de beschaving (de enige beschaafde persoon op het eiland – de enige die leest – is Siobhán die dan ook naar het vasteland emigreert) maar daardoor ook van de oorlog omdat prententies (jezelf willen bewijzen en je boven de ander stellen) en de zucht naar nieuws en roddel in de plaats komen van goedheid, gemoedelijkheid, rust en tevredenheid met een leven waarin nooit iets gebeurt. Ook op het eiland verdwijnt de vrede als Colm pretenties krijgt – welke onoprechtheid wordt gesymboliseerd door de maskers in z’n huis – en z’n tijd niet meer wil verdoen met ‘zinloos’ geklets maar iets ‘zinvols’ met z’n leven wil doen: hij neemt geen genoegen meer met het leven dat voortkabbelt en eindigt in vergetelheid maar wil iets blijvends scheppen, waarmee hij echter alleen zichzelf verminkt (hij is uiteindelijk een eilandbewoner) en verdeeldheid schept, gesymboliseerd door de ruzie met Pádraic die daardoor niet alleen niet meer gelukkig is maar ook z’n natuurlijke goedheid verliest.

Maar zoals het oorlogslawaai vanuit het vasteland dichterbij komt is de beschaving ook op het eiland niet meer tegen te houden en de ‘simpelen’ zoals Dominic en Jenny zijn de eerste slachtoffers. Passend bij het sprookjesachtig of mythisch verhaal is er nog een bijzondere rol voor een oude vrouw die duidelijk als heks fungeert of eigenlijk als de ‘banshee’ uit de Ierse mythologie die alles ziet, inclusief de toekomst, en zo de dood voorspelt, in dit geval het einde van de vrede en het natuurlijke bestaan op het eiland.

Het thema van leven (natuur) vs. kunst (beschaving) is oud en uitgemolken maar de film heeft ‘m in een tamelijk origineel en ieder geval aangenaam jasje gestopt: het simpele verhaaltje is goed doordacht en daarbij sfeervol in beeld gebracht en goed geacteerd. Wel maken de metaforen de personages wat bedacht en dus vreemd en onbegrijpelijk zodat je niet goed met ze kunt meeleven (waarom zou bv. een echt mens z’n vingers afknippen als hij juist met z’n vioolspel zin aan z’n bestaan wil geven?). Het is aldus een prima film die amuseert zonder ergens echt briljant of verrassend te zijn.

Van Kubricks films wordt vaak gezegd dat ze beter worden naarmate je ze vaker ziet en ik denk dat dat klopt: ik waardeer ze nu in ieder geval een stuk meer dan vroeger. Dat zou vooral voor Barry Lyndon gelden. Het ontoegankelijke van deze film is denk ik dat omdat Kubrick altijd enorm veel zorg heeft voor een authentieke vormgeving de film je echt naar de 18de eeuw transponeert en dat is voor ons een wat vreemde wereld. Maar als je er eenmaal in zit opent die wereld zich voor je en geniet je van de vormgeving: de film lijkt wel een bewegend 18de eeuws schilderij waarbij de muziek – veelal uit diezelfde tijd maar niet altijd – er tevens een choreografie van maakt. En net als een schilder is het beeld altijd een heuse compositie (in mijn recensie van Kubricks A Clockwork Orange noemde ik al Anderson die een vergelijkbare zorg voor compositie en visuele stijl heeft).

