Opinions

Mijn vrees werd bewaarheid: het is niet mijn soort film. Net als bij Whiplash zien we mensen die knokken om hun droom waar te maken in de entertainmentwereld maar mis ik diepgang of iets origineels in het verhaal of de dialogen. La la land is bovenal een standaardliefdesverhaal in een semi-standaardmusicalvorm, hetgeen sowieso geen genres zijn waar ik snel voor warm loop. Het einde was wel aardig, al is de betekenis ervan en daarmee van de hele film wat vaag of dubbelzinnig: het leven is kut, je moet hard knokken om iets te bereiken en door die strijd kun je zo maar de liefde van je leven kwijtraken zodat je uiteindelijk toch ongelukkig blijft, zoiets? De film is wel goed gemaakt en heeft beslist leuke momenten, maar met name het middenstuk – waar Mia en Sebastian een stelletje vormen en er niet in slagen hun droom waar te maken – vond ik langdradig en saaiig.

PS. En wat heeft Chazelle toch met het promoten van jazz? Zelfs in deze semi-musical (semi omdat er maar een paar liedjes in worden gezongen) lijkt het vooral om jazz te gaan (en dat die muziek niet dood mag gaan)... Gaan al zijn films over jazz?

De film laat in wezen slechts het leven van een doorsnee-tiener, die zichzelf Lady Bird noemt, zien en valt precies op doordat het verder geen dramatische gebeurtenissen kent anders dan de doorsnee-drama’s van zo’n tiener zoals de eerste keer seks en ruzie met de beste vriendin. Lady Bird haat haar doorsneeleven en het 'achterlijke' stadje waar ze woont, haar vader is aardig maar haar moeder is onaardig en de enige echte ontwikkeling in de film – haar coming of age – is dat wanneer ze op eigen benen staat en eindelijk is verlost van het stadje en haar moeder ze beseft dat ze toch veel van haar moeder en het stadje van haar jeugd houdt (waardoor ze ook haar gegeven naam, Christine, weer gaat hanteren).

Het realisme van de film is zowel z’n kracht als z’n zwakte: het is best schattig en vermakelijk om naar het leven van een tiener te kijken maar zo’n doorsneeleven en afwezigheid van echte drama’s is ook wel een beetje saai. De kern is denk ik de katholieke boodschap van de non: ‘is liefde en aandacht geven niet hetzelfde?’. Ook een doorsneeleven is iets prachtigs als je er goed naar kijkt en deze film registreert dat leven goed zodat in die zin de film geslaagd is. Toch vind ik het wonder van dat gewone bestaan beter uit de verf komen bij bv. het enigszins vergelijkbare Boyhood (2014) - MovieMeter.nl dan bij deze film.

De eerste helft van de film wist me nog niet te pakken (ik vond de film vermakelijk maar niet meer dan dat) maar daarna ontpopte de film zich als een aangrijpend drama en uiteindelijk zelfs als een volwaardig bloedstollende MacBeth in z’n vrouwelijke (volgens sommigen daarom: z’n feministische) variant. Met name het puike acteerwerk van Florence Pugh tilt de film c.q. het verhaal op doordat ze je als kijker weet te obsederen door haar strijd tegen de wereld waarin zij telkens een nieuwe grens moet overtreden om haar liefde (of vrijheid of dominantie) en uiteindelijk zichzelf te redden. Het interessante is dat ze zowel slachtoffer als dader is: de film is niet moralistisch maar laat juist zien dat het echte leven niet zwart-wit maar eindeloos gelaagder en interessanter is.

Een bende misdadigers pleegt een volmaakte misdaad maar heeft buiten de oude dame gerekend bij wie ze kamers huren: als zij achter hun misdaad komt moet ze worden opgeruimd maar dat is nog niet zo makkelijk en de uiterst plichtsgetrouwe dame die kind aan huis is bij de politie waar ze bekend staat om haar fantastische verhalen trekt het langste strootje. Het is een klucht maar het verhaal zit goed in elkaar en de film – in wezen een parodie op de Amerikaanse gangsterfilm – is aldoor bijzonder vermakelijk.

De film is absurdistisch in plot, humor en vormgeving en doet denken aan de films van Wes Anderson, Roy Andersson, de Coen-broers, Thomas Jensen, Lanthimos, Kaurismäki, Dupieux en waarschijnlijk nog een aantal Iraanse regisseurs maar is toch ook origineel, al is de humor vaak wat flauw en is het meest maar onbedoeld absurdistische aspect van de film het utopisch idee dat twee culturen zonder conflict als rivieren samenvloeien in een vredig meer (zodat je niet goed weet of de film in Iran of in Canada afspeelt al lijkt het nog het meest op een Canada dat is ingenomen door Iran in een volgende Trumpiaanse land swap). Ook de elementen van de verschillende verhaallijnen komen uiteindelijk keurig samen. Al met al is de film geestig, vermakelijk en heeft het een bijzondere sfeer die een sprookjes-achtig Duizend-en-een-nacht combineert met een ijzig Noorden en warm verlichte huizen. Als de film minder verwarrend zou zijn dan zou het een volmaakte kinderfilm zijn geweest.

De film is een satire op de hedendaagse samenleving of waar die heen gaat (de film neemt als premisse dat de kwantumcomputer een revolutionaire impuls aan de financiële wereld gaat geven) maar neemt minder hooi op z’n vork dan Don’t Look Up: de film is bovenal een kritiek op de nieuwe en computer/robot-gedreven uitbuiting van flexwerkers (zoals Uber-chauffeurs) en daarnaast op dure privéklinieken die als moderne kwakzalvers zieke mensen kaalplukken zonder te genezen. Het einde is inderdaad onverwacht, vreemd en tamelijk onbegrijpelijk, al past het wel bij de diepere thematiek van de film als de hedendaagse verwarring over wie of wat je nog kunt vertrouwen: staan bedrijven en technologie nog wel aan onze kant en voor wie werkt eigenlijk Lapsis of de man van de opslagruimte waarbij elk individu van kant kan wisselen, al naargelang zijn belang. De film oogt low budget maar zit slim in elkaar en is vermakelijker dan hij oogt: het mysterie van Lapsis en de vraag hoe het met de hoofdpersoon afloopt prikkelt je nieuwsgierigheid te willen weten hoe het verhaal afloopt. En in dat opzicht past ook het open einde want filmmakers kunnen veel maar niet de toekomst voorspellen.

