Opinions

De documentaire doet wat je verwacht: we zien Greta zowel voor de schermen met haar beroemde speeches voor wereldleiders als achter de schermen waar ze een gewoon maar ook getroubleerd meisje met sociale en psychische problemen blijkt. Dan blijkt duidelijk dat haar autisme en kinderlijkheid haar kracht is: ze is zo gefocused op haar boodschap waar ze zich intensief in heeft verdiept dat ze niets heeft met het politieke spel – ze wil er ook niets mee te maken hebben want ze wil dat de politiek stopt met loze beloftes (het spel) maar in actie komt – en zij de enige is die zichzelf is en de waarheid vertelt waar de politici slechts een rol spelen en betrokkenheid veinzen. Zo laat ze zien dat de koning geen kleding draagt en zet ze als een compulsieve hofnar de machtigen voor schut. Het is aldus haar waanzin waardoor juist zij de waarheid kan spreken (ze lijdt ook aan selectieve mutisme dat volgens haar betekent dat ze alleen spreekt als dat noodzakelijk is hetgeen nu het geval is omdat ze alarm moet slaan): ook in die zin – naast haar leidende rol in een ditmaal mondiale strijd om politiek in actie te komen om het leven op Aarde te redden – is zij de hedendaagse Jeanne d’Arc die immers ook werd gedreven door waanzin (hallucinaties) en een goddelijk soort roeping.

Zelfs de paus blijkt dan ook een bewonderaar van haar, al levert alle bewondering voor haar alleen maar ongemakkelijke situaties op omdat ze sociaal zo onbeholpen is: ze is de belichaming van datgene wat elke politicus wil hebben of veinst – authenticiteit en oprechtheid – maar is precies daarom ook ongeschikt voor de politiek: populariteit interesseert haar niet. Als antipoliticus kan ze ook niet leiden en wil ze ook niet leiden: ze is de strijd moederziel alleen begonnen en dat ze evengoed een beweging op gang heeft gebracht berust in wezen op haar ‘heiligheid’ als eenzame, kwetsbare strijdster voor de goede zaak. Natuurlijk ergert haar kinderlijkheid en gebrek aan diplomatie ook velen: ik zie dat het publiek op ImdB de documentaire – ik neem aan dat is bedoeld: de persoon Greta – met een extreem lage score (2,9) beoordeelt (en hier lijkt het ook die kant op te gaan) zoals Wouter zich al afvroeg hoe het kan dat überhaupt iemand deze film wil zien.

De documentaire neemt veel van haar heiligheid weg, want zoals haar stoornis haar de moed gaf op het hoogste podium de waarheid te vertellen zo zien we in de documentaire vooral het zwakke meisje achter de grootse Greta, een meisje dat de strijd begon vanuit een diepe depressie waarin ze jaren niet sprak en dat het zwaar heeft onder alle aandacht en verantwoordelijkheden die haar activisme hebben meegebracht. In die zin heeft de documentaire bovenal de heilige Greta ontheiligd en de nu al legendarische klimaatheld weer tot mens gemaakt.

Parrs foto’s doen me aan punk denken: ze zijn hard realistisch – zonder opsmuk, zonder dingen mooi te maken maar ook zonder ze lelijk te maken – en impliciet maatschappijkritisch doordat ze de hedendaagse maatschappij tonen zoals die is hetgeen vaak geen mooi plaatje is, bv. als hij de massaconsumptie fotografeert. Maar ze zijn ook grappig doordat de werkelijkheid nu eenmaal absurd is en mensen rare wezens zijn. De documentaire vertelt vooral het verhaal – opgeleukt door de altijd charmante kunstenaar Greyson Perry – dat Parr in 1982 als een van de eerste kunstfotografen van zwart-wit overschakelde naar kleur hetgeen toen werd geassocieerd met advertenties en hobbykiekjes hetgeen stimuleerde om maar meteen alle regels los te laten, hetgeen ook erg punk is. Dat leverde veel weerstand van de ‘snobs’ maar inmiddels is hij een ster. We zien hem rondlopen achter een rollator, alles wat los en vast zit fotograferend: het gaat om die ene foto waarbij alles klopt om een mooie compositie te krijgen waardoor de foto iconisch kan worden. Je krijgt er zin van om zelf foto’s te gaan maken (dat is ook punk).

