Opinions

De debuutfilm The VVitch: A New-England Folktale (2015) van Eggers was bijzonder, authentiek en interessant. Maar het gothische The Lighthouse is behalve dat nog meer: het is razendspannend en een meesterwerk. Dat wil zeggen: in het begin was ik sceptisch en leek de film alleen maar bijzonder vanwege het zwart-witte, hetgeen vooral donkere beelden opleverde, maar gaandeweg werd ik steeds meer door de beelden en het verhaal opgeslokt. Halverwege voelde de film als een nieuw soort Eraserhead (1977): een vreemde en bevreemdende afdaling in het onderbewuste. En als dan de alcohol rijkelijk gaat vloeien wordt de film steeds intenser en voelt de film als een delirium. Zeker de laatste helft van de film heb ik ademloos ondergaan. Deze film is een trip en een instant horrorklassieker.

Wellicht is de film zo sterk doordat het elementen als isolement en waanzin, irritatie en machtsmisbruik, storm en mythologische ‘sterke’ zeemansverhalen tot een kolkende massa weet samen te smeden, waarin ook beeld en verhaal samensmelten en je net als de protagonist kopje onder in gaat.

We leren vooral dat Rutger Hauer – de bekendste Nederlandse acteur – eigenlijk niet kon acteren maar met zijn blonde, godachtige verschijning en zijn typisch Amsterdamse vrijbuitersmentaliteit de top bereikte. Hij was een frisse wind want nam niets serieus, behalve z’n vrienden en het leven zelf, en hij was daarmee niet alleen een dichter in woord maar ook in daad, maar de documentaire is een beetje te veel een hagiografie naar mijn smaak die Rutger bijna letterlijk neerzet als een god.

Een mooie film in de letterlijke zin van het woord: ik besloot de film te gaan kijken vanwege de mooie, artistieke beelden uit de trailer en in dat opzicht stelt de film niet teleur. Het verhaal stelt niet zo veel voor waardoor de film enigszins gaat slepen, maar hij wordt gered doordat in eerste instantie de film een meditatieve en surrealistische bekoring heeft en later de film met de warmte van de moeder-zoon-relatie in contrast met (en in reactie op) het drama van de ongelukkige jeugd van de moeder zelf toch nog een emotioneel aangrijpend aspect blijkt te herbergen. Al met al een bevredigende film.

In de VS was Limelight (1952) geen succes en werd er zelfs geboycot omdat Chaplin werd verdacht van communistische sympathieën, maar in Europa en Japan was de film wel een groot succes en dat is zeer begrijpelijk want het is weer een hele fijne, bijna geniale film. Juist deze film bevat overigens geen politieke elementen maar is nog sterker dan z’n andere films autobiografisch waarin ook het verlies van succes een belangrijk thema vormt: waar hij in The Circus (1928) zijn succes speelt, speelt hij hier een comediant (Calvero) die geen enkel succes meer heeft (het publiek loopt bij z’n shows weg) en die zwaar drinkt, melancholisch terugkijkt op zijn vroegere succesen en filosofeert over het leven. De film is dan ook serieus, zoals ook Calvero zelf in de film zegt “I'm through clowning. Life isn't a gag anymore. I can't see the joke. From now on, I'm a retired humorist.” Evengoed zit er doorlopend humor in de film die nog altijd heel goed is (en wellicht zelfs beter dan in z’n meest succesvolle films zoals Modern Times): net als Calvero heeft hij nog steeds genoeg “ideas” maar is hij het publiek ontgroeid dan wel is het publiek hem ontgroeid (‘As a man gets on in years he wants to live deeply. A feeling of sad dignity comes upon him, and that's fatal for a comic. It affected my work. I lost contact with the audience, couldn't warm up to them.”). In ieder geval moet hij plaats maken voor de nieuwe generatie artiesten (en minnaars), die overigens hun eigen problemen hebben en vanwege hun gebrek aan levenservaring misschien nog wel meer met het leven worstelen. Bovenal is de humor en ernst bij Chaplin altijd in wezen identiek: hij is een meester om het drama van het menselijk leven – onze angsten en dromen, onze hulpeloosheid en schaamte, onze klunzigheid en leedvermaak – te tonen en in deze film vult hij dat nog aan met tal van levenswijsheden over hoe door te gaan met leven, ondanks tegenslagen.

Zoals gebruikelijk in Chaplins films schuilen achter de lichtvoetigheid grote thema’s en levensvragen en deze film is er rijk mee gevuld. De film gaat over niets minder dan de zin van het leven (met de mooie uitspraak “What do you want meaning for? Life is a desire, not a meaning. Desire is the theme of all life!”), over waarheid (“In the few years I have left, I must have truth. Truth. That's all I have left. Truth.”), over plankenkoorts die ook voor het leven zelf geldt (“Life can be wonderful if you're not afraid of it”), de film is een ode aan de liefde en het leven (“But there's something just as inevitable as death, and that's life”), over falen (“Not that I care for success, but I don't want another failure”) en sterven en weer opstaan, maar de film gaat ook over het afscheid nemen van het toneel en van het leven. Het is een lange film maar verveelt nergens want de kwaliteit is constant hoog waarbij – zoals bij alle goede films van Chaplin – de film zowel grappig als ontroerend, zowel lichtvoetig als diepzinnig is en je rijker de bioscoop verlaat dan je erin ging.

Mooie film en een echte tranentrekker (ik geef het niet graag toe maar ook ik hield het niet droog). Het eerste deel in India ziet er prachtig uit want India is een kleurrijk land en het verhaal van kleine Saroo is intrigerend. Het tweede deel vind ik een langgerekte filmversie van Spoorloos en vond ik minder intrigerend. En hoe hij dan uiteindelijk toch nog zijn geboorteplaats vindt is wat ongeloofwaardig. Wel worden effectief de tranen opgewekt; ergens in het midden is er een emotioneel hoogtepunt met de jalebi’s en natuurlijk nog een keer aan het eind.

Helemaal geen slechte film, al is het natuurlijk een geüpdate versie van Invasion of the Body Snatchers: waar de bron van de ellende in het oorspronkelijk verhaal uit 1955 buitenaardse wezens zijn, is in deze eigentijdse versie genetische manipulatie de bron. In die zin is de film ook een waarschuwing voor de gevaren van genetische manipulatie.