Het nadeel ervan is misschien dat velen het daardoor ook als afstandelijk ervaren (zoals je ook naar een 18de eeuws schilderij kijkt: de film voelt ook enigszins alsof je in een museum rondloopt) waarbij het meanderende en epische verhaal – de film is een verfilming van een schelmenroman uit de 19de eeuw waarin we de talrijke lotgevallen van een Ierse jongeman volgen – ook niet helpt er een doel (richting van het verhaal) of betekenis in te vinden (Fellini had in 1969 ook een schelmenroman – Satyricon – verfilmd en beide films hebben gemeen dat ze bijna meer een kunstwerk dan een film zijn). Maar die betekenis is in wezen dezelfde betekenis als die van elke film van Kubrick waarbij het ook aansluit bij de vorige maatschappijkritische film over A Clockwork Orange (elke film van Kubrick lijkt overigens aan te sluiten op de vorige): het gaat over een man die zwoegt om ‘iemand’ te worden in het leven – hij wil succes en uiteindelijk zelfs een adellijke titel verkrijgen (meer specifiek wil hij de betere positie van een ander innemen) waarvoor hij list en bedrog toepast, gokt maar ook z’n leven in de waagschaal stelt als het nodig is – maar na elk succes komt er ook weer een neergang (hij is telkens ook het slachtoffer van het onontkoombare Lot dat hij niet kan ontlopen), zodat hij uiteindelijk niet veel is opgeschoten zoals dat meestal gaat met gokspellen. Het toont een cynische maar ook erg realistische kijk op het leven: we zwoegen en zwoegen om er iets van te maken en nemen af en toe een gok of spelen vals – om geld te verdienen, om liefde te vinden, etc – maar uiteindelijk zijn we een speelbal van het Lot en gaan we met evenveel het graf in als we geboren worden, namelijk met niets. De epiloog suggereert dan ook dat hoe we ook leven en strijden, het uiteindelijk niet uitmaakt of je goed of slecht, knap of lelijk, rijk of arm bent omdat we allemaal gelijk eindigen.

Zoals ik al over Kubricks The Killing (1956) schreef lijkt dit thema van de mens die hopeloos vecht tegen z’n omgeving en de wet van de entropie ook over Kubrick zelf te gaan die als geen ander zwoegde om z’n films te realiseren tot de hoogste graad van perfectie (waardoor hij er vaak jaren over deed) waarbij kunst misschien gewilliger is dan het leven zodat Kubrick toch mag hopen dat z’n films blijvende artistieke successen zijn.

De film is een Hitchcock-achtige noir met een typische Verhoeven-stempel erop vanwege de obsessie voor de combinatie van seks en geweld. Het verhaal heeft een interessante premisse: moorden die een seksverslaafde vrouw beschrijft in haar boeken worden later in werkelijkheid gepleegd op haar minnaars, zodat ze automatisch de hoofdverdachte is maar andere personen blijken ook verdacht te zijn zodat het nog geen uitgemaakte zaak is wie de moordenaar is. De spanning c.q. de urgentie om uit te zoeken of zij de moordenaar is neemt toe als ze een boek gaat schrijven waarin de rechercheur wordt vermoordt die een eerdere moord op haar minnaar onderzoekt. In plaats van sporenonderzoek e.d. zien we een soort erotisch spel ontstaan waarbij niet alleen de verdachte vrouw maar ook de rechercheur die haar volgt zich onweerstaanbaar aangetrokken voelt tot gevaar en moord. Sowieso weet Verhoeven de aandacht vast te houden met veel seksscenes c.q. naakt, spectaculaire actiescenes en gevatte en dubbelzinnige gesprekken.

Tot zover de lol van de film. De film kreeg echter vooral negatieve kritieken en bv. Roger Ebert schrijft dat hij zich bedrogen voelde door de film: de film houdt bewust tot het eind alle opties open over wie de moordenaar is om dan in wezen willekeurig de moordenaar in de laatste shot aan te wijzen. De film had evengoed een ander kunnen aanwijzen: de film speelt met ons als kijker. Dat is zeker waar, maar ik wil dit de film niet te zwaar aanrekenen; in zekere zin past het wel bij de film waarbij het precies gaat om het bespelen/manipuleren van de ander. Wel wordt de film gaandeweg wat ongeloofwaardig en is de wijze waarop de spanning wordt vastgehouden wat gekunsteld. Maar ook dat past bij de film, zoals ook Sharon Stone zich niet schaamt te doen wat nodig is om de erotische spanning bij de kijker vast te houden.

PS. Verhoeven is eigenlijk een beetje de Nederlandse Tarantino met z’n noir-films vol seks, geweld, gevatte oneliners en het spel tussen fictie en werkelijkheid zoals in deze film tussen het boek en de moord (is het boek gebaseerd op de moord of is de moord gebaseerd op het boek?)…

Qua verhaal is de film weinig origineel: het gaat over een strijd tussen een eenzame, goede man zonder bezittingen tegen een rijke, wrede landheer over een stuk land waarbij de goede personen (de eenzame man en een vrouw en kind die hij in huis neemt zodat ze een gezinnetje vormen) na zeer moedig weerstand bieden eerst volstrekt het onderspit delven voordat ze opeens alsnog overwinnen. Het ‘vernieuwende’ is de woke-injectie waarmee het traditionele beeld van de held wordt gekanteld – de vrouwen zijn allemaal ‘sterk’ en ook de onterechte discriminatie van donkere mensen wordt aan de kaak gesteld – maar is eigenlijk cliché geworden in de ‘art house’-film. Erger is dat het simpele idee van de film niet echt sterk is uitgewerkt en de film pas in het laatste half uur of zo een beetje spannend (of in ieder geval bloederig) wordt.