De film laat zien hoe het bijgeloof in heksen in Afrikaanse dorpen een verdienmodel is voor machthebbers, dus gretig in stand wordt gehouden, maar dat de heksen een naar leven hebben omdat ze worden gehaat, als slaven moeten werken en worden uitgebuit. Het zal politiek correct zijn deze film goed te vinden en het onderwerp is ook interessant, maar ik vond de film niet heel boeiend: het ziet er allemaal wel aardig uit maar ik miste een spanningsboog die me meer bij het verhaal had kunnen betrekken.

Erg leuke film en een stuk leuker dan ik had verwacht. Allereerst bevat de film urgente maatschappijkritiek: het uitbuiten c.q. financieel uitkleden van vermogende maar kwetsbare ouderen door hun kinderen of verzorgers is een enorm probleem en deze film vraagt in het bijzonder aandacht voor de door de staat aangestelde voogden die ouderen tegen hun wil laten opsluiten om ze financieel kaal te plukken. Zoals het communisme andersdenkenden liet opsluiten in psychiatrische inrichtingen, heeft het Westen een soort kapitalistische variant waarin ouderen of zwakkeren kunnen worden opgesloten, gedrogeerd en geïsoleerd om ze legaal te beroven. En zoals Rusland na de val van de Muur een losgeslagen kapitalisme kreeg die niet te onderscheiden was en is met georganiseerde misdaad, laat ook deze film zien dat er in wezen geen verschil is tussen ons hyperkapitalisme en hoe de maffia opereert: je hebt winnaars (“lions’) en verliezers (“lambs”) en als je braaf bent en denkt iets te kunnen bereiken door hard te werken dan ben je de prooi. Het verschil is slechts dat zo’n voogd het systeem van wetten en rechtspraak naar z’n hand zet – door het kwaad voor te wenden als het goede (“I care”) – in plaats van te overtreden om z’n slachtoffers te beroven. Op een zelfde manier laat de film ook zien dat het niet altijd mannen zijn die slecht zijn of de strijd verliezen. Kapitalisme, maffia, vrouwen, mannen: allemaal één pot waarbij het er slechts om gaat dat je moedig en meedogenloos bent om mee te kunnen doen aan de American Dream.

Maar de film is ook gewoon een spannende thriller, want natuurlijk gaat er iets mis in de legale voogdbusiness van de hoofdrolspelers doordat ze per ongeluk een roofdier voor een prooi aanzien en ze zichzelf zo in de problemen werken, maar ze geven zich niet zo makkelijk gewonnen. Dit is waarschijnlijk de eerste film waarbij ik fanatiek voor de crimineel was en hoopte dat die de legale voogd in kleine stukjes zou hakken. En de film is grappig bovendien. Het plot is niet altijd geloofwaardig, maar dat is nauwelijks een minpunt: sowieso geeft de film een vermakelijke karikatuur van de werkelijkheid waarvoor geldt: overdrijven maakt duidelijk.

Een degelijke horrorfilm. Het bevat alles wat je in een horrorfilm verwacht – vreemde gebeurtenissen, spannende muziek, schrikmomenten, moord, plottwists – maar het gebruikt al die clichés om er een originele en intelligente horrorfilm van te maken en is dus geen belediging voor je intelligentie zoals de meeste horrorfilms dat zijn. Hooguit bevat de film iets te veel plottwists waardoor het verhaal wat geloofwaardigheid verliest, maar het blijft een fijne film.

PS. Ik noem het een horrorfilm en geen thriller, want het feit dat het ogenschijnlijk paranormale toch een wereldse oorzaak blijkt te hebben en de film over misdaad gaat maakt het juist een intelligente horrorfilm en nog geen thriller. Anders zouden films als Halloween en Scream ook thrillers in plaats van horrorfilms zijn (en deze film leent uiteraard veel van die films en combineert dat met poltergeistfilms).

Een soort Michael Moore, dus eenzijdige linkse propaganda, maar dan in de vorm van een Engelse film in plaats van een Amerikaanse documentaire en veel sentimenteler. Nu maakt die sentimentaliteit het in wezen nog slechter dan een Moore-documentaire maar tegelijkertijd ben ik ook een sucker voor die ouderwetse Dickens-sentimentaliteit zodat de film me toch wist te raken.

Het is een film die van clichés en elders gejatte ideeën aan elkaar hangt, maar evengoed is de film zeer vermakelijk (dus goed bedacht en in elkaar gezet): het verhaal is leuk en spannend en af en toe word je ook nog een filosofische vraag toegeworpen waar je hersenen op kunnen knagen dus wat wil je als kijker nog meer? Het is moeilijk om zo’n film een cijfer te geven: het kritisch verstand c.q. gebrek aan authenticiteit eist een laag cijfer, het vermaak c.q. het hart een hoog cijfer. Maar omdat authenticiteit en verstand al te hoog worden gewaardeerd, volg ik mijn hart maar dus vier sterren! Ik ben immers een mens en geen robot!