Zeer teleurstellende want nietszeggende documentaire. Het gaat over Sudan, de na de stroperij door de mens – de hoorns van een neushoorn brengen zo’n miljoen dollar op in Azië – enige nog overgebleven mannelijke noordelijke witte neushoorn waardoor de soort op uitsterven staat. Sudan staat vanwege de charismatische uitstraling van de neushoorn (een enorm groot dier) symbool voor hoe wij bezig zijn een massa-extinctie op Aarde te bewerkstelligen, met welk charisma Sudan ook veel bezoekers trekt waarmee denk ik dan weer z’n verzorging en bewaking kan worden betaald (maar liefst zo’n 200 mensen werken voor het behoud van Sudan). De (activistische) boodschap van de film is: als het ons zelfs niet kan schelen dat Sudan sterft dan maken de andere dieren die met uitsterven bedreigd worden helemaal geen kans.

So far so good, maar de documentaire geeft praktisch geen informatie en toont ons slechts beelden hoe toeristen Sudan komen aaien en hoe de bewakers een militaire training krijgen. Telkens wordt de vraag gesteld waarom we eigenlijk de noordelijke witte neushoorn moeten behouden maar daar komt geen duidelijk antwoord op. Ik kan er niets anders van maken dan dat de filmmaker las over Sudan, besloot dat het een goed onderwerp voor een documentaire is maar ter plekke gekomen bleek er verder geen niets interessants te melden. Tot overmaat van ramp worden we ook nog in de maling genomen: aan het eind blijkt dat het niets uitmaakt dat Sudan sterft want we hebben z’n sperma zodat er hoop is dat we door middel van kunstmatige inseminatie de twee vrouwelijke noordelijke witte neushoorns, die er blijkbaar ook nog zijn, kunnen bezwangeren om het voortbestaan van de soort veilig te stellen (ik denk dat Sudan te oud was om nog te kunnen paren maar zoals gezegd komt de documentaire ernstig te kort in het geven van relevante informatie).

De film begint als een nostalgische Midnight in Paris-achtige film over een timide, dromerig meisje dat zich meer in het London van de swinging jaren ’60 thuis voelt dan in de huidige tijd en voor wie haar droom letterlijk werkelijkheid wordt als ze kan gaan studeren in dat grote, gevaarlijke London. Maar ze is geestelijk labiel en niet alleen gaan droom en werkelijkheid steeds meer door elkaar lopen maar de droom wordt ook een nachtmerrie zodat ze in een soort psychose lijkt te belanden. Uiteindelijk blijkt het toch een standaard horrorfilmpje, inclusief geesten, zombieachtige monsters, schrikmomenten en een paar twists aan het einde. Maar dat neemt niet weg dat de thematiek – over seksuele exploitatie en dat het vroeger helemaal niet beter was dan nu – serieus blijft, dat de horrorclichés in deze film op originele, fraai vormgegeven en intense wijze zijn verpakt en dat het verhaal goed in elkaar zit, zodat het al met al een fijne en een betere horrorfilm is.

De film heeft een paar geestige momenten, met name in het begin, en de kerstboodschap is oké (je moet als familie samen en thuis zijn) maar het verhaal is rommelig, flauw, traag en eigenlijk gewoon stom.

Normaliter zijn films met Philip Seymour Hoffman erg goed, maar deze vond ik tegenvallen. De focus op een strijkkwartet belooft een hoogstaande (mooie, intellectuele) film, maar het blijkt weinig meer dan een doorsneefilm over relatieperikelen (die me weinig konden boeien).

De film is een soort Capharnaüm (2018) - MovieMeter.nl of Dickens-achtig verhaal die zich in Italië afspeelt en bevat ook enige magisch realisme waardoor de film op Fellini’s vroege films lijkt. De film is een felle aanklacht tegen de extreme uitbuiting (moderne slavernij) en grote armoede aan de onderkant van hedendaags Italië waarvan we alle vormen voorbij zien komen, van middeleeuwse feodalisme tot daklozen en uitbuiting van immigranten. De boodschap is echter tegengesteld aan die van Capharnaum want zwaar pessimistisch: de mens gelooft nu eenmaal in ongelijkheid en laat zich makkelijk bang maken zodat de wereld niet anders kan zijn dan er een van ‘dog eat dog’ waarbij iedereen de ander probeert uit te buiten. Zelfs als je een slaaf bevrijd dan weet hij niets anders dan meer ellende te vinden, zodat de afschaffing van de slavernij geen verschil maakt.

Er is echter een transcendent licht, belichaamd door de heilige die waarachtig goed is en de ander slechts wil helpen in plaats van gebruiken. Dat is de jongen Lazzaro in de film waarvan de naam (net als de titel Capharnaum dat deed) uiteraard naar de Bijbel verwijst: in de Bijbel is er een Lazarus die bedelt en een Lazarus die door Jezus uit de dood wordt opgewekt en Lazzaro van de film lijkt naar beide te verwijzen. Dat de jongen Lazzaro anders is en niet van deze wereld wordt ook benadrukt doordat hij geen ouders zou hebben, niemand weet waar hij vandaan komt en hij niet ouder wordt waardoor hij eeuwig zijn jeugdige engelengezicht behoudt. Maar zulke goedheid en zuivere onschuld – die bij Lazzaro wel grenst aan de naïviteit van een idioot – is dus niet van deze wereld en de wereld heeft dan ook geen plaats voor Lazzaro (in die zin lijkt de film op The Green Mile (1999) - MovieMeter.nl). Tegenover de glimlach van Zain in Capharnaum staat de traan van Lazzaro in Lazzaro Felice.