Het beste aspect van de film is (voor mij althans) de filosofische vraag die de twee rivalen opwerpen: is het leven chaotisch dus onvoorspelbaar en wreed of kun je je leven plannen zoals je de wereld kunt ordenen en verbeteren? Het is de oude kwestie: tragedie (pessimisme) of socratisme/christendom (optimisme). Natuurlijk wint in de film de goede persoon en behaalt die al zijn doelen (we zijn nog niet van het christendom af) maar vervolgens gooit hij alles weer weg om het gezinnetje weer te herstellen zodat wat hij bij toeval heeft opgepikt (vrouw en kind) tijdens zijn missie toch zijn leven op onvoorspelbare wijze heeft veranderd (zodat hij de sympathie van de kijker behoudt want anders zou hij wel een erg kille overwinnaar zijn – een Byroniaanse held – en dat is dan weer niet christelijk).

Lang dreigt het een mislukte film te zijn totdat het beter wordt en de film uiteindelijk toch nog op z’n pootjes terecht komt! De film lijkt aanvankelijk mislukt omdat het enerzijds meteen veel te veel weg geeft met de orka-metafoor waarmee de film opent en het verhaal dat Moll als kind werd gepest en toen uit zelfverdediging een meisje aanviel en anderzijds de romance en de jacht op de loslopende seriemoordenaar waarbij overdreven veel clous worden gegeven dat Moll’s minnaar wel eens de moordenaar zou kunnen zijn (zoals dat zijn kleren bebloed zijn op de dag dat er weer een meisje is vermoord en zo nog tien andere clous) maar dat voor iedereen die wel eens een detectiveverhaal heeft gelezen wel moet betekenen dat hij de dader juist niet is. Het beeld is aldus enerzijds dat van een rechtschapen meisje dat ernstig in de knel zit en dat uit zelfverdediging om zich heen slaat (en half op de vlucht slaat met een andere uitgestotene) en het daarmee alleen maar erger maakt voor zichzelf en anderzijds lijkt de film te verzanden in een flauw ‘deed hij het wel of deed hij het niet’ dus de quasi-spanning wie de seriemoordenaar is. Je verlangt dan naar een twist die de film kan redden terwijl op de achtergrond de interessantere gezinssituatie speelt van een hardvochtige moeder die Moll met harde hand het verschil tussen goed en kwaad wil bij brengen. En die twist komt er: de film schiep de wat flauwe verwachtingen vooral om er mee te kunnen spelen en uiteindelijk komt alles samen in een sterk einde.

Uiteindelijk laat de film zien dat er twee soorten ‘mislukkelingen’ zijn: als iedereen vindt dat je niet deugt en je daarom uitstoot, dan kun je een bandiet worden die terugslaat en wraakt neemt maar je kunt ook als een hedendaagse heilige of martelaar het goede blijven doen (en ja, zulke mensen bestaan echt: de film lijkt daarmee wel wat op Katie Says Goodbye (2016) - MovieMeter.nl).

De film zou een experimentele film zijn en ik ben bang dat het dan een beetje een mislukt experiment is. De beelden zijn mooi maar het is mooi om het mooi zijn zonder dat er een betekenis te ontwaren valt of het verhaal er interessanter door wordt. Het probleem is dat er niet echt een verhaal is: we zien aldoor slechts een man en een vrouw om elkaar dansen – ook letterlijk – en wat hen bij elkaar brengt is naast aantrekkingskracht een mysterie. Dat mysterie is dat de man het voorgevoel heeft voor iets groots te bestaan hetgeen hij alleen deze vrouw heeft verteld. Aan het slot wordt het mysterie opgelost en toegegeven: dat behelst een aardige filosofie c.q. diagnose van het menselijk (modern) bestaan. Ik kan me daarom wel voorstellen dat de oorspronkelijke novelle van Henry James goed is maar de film is helaas alleen maar saai omdat slechts eindeloos het mysterie (het voorgevoel van de man) wordt herhaald terwijl de man en vrouw elkaar fysiek naderen voor een eerste kus (zodat aanvankelijk het mysterie de liefde lijkt te zijn).