Ik heb lang getwijfeld of ik naar deze film zou gaan, want sport en biografie zijn twee categorieën waar ik niets mee heb. Maar de recensies waren erg positief, ook hier op MM, en ik had een vrije middag dus ben ik toch maar gegaan.

Helaas heeft de film mijn tamelijk lage verwachtingen niet kunnen overtreffen, ook al laat de film zich ook wel kijken als een drama of zelfs tragedie in plaats van een sportbiografie: Tonya heeft beslist een zwaar leven gehad en de film weet medelijden voor haar op te wekken. Maar veel meer heeft de film niet te bieden: de film wisselt voortdurend tussen vermakelijk en saai, tussen enige spanning en een flauwe klucht, zodat ik het als een middelmatige film kwalificeer.

Dat de personages af en toe direct tot het publiek spreken om hun mening te geven of de gebeurtenis volgens hen wel of niet is gebeurd is niet origineel en maakte de film voor mij niet bijzonder, al past het wel in het concept dat de film is gebaseerd op interviews met de hoofdpersonages waarbij zij ook tot het publiek spreken en hun visie op de gebeurtenissen geven. De daarbij gegeven postmodernistische boodschap dat iedereen zijn eigen waarheid heeft verleende de film evenmin diepgang want de film laat weinig ruimte voor verschillende interpretaties van de gebeurtenissen.

De prikkel die me (als amateur-antropoloog, haha) naar de bioscoop trok was de kwalificatie dat dit de meest Amerikaanse film ooit zou zijn, maar het is me niet duidelijk wat zo Amerikaans aan de film überhaupt is. Het zou een soort anti-American Dream moeten zijn in de trant dat Tonya geheel volgens The American Dream vanuit de positie van een arm, fysiek en emotioneel mishandeld en kansloos meisje de top wilde bereiken (waar elke Amerikaanse sportfilm over lijkt te gaan) maar… faalt, zodat de film eerder de Nederlandse boodschap “wie voor een dubbeltje is geboren wordt geen kwartje” bevestigt. En dat Amerikanen zulke losers evenzeer nodig hebben als winnaars omdat ze niet alleen iemand nodig hebben die ze kunnen bewonderen maar ook iemand, zoals Tonya, die ze kunnen haten. De film heeft me echter niet kunnen overtuigen dat de kern van Amerika deze behoefte tot haat voor losers is.

Fijne romantische komedie met een science-fiction-thema doordat een alleenstaande vrouw wordt gekoppeld aan een robot die op haar wensen is afgestemd/geprogrammeerd. De humor is leuk (ook Duitsers hebben humor), want zo’n robot die al z’n handelingen berekent doet wat autistisch aan en dat zorgt voor volop ongemakkelijke of vreemde situaties, en de romantiek is even onvermijdelijk als onmogelijk waarbij de belangrijke filosofische kwesties ruimschoots aan bod komen: de mens is geneigd (aldus zelf ‘geprogrammeerd’) om al wat menselijk oogt ook als menselijk te achten en te behandelen, zodat zeker een eenzaam mens een band kan opbouwen met een robot die zijn behoeften aan gezelschap bevredigt waarbij het ook van belang is dat er een gemeenschappelijk verleden wordt opgebouwd, maar tegelijk blijft een robot een machine die alleen maar emoties en begrip simuleert zodat er geen sprake is van echt contact (in de filosofie is er overigens het vraagstuk van ‘other minds’ die Descartes al stelde: hoe kan ik zeker weten dat de ander een mens is en geen machine?).

Bovenal reflecteert de film over hoe de perfectie van het algoritme, waar we ook nu al mee te maken hebben op bv. internet waar de algoritmes al beter dan wijzelf weten wat we willen, een destructieve ‘vooruitgang’ is want slechts een verslaving geeft: een machine die al onze behoeften bevredigt en ons instant- en constant geluk geeft, vernietigt onze menselijkheid en elke echte vooruitgang omdat het ons elk echt dus risicovol contact of andere uitdagingen zal doen mijden zodat we niet meer geprikkeld zullen worden om te veranderen of te verbeteren (men vergelijke Nozick’s gedachtenexperiment tegen ethisch hedonisme waarbij je kunt kiezen of je wordt aangesloten op een ‘experience machine’ die je alleen maar plezierige ervaringen geeft). De film besluit zelfs opzichtig met de moralistische boodschap dat geluk iets is wat we moeten blijven nastreven – het is het gebrek aan geluk dat ons aanzet tot handelen (in filosofische termen: wat ons agency geeft) – en gezelschap van een echt imperfect mens is aldus te verkiezen boven gezelschap van een perfecte robot. De film verbindt aldus op geslaagde wijze komedie, romantiek, maatschappijkritiek en filosofische vraagstukken, maar is tegelijk leuk en wordt nooit zwaar op de hand.