Net als in de oorspronkelijke The Body Snatchers zit er een hoop interessante filosofische thematiek in: afgezien van de kwesties van voortplanting, zelfbehoud en exploitatie met name ook die van identiteit en authenticiteit. Hoe weet je of iemand ‘echt’ is of slechts toneelspeelt (hetgeen uiteraard een prima thema is voor een film!)? En wat wil je zijn: jezelf maar ongelukkig of niet jezelf maar wel gelukkig? En wat is jezelf zijn, nu we altijd veranderen (zeker ook puberende kinderen)? Net als in The Body Snatchers speelt psychologie een opvallende rol met zaken als masshysterie en verdringing waarbij je ware zelf nog tevoorschijn moet worden gebracht. En wie gedraagt zich gekker: degene die niet zichzelf is of degene die paranoïde is omdat hij denkt dat anderen niet zichzelf zijn (hetgeen bij het originele verhaal ook wel is gelinkt met de McCarthy-heksenjacht van begin jaren ’50 op communisten)? Zijn mensen in een ingroep niet altijd wat raar, zeker tegenover outsiders? Spreken de mensen die zich conformeren de waarheid of juist de ‘gekke’ eenling? Uiteindelijk is het zo een intelligent soort zombiefilm die mij wel bevalt.

Wat betreft de thematiek van voortplanting, zelfbehoud en exploitatie is deze film realistischer dan The Body Snatchers in de zin dat lichamen niet worden gedupliceerd door zaden uit de ruimte een maar (mild) gezombificeerd door een virus zoals dat zelfs in extremo daadwerkelijk voortkomt in de natuur (maar dan niet door een virus): de bekendste voorbeelden zijn de schimmel Cordyceps met een soort LSD- c.q. hypnotisch effect die mieren in ‘zombies’ verandert waardoor die mieren zichzelf de dood injagen ten einde de schimmel te verspreiden en de parasiet Toxoplasma gondii waardoor ratten zelf naar katten toelopen en zo eveneens zichzelf de dood in jagen teneinde de parasiet te verspreiden (en welke parasiet mogelijk ook persoonlijkheidsveranderingen bij de mens zou bewerkstelligen). In de film wordt de parasiet intelligent gekoppeld aan zaken als het moederinstinct, resulterend in de vraag of Joe (het kind) of Little Joe (de plant) het probleem is.

Wel is de film in sommige opzichten slordig uitgewerkt: actiescenes zijn duidelijk nep (zelfs bij het autorijden hebben ze niet de moeite genomen de kilometerteller die op nul blijft staan uit beeld te houden). Ook het plot overtuigt niet altijd (hoe kan het bv. dat juist Alice die al die tijd een Little Joe in huis heeft niet geïnfecteerd raakt?). En de soundtrack is vreemd: zo klinkt er bv. hondengeblaf om de spanning op te voeren zonder dat er honden zijn. Qua vormgeving ging de aandacht duidelijk naar de kleuren die bijzonder/mooi zijn. Echt spannend wil de film ook niet worden, ondanks de spannende muziek, maar hij is hij wel aldoor boeiend vanwege de rijke thematiek.

Aan de ene kant schetst de documentaire het leven van “Little Richard”, zoals je van een biografische documentaire verwacht. We leren dat Richard opgroeide in een religieuze gemeenschap en fanilie, dat hij al vanaf jonge leeftijd een ster wilde worden maar dat z’n vader zijn homoseksualiteit niet accepteerde en hem het huis uitzette. Richard geraakte in dragshowkringen – de enige context waarin homoseksualiteit of ‘queer’-uitdossing werd getolereerd – en ontwikkelde z’n kenmerkende zang vanuit z’n gospel-achtergrond en pianospel op basis van Ike Turners percussieve voorbeeld. In die tijd was black music alleen voor zwarte mensen maar vanwege de radio begonnen ook blanke tieners naar zwarte muziekzenders te luisteren waarbij Little Richard vooral landelijk bekend werd door z’n optredens in rock ‘n’ roll-films: rock ‘n’ roll trok een nieuwe categorie mensen aan – tieners – die nog even wild en onverantwoordelijk hun gang konden gaan voordat ze volwasen werden. De energieke en wilde shows van Little Richard – hij ontkleedde zich, ging op de piano staan, etc – was zo beschouwd het summum van rock ‘n’ roll en daarmee de nieuwe jeugdcultuur (en ook achter de schermen ging het er wild aan toe met doorlopend seksorgieën). Alle latere succesvolle artiesten zijn in wezen imitatoren – of vriendelijker gezegd: kinderen of erfgenamen – van Little Richard: James Brown, The Beatles (Paul McCartney), The Rolling Stones (Mick Jagger), Otis Redding, Jimi Hendrix, David Bowie, Queen (Freddy Mercury), Prince… de lijst is eindeloos.

Rock ‘n’ roll en z’n rebellie heeft dan ook een opvallende queer-basis hetgeen typisch postmodern is: het indelen in hokjes is typisch modern – in die zin is LHBTI typisch modern – maar het neerhalen van alle hokjes in de vorm van fluïditeit en transgressie (‘queer’) is typisch postmodern en Little Richard is bij uitstek postmodern doordat hij alle hokjes of grenzen overstijgt. Niet alleen bracht hij zwarte en blanke tieners samen als zijn fans, maar ook mannelijkheid en vrouwelijkheid (androgyniteit), welke combinatie essentieel is voor het succes van rock ‘n’ roll, die van oorsprong zwarte muziek was, als basis van popmuziek: Fats Domino beslechtte ook de scheiding tussen zwart en blank publiek maar Fats was niet wild zoals Little Richard was. Little Richard was daarentegen enerzijds beslist gevaarlijk – hij was rock ‘n’ roll – maar vanwege z’n vrouwelijkheid en impliciete homoseksualiteit vormde hij tegelijk geen bedreiging voor blanke meisjes in de ogen van blanke mannen. Evenzo vloeien religie (devotie) en seksualiteit (ongeremdheid) in Little Richard samen: aan de ene kant was Little Richard zeer gelovig en trok hij zich regelmatig terug uit de rock ‘n’ roll als ‘devil music’ om andere zondaars te verlossen en gospel te zingen, aan de andere kant zijn zijn popteksten zeer seksueel (die om die reden door anderen moesten worden gekuist of cryptisch gemaakt worden) en leefde hij ook als een rock ‘n’ roll-beest met veel seks en drugs. Dat is niet nieuw (ik denk dat rhythm & blues in wezen gospel in seculiere vorm is waarbij niet de liefde tot Jezus maar tot een ander persoon wordt bezongen) maar Little Richard lijkt schizofreen in zijn aldoor heen en weer slingeren tussen de twee polen. Daarbij vereerde hij als popicoon niet God maar zichzelf: hij noemde zich de ‘innovator’, de ‘originator’ en ‘architect of rock ‘n’ roll’ ofwel de god – de schepper – van rock ‘n’ roll en van zichzelf.