In feite wordt een aantal zinnen – ik neem aan uit James’ novelle – eindeloos herhaald in slechts afwisselende decors en tijdvakken (we zien de man en vrouw telkens weer in een andere periode van de 19de eeuw tot en met het heden opduiken met echter telkens hetzelfde uitgesproken mysterie en om elkaar heen gedans). Maar die wisselende decors redden de film niet van een minimaal en monotoon verteld verhaal vol vermoeiende herhalingen. Zelfs voor een film van slechts 87 minuten was het een lange zit…

De film heeft interessante ideeën maar kon me weinig boeien.

De film gaat over jeugdige rebellie en echte vriendschap waarbij de vrienden nog een laatste keer samen naar een feest gaan en achterna worden gezeten door criminelen en politie: het zijn wellicht clichés die we in heel veel films tegenkomen maar deze film voelde toch heel fris.

De film is aldoor boeiend waarbij de vriendschap me echt weet te ontroeren, de humor me hardop aan het lachen maakt en de film als thriller echt spannend is. Dat laatste heeft er ook mee te maken dat in deze film – net als in veel van de betere films van Britse regisseurs – de Engelse of hier Schotse onderkant overtuigend wordt neergezet zodat je de onveiligheid en angst welhaast fysiek kunt voelen. Tegelijkertijd weet de film ook de illegale ravescene van begin jaren ’90 treffend te schetsen. In dat verband is de film ook maatschappijkritisch: het toont de grauwheid van het bestaan als gevolg van een falende politiek letterlijk in zwart-wit met slechts de muziek en de drugs die letterlijk kleur brengen. Het resultaat is een heerlijke film en een sociaal-realistisch document.

De film is niet zo raar of ondoorgrondelijk als ik verwachtte. De stijl is grotesk in de typische stijl van Aster maar ditmaal vaak met een uitgesproken komisch (in plaats van horror-)effect alsmede surrealistisch waarbij werkelijkheid, angsten, dromen en herinneringen door elkaar lopen, maar het verhaal is duidelijk: de structuur is die van een odyssee waarbij Beau na omzwervingen thuis probeert te komen, waarbij de reis in wezen vooral psychisch is omdat Beau een giftige relatie met z’n moeder heeft en daarmee in het reine moet komen. Ik geloof dat Locke in de 17de eeuw zoiets schreef als dat de liefde of zorg tussen ouder en kind wederkerig is maar niet op hetzelfde moment: als het kind jong is dient het de liefde van z’n ouders te ontvangen die het (veel) later terugbetaalt als z’n ouders oud zijn geworden. Maar sommige ouders – zoals de moeder in de film die nogal borderline oogt – eisen dat hun jonge kind hun liefde al retourneert, hetgeen het kind verstikt en beschadigt. Zo heeft z’n moeder de jonge Beau gestraft en beschadigd voor z’n ontwikkeling tot een autonoom individu en hem bewust bang gemaakt voor de wereld zoals door hem wijs te maken dat hij zal overlijden als hij seks met een meisje heeft.

De film is lang – misschien te lang – maar hij verveelde me niet: het eerste deel is ronduit hilarisch waarna de film af en toe vervalt in het kolderieke maar zowel de afzonderlijke scenes als de plotwendingen blijven fantasierijk en dus boeiend. Precies in het midden is er een metastapeling van een toneelstuk in een toneelstuk dat het leven van Beau uitbeeldt en zo een scharnierfunctie vervult naar het tweede deel met de confrontatie tussen moeder en zoon en ontknoping. Het is een zeer vermakelijke en sterke film – ook mede door het sterke spel van Joaquin Phoenix – waarmee Aster na het zwakkere Midsommar weer terug is op een zeer hoog niveau.