De sterke punten van ‘Ich Seh, Ich Seh’ is dat het verhaal goed in elkaar zit en dat het gedrag van de jongens mooi de typische jongenslogica laat zien. De zwakke punten zijn dat de film wat traag is (je ongeduld naar een plotontwikkeling groeit tijdens de film) en nergens echt spannend of eng wordt, maar bovenal dat de plottwist is gejat van een hele beroemde andere film. Al met al toch een beter soort horror/thriller-film.

Een sobere (welke soberheid nog wordt benadrukt doordat de film in zwart-wit is geschoten), langzame (daardoor aldoor naar het saaiige neigende) maar toch mooie film. Uiteindelijk toch net iets te simpel en oppervlakkig om superlatieven te kunnen geven.

Heerlijke en in al z’n eenvoud zelfs een perfecte thriller c.q. detective dat zelfs nadat het vrij snel de clue weggeeft spannend en boeiend blijft omdat de uitkomst ongewis is en het de kijker telkens op het verkeerde been zet. De film lijkt repetitief in z’n ’10 kleine negertjes’-thema maar er zijn aldoor plotwendingen die het verhaal interessant houden. De film is een soort Psycho maal 10 die op doordachte wijze misdaad met het psychologische verbindt. Met de constante regen heeft de film bovendien een fijne noir-sfeer.

Zoals ik al eens eerder heb verteld kijk ik nog maar een paar jaar films. Als kind was ik dol op fictie, zoals de meeste kinderen, maar toen ik rond mijn 10de de wetenschap ontdekte heb ik meteen radicaal alle fictie (boeken en films) afgezworen. Immers, niet alleen is de werkelijkheid altijd veel bizarder en fascinerender dan wat een mens kan verzinnen, maar ik vond ook dat de mens de waarheid moet eren en niet leugens (fictie) waarbij fictie ook vooral de emoties in plaats van het verstand aanspreekt op grond van welke argumenten Plato zelfs alle fictie het liefst wilde verbieden.

Door mijn studie filosofie ben ik – ondanks Plato die mijn opvattingen bevestigde – daarop teruggekomen. Ik ben gaan inzien dat kunst en religie – dus al die leugenachtige onzin – ook een bepaalde waarde en zelfs waarheid heeft (al ben ik nog steeds atheïst) die met zaken als betekenis, zingeving, zelfbepaling, moraal en zelfverheffing te maken heeft (deels genoot ik zo van Stalker (1979) - MovieMeter.nl omdat die film dat thema behandelt). De mens heeft verhalen nodig om zijn weg in de wereld te vinden.

Maar als het gaat om oorlogsfilms dan sta ik in wezen nog steeds op mijn oude standpunt: niets overtreft de horror van de Holocaustfoto’s of de echte verhalen zoals door echte overlevenden verteld (bv. Shoah (1985) - MovieMeter.nl), zodat elke oorlogsfilm niets toevoegt aan die horror maar die juist hooguit bagatelliseert. Ik heb de indruk dat (anti-)oorlogsfilms vaak bonuspunten krijgen vanwege de goede boodschap zoals ook antiracistische films die krijgen (‘deugpronken’ heet dat tegenwoordig), maar daar doe ik niet aan en zoals gezegd, een film is nooit zo gruwelijk als het werkelijk was hetgeen zo’n film eerder immoreel maakt. En oorlogsfilms zijn vaak ook gewoon saai met dat eindeloze geknal en tot overmaat van ramp heeft dit genre ook een patent op films die heel lang duren.