De film is alleraardigst maar in vergelijking met Capharnaum doet voor mij de fabelvorm van de film wat afbreuk aan Lazzaro Felice: waar Capharnaum een volwassen film over kinderen is, is Lazzaro Felice bijna een jeugdfilm over volwassenen.

Lijkt een beetje op The Rider (2017) - MovieMeter.nl maar deze heeft iets meer dramatische ontwikkeling al is die wat clichématig (de hoofdpersoon is een hele goede jongen die het echter niet redt en steeds verder afglijdt): de film is niet vervelend maar echt spannend wordt het ook niet. Wel weet de film naar een ontroerende climax toe te werken. De film lijkt een lans te willen breken voor de verliezers van de maatschappij en het is aldus een soort liedje van Bruce Springsteen in filmvorm. Een 7,5 op een schaal van 10.

Dit is een documentaire over de kunstenaar Andy Goldsworth en zijn werk. Kenmerkend voor zijn kunst is dat hij met de natuur werkt waardoor zijn kunst ook niet in een museum zal passen: het zijn werken in de natuur die daardoor ook veranderen en bij uitstek op film kunnen worden vastgelegd. Het is moeilijk om zijn kunst nader te duiden: hij herordent de elementen in de natuur tot verbijsterende werken, hij worstelt met de tijdelijkheid van het permanente en het permanente van het tijdelijke maar zeker ook onderzoekt hij de interactie tussen mens en natuur waarbij de natuur wordt vermenselijkt en de mens vernatuurd. De titel slaat naar het streven van Andy als kunstenaar: het bewerkstelligen van een kort evenwicht (tussen mens en natuur?) tussen al het vallen c.q. een moment dat even helder is alvorens alles weer tot chaos vervalt.

Al met al biedt de film een prima alternatief aan een bezoek aan een tentoonstelling van een hedendaags kunstenaar.

Ik heb een zwak voor Texas Chainsaw Massacre en deze film begint geheel in de fijne slasher-stijl van de zieke familie maar transformeert dan snel naar een heel ander genre, namelijk van misdaadfilm met een groepje criminelen op de vlucht en schietpartijen. Aan het eind is er al een even vreemde en geforceerde transformatie van Jed van een door en door goede jongen naar het kwaadaardige monster dat we kennen van de Texas Chainsaw Massacre. Aldus een onevenwichtige film met nog wel enkele vermakelijke scenes.

Ik weet niet precies hoe Granik het doet maar de film is verpletterend en zeer ontroerend (net als haar vorige film Winter's Bone (2010) - MovieMeter.nl). De film begint nota bene op een manier die wat saaiig is en waarvan je denkt ‘ik had net zo goed naar een documentaire over daklozen kunnen kijken’ maar hij gaat onder je huid zitten waarbij je om het meisje Tom gaat geven en voor je het weet zit je in een emotionele roller coaster en te vechten tegen de tranen.

De film gaat overigens niet over daklozen maar over PTSS en weet op dat thema, net als bv. de film Brødre (2004) - MovieMeter.nl, bijzonder te imponeren. Het rottige van de onderkant van de samenleving is vaak dat de mensen het er niet alleen materieel moeilijk hebben maar ook diep eenzaam zijn (zie bv. Rabot (2017) - MovieMeter.nl). In deze film zijn de mensen die uit de samenleving zijn gevallen echter puur goed, maar soms kan goedheid en zelfs liefde een gebroken psyche niet meer helen. Sommigen moeten voor altijd blijven vluchten, voor altijd figuurlijk en letterlijk dolen.

Een van de beste films van 2018.

Ik denk dat de film opzien baarde omdat de twee zelfdestructieve hoofdpersonages – de een een alcholist die zichzelf wil dooddrinken en de ander een prostituee – niet worden ‘gered’ (zoals de prostituee in Pretty Woman wordt ‘gered’) maar hun zelfdestructieve leven eenvoudig samen voortzetten. Wat die duistere kant betreft is het eerste deel met de ontslagen Ben die dronken elke meid probeert te versieren en de prostituee Sera die onder de knoet van haar paranoïde Letse pooier zit spannender dan het tweede deel: als de pooier verdwijnt en ze gaan samenwonen dan hebben ze elkaar in feite al gered (ze hebben elkaar ook nodig om zich staande te houden). Wat dan resteert is de romantiek waarbij de liefde zich bewijst doordat zij bij elke man acteert en alleen bij hem zichzelf is en hij – tot haar frustratie – met elke vrouw seks wil(de) behalve met haar maar vooral doordat de geliefden elkaar accepteren en onvoorwaardelijk liefhebben zoals ze zijn – de een een alcholist en de ander een prostituee – en ze dus ook geen reden hebben om te veranderen. Tegelijk – en dit is denk ik de kracht van de film – vinden ze ware liefde bij elkaar omdat ze beiden niet normaal zijn: zijn dronkenschap is ontwapenend voor haar en maakt dat hij haar niet als een prostituee ziet zodat ze elkaars ware zelf kunnen zien. In de zin dat eerst ziekte de liefde mogelijk maakt is de film decadent te noemen.

Geloofwaardig is het allemaal niet: als je zo veel drinkt als hij overleef je het nog niet één dag, een prostituee die elke man kan krijgen zou niet kiezen voor zo’n dronkenlap en het is mysterieus waarom hij zich nog steeds dood wil drinken (de reden is hij vergeten, vertelt hij haar) nu hij ware liefde heeft gevonden. De film heeft ook een komische kant zodat we het ook niet te serieus moeten nemen of eigenlijk: niet te letterlijk moeten nemen want de boodschap is serieus. Die boodschap is een dubbele zoals je in dronkenschap dubbel ziet, je familie je heeft verlaten omdat je drinkt en je drinkt omdat je familie je verlaten heeft en je zelfmoord pleegt door te drinken en je drinkt door zelfmoord te plegen: liefde accepteert elk gebrek en alleen het gebrek maakt liefde mogelijk.