Net als Chocolat (Film, 1988) is de film heel saai in de zin dat er niets gebeurt: het is slechts een aaneenschakeling van scenes waarmee de dagelijkse routine van een groeje Légionaires in Afrika wordt getoond. Ofwel: trainen, eten, trainen, werken, trainen, scheren, trainen, in de discotheek naar de meisjes kijken, trainen, schaken, trainen, etc. Omdat het enige bijzondere is dat het groepje mannen dag en nacht bij elkaar is, het warm is in Afrika zodat ze niet altijd veel kleren aan hebben, zij allen extreem fit en gespierd zijn omdat zij alle dagen vooral vullen met trainen en dit gezamenlijk trainen onwillekeurig iets van choreografie heeft, heeft het allemaal iets homo-erotisch zodat je bijna de indruk krijgt dat de regiseusse de film vooral heeft gemaakt voor haar eigen plezier. Toch heeft de film wel iets, zelfs als je geen homoseksuele man bent: het heeft zoiets geks en artistieks dat het een aangenaam soort verveling geeft. Er zit een heel dun plot in (de man die de groep drilt heeft zonder reden een hekel aan een nieuweling die hij eruit gooit waarna hij er zelf uit wordt gegooid) die eigenlijk niets toevoegt, anders dan wellicht de boodschap dat het allemaal losers zijn die naar Afrika gaan om in de woestijn zich de hele dag op te drukken.

Ik heb het bijzondere van dit gezinsdrama rond een drugsverslaafde tiener niet kunnen ontdekken, niet qua filmdrama althans. Dat de film door een Belg is gemaakt lijkt deels de positieve recensies in de vaderlandse pers te verklaren. De film is eigenlijk gewoon saai – en behelst bovenal de eindeloze loop van verslaving, detox (rehab) en dan toch weer drugsgebruik want verslaving – maar het positieve is dat het allemaal wel realistisch overkomt zodat de film er niet op is gericht om allerlei onzin over drugs de wereld in te sturen zoals de meeste films c.q. mediaverhalen over drugs doen. Dat is winst. Wat overigens wel bijzonder is is de zeer hechte relatie tussen vader en zoon: die zien we niet vaak, zeker niet in verhalen over tieners die in de problemen komen, maar aan de andere kant maakt dat het drama van het 'kwijtraken' van je zoon aan de drugs natuurlijk des te dramatischer (I see what you did there, Van Groeningen! ).

Wel geeft de film in hoge mate de boodschap mee dat cystal meth de gevaarlijkste en verslavendste drug van allemaal is. Nu weet ik niet of je zoiets objectief kunt bepalen (al doet de film daar wel een poging toe met een vaag verhaal over afgestorven zenuweinden). Ik ben van de theorie dat de bron van verslaving niet de middelen maar de gebruiker is: sommige mensen zijn nu eenmaal niet tevreden met het leven zonder roes of kick en zijn aldus erg gevoelig voor verslaving c.q. zullen daarom aan alles verslaafd raken waarmee ze in aanraking komen (terwijl anderen nergens aan verslaafd raken). Nic is duidelijk zo’n soort persoon die het leven maar kleurloos vindt zonder drugs en dus niet van de drugs kan afblijven. Maar nog sterker dan de moralistische boodschap ‘don’t do crystal meth, kids!’ heeft de film de boodschap dat de omgeving van een drugsverslaafde die verslaafde noch moet hopen te kunnen helpen of afstoten maar wel moet leren loslaten. Maar dat de film een realistische boodschap heeft maakt nog niet dat het een hele goede film is.

Toen ik een jaar of 13 was las ik in OOR’s Popencyclopedie dat 13-jarige jongens de band geweldig vinden. Dat was misprijzend bedoeld maar ik herkende me erin: ik was 13 en voor mij was Led Zeppelin een openbaring van een magische muzikale wereld en ik ben altijd fan gebleven. Dus als oude fan wilde ik deze documentaire zien en hij stelde me zeker niet teleur.

De eerste helft gaat over de ontstaansgeschiedenis van de band – waar ik nauwelijks iets van af wist – zodat ik leerde dat rock ‘n’ roll Jimmy Page verliefd maakte op de electrische gitaar, dat hij al op 14-jarige leeftijd een veelgevraagd sessiemuzikant was maar na een tijdje moe werd van de te spelen muzak, de kans kreeg bij The Yardbirds te komen en na het vertrek van Jeff Beck de leadgitarist werd, dat John Paul Jones uit een vaudeville-cultuur komt en de orgel in de kerk speelde maar zelf het geluid van de bas uit de jukebox wilde maken en eveneens een succesvol sessiemuzikant werd, dat Robert Plant de bluesmuzikant Sonny Boy Williamson als voorbeeld had, de blues met eigentijdse psychedelica mengde zonder succes, dat John Bonham onder meer geïnspireerd werd door jazzdrummer Gene Krupa en het geluid van de drummers van James Brown, zich voegde bij Robert Plant maar ook gezamenlijk geen succes vonden. Dan voegt John Paul Jones zich bij Jimmy Page – twee professionele muzikanten die alle genres beheersten – die Terry Reid als zanger wilde maar die had net een solocontract getekend: Terry beveelde Robert Plant van de band Obs’ Tweedle aan en Robert haalde op zijn beurt John Bonham weer binnenboord.