Toch wist deze film me wel redelijk te boeien (ondanks z’n lengte). Al meteen is duidelijk dat dit een artistieke film is met ietwat bevreemdende maar fascinerende scenes en beelden, die af en toe neigen naar absurdistisch theater met veel hysterie c.q. over-acting. Maar de film is ook rauw en realistisch en lijkt een goede indruk te geven hoe het echt moet zijn geweest op het platteland in Wit-Rusland in 1943 (de film is ook gebaseerd op echte gebeurtenissen). De film is heel sfeervol en weet goed de verwoesting en de paniek en ontreddering van de mensen weer te geven. De film laat bovenal zien hoe beestachtig en barbaars de Duitsers tekeergingen en de titel verwijst in dat verband naar het Bijbelse verhaal van de apocalyps als de Dood en de Hel op Aarde heersen. Het verhaal is verder niet zo bijzonder en het is eigenlijk meer een antifascistische (anti-Hitler) dan een anti-oorlogsfilm (de film is gemaakt ten behoeve van de viering van de overwinning van de Sovjet-Unie op nazi-Duitsland).

De Deense Dogme-beweging gaat denk ik over authenticiteit in de film: het wijst elke opsmuk af en wil de naakte waarheid tonen, ook als die lelijk is. Het maakt de stijl behalve documentaire-achtig ook intiem: het laat meer zien dan we gewend zijn te zien. Dit psychologisch en lichamelijk exhibitionisme waarbij het individu wordt vernederd en moet proberen staande te houden tegen een wereld die hem vermorzelt is wellicht typisch Deens: in een (overigens verder weinig interessante) documentaire over Mads Mikkelsen, die gisteren op TV was, zei iemand dat Mads een Christuswaan moet hebben omdat hij graag rollen speelt waarin hij wordt vernederd en afgeranseld (en zelf meent Mads dat Pusher (1996), zijn eerste film met Refn, de opmaat tot de Dogme-beweging vormde).

In deze Dogme-film van Von Trier krijgt de authenticiteit – de naakte waarheid – vorm in de getoonde sekte-achtige vereniging (een commune) die het uiten van de debiel in jezelf als doel heeft. Je vraagt je af waarom je je als debiel zou voordoen in de publieke ruimte (en ook de commune beseft dat het immoreel is) maar er lijkt een romantisch motief te zijn: onze hoogontwikkelde maatschappij laat paradoxalerwijs debielen toe – de debiel is wellicht zelfs de mens van de toekomst – en wekt ook de behoefte op om de beschaving van je af te werpen en ‘lekker’ gek te doen. Het verlost waarschijnlijk van de verantwoordelijkheden van het normale, rationele bestaan en het zoeken van de waanzinnige, het onschuldige kind of het gevaarlijke monster is zeker een primaire drijfveer geweest van de moderne kunst die daarmee – zoals ook deze commune – bewust ook antiburgerlijk is en wil provoceren. De idioot is zo beschouwd de authentieke, vrije mens (naar het voorbeeld van Diogenes van Sinope). Het brengt ook mensen bij elkaar voor dit doel zoals elke vereniging beoogt (en menig vereniging heeft een idioot doel zoals bv. postzegels verzamelen of nog idioter), hetgeen de mensen mogelijk gelukkiger maakt dan het doel zelf.

De film is vermakelijk in de avonturen die de groep beleeft maar het interessante van de bewust documentaire-achtige film is denk ik vooral het metaniveau. De film zelf zoekt de authenticiteit wellicht niet zozeer in het doel van de commune maar in de extreme manieren waarop de mens geluk (of verlossing) zoekt waarvan dit een voorbeeld is maar tegelijk spelen de acteurs dat zij debielen spelen: ook toneelspelen zelf is jezelf blootgeven want jezelf laten gaan tot in het vernederende toe (zie Mads Mikkelsen) waarbij je tegelijk iemand anders speelt. De leden van deze commune doen in feite hetzelfde. Naar het einde toe – als een crisis ontstaat en de stemming omslaat waardoor de leider echte commitment eist door in je echte leven de idioot te spelen waardoor je je baan en gezin kunt verliezen – verwacht je een climax waarin de geuite debiel en het echte leven elkaar kruisen zodat het aangrijpend wordt. Dat probeert de film wel – in lijn met de Deense cinema is het slot er een van ultieme zelfvernedering – maar is naar mijn idee niet heel geslaagd qua emotionele impact omdat het zich niet helemaal ontrukt aan het ‘spel’. Het maakt de film interessant en zelfs fascinerend maar niet perse heel goed.

Meteen als de film begint besef je dat deze regisseur eerder de terecht geprezen Moonlight maakte: de beelden zijn mooi en warm, alles wat wordt gezegd is interessant en maakt indruk en er wordt goed geacteerd zodat je in de film wordt gezogen en je je verheugt op opnieuw een boeiende psychologische film over zwarten in de VS. Gezien de thematiek van rassendiscrimatie ademt alles meteen een soort kwaliteitsversie of in ieder geval een arthouse-versie van bv. BlacKkKlansman en The Hate U Give uit.