Sean Baker heeft aan de film meegewerkt en de film voelt ook een beetje als The Florida Project: op een documentaire-achtige manier wordt een gezin gevolgd die er normaal uitziet maar waarvan de leden zo hun eigen problemen en geheimen hebben waarbij vooral vanuit het jonge kind wordt gekeken dat geen idee heeft wat er allemaal gebeurt terwijl ze onbewust een belangrijke spil is van de verwikkelingen. Een kritiekpunt is misschien dat het plot geen sterke focus heeft, anders dan dat het allemaal goed komt, maar dat houdt denk ik verband met de blik van het kind: de film begint ermee dat zij door een caleidoscoop kijkt en de film toont het gezin ook op de wijze van een caleidoscoop. Sowieso zijn de verhaallijnen in de film interessant, soms spannend en soms ontroerend, waarbij het realisme van de film de kwaliteit flink verhoogt. De film lijkt zelf kritiek te uiten op de tradities: op bv. het verbod op het gebruik van de linkerhand maar vooral op de netelige positie van vrouwen in een patriarchale samenleving waarbij de verschillende generaties vrouwen op hun eigen manier de traditie doorgeven maar ook ondermijnen. Al met al is het een hele fijne film.

De film gaat over een idealistische en door en door goede en schuldbewuste lerares die liever haar eigen leven geeft dan een ander de schuld geeft maar die evengoed het mikpunt wordt van een hetze van zo’n beetje iedereen tegen haar omdat zij de dief heeft gefilmd en tegelijk niet wil oordelen, welk contrast wel enig drama en welke escalatie wel enige spanning oplevert maar dat uiteindelijk niet levert: er is geen ontknoping (we leren niet wie de dief is), climax (we leren niet hoe het afloopt) of verrassende wending. Het slot is althans onbegrijpelijk maar waarschijnlijk nietszeggend: we zien de leerling, die een persoonlijke vete met de lerares uitvecht, de Rubiks kubus oplossen met erna geometrische beelden van de schoollokalen en de leerling triomfantelijk door de politie de school uitgedragen. Het is een aardige maar uiteindelijk toch weinig bijzondere film die als Duitse inzending voor de Oscar teleurstelt.

De films van Aki Kaurismäki lijken erg veel op die van Jim Jarmusch: ze richten zich op de verworpenen der Aarde die – ongelukkig in de liefde en geen cent op zak – proberen te overleven aan de onderkant van de samenleving, waarbij de zwaarte van de thematiek wordt verluchtigd met droogkomische humor – het zijn komedies – en een vleugje romantiek. Deze doorbraakfilm van Kaurismäki lijkt helemaal op een Jarmusch-film omdat hij in de VS afspeelt: het is een roadtrip van een excentriek uitgedoste polka-band uit de Europese toendra die wordt uitgebuit door hun manger maar die zich in de VS telkens aanpast aan de lokale populaire muziekstijl en uiteindelijk succesvol wordt. De opkomst van deze films in de jaren ’80 is misschien een reactie op het neoliberalisme dat eveneens in die tijd opkwam in de politiek en zowel de films als Jarmusch als Kaurismäki doen mij sterk denken aan de films van Charlie Chaplin die reageerde op de recessie (Grote Depressie) van zijn tijd maar die qua genie ver boven Jarmusch en Kaurismäki uitsteekt (de films van Jarmusch en Kaurismäki lijken wat amateuristische afgietsels van Chaplins werk). Zeker deze film van Kaurismäki blijft steken in middelmatigheid met een wat flauw plot en aldoor wat flauwe humor.

Normaliter vertelt een documentaire het verhaal van een beroemd persoon – hoe z’n jeugd verliep, hoe hij z’n eerste successen boekte, etc – maar deze documentaire is op zoek naar ‘verhalen’ zodat Chet Baker en mensen die hem hebben gekend anekdotes vertellen die ze zich kunnen herinneren. Het maakt de documentaire rommelig waarbij ook de ankedotes zelf weinig gestructureerd worden verteld, maar het idee zal zijn dat dat bijdraagt aan de jazz-feeling want in ieder geval in de jaren ’50 toen Chet Baker een ster was was jazz een wilde levensstijl van beatniks en andere hippe gasten vol seks en drugs.

Het gevolg is dat je niet heel veel wijzer wordt van Chet Baker en z’n muziek. Het belangrijkste is denk ik dat zijn opmerkelijk coole (zwoele) jazz – in tegenstelling tot de in die tijd gangbare frenetieke hardbop – het gevolg is van het zwoele leven aan de Westcoast vol strand, zon en romantiek (zoals later de Beach Boys qua pop). We leren dat Chet als muzikant het makkelijk had: hij speelde zo voor de vuist weg zonder te hoeven studeren. En bovenal dat hij charmant, charismatisch en fotogeniek was, zodat ook het sterrendom hem kwam aanwaaien, maar ook dat hij manipulatief en harteloos was zodat hij de vele vrouwen maar ook mannen die hij inpalmde met z’n charmes gewetenloos misbruikte en bedroog waarbij hij ook verslavingsgevoelig was: het is weliswaar anekdotisch bewijs dat de film opdient maar het lijkt erop dat hij een klassiek voorbeeld is van de sociopaat. De vrouwen schijnen dat niet erg te vinden: hij had altijd een zwerm mooie vrouwen om zich heen – ook in deze documentaire – waarbij je geen grens lijkt lijkt te kunnen trekken tussen groupie, vriendinnetje en echtgenote. Hoe dan ook, Chet Baker was altijd op zoek naar een ‘high’ en als je zijn leven, persoonlijkheid en muziek in één woord kunt samenvatten dan is dat het allemaal moeiteloos lijkt te ‘zweven’.

Zijn asocialiteit maakt het portret van Chet Baker onsympathiek en ook de vele opgediste anekdotes zijn niet echt interessant. Tel daarbij op de eindeloze reeks jazzmuzikanten en liefjes waar Chet mee gespeeld heeft die langskomen en mijn conclusie is dat dit echt een film voor de fan is. Voor de niet-fan heeft het weinig te bieden.