The rest is history want toen ze samenspeelden gebeurde iets magisch: alle vier muzikanten voelden dat hun gezamenlijke energie en creativiteit hun leven zou gaan veranderen. Als The Yardbirds oefenden ze nog even hun nieuwe muziek voor een publiek in Zweden, namen daarna het eerste album op, tekenden bij het Amerikaanse label Atlanta om het uit te brengen waarbij Jimmy Page erop stond dat ze geen singleband maar een albumband waren – reeds als sessiemuzikant stak hij boven de rest uit omdat hij wist wat hip en wat niet meer hip was – besloten de naam te wijzigen in Led Zeppelin en veroverden ze eerst de VS en daarna Engeland. Met het tweede album werden ze echt groot waarop de documentaire tamelijk abrupt stopt, nu het verhaal hoe de band ontstond en groot werd is verteld.

Als fan heb ik genoten, zowel van de muziek als van het verhaal wat in wezen neerkomt op het succesverhaal van veel rockgroepen: sterk verschillende individuen met verschillende muzikale achtergronden die op zichzelf nauwelijks een carrière van de grond kregen weten hun talenten te bundelen waardoor er iets unieks en iets magisch ontstaat. En wat het genot van de muziek van Led Zeppelin voor bij altijd viervoudig heeft gemaakt: tegelijk hoor je alle vier muzikanten afzonderlijk de sterren van de hemel spelen (hetgeen een doel was van Jimmy Page) en op elkaar reageren. Wel is de documentaire ook een eerbetoon aan de band en hun vier leden met veel muziek zodat als je niet zoveel met die muziek hebt de documentaire een lange wat vermoeiende zit zal zijn.

Iraanse films zijn vaak positieve verrassingen maar deze vond ik tegenvallen. Of misschien snap ik ‘m gewoon niet, want het is vooral een moeilijke film. De film wil ook moeilijk zijn want voortdurend zie je dingen die pas later uitgelegd worden (zo zit bv. iemand opeens in de gevangenis en pas later leer je dat er iets is gebeurd, maar die gebeurtenis is buiten de film gelaten, waardoor hij in de gevangenis zit). De film in z’n geheel zit ook zo in elkaar, maar echt duidelijk is het mij niet geworden: naarmate de vader van het aan botulisme overleden kind dieper in de penarie komt wordt de arts die het kind lichtjes had aangereden vastbeslotener om de schuld van de dood van het kind op zich te nemen of zo. Om een of andere reden voelt de arts zich schuldig maar ik weet niet goed waarom (misschien omdat hij het kind had kunnen redden door een ambulance te bellen hetgeen hij niet heeft gedaan omdat hij niet meer verzekerd was). Erger is misschien dat het moeilijke gedoe de film er ook van weerhoudt spannend of zelfs maar echt boeiend te maken. Dat is jammer want het idee van de film is best interessant.

Fijne documentaire over deze wat onderschatte popgroep uit de muziekgeschiedenis: zoals de meesten kende ik ze eigenlijk alleen van Saturday Night Fever met die rare falsetto-zang en behoorde ik ook nog tot de discohaters maar later ontdekte ik dat ze hele mooie popliedjes hebben gemaakt in de jaren ’60 (I Started A Joke is een favoriet van me en leerde ik eerst kennen in de coverversie van Faith No More want ik luister meer naar rock) en deze documentaire laat zien dat hun succes wisselend was maar dat ze er altijd waren, ook grote hits voor andere artiesten schreven en maar liefst 20 nr. 1-hits hebben gehad. Ze wisten zich altijd aan te passen aan de nieuwe trends en ze zijn zowel een van de beste singer-songschrijvers als een van de commercieel succesvolste groepen uit de popgeschiedenis. En het lijken leuke jongens. Mede dankzij deze documentaire besef ik dat ik ernstig tekort ben geschoten in mijn respect naar deze jongens.