Dat houdt verband met het tweede aspect van de documentaire: het gebrek aan erkenning voor het genie van Little Richard (en andere zwarte artiesten). Waar zwarte artiesten aan de basis staan van rock ‘n’ roll zijn het vaak blanke artiesten geweest die er met het succes vandoor zijn gegaan – zoals Elvis Presley – omdat het blanke publiek moeite heeft met zwarte artiesten. In ieder geval was het een levenslange frustratie van Little Richard hetgeen – in combinatie met z’n flamboyante queerness - zijn zelfverering verklaart: aldoor benadrukte hij dat hij mooi is (tegen de afwijzende blikken of oordelen over zijn queer-uiterlijk en misvormd lichaam) en dat hij de king of rock ‘n’ roll is die is bestolen van die erkenning. Wat dat betreft is het mooi dat Elvis Presley zelf tegen hem heeft gezegd: ‘You don’t have to worry: you will always be the one true king of rock’ n’ roll’. In de meest essentiële zin is Little Richard ook onweerlegbaar de ware king of rock ‘n’ roll: door zijn opvallende queerness en flamboyante shows die het publiek oproepen om – net als Richard zelf – zich te laten gaan, is hij een icoon van het jezelf mogen zijn waarmee hij de jeugd heeft bevrijd en het pad voor de popmuziek na hem heeft geëffend.

Ik ken de eerdere versies niet maar deze versie, die zeer goede recensies heeft gekregen, vond ik zo saai als een kostuumdrama saai kan zijn. De film gaat erover dat vrouwen (in die tijd dus in de 19de eeuw) niet zelfstandig in hun levensonderhoud kunnen voorzien en alleen vooruit kunnen komen c.q. een leuk leven kunnen leiden door met een – liefst rijke – man te trouwen. Het verhaal voegt daar de leuke metalaag aan toe dat de schrijfster van dit verhaal Little Women een van de eerste vrouwen is die wel zelfstandig succesvol werd maar dat wel doet door de heldin van haar verhaal te laten trouwen om zo aan de romantische verwachting van de vrouwelijke lezers te voldoen. Net als Marx en Engels al op filosofisch-historische gronden deden wordt zo het romantische huwelijk ontmaskerd als een in wezen economische kwestie die het patriarchaat in stand moet houden.

Maar afgezien van de leuke metalaag heeft de film niets te bieden. De film is bovendien vermoeiend doordat je aldoor nieuwe personages en namen moet proberen te onthouden en aldoor nieuwe kleine, plotontwikkelingen moet proberen te volgen (terwijl de film heen en weer in de tijd en van hot naar her springt in de ruimte), zonder dat het ergens ook maar een beetje interessant wordt. De film bestaat uit weinig anders dan 132 lange minuten van oninteressant vrouwengeklets. Zoals in de film al wordt gezegd is dit verhaal over een alledaags leven van een paar zussen en al hun romantische en andere sores ronduit oninteressant. Maar anders dan de film suggereert wordt zo’n leven niet opeens interessant door het op te schrijven. Althans, ook een alledaags leven kan beslist op een boeiende manier worden verteld of uitgebeeld maar daar is dit verhaal c.q. deze film voor mij (misschien omdat ik een man ben?) totaal niet in geslaagd.

De film zal misschien niet bedoeld zijn als kerstfilm want het is een remake van een oude Japanse film (Ikiru) maar het voelt wel als een kerstfilm en is wat dat betreft net te laat uitgebracht in Nederland.

De film gaat immers over een bureaucratische dus strikt zakelijke gemeenteambtenaar die net als z’n collega’s eigenlijk niets doet (de belangrijkste les voor een nieuweling is dat de toren werk op z’n bureau ook vooral hoog moet blijven), maar als hij hoort dat hij ziek is en niet lang meer te leven heeft dan beseft hij dat hij is geworden als het kind in de speeltuin dat zich niet verzet als z’n moeder hem roept maar al zat te wachten om naar binnen te gaan in plaats van te spelen en te genieten. Hij probeert dan ook aan het einde van z’n leven weer te leven en niet simpelweg te wachten tot hij dood gaat. Maar dat is makkelijker gezegd dan gedaan, want hoe moet dat eigenlijk: leven? Uiteindelijk ontdekt hij dat hij verantwoordelijkheid moet nemen en persoonlijk in actie moet komen, dus de bureaucratie opzij moet zetten, om goede dingen voor de gemeenschap te doen. In het bijzonder regelt hij een speeltuin waarmee hij ook zelf het leven en het geluk hervindt.

Zo is zijn transformatie van ‘mr. Zombie’, die al half dood is en zich heeft vervreemd van anderen, naar een gepassioneerd mens die weer kan genieten en die zich geliefd maakt bij de medemens in wezen als die van Scrooge en sluiten we het jaar toch nog af met een moraliserende kerstboodschap.

Misschien niet wereldschokkend maar toch een bijzonder sympathiek filmpje. Swaziland is een land waar 25% van de volwassenen besmet is met HIV zodat er veel weeskinderen zijn. Deze film laat een paar van zulke weeskinderen (onder leiding van een professionele kinderboekenschrijfster) een verhaal bedenken en vertellen. De grote kracht ervan is dat niet alleen de kinderen uiteraard vooral uit hun eigen leven putten voor het verhaal – zodat ze in feite hun eigen, niet al te fijn, levensgeschiedenis vertellen – maar dat omgekeerd ze zo onbewust ook leren auteur te worden van hun eigen leven zodat ze niet opgeven en hun lot in eigen hand nemen.