Maar naarmate de film vorderde verdween geleidelijk mijn enthousiasme. De film vertelt afwisselend het verhaal vóór de Gebeurtenis (die ons laat zien hoe het zo ver is gekomen) en het verhaal na de Gebeurtenis: nu vind ik dat voortdurend heen en weer springen in de tijd prima als het functioneel is maar ik ben niet zeker van de functionaliteit hier. Het lijkt vooral de functie te hebben de film boeiender, want moeilijker te volgen, te maken dan hij is: het verhaal is mooi gefilmd maar is weinig bijzonder en kent weinig ontwikkeling. De dubbele chronologie haalt je ook wat uit de flow van het verhaal en doordat de Gebeurtenis al snel wordt weggegeven wordt de film steeds minder boeiend en steeds meer langdradig. In plaats van naar een climax toe te werken wordt de film zo steeds minder interessant. De mooie beelden en de indrukwekkende boodschap met betrekking tot de schrijnende tragiek van het leven van zwarten in de VS (in de jaren ’70) zijn dan niet meer voldoende om de belofte van het begin waar te maken.

Het is een surrealistische film waarin we vrij letterlijk in het hoofd van de moeder Linda, die behoorlijk overspannen is, kruipen waardoor de film intens is en me in eerste instantie deed denken aan Requiem For A Dream. Zoals Simone de Beauvoir al opmerkte is de man altijd een individu – en in die zin onafhankelijk dus vrij – maar de vrouw als moeder zit vast aan haar baby, zelfs nadat de navelstreng is doorgeknipt, van wie ze in wezen de slaaf is die het aldoor moet verzorgen en beschermen. Veel vrouwen kunnen hun kind nooit helemaal loslaten maar sommige vrouwen ervaren hun kind al vanaf het begin als een blok aan het been waarbij het weglopen bij het kind geen gevoelens van bevrijding maar van schuld en schaamte geven. Het gat in het plafond waar Linda woont staat denk ik voor het gat van de doorgeknipte navelstreng en daarmee ook voor het trauma van haar eerdere abortus en aldus voor haar schuldgevoel dat ze geen goede moeder is (en de gebroken spiegel voor hoe ze wordt verscheurd door haar innerlijke strijd: haar dochter beschrijft haar als ‘stretchable’ maar ook aan haar rek komt een eind). Tegelijk lijkt het gat te staan voor de dood en daarmee letterlijk voor haar enige ontsnapping uit haar leven: de zelftherapie van het ‘holotropisch’ ademhalen brengt haar in een bijna-dood-toestand waarin ze hallucineert dan wel een traumatische comatoestand herbeleeft.

Tegelijk is Linda zelf nota bene een psycholoog maar heeft zelf een psycholoog voor haar paniek of hysterie nodig zoals ze zelf geholpen moet worden voordat ze haar kind kan helpen (in dat opzicht is ze zowel het tegendeel van als identiek aan de overbeschermende moeder die haar kind geen seconde alleen kan laten). De film is daarmee ook een kritiek op het zorgsysteem waarin iedereeen als een kind hulp krijgt zonder ooit resultaten te boeken omdat de zorgverlener niet echt geïntersseerd is en alleen maar de bekende, lege clichés uitkraamt (Linda zoekt haar heil dan ook in drank en drugs). Hoe dan ook zit ze – zoals elk moeder – gevangen in haar moederschap en blijkt ze geobsedeerd door kindermoorden. Veelzeggend is haar dochter de hele film buiten beeld – ze is het probleem waar ze vanaf wil maar dat ze ook niet kan loslaten zodat de dochter als een onzichtbare psychische macht is die haar krankzinnig maakt – totdat ze uitspreekt dat ze zelf het probleem is.

Qua thematiek van moeders en hun psychische problemen sluit de film aan bij twee andere films die momenteel in de bioscopen draaien, Die My Love en Left-Handed Girl. Met Die My Love deelt het het indringende psychologische portret van een moeder die in de afgrond van de waanzin kijkt in een surrealistische stijl maar deze beviel me een stuk beter.

Het onderwerp is boeiend en actueel, maar de docu vond ik zeer zwak. Het liet slechts zien dat eenzame ouderen het leuk vinden om met iemand te kunnen praten, ongeacht of dat een mens, een goudvis of een pop is, maar dat wisten we al. Over KI (kunstmatige intelligentie) leert de film niets, sterker nog, de film is één groot bedrog: de kijkers ( en ik ben bang: ook de participerende bejaarden) worden wijsgemaakt dat de robot zelf zijn woorden kiest maar in werkelijkheid zit er een man in de kamer ernaast die de pop influistert. Dat maakt de docu uiteindelijk een slechte aflevering van Banana Split.