Hele saaie biopic over de twee popbands Zoopark en Kino in Leningrad en een driehoeksverhouding tussen de frontmannen en een meisje begin jaren ’80. Ik heb niet veel gemerkt van de Russische en/of communistische context die de biografie wat sfeer en karakter had kunnen geven, anders dan dat de songteksten vooraf door de censuur moesten (maar dat was geen probleem) en dat het publiek niet mocht dansen (maar ook dat was geen probleem want het publiek genoot toch wel van de muziek). Er zitten aldoor vervelende stukjes ingeweven waarin gewone Russen in de bus en zo spontaan en vals Westerse popliedjes gaan zingen (met de overbodige disclaimer dat dit niet echt is gebeurd), welke stukjes erg genant zijn. Ik was blij toen de film voorbij was; het enige positieve van de film is dat het herinneringen en nostalgie opwekt naar de rock ‘n’ roll en punk in het Westen die – in tegenstellig tot die in Rusland – wel opwindend was.

De film is gebaseerd op de gelijknamige novelle van Zweig uit 1922. Zweig was sterk beïnvloed door Freud en het verhaal zit dan ook tjokvol psychoanalytische symboliek. Deze betekenissen maken de film gelaagd en interessant terwijl de film als zodanig dus visueel al wonderschoon en het verhaal aangrijpend is.

De film gaat over een onbeantwoorde liefde van een jong meisje. Voor hem is zij slechts een van zijn vele veroveringen: hij sublimeert tegelijk zijn seksuele driften in zijn kunst (pianospel) waarbij hij aldoor naar het hogere streeft en niet door heeft dat de echte liefde altijd voor hem stond maar die hij niet zag. Hij is een narcist die alles wil hebben maar daardoor geen contact heeft met de werkelijkheid (in tegenstelling tot de latere echtgenoot van het meisje die voor de realiteit staat): hij vertelt aldoor leugens en leeft in z’n eigen werkelijkheid. Zij leeft echter ook in een droomwereld maar die is een spiegelbeeld van de zijne: hij is voor haar (onbewust) de vader die ze jong is verloren (Elektra-complex) en terwijl hij het (seksuele) verlies van de moeder probeert te compenseren door alle vrouwen in zijn bed te krijgen (Oedipus-complex), idealiseert zij hem (door middel van zijn prachtige pianospel) om zich volledig aan hem te onderwerpen terwijl zij hem als persoon net zo weinig kent als hij haar kent. Zoals zij in het restaurant alle landen bezoeken zonder er echt te komen, beleven zij de liefde zonder die echt te kennen. Hun liefde is dan ook catastrofaal omdat het voeg of laat schipbreuk lijdt op de rots van de werkelijkheid.

Zoals gezegd zit de film vol psychoanalyse met ook een rol voor Oedipus en Elektra (zoals ook dat haar zoontje in haar bed wil slapen), maar de film gaat aldus bovenal over het psychoanalytisch begrepen groeiproces naar volwassenheid dat een proces is van verwerking van verlies (onthechting van je moeder) waarbij veel mensen, zoals de vrouw en man van het verhaal, proberen dat verlies te compenseren door middel van romantische liefde die een liefdesobject – een ander of zichzelf – idealiseert en zich daaraan vastklampt. Daarbij speelt de film zich af in het Wenen van begin 20ste eeuw waar Freuds leer kon bloeien omdat de maatschappelijke codes zeer beperkend waren waardoor de seksuele lust wordt onderdrukt en werd gesublimeerd maar ook tot de pathologieën van de liefde leidde waar deze film over gaat. Al met al is het een mooie, rijke en fascinerende film.

In de Koude Oorlog hoorde je vaak zeggen dat onderdrukking geen kunst voortbrengt met de Sovjet-Unie als bewijs. Deze film wordt op dezelfde manier vaak geprezen als een hoogtepunt van de Sovjet-films die mogelijk was door het mildere klimaat – minder onderdrukking – na de dood van Stalin in 1953. Wat dat betreft heeft de film me dubbel verrast. Aan de ene kant dat ook deze film nog steeds duidelijk een propagandafilm is zoals Poetin ze nog steeds graag ziet: de Russische jongens die hebben gevochten tegen het fascisme zijn helden die eeuwige roem verdienen en degenen die niet hebben willen vechten zijn lafaards die onze eeuwige verachting verdienen. Aan de andere kant dat het ook een prachtige, beklemmende film is over het eeuwige verdriet van de jonge vrouw wiens verloofde is gesneuveld. Haar verdriet is zeer invoelbaar wat er ook mee te maken heeft dat de veelgeroemde actrice die de jonge vrouw speelt een charismatische verschijning is die je aan het beeld kluistert en dat de filmtechniek van over elkaar heen schuivende beelden de kijkervaring intens maakt.

De creatieve vrijheid die het mildere klimaat gaf leverde dus vooral meer aandacht voor het kleine persoonlijke verhaal temidden van de grote gebeurtenissen: we zien een dolverliefd stel maar als de oorlog uitbreekt meldt de jongen zich aan voor de oorlog en zonder afscheid te hebben kunnen nemen verliest zij het contact met hem en de film eindigt ermee dat de oorlog is afgelopen maar dat zij hem niet kan verwelkomen omdat hij niet is teruggekeerd. De symboliek van de kraanvogels die overvliegen, waar de film mee begint en eindigt (en ook tussendoor het thema blijft), is me niet duidelijk: mogelijk staat het voor de vrede (in Japan staan kraanvogels voor geluk en vrede), die werd onderbroken door de oorlog, wellicht ook voor de eeuwige liefde van het stel of voor de terugkeer of hoop omdat voor de jonge vrouw de tijd is stil blijven staan sinds haar geliefde weg is en haar leven niets meer is dan het wachten op zijn terugkeer.