Blijkbaar zijn er niet alleen Tarantino-epigonen maar ook Wes Anderson-epigonen: deze film is een modern sprookje helemaal in de visueel mooie en absurd-humoristische stijl van Anderson. De film ziet er dan ook mooi en interessant uit maar de inhoud blijft helaas achter: herhaling is kenmerkend voor sprookjes maar hier worden de repetitieve gebeurtenissen en running gags snel eentonig dat men wel probeert te voorkomen door de kijker telkens op het verkeerde been te zetten maar de wijze waarop is veelal flauw zoals ook de humor meestal flauw is.

The Lobster is een verrassend leuke en goede film. Vanwege wat ik las over waar de film over gaat (bij wijze van science fiction of comedy), verwachtte ik een vervelende onzinfilm waardoor het even duurde voordat ik besloot ‘m toch maar te gaan zien, maar de film bleek meteen vanaf het begin intelligent, leuk en boeiend. De film zit vol absurditeiten, zodat je ‘m kunt opvatten als een over twee uur uitgesponnen Monty Python-sketch, maar deze film heeft veel meer diepgang dan het werk van Monty Python. De absurditeiten zijn vaak zo gruwelijk dat ze eerder shockeren dan de lachlust opwekken. In feite is lachen wel het laatste wat je doet bij deze film zodat ik het geen comedy zou willen noemen. Naarmate de film vordert, wordt de serieuze ondertoon ook steeds sterker en waar velen er de evidente thema’s als liefde en eenzaamheid in zien, zie ik die thema’s vooral als vehikels voor waar de film volgens mij echt over gaat: over hoe we met ‘de ander’ omgaan, meer in het bijzonder hoe we eisen dat anderen zich conformeren aan onze dogma’s en hoe wreed en onmenselijk we daarin zijn. Zelfs de uitgestotenen en eenzamen ontkomen niet aan dezelfde interne logica van groepsvorming met wrede onderdrukking als gevolg. Nergens lijkt de mens aldus zichzelf te mogen zijn en elkaar als ‘de ander’ te kunnen respecteren en liefhebben. De film is volgens mij daarom ook geen science fiction (de film pretendeert ook niet in de toekomst af te spelen) maar meer een maatschappijkritische satire (waarbij ik me afvraag of de filmmaker ook de vluchtelingencrisis in gedachten had bij het maken van deze film). De film is hoe dan ook erg origineel in zijn uitwerking van de thema’s. De enige film waar hij me een beetje aan doet denken is het eveneens briljant-bizarre (en vrolijke en zeer kleurrijke) The Grand Budapest Hotel, maar The Lobster is dan de grauwe, donkere tegenhanger daarvan.

Het begin van de film doet sterk aan Hereditary denken. Daarna lijkt de film meer de gebruikelijke, wat clichématige, horrorkant op te gaan maar evengoed blijft de film intelligent met elementen uit verschillende (intelligente) klassiekers als The Shining en The Others (naast Hereditary), hetgeen een verademing is nu horror vaak synoniem is met hersenloze pulp en wansmaak. De film lijkt ook wat op Ich Seh, Ich Seh, hetgeen een eerdere film is van de regisseurs, maar dan met een Hereditary-infuus hetgeen voor mij de kwaliteit heeft verhoogd.

Al met al mengt de film intelligent drama en intelligente horror met horrorclichés, inclusief schrikmomenten, zodat het beide publieken zou kunnen aanspreken (al getuigt de reactie voor de mijne dat de film wellicht eerder tussen wal en schip valt) en ik vond de mix in ieder geval goed werken: de film is daardoor tegelijk realistisch, boeiend, spannend, intens en eng. Waarschijnlijk een van de beste horrorfilms van de laatste 10 jaar.

Het idee van de film is wellicht meer een bekend filosofisch argument tegen de mogelijkheid om de toekomst te kennen (voorspellen) dan een science fiction-cliché: als je de (eigen) toekomst kent dan kun je de toekomst ook veranderen zodat je de toekomst niet kunt kennen (als je bv. weet dat je morgen op weg naar werk wordt aangereden door een auto, dan kun je dat eenvoudig voorkomen door morgen thuis te blijven). De film gebruikt dit om een alternatieve geschiedenis te geven: doordat twee zussen aan de vooravond van WO II de toekomst kunnen zien kunnen ze niet alleen dansen op David Bowie maar ook het Britse leger van inlichtingen voorzien waarmee het verloop van de oorlog en zelfs de wereld na de oorlog wordt veranderd waarmee bv. David Bowie weer verdwijnt (de toekomst wordt “een herinnering die vervaagt”).

Tot zover is het overzichtelijk maar de film weet er een flinke puzzel c.q. warboel van te maken: niet alleen worden er meerdere alternatieve toekomsten/geschiedenissen geopend, maar omgekeerd lijken de vrouwen en mannen al in de jaren ’30 meer 21ste dan 20ste eeuw (de vrouwen domineren de mannen en bv. “Father always said, gender divide is an artificial construct”) en zou de film zelf een verzameling filmfragmenten uit de jaren ’30 en ’40 zijn met een mix van archiefbeelden (documentaire), vervalsing en film in het heden (van de oorlog) of in de de (vervaagde) toekomst. Niet alleen wordt de tijd zo volledig overhoop gehaald maar je raakt ook kwijt wat er nu (in het kader van de film) wel en niet gebeurd is (het slot suggereert dat de zussen – net als wij – al snel in de toekomst zagen dat het verkeerd zou aflopen voor zowel de wereld als zijzelf als Lola zou worden gebruikt om de geschiedenis te veranderen zodat Lola wordt vernietigd). De film is zo erg postmodern, verwarrend en in ieder geval bijzonder maar ik weet niet goed of de film briljant is of een mislukt experiment: de tijd zal het leren.