The New Yorker heeft de korte film gepubliceerd en is in ieder geval op youtube te zien:

https://www.youtube.com/watch?v=4VrLQXR7mKU

De thematiek – wat is het verschil tussen een mens en een robot – is even actueel als uitgemolken (Blade Runner ging er al over evenals Companion die nu in de bioscopen draait). Dat geldt ook voor de paradox dat de robot is geprogrammeerd om autonoom – zelfs een feministe – te zijn: buiten het kader van AI doet het me denken aan Sartres opvatting dat als God ons geschapen heeft we niet vrij zijn en als we vrij zijn God niet kan bestaan maar ook aan het masochisme waarbij de man opdrachten geeft aan z’n aanbeden minnares om hem te vernederen. De korte film is leuk maar ik had Wander to Wonder een Oscar meer gegund.

Ik ken Tolstojs De Dood van Iwan Iljitsj (1886) waarop de film is gebaseerd en de Engelse remake Living (2022) zodat ik de film niet helemaal met een open geest heb kunnen kijken want enerzijds de ‘originele’ Living zag en anderzijds verbaasd was dat de film in zekere zin het tegendeel van Tolstojs verhaal is: waar Tolstojs verhaal gaat over hoe te sterven, gaat de film over hoe te leven (hetgeen wel een raakvlak heeft: als je betekenis weet te geven aan het leven, kun je gelukkig sterven). Waar de hoofdpersoon in Tolstojs verhaal een uitputtende strijd levert tegen het bewustzijn van de dood en pas in de laatste seconden van zijn leven het licht ziet, ziet de hoofdpersoon in Kurosawa’s film meteen het licht als hij het ergste vreest waarna hij op zoek gaat naar de zin van het leven die hij via z’n levenslustige collega ontdekt. De film is knap bedacht en gemaakt – hij is erg lang maar verveelt niet – maar heeft minder diepgang dan Tolstojs verhaal: zoals ik al bij Living schreef voelt het als een kerstfilm want de hoofdpersoon is een soort Scrooge die als ambtenaar een leeg leven leidt (hij is een ‘zombie’) en wakker schrikt door het doodvonnis van de kanker waardoor hij tegen het eind van z’n leven alsnog het licht ziet en z’n leven betert, dat wil zeggen: z’n leven betekenis geeft door kinderen een speelplaats te bezorgen. Het leven moet geleefd worden met passie en een doel (en dat is niet het stempelen van formulieren) waarnaar ook de titel verwijst.

De film gaat over de zin van het leven maar is ook een maatschappijkritiek: het is bovenal een film tegen de bureaucratie die de burger van het kastje naar de muur stuurt en daarmee het leven van de betrokken ambtenaren leeg en doelloos (initiatief nemen om iets voor elkaar te krijgen is een doodzonde voor de ambtenaar) en het leven van de burger gefrustreerd (bureaucratie maakt de democratie disfunctioneel) maakt. De kanker maakt van de hoofdpersoon een rebel en een held omdat die hem tegen het systeem laat opstaan. Het voornemen van zijn collega’s om zijn voorbeeld te volgen faalt; in de moderne bureaucratie vergt het moed èn een doodvonnis om een held te zijn.

Een heerlijk filmpje: prachtig en sfeervol getekend, een mooi en ontroerend verhaal over het verdwijnen van de magie in ons leven en geestig verteld.

Ik was er al bang voor: de documentaire vertelt niets wat niet iedereen al weet.

Zo weet volgens mij iedereen al dat de social media geen kattenpis meer zijn maar dat bedrijven als Facebook, Google en Twitter een miljardenpubliek hebben. En dat die gebruikersvoorwaarden hebben en dus honderden of duizenden moderators hebben (al dan niet geoutsourced naar bedrijven in de Filipijnen) die de hele dag content moeten beoordelen en eventueel verwijderen. Dat gebeurt natuurlijk ook in hoge mate door kunstmatige intelligentie maar dat werd min of meer verzwegen in de documentaire zoals de documentaire heel veel verzwijgt en zo zelf een beetje nepnieuws is. Het gaat de documentairemakers er geloof ik vooral om te laten zien dat er in ieder geval ook echte Filipino’s de hele dag naar geweld en porno moeten kijken en dat dat traumatiserend is voor hen: om onze wereld online veilig te houden moeten de moderatoren zelf constant in een zeer onveilige omgeving werken. Een leuke vergelijking van zo’n moderator is: ik heb op school mijn best gedaan om geen afvalprikker te worden maar nu ben ik eigenlijk een soort digitale afvalprikker.