De film laat de voorbereiding en het feest zien dat een jong stel houdt ter afscheid van hun vrienden in Hannover omdat ze naar Berlijn verhuizen en is dan ook een wat drukke chaos. Dingen lopen daarbij ook niet zoals verwacht waarvan het mislukken van het eten en de verandering van de gastenlijst nog de minst ingrijpende zijn. De film weet het boeiend te houden maar de wijze waarop de nieuwkomers zich meteen thuis voelen en men slingert van intense liefde voor elkaar (ook voor mensen die men niet kent) naar intense ruzie en weer terug is ook wat ongeloofwaardig en soms irritant. De heftige emoties zullen echter als een soort katharsis moeten worden gezien waarbij ongemakkelijke waarheden aan het licht komen, want na het feest is het leven van de personen niet meer hetzelfde. De film is aldus een Generatie Z-variant op een bekend thema en in die zin tamelijk interessant maar heeft ook een paar zwakheden.

Aardige film, maar toch wat tegenvallend omdat ik hem met zijn 140 minuten wat langdradig vond. Of misschien was ik wat teleurgesteld toen ik even dacht een spannende thriller te krijgen, nu de film zich leek te ontwikkelen tot een strijd tegen een corrupte burgemeester, en de film een andere wending kreeg waarbij de film een hervertelling van het Bijbelse verhaal van Job werd en de hoofdpersoon (Nikolai) alles kwijt raakte – zijn huis, zijn vrouw, zijn zoon, zijn vrijheid – en iedereen geloofde dat hij dat ook had verdiend. De film blijkt bovenal een aanklacht tegen de corruptie van de Russische Staat en de Russische kerk te zijn: de politie en politici zijn corrupt, het recht functioneert niet, de kerk spant samen met die corrupte staatsmacht om de conservatieve moraal op te leggen (Pussy Riot kwam nog zijdelings voorbij op de TV van de hoofdpersoon) en de eigen priester van Nikolai legt wel het verband met Job (‘waarom moet mij dit allemaal overkomen?’) maar betwijfelt ook direct de vroomheid van Nikolai aangezien die nooit naar de kerk ging e.d. zodat die ook eigenlijk geen redding hoefde te verwachten. En die redding komt ook niet…

Bij het verhaal van Job citeert de priester enkele Bijbelregels over het zeemonster Leviathan waarin wordt verteld hoe machteloos wij tegenover de kracht van dit oerwezen staan. De traditionele interpretaties van Leviathan varieren: in de christelijke traditie wordt hij vaak geassocieerd met Satan, maar hij is ook wel voorgesteld als de belichaming van de chaos – de macht van de natuur, zo u wilt – voordat God (morele) orde schiep. De regisseur Zvyagintsev heeft aangegeven dat hij met de titel naar het bekende werk van Hobbes verwijst, waarin ‘Leviathan’ naar de Staat verwijst die op Aarde absolute macht heeft. Al is Nikolai beslist geen heilige (verre van dat), toch is het duidelijk dat hij zijn vreselijke lot als nietige burger te wijten heeft aan de corrupte wereldse Leviathan waarin alles om geld en macht draait. Een opvallend ‘magisch-realistisch’ moment in de film is het skelet van een walvis of zeemonster op het strand dat uiteraard ook naar Leviathan verwijst en zo lijkt aan te geven dat Hobbes’ sociaal contract, waarin de burgers hun natuurlijke vrijheid inleveren in ruil voor veiligheid, corrupt is dus schipbreuk heeft geleverd, nu Nikolai de gevangenis in gaat voor een misdaad die hij niet heeft gepleegd. Volgens Zvyagintsev speelt het verhaal zich slechts af in Rusland omdat hij Rusland nu eenmaal het beste kent: het verhaal beoogt dus niet een specifieke aanklacht tegen Rusland (of Poetin) te zijn maar universeel te zijn. Gelet ook op het feit dat er geen redding komt voor Nikolai, lijkt het erop dat in de wereld van Zvyagintsev God niet bestaat en dat Leviathan nog altijd de alleenheerser op Aarde is en het individu overal ter wereld aldus machteloos tegenover de wereldse machten van natuur en politiek staat – met zelfs Hobbes’ ‘goede’ Leviathan als de sterfelijke God die veiligheid en vrede biedt als een illusie die hooguit op papier kan bestaan.

Ik denk dat The Beatles zo ver boven de andere popgroepen en artiesten uitstegen omdat ze niet alleen goede songwriters waren maar ook oprecht geïnteresseerd waren in alle nieuwe vormen van muziek die ze konden vinden om die vervolgens op te zuigen, van artistieke avantgardegroepen zoals The Velvet Underground tot Indiase ‘klassieke’ muziek en hedendaagse Westerse kunstmuziek. Zowel Paul McCartney als John Lennon werden – toen hun muziek serieuzer werd – geïnspireerd door avantgardecomponisten zoals John Cage, Luciano Berio en Karlheinz Stockhausen. Bv. Revolution 9 is direct geïnspireerd door Berio’s (derde deel van) Sinfonia. Maar Berio was (net als The Beatles) weer geïnspireerd door met name de elektronische muziek en musique concrète van Stockhausen die wereldberoemd was geworden door z’n wonderschoon elektronisch werk Gesang der Jünglinge uit 1956 (zie m’n eerste bericht in dit draadje over elektronische muziek). The Beatles waren zo’n fan van de muziek van Karlheinz Stockhausen dat ze zelfs een foto van de componist op de hoes van hun album Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band plaatsten. Maar waar Berio zelf een fan was van The Beatles, leren we in deze documentaire over Stockhausens project Licht dat Stockhausen alle populaire muziek totaal minachtte.