Omdat het boek beroemder is dan Kubricks verfilming wil ik het boek bij de bespreking betrekken. Anders dan de meesten zullen denken gaat Nabokovs Lolita niet simpelweg over een pedofiel die op 12-jarige meisjes jaagt maar staat Lolita voor een mythisch figuur: enerzijds de oeroude nimf – een soort elf – die de (krachten der) natuur (die voorafgaat aan de beschaving en er als het ware onder stroomt) belichaamt in de vorm van een jong, naakt meisje dat ons betovert en verleidt en anderzijds de vulgaire want commerciële mythologie die Amerika van zichzelf schept door middel van zijn glamour-magazines, Hollywood-films, reclames etc met eveneens het doel ons te betoveren te te verleiden. Het meisje Dolores is echt maar Lolita – de naam onder welke zij Humbert betovert en verleidt – is niet echt: Lolita is als het typisch Amerikaans wat vulgair kauwgom kauwend meisje de fantasie van Humbert. De roman staat in het teken van deze dubbelzinnigheid, dubbelspel en dubbelgangers. Nadat Humbert en Lolita seks hebben gehad in het hotel is er de onvermijdelijke ontnuchtering: de betovering verdwijnt, de twee zitten met elkaar opgescheept en irriteren elkaar waarbij Humbert paranoïde wordt. Net als met de betovering in het eerste deel verdwijnt met de paranoia het onderscheid tussen werkelijkheid en verbeelding en krijgt de ‘onschuldige’ Humbert een alter ego in de perverse Quilty (Humberts schaduw in letterlijke en Jungiaanse zin) die Lolita een rol geeft in zijn pervers toneelstuk en zo misbruikt.

Dit postmoderne spel met werkelijkheid vs. fictie met aldoor verdubbelingen en daarmee de gelaagdheid van het verhaal verdwijnt min of meer in de film (net als het fraaie en virtuoze taalgebruik waarmee Nabokov alles beschrijft) die zich noodzakelijkerwijs met name richt op de plot van het verhaal die ik nooit de sterkste kant van de roman heb gevonden. Er zitten enige aanpassingen in het verhaal en de film benadrukt de rol van de moeder en Humberts jaloezie meer dan de roman zoals ik me die herinner, Quilty heeft een opvallend komische rol gekregen (gespeeld door Peter Sellers) en de film kent geen scherpe tweedeling in het verhaal. Het hoogte- en omslagpunt van de uiteindelijke seks komt niet eens duidelijk voor in de film die vanwege de censuur het verhaal moest kuisen. Het doel van Kubrick was evengoed om het schokkende aspect van de roman naar voren te halen – het vroegrijpe meisje als de nimf Lolita (Humbert noemt haar “nymphet”) verleidt Humbert en windt haar om haar vinger zodat beide partijen op hun eigen manier zowel onschuldig als schuldig zijn – is denk ik gelukt en binnen de beperkingen die Kubrick had heeft hij het “onverfilmbare” verhaal zo goed als mogelijk verfilmd.

Meteen vanaf de eerste minuut is het griezelen geblazen en voelt de film als een klassieke, claustrofobische en dreigende horrorfilm die je direct en tot het einde meesleept en je op het puntje van de stoel laat zitten: de film gebruikt alle bekende thema’s van het genre – van sadistische seriemoordenaars tot satanisme, Charles Manson en poppenhorror – en alle registers worden opengetrokken om het eng te maken van enge muziek en harde geluiden tot monsterlijke figuren en rondspetterend bloed maar het voelt nergens gekunsteld en alle elementen zijn gemengd tot een weinig voorspelbaar dus spannend verhaal over een FBI-agent die vanwege haar onderzoek naar de moorden een vreselijk geheim uit haar eigen kindertijd ontdekt. De film heeft misschien wat kleine plotgaten en het is opvallend dat je aldoor het laatste puzzelstukje zoekt dat tegen het einde wel erg expliciet wordt gegeven maar dat kan de pret niet drukken. Het verhaal heeft een surrealistisch aspect – zoals gezegd gaat de film mede over onderdrukte herinneringen – dat ook visueel wordt uitgeleefd in heftige flashbacks maar ook door de unheimische interieurs van de ene keer gotische drukte en warme kleuren (dat doet denken aan spookhuizen) en de andere keer steriliteit en koude kleuren (dat doet denken aan zieken- en slachthuizen) waarbij de lijkbleke ‘longlegs’ en de realistische poppen het helemaal afmaken: de film voelt als ‘horror on paddo’s’, waarbij je in een (bad) trip wordt gedompeld, en dat is een heerlijke, intense belevenis. Kortom, ofschoon het postmoderne horror zal zijn – een pastiche van horrorklassiekers en een hommage aan B-horrorfilms – is het wat mij betreft zelf een klassieke horrorfilm geworden die je ouderwets laat genieten.

De film oogt amateuristisch en is enorm traag en saai, maar als je niet in slaap valt raak je in een soort trance of droomtoestand zoals de film zelf ook het onderscheid tussen droom (of geloof) en werkelijkheid opheft. Omdat de film gaat over doodgaan en de Thai blijkbaar in reïncarnatie en geesten geloven heft de film in die droom bovenal de grens tussen dood en levend alsmede mens en dier op. Al met een bijzondere ervaring.

De film is een stuk beter dan de trailer doet vermoeden. De trailer lijkt een karikatuur van Berlusconi te beloven met louter bunga bunga-parties met blote meisjes en een seniele president als middelpunt. Maar ik vind dat de film Berlusconi toont als een intelligente, serieuze en zelfs poëtisch-intellectuele man (en een groot zanger!) die meer verslaafd is aan succes dan aan seks (en meer aan het leven dan aan geld). De film toont eigenlijk maar één feest bij hem thuis waarbij dan ook nog de boodschap is dat hij geen interesse heeft in al die meisjes maar eigenlijk zijn slechte relatie met z’n vrouw wil herstellen. En de gemiddelde Nederlandse film uit de jaren ’70 bevat (bijna) meer bloot dan deze film. De 70-jarige Berlusconi in deze film is eigenlijk eenzelfde soort melancholieke en levenswijze man, die niet kan accepteren dat de dood nadert, als de oude mannen uit z'n vorige films.

De film oogt bovenal als een soort Sorrentino-versie van The Wolf of Wall Street (2013) - MovieMeter.nl, inclusief de opkomst en de neergang van het imperium; het toont Berlusconi als een succesvolle verkoper, als de man die dromen weet te verkopen en mensen te verleiden waardoor in hem kapitaal, macht en seks op natuurlijke wijze samenkomen (want kapitalisme, democratie en seksuele aantrekkingskracht berusten allemaal op de kunst van het verkopen c.q. verleiden). Maar zelfs voor de man die bovenal van het leven houdt gaat z'n rol z'n ware ik overheersen, zodat de zeepbel ook een keer in elkaar moet klappen, welke implosie wordt gesymboliseerd door de aardbeving in L‘Aquila.