En volgens mij weet ook iedereen dat sociale media veel nepnieuws weer wel laten staan omdat zij immers geen kranten maar platforms zijn waarbij de vrijheid van meningsuiting ook op leugens ziet en dat overheden steeds meer gaan ingrijpen om de sociale media te dwingen om nepnieuws van bv. Rusland om onze politiek te beïnvloeden te weren. En dat bv. Turkije de sociale media dwingt om bv. geen kritiek op Erdogan te dulden omdat de sociale media anders helemaal worden geweerd in zo’n land en dan dus publiek en inkomsten kwijt raken. Sowieso zijn de gebruikersvoorwaarden in feite gebaseerd op de Amerikaanse wetgeving of cultuur en in sommige opzichten heel streng (bv. blote borsten mogen niet worden getoond; een vraag die bij me opkwam maar niet wordt beantwoord door de film is dat die strenge zedelijkheid wordt ingegeven door het protestantisme van de VS terwijl de uitvoerende moderators katholieke Filipino’s zijn die ook wel de indruk wekten vanuit hun eigen religieuze overtuigingen content te verwijderen: hoe verhoudt dat tot elkaar?). Iedereen kent de voorbeelden van kunstwerken en historische foto’s zoals van het Vietnam-meisje die op sociale media werden verwijderd vanwege getoonde naaktheid. Ik denk dat foto’s van bv. de nazi-concentratiekampen ook zullen verdwijnen uit ons collectief geheugen omdat die te veel geweld en naakt tonen voor de sociale media. Journalisten die bv. de oorlog in Syrië verslaan hebben er ook last van dat hun beelden worden verwijderd omdat ze te gewelddadig zouden zijn. Daar bovenop komt dan nog de specifieke censuur van de verschillende landen (zoals van Turkije). Al met al wordt zo de vrijheid van meningsuiting ernstig ingeperkt en komt onze democratie daarmee onder druk te staan.

En iedereen weet volgens mij dat de sociale media niet verbinden en zo wereldvrede brengen maar dat niets zo veel doet klikken en delen als berichten die verontwaardiging oproepen, zodat juist haat zich razendsnel verspreid op internet. De sociale media storten ons zo nog in een totale wereldoorlog. En de sociale media laten het liefst alleen zien wat gebruikers graag willen zien zodat iedereen in een informatiebubbel komt te leven en iedereen z’n eigen politieke werkelijkheid heeft: de sociale media versterken de politieke polarisatie tussen bv. links en rechts.

Uiteindelijk is het natuurlijk het kapitalisme dat dit alles doet: het gaat de sociale media puur om winst maken en alle censuur, polarisatie, haat en oorlog volgen zo slechts de wetten van de markt. In dat opzicht moest ik aan Slavoj Zizeks opmerking denken dat het wereldkapitalisme het multiculturalisme heeft voortgebracht: het wereldkapitalisme maakt niet alleen alle culturen gelijk tot één grote ‘MacWorld’ maar zal ook de verschillende culturen respecteren om nog meer producten te kunnen verkopen. Daarom dicteert het kapitalisme bv. dat al het vlees halal moet worden geslacht (want anders kopen moslims het niet en verlies je consumenten). En op dezelfde manier zwichten alle sociale media voor bv. de Turkse censuur en respecteren zij zo de wensen van alle culturen of dictators. En om de kans te minimaliseren om überhaupt iemand voor het hoofd te stoten en dus klanten te verliezen, dicteert het kapitalisme om heel veilige content te leveren zoals de slappe hap die alle commerciële TV-zenders elke dag uitzenden. Nu heeft dat multiculturalisme op internet wel een beperking: internet is – afgezien van die geoblocking waardoor Turkije zijn censuur krijgt – per definitie grenzeloos zodat dat de sociale media nog sterker stimuleert alleen content toe te laten die door alle culturen wordt gerespecteerd. Nog meer slappe hap dus.

De documentaire heeft een belangrijke boodschap in de zin dat het beangstigend is dat in steeds sterkere mate een paar bedrijven in de VS bepalen wat 7 miljard mensen zien en weten (dat China z’n eigen sociale media heeft negeren we even). Dat voorspelt weinig goeds voor