Ook andere grote popartiesten bestudeerden overigens de muziek van Stockhausen waaronder The Who, Pink Floyd, Jefferson Airplane, The Grateful Dead, Frank Zappa en later Björk (alsmede jazz-grootheden zoals Miles Davis) en onder meer de experimentele groepen Can en Kraftwerk zouden bij Stockhausen in de leer zijn geweest, maar hun enthousiasme voor Stockhausens muziek lijkt niet te zijn overgeslagen naar het poppubliek. Ikzelf ben geheel opgegroeid met popmuziek maar in mijn muzikale honger heb ik als 13-jarige of zo qua klassieke muziek ook Mozarts 20ste pianoconcert en een werk van Stockhausen op een cassettebandje opgenomen (ik heb geen idee hoe ik aan die werken kwam). Uit gebrek aan cassettebandjes heb ik snel erna Stockhausen overschreven, zodat ik niet meer weet welk werk ik had opgenomen, maar ik kreeg er weldra spijt van want dat werk deed me wel wat. Stockhausen geldt als mogelijk de belangrijkste muziektheoreticus van na de Tweede Wereldoorlog die zijn muziektheorie in allerlei artikelen e.d. uitlegde, maar toch is zijn muziek vrij toegankelijk, waarschijnlijk omdat Stockhausen toch vooral vanuit zijn gevoel of intuïtie componeerde (tegen de achtergrond van zijn baanbrekende muzikale theorieën en experimenten), zodat je geen muziektheorie hoeft te kennen om zijn muziek intuïtief te kunnen waarderen. Je hebt alleen een open muzikale geest nodig om Stockhausens avontuurlijke stappen in nog onontgonne muzikale terreinen te kunnen volgen, welke ruimdenkendheid bij de gemiddelde popliefhebber klaarblijkelijk ontbreekt – Stockhausen verfoeide alle muziek die geen kunstmuziek is omdat alleen kunstmuziek open staat voor nieuwe ideeën – maar die bij The Beatles en ook bij mijzelf wel aanwezig was zodat ik altijd een liefhebber van Stockhausens muziek ben gebleven.

Deze documentaire is gemaakt door Oeke Hoogendijk die met Mijn Rembrandt een vreselijk slechte documentaire had gemaakt maar ondanks dat zij hier een beetje dezelfde procedé volgt van observeren wat er achter de schermen in de kunstwereld gebeurt (zonder dat we iets leren over de kunst zelf) vanwege mijn liefde voor Stockhausens muziek wilde ik ‘m toch zien. Deze documentaire observeert een beetje de totstandkoming van het grootste muzikale project aller tijden: een uitvoering van Stockhausens operacyclus Licht. Stockhausen was een modernistisch (en daarmee op het abstracte gerichte) componist in de zin dat hij de gehele wereld wilde omvatten en een universalistische boodschap van verbroedering en spirituele verheffing uitdrukte – zijn muziek is in die zin wereldmuziek à la lettre – waarbij hij in dit werk bijna letterlijk alles wil omvatten in de vorm van een “eeuwige cyclus” van de dagen van de week: het werk bestaat uit 29 uur muziek, verdeeld over zeven opera’s ofwel dagen waarvan niet één het begin of het einde van de cyclus vormt.

Licht is Stockhausens levenswerk, maar zoals verwacht leren we in de documentaire niet veel over de muziek als zodanig: het laat vooral de dirigent en Stockhausens gezin (Stockhausen is in 2007 gestorven) spreken over hoe ambitieus het project is en hoe zij er tegen aan kijken. We leren dat Stockhausen helemaal voor z’n muziek leefde, dat hij egoïstisch en kinderlijk was, ook modern qua liefde was met eindeloos veel minaressen en z’n leven lang het bed met meerdere jonge vrouwen tegelijk deelde en dat hij zijn vrouwen plus zijn zes kinderen inlijfden in zijn muzikaal universum waarna we leren over de muzikale projecten van de kinderen, dat Stockhausen kinderen die kritiek op zijn muziek hadden nooit meer wilde zien (univeralisme leidde aldus ook tot totalitarisme) en dat uiteindelijk al zijn kinderen met hem braken maar zich na zijn dood ook weer met hem verzoenden. De boodschap is dat genieën beter geen kinderen kunnen nemen en dat Stockhausen zelf een groot kind was die daarom zulke open, utopische muziek kon maken. We leren dat in Licht niet alleen de zangers maar ook de muzikanten moeten acteren en dat de muziek waanzinnig complex is; de seriële muziek van onder meer Stockhausen die alle klassieke wetten van ritme, melodie en harmonie doobreekt is een marteling voor zowel de uitvoerende als de luisteraar volgens een weduwe van Stockhausen. Ook is er even aandacht voor het bekendste stukje uit het werk waarin een strijkkwartet vanuit vier helicopters speelt. Op Wikipedia lees je overigens interessantere informatie over Stockhausen en z’n muziek die de documentaire overigens wel onderstreept: zo noemde Stockhausen de aanslagen van 9-11 het grootste kunstwerk omdat zowel de kunstenaars als het publiek sterven tijdens de uitvoering ervan…

De documentaire cirkelt op een weinig interessante wijze rond z’n onderwerp van Stockhausens muziek met tal van onbelangrijke details, zoals dat Stockhausens schoenmaat 46 is, met de focus vooral op de problematische gezinssituatie zonder veel licht te werpen op Stockhausens muziek. Het tekent Hoogendijk die opnieuw laat zien geen goede kunst- of muziekdocumentaire te kunnen maken, al is het prijzenswaardig dat zij in ieder geval aandacht geeft aan Stockhausen die zowel als persoon als wat zijn werk betreft wellicht de meest controversiële figuur in de muziekgeschiedenis is. Dat maakt zelfs het oninteressante kijkje in zijn privéleven toch nog een beetje interessant en het nodigt uit om snel naar Stockhausens muziek, die avantgarde en een zekere intuïtieve maar abstracte schoonheid combineert, te gaan luisteren.