Het aantrekkelijke van de film is het quasi-intellectuele, gevatte gebabbel waarmee de hele film is gevuld in combinatie met de mooie beelden waardoor de film aldoor interessant blijft (en dat kenmerkend lijkt voor Sorrentino’s stijl), al had de film best een stukje korter gemogen. Een dikke 7.5.

Ik ben een grote fan van David Lynch maar deze film vind ik niet een van z'n sterkste. Weliswaar is de film weer lekker verwarrend en surrealistisch, weet ie daardoor aldoor te boeien en heeft ie enkele fantastische scenes (zoals de op TV aldoor voorvertoonde clip op het feestje: What do you mean? You're where right now? 'At your house.' waar meer horror in zit dan in alle Halloweenfilms bij elkaar), maar de film mist de wauw-factor en laat me wat onbevredigd achter. Zelfs met de gunfactor die ik Lynch geef haalt de film slechts met moeite de vier sterren voor mij.

Omdat deze film volgens velen zo geweldig is, heb ik twee keer geprobeerd de film te kijken. De eerste keer hield ik het al na een kwartier gezien omdat ik de film als dodelijk saai ervoer; nu heb ik me gedwongen de film af te kijken maar ik vind het nog steeds een saaie film.

Blijkbaar mis ik iets essentieels van de film; in ieder geval begrijp ik niet eens de typering drama/komedie voor de film want in mijn ogen is de film puur romantisch en is er in geen veld of wegen drama of komedie te bespeuren: ik zie slechts twee personen die zich stierlijk vervelen in den vreemde maar die elkaar zeer boeiend vinden zodat zij het niet vervelend vinden (ze zitten beiden in een ongelukkige relatie waarin ze emotioneel verwaarloosd worden zodat de aandacht voor elkaar ook precies hetgene is wat ze nodig hadden). Nu ben ikzelf romantisch genoeg om te kunnen genieten van een verliefd stelletje, maar 90 minuten kijken hoe twee verliefde mensen om elkaar heen dartelen is toch wat te veel van het goede: na een half uur hoopte ik van harte dat ze met elkaar de koffer in zouden duiken zodat we dat achter de rug hebben en er nog wat andere dingen zouden kunnen gebeuren waardoor de film misschien beter uit te zitten wordt maar helaas, dat gebeurt niet.

De verliefdheid vond ik wel mooi en aandoenlijk in beeld gebracht (daarom toch nog 2½ sterren) maar misschien omdat ik de personen Bob en Charlotte niet interessant vond is de film toch vervelend, waarbij misschien ook meespeelt dat de chagrijnige grondstemming van Bob en zijn onophoudelijke stroom van net iets te flauwe grapjes (wat eventjes aandoenlijk is omdat hij ondanks z’n gesomber in ieder geval probeert leuk over te komen en de humor in alles probeert te zien) me op de zenuwen gingen werken.

Net als Mijn Rembrandt gaat deze documentaire puur over de (perverse) kunsthandel: over Leonardo da Vinci, zijn tijd, zijn genie en zijn kunst leren we precies helemaal niets maar er komen wel eindeloos veel kunsthandelaren en dergelijke voorbij die vertellen hoe hard ze hun best hebben gedaan om het schilderij te kopen en verkopen vanwege het geld. Ik denk dat elk minuut over de artistieke kwaliteit van het werk eindeloos veel interessanter zou zijn geweest dan zo’n lange documentaire over louter macht en kapitaal in de kunsthandel maar de treurige boodschap van de film is denk ik dat de artistieke waarde helemaal niet meer van belang is en het alleen nog maar gaat om geld en macht.

Het eerste deel gaat over de restauratie en het ingewikkelde authenticatieproces waarbij overigens nog steeds onopgehelderd is of en zo ja, in hoeverre Leonardo het schilderij zelf heeft geschilderd waarbij het werk wel als een typische Leonardo oogt maar misschien juist te typisch waardoor het weer verdacht wordt. Om toch iets over het schilderij te zeggen: het is een prachtig schilderij dat zowel krachtig als vaag en zowel uitdrukkelijk als ambigu is hetgeen de stijl en kwaliteit van Leonardo’s kunst kenmerkt. Het tweede deel gaat over de kunsthandel en hoe de prijs voor het schilderij alsmaar is opgedreven met de conclusie boodschap dat het er eigenlijk niet eens toe doet of het schilderij wel of niet authentiek is want de waarde ervan wordt eenvoudig bepaald door ‘wat de gek ervoor geeft’ waarbij het feit dat sommige experts beargumenteren dat het niet authentiek is de vraag en dus de prijs alleen maar verhoogt omdat iedereen zich aangetrokken voelt om het schilderij eens zelf te zien vanwege de geschapen ophef erover. We leren dat de kunsthandel een schimmige handel is – vergelijkbaar met drugs en prostitutie – waarin miljarden worden verdiend en dure schilderijen worden opgeslagen in kluizen op vliegvelden om geen belasting te hoeven betalen. In het derde deel leren we de postmoderne boodschap dat zelfs de authenticatie nooit neutraal is maar wordt bepaald door economische of zelfs politieke belangen zoals dat het Louvre het schilderij op het punt stond het schilderij te authenticeren om het op te kunnen nemen in hun Leonardo-overzichttentoonstelling totdat Mohammed bin Salem, die het schilderij had gekocht voor 450 miljoen dollar, het toch niet wilde uitlenen omdat het niet op dezelfde niveau als Mona Lisa zou worden gepresenteerd. In de plaats daarvan zal het opduiken als toeristische attractie in Saoedi-Arabië zelf: kunstwerken zijn cultureel, economisch en politiek kapitaal – en zo in elke zin kapitaal – geworden waarbij het niet eens ertoe doet dat het schilderij volgens islamitische normen godslasterlijk is omdat het een profeet afbeeldt hetgeen het cynisme van de kunsthandel ofwel de menselijke hebzucht en machtswellust andermaal blootlegt.