Doldwaze horrorkomedie waarin verschillende aspecten met betrekking tot overleden geesten (hiernamaals, haunted house en een seance) aan bod komen en waarin de humor erin bestaat dat het leven na de dood dezelfde bureaucratie en andere ongemakken kent als het eerste leven en waarin een omgekeerde ghostbuster (hij verjaagt de levenden in plaats van de geesten) de show steelt. Het is allemaal wat flauw maar wel vermakelijk, al vind ik het vervolg Beetlejuice Beetlejuice (2024) sterker (wellicht omdat het minder de mat- of sufheid heeft van de jaren ’80-stijl). Opvallend is dat Betelgeuse niet eens een hele grote rol speelt: wellicht is het wachten op de film Beetlejuice Beetlejuice Beetlejuice waarop hij echt zal verschijnen.

Ik ken de eerste Beetlejuice (1988) niet en ik geloof graag dat deze vooral meer van hetzelfde is dus niet erg origineel meer is maar ik heb erg genoten van deze knotsgekke horrorkomedie rondom Halloween, een oorspronkelijk Keltisch feest dat werd gevierd aan het begin van de winter wanneer de grens tussen de wereld van de levenden en de wereld van de doden het dunst zou zijn. Het sterke van de film is zijn enorme energie die je als kijker in z’n greep houdt, van de spannende openingsmuziek die de graven bijna voelbaar al opent tot het slot waarin alle problemen die de film gaandeweg introduceert tot hun apotheose brengt. Die energie houdt ook het tempo hoog zodat de plotontwikkeling- en grapdichtheid aldoor hoog is en verveling geen kans krijgt. Kortom, dit is topamusement.

De film bestaat uit alleen maar gesprekken. Hele lange gesprekken. Eindeloos lang. Maar het zijn op zich wel interessante gesprekken met diepgang en gevatheid (beetje zoals à la Woody Allen maar nog sneller en gevatter) die vooral ook levensecht zijn (hetgeen ook de kracht van Boyhood (2014) - MovieMeter.nl is), al wordt het eindeloze gepraat wel wat vermoeiend. Tegelijkertijd weet de film de gesprekken toch ook te cumuleren met een ontwikkeling vanuit een gelukkige buitenkant (met een wat onecht gesprek bij vrienden) naar een innerlijke relationele crisis van Jesse en Celine, waardoor de film toch ook steeds boeiender wordt en zelfs in een soort van climax eindigt.

Nu ik de film nog een keer heb gezien: de film gaat over tijd. Het meanderende gesprek van Jesse en Celine is in wezen een gemeenschappelijke stream-of-consciousness – de idealistische Celine en de cynische verhalenverteller Jesse zijn tegengesteld maar ze vullen elkaar aan – waarmee ze zich met elkaar verbinden en tegelijkertijd afzonderen van de rest van de wereld waardoor zij in het moment leven en de tijd voor hen stopt. Aldoor wordt verwezen naar de realiteit waarin elk mens en elke liefde vergankelijk is – en de film volgt het thrillerconcept dat ze precies 12 uur hebben om samen te zijn en elkaar te leren kennen – zodat een vervolg ook alleen maar een teleurstelling kan zijn. De tijd schrijdt voort naar de dood en de vergetelheid maar hun liefde houdt dat onvermijdelijke proces even tegen. Ondanks de ogenschijnlijke willekeur van de stream-of-consciousness is het gesprek duidelijk gescript en is het knap hoe alle gesprekjes het thema van de film, dat liefde ofwel het in het moment leven even de tijd stopt en de dood op afstand zet, belichamen.
In het vervolg Before Sunset (Film, 2004) is de tijd voortgeschreden met inderdaad nefaste gevolgen voor Jesse en Celine die de romantische liefde hebben opgegeven, maar de herinnering aan hun nacht in 1994 door middel hun wederzien doet toch de magie van de liefde terugkomen en uiteindelijk herleven.

De minste van de drie in de zin dat het ‘verhaal’, dus de romantische (her)ontmoeting, wat gekunsteld en minder authentiek en romantisch aanvoelt, maar dat is misschien ook de bedoeling (dit deel is dan de ‘ontnuchtering’ met zelfs gevoelens van bitterheid) en het gesprek is als zodanig wel weer leuk en interessant.