Zoals we enigszins gewend zijn bij Anderson heeft de film weinig plot maar zijn de scenes steevast vermakelijk en interessant. In feite vertelt het een clichématige romance – jongen valt voor meisje dat echter afhoudt omdat hij niet het soort man is waar ze in is geïnteresseerd maar ze hebben een klik, zijn jaloers als de ander een scharrel heeft en uiteindelijk beseft ook zij dat hij de ware voor haar is – maar doet dat op authenthieke wijze waarbij de film autobiografisch voelt en met name ook het tijdsbeeld van begin jaren ’70 dus van 50 jaar terug (met ook leuke muziek uit die tijd) overtuigend wordt overgebracht.

Spannende en goedgemaakte SF-thriller. Het enige probleem met de film is dat zij clichématig en voorspelbaar is omdat het idee – 10 kleine negertjes en een ruimtemonster als moordenaar – al vaak tot film is gemaakt. De film zal daarom vooral op een nieuw filmpubliek indruk kunnen maken; mensen met enige filmervaring raden vanaf het begin al correct hoe de film zal verlopen. Het helpt ook niet dat zelfs de crew in de film al snel inziet dat ze kansloos zijn en de hoop zelf ook al opgeven. Hooguit is het verrassende en aardige dat bij deze film helemaal niemand overleeft, hetgeen ook goed past bij de huidige pessimistische tijd.

Wat betreft het cliché- en voorspelbare, is het misschien aardig een vergelijking te maken met The Shape of Water (zie https://www.moviemeter.nl/film/1114681/info/150#4682107): daarin worden bewust filmclichés gebruikt (‘citeert’) opdat de ervaren filmliefhebber die zal herkennen bij wijze van een ode aan de filmgeschiedenis terwijl Life ze gebruikt (‘jat’) om een nieuw filmpubliek te kunnen verrassen met een oud trucje hetgeen Life inferieur maakt.

De film c.q. het verhaal is een aardige poging de mystieke eenheid van alles te verbeelden, al is de aanpak op een bepaalde manier ook erg Amerikaans en weinig verrassend in onder meer z’n wens het particuliere (individualisme) te overwinnen en fascinatie voor het bovennatuurlijke; het had ook een zoveelste film van Spielberg kunnen zijn. Het eerste deel haakt daarbij aan bij de actuele klimaatcrisis: het verbeeldt de apocalyps dus “het einde der tijden” hetgeen ook een erg Amerikaanse obsessie is die al in eindeloos veel films is verbeeld en vanuit dat beslist ook religieuze perspectief een bovennatuurlijke mysterie toevoegt in de vorm van een advertentie waarin Chuck wordt bedankt voor z’n 39 geweldige jaren als het enige (de “laatste meme”) dat overblijft terwijl de rest instort. Nog in datzelfde deel wordt de film eigenlijk al uitgelegd: alles is wiskunde waarbij de mens enerzijds een minuscuul deeltje is van het geheel (zodat het hoogmoed is te denken dat wij het universum kunnen vernietigen) maar – zoals het gedicht van Walt Whitman leert – waarbij elke geest ook het hele universum omvat hetgeen de film de literaire vorm geeft van het einde van Chuck als microkosmos van het einde van het universum (ik merk op dat het concept van de microkosmos waar de film op is gestoeld oeroud is).

Vervolgens komt er nog een tweede mysterie bij: de koepelruimte van Chucks grootouderlijk huis bevat een geheim dat het zien van de toekomst in de vorm van het zien van de dood van mensen blijkt. Me dunkt dat dit het temporele aspect van het microkosmos-idee behelst: het verleden/heden omvat de toekomst en omgekeerd bevat de toekomst het verleden om welke reden het verhaal tegen de chronologie in wordt verteld. Het is een gruwelijk geheim want als je je eigen dood hebt gezien dan resteert niets anders dan erop wachten hetgeen in het eerste deel over de apocalyps ook berusting impliceert: als de wereld eindigt dan volgt er na paniek en hysterie een periode van wachten of terug gaan naar je jeugdliefde of jeugddroom (met de bekende moraal dat je beter je hart volgt voordat het te laat is). Tot slot is er de rode draad van het dansen: het staat denk ik voor het onbewuste aspect naast de wiskunde als het bewuste, rationele aspect van de wereld waarbij ook die twee in wezen één zijn (zoals Shelling al zei: de natuur is geest in onbewuste vorm en geest is natuur in bewuste vorm). Wiskunde (als het verstandelijke der dingen) maakt dat we begrijpen maar belangrijker is nog dat we genieten van het korte leven dat ons is gegeven (ook erg Amerikaans) hetgeen de dans (als het hart der dingen) symboliseert en uitdrukt.

Zoals al vaak gezegd lijkt de film op The Road (2009) - MovieMeter.nl en Leave No Trace (2018) - MovieMeter.nl. De film lijkt ook wel wat op It Comes at Night (2017) - MovieMeter.nl en alle andere zombiefilms: het is opnieuw een post-apocalyptische film waarin vader en dochter zich moeten schuilhouden in het bos. De film heeft echter weinig spanning en focust met name op de vader-dochterrelatie – een “love adventure” in goede en slechte tijden – die als zodanig universeel is: de film lijkt een metafoor voor hoe je als vader je dochter wilt beschermen tegen de boze buitenwereld in het besef dat je haar toch eens zult moeten loslaten. De film is ook lekker seksistisch want wars van de progressieve mantra dat er geen verschillen bestaan tussen man en vrouw in de zin dat het duidelijk laat zien dat het vanwege de biologie (voortplanting en zo) echt heel anders is om als vrouw dan om als man in de wereld te zijn geworpen (in de film uitvergroot tot de situatie om als enige vrouw in de wereld te zijn overgebleven na de apocalyps), al staat dat er niet aan in de weg dat de vrouw net zo goed de held kan blijken.

De film heeft aldus goede ideeën maar de film lijdt er wel onder dat ie nogal saai is: de eindeloze vader-dochtergesprekken zijn best interessant maar wat veel van het goede nu daar zo’n beetje de hele film mee is gevuld. Anders dan met name Leave No Trace wist deze film me emotioneel niet aan te grijpen. De film is wel aldoor sfeervol qua de mooie beelden van de natuur en stoffige, oude huizen.