Vergeleken met Double Indemnity (1944) - MovieMeter.nl viel deze me wat tegen: de film is duidelijk minder geniaal en waar het verhaal van Double Indemnity ingewikkeld en ingenieus is is het verhaal van The Lost Weekend bijna zo simpel als het lijkt: de film volgt simpelweg een alcoholist die zich gedurende een weekend de vernieling in drinkt tot en met een delirium aan toe, maar het verhaal heeft wel een briljante gelaagdheid omdat het verhaal zelf het bewijs is dat ‘Don de schrijver’ in ieder geval tijdelijk ‘Don de drinker’ heeft overwonnen (net als in de typische film noir Double Indemnity vertelt de hoofdpersoon zijn eigen verhaal). Maar bovenal maakt de film indruk hoe realistisch en indringend het het leven van de verslaafde beschrijft en dat in de woorden van de barman in de film volmaakt wordt samengevat als “One's too many an' a hundred's not enough.”. Verslaving is een fascinerende ontsporing van een mensenleven en ik kan me niet herinneren dat ik ooit een film heb gezien die zo goed die ontsporing laat zien als deze film (met uitspraken die de kern raken als “At night this stuff's a drink. In the morning, it’s medicine.”): de film doet me vooral denken aan het literaire werk van ‘meester-junkie’ William Burroughs.

PS. In het boek waarop de film is gebaseerd is Don latent homoseksueel welk element vanwege de censuur niet in de film zou zitten maar volgens mij zit dat element er wel in nu Don een oogje lijkt te hebben op de barman Nat. Zo zegt Don bv. het volgende weliswaar als grap maar evengoed is het latent homoseksueel (en het laat de leuke humor van de film zien):

Don: This being an especially fine afternoon, I have decided to ask for your hand in marriage.

Nat: Look, Mr. Birnam...

Don: If that were to be your attitude, Nat, I shall have to drown my sorrows in a jigger of rye. Just one, that's all.

Tussen vier en vier-en-halve ster.

Eerlijk gezegd begreep ik niet veel van deze film: waarom is Louise zo eenzaam (waarom mist niemand haar of zochten ze haar met de helicopter?), waarom herinnert ze zich zo weinig (is ze dement of heeft ze sommige herineringen verdrongen?), wat wil de film ons zeggen over het leven of over ouderdom? De film is vaag over alles en we zien zelfs Louise ‘pourquoi’ in het zand tekenen. De film kent ook nauwelijks drama en kabbelt kalm voort en neigt daarom aldoor naar het saaie, al wordt het nergens echt saai. Misschien is dat de boodschap: net als de film moet je het leven gewoon kalmpjes ondergaan zonder naar betekenissen te zoeken.

Een ontroerende en geslaagde ode aan de liefde met heerlijke Engelse humor. Kortom, een hartverwarmende en perfecte Kerstfilm.

Ook ik vind het lastig de film op z’n juiste waarde te schatten. De film komt wat langzaam op gang en als het dan spannend wordt – volgens het vaste stramien dat de hoofdpersonages zich in de problemen hebben gewerkt en een uitweg moeten vinden terwijl tegelijk oude lijken uit de spreekwoordelijke kast vallen – wordt het ook gekker (gestoorder) met daarbij een hoofdrol voor bepaalde drugs waardoor het ook bijna een komedie wordt. Dat karikaturale zit er al vanaf het begin in (bv. het gedrag van het meisje dat verliefd is op Lou) en ontaardt in het groteske en bizare in de stijl die van we van bv. Aster (Hereditary) kennen. De gekkigheid, zoals hoe de steroïden Jackie in een soort Hulk transformeren, alsmede de bizarre wendingen leiden wat af terwijl het verhaal eigenlijk prima in elkaar steekt en bekende thema’s – hoe liefde simpele oplossingen in de weg kan staan, hoe dochters die zich willen distantiëren van hun criminele vader toch aardje naar hun vaartje hebben – een originele vorm krijgen.

Deze film ben ik mede gaan kijken bij wijze van experiment: bevestigt deze film mijn indruk dat mijn waardering altijd het tegengestelde is van mrklm zodat ik dit een hele goede film zal vinden? Maar in deze moet ik mrklm enigszins gelijk geven: het is geen hele goede en al te sentimentele film, al ben ik wel wat genuanceerder in mijn oordeel.

De film balanceert aldoor op de grens tussen wel aardig en net iets te flauw/genant. Hij laat vooral een aantal verliefde pubers zien die hun liefde niet durven opbiechten aan hun liefdesobject en/of daarin blauwtjes lopen. Opmerkelijk genoeg maakt de film daarin (terecht) geen verschil tussen homo’s en hetero’s, zodat in die zin mrklm’s vraag rijst wat er nou zo bijzonder is aan het feit dat Simon homo is (dus waarom hij daar niet open over durft te zijn). Maar ik denk dat dat precies het punt van de film is: er is geen verschil tussen homo’s en hetero’s want iedereen is onzeker in de liefde. Maar als homo heb je de extra onzekerheid dat je niet weet hoe je omgeving zal reageren op je coming out; zeker je medepubers kunnen intolerant en wreed zijn in hun reacties (al kun je je blijven afvragen wat nu het verschil is met de heteroseksuele sukkel die door alle meisjes wordt afgewezen en daarom het lachertje van de school is: misschien verdient de heteroseksuele sukkel het meer om vernederd te worden?).

Hoe de film die coming out uitwerkt is tegelijk het slechte als het goede van de film want super-Amerikaans en dus voorspelbaar en over the top (een recensent noemde deze film de Disney-variant van Call Me by Your Name (2017) - MovieMeter.nl): eerst wordt Simon belachelijk gemaakt als ‘homo’ door de school, haten zijn vrienden hem (overigens vanwege het plot, dus niet vanwege zijn homoseksualiteit) en beëindigt zijn onbekende geliefde het contact, maar na een mooie brief van Simon waarin hij nu vrijwillig en zelfverzekerd uit de kast komt draait iedereen 180 graden en eindigt de film in een soort mega-groepshug waarbij overal alleen maar liefde is en iedereen van iedereen houdt en waarbij ook de onbekende geliefde zich openbaart en ook Simon de liefde op zijn pad vindt. Op een of andere manier – mogelijk vanwege de democratische rechtsstaat als kern van het liberale Amerika waarbij alles afhangt van het vurige pleidooi van de advocaat en de politicus – geloven Amerikanen blijkbaar dat alles afhangt van de juiste woorden c.q. tekst. En de Amerikanen kunnen dan ook goede speeches schrijven, zoals ook deze film weer laat zien in bv. de speech van de moeder van Simon over hoe zij hem als homo accepteert.

Al met al is het zo een typische Hollywood-film: zeer clichématig maar daarin toch ook wel weer effectief. Het grootste deel van het publiek was in ieder geval met zakdoeken in de weer tegen het einde van de film…

M’n lage verwachtingen bleken terecht: het verhaal is saai maar heeft nog wel enigszins een aardige twist (het gaat erover of Van Gogh is vermoord en terwijl de film opbouwt naar de conclusie dat hij is vermoord blijkt hij op het einde toch zelfmoord te hebben gepleegd), de film geeft nauwelijks inzicht in de persoon Van Gogh of diens leven en de geschilderde animaties zijn slechts een goedkope imitatie van Van Gogh’s werken en voegen daar niets aan toe.

Dat de film toch zulke hoge cijfers krijgt zal wel komen doordat er duidelijk veel ambachtelijk werk in al het schilderen zal hebben gezeten hetgeen veel mensen altijd geweldig kunnen waarderen (maar ik vraag me af of Van Gogh, “de vader van de moderne kunst”, dat ook zou hebben gewaardeerd), waarmee mijn vooroordeel over de film wordt bevestigd. Ik vind het een mislukt project.

Dit is weer zo’n typische film waarvan de thema’s/ideeën eerst werden bedacht – omdat de thema’s maatschappelijk relevant zijn zoals identiteit en hokjesdenken – en men er daarna een verhaal bij heeft geprobeerd te bedenken hetgeen echter niet goed is gelukt. Zo kent het verhaal bovenal een onzinnige premisse – een docente geschiedenis vraagt haar leerlingen vanuit een historisch figuur te schrijven en denkt dan dat een modelleerling zelf meent wat hij de door hem gekozen figuur laat zeggen waarbij ze ook erg makkelijk de kluisjes van leerlingen doorzoekt en zo hun privacy schendt – hetgeen voor mij de hele film onzinnig maakt omdat alles uit deze onzinnige premisse volgt (iedereen gaat twijfelen aan de jongen terwijl er niets is om te twijfelen, ook al lijkt de film uiteindelijk te suggereren dat de docente toch gelijk zou kunnen hebben).

Veel dialogen zijn eveneens erg cliché of juist onwaarschijnlijk omdat ze alle simpelweg de thema’s moeten dienen, zoals dat een leerlinge tegen de voor haar wildvreemde moeder van haar minnaar meteen op verzoek over haar aanranding vertelt, en Luce vind ik wel erg volwassen: je merkt er niets van dat hij nog maar een leerling is in hoe hij doet en praat waarbij er dan ook nog een belachelijke vendetta ontstaat tussen hem en de docente om elkaar van school te laten sturen.

De thema’s/ideeën zijn wel interessant: de film behandelt kwesties als hokjesdenken/stereotypen waarbij iedereen het beeld van de ander bevestigd wil zien (en waarbij het stereotype van de zwarte die van de heilige of het monster is), wie je moet zijn in de ogen van anderen en wie je zelf wilt zijn, of je je kunt ontworstelen aan je verleden of dat je wordt bepaald door je verleden en hoe de VS iedereen de kans geven alles te worden en toch een onderdrukkend racisme kennen. De film lijkt ook politiek incorrect door juist een zwarte docente die sterk in identiteitspolitiek en slachtofferdenken gelooft tot katalysator van misvattingen en ellende te maken.

Maar het verhaal dat erom heen is gebouwd overtuigt mij niet en leidt slechts tot de conclusie dat veel ellende kan worden voorkomen door je neus niet in andermans zaken te steken als je geen redelijke verdenking tegen die ander hebt. Nu heeft de film gelijk dat die ‘redelijke verdenking’ mede is gebaseerd op het stereotype beeld c.q. vooroordeel dat je van de ander hebt maar dat maakt het juist zo ongeloofwaardig dat de verdenking op een modelleerling valt, ook al blijkt ook die modelleerling niet perfect (want geen heilige).

Een prachtige, ontroerende en grappige film over de dood of beter: over hoe om te gaan met het feit dat je dood gaat. Er gebeurt niet veel in de zin van actie, maar elke scene gaat over de dood en is prachtig, ontroerend en grappig (alleen de laatste scene in het café was net iets over de top vond ik). Ik vroeg me naar het einde toe af hoe deze film passend kan eindigen, maar ook daarin is de film geheel geslaagd: door zich naar de camera te richten en te glimlachen neemt de acteur Harry Dean Stanton zelf afscheid van de wereld op de moedige ‘boeddhistische’ wijze (dat ook de eerste definitie van ‘realisme’ recht doet: de werkelijkheid accepteren).

Er zit in het midden van deze ‘realistische’ film (in de zin van de tweede definitie: zaken waarheidsgetrouw afbeelden) een wat vreemd, ietwat surrealistisch stukje dat aan het werk van David Lynch (geen familie van John Caroll Lynch?) doet denken die ook een rol in de film speelt. En als de film ergens op lijkt dan is het wel op zo ongeveer de enige niet-surrealistische film van David Lynch, The Straight Story (1999) - MovieMeter.nl.

Deze film is een kanshebber voor de hoogste positie van mijn eindlijst voor 2018.

Tamelijk belachelijke maar vermakelijke science fiction-film over een soort LSD die het gebruik van de hersencapaciteit vergroot – de geest wordt een beetje als Aristoteles’ actief intellect zoals de middeleeuwers die opvatten – en die zo de evolutie van de mens verder brengt. Uiteraard is er veel actie gevoegd bij de quasi-filosofie en trippy beelden van de film en het doet allemaal wat aan als een film van een ietwat debiel broertje van Nolan. De film zou in feite best geslaagd zijn als een parodie op Nolans films als het nog wat meer humor en zelfrelativering zou hebben. Maar sowieso kijkt de film lekker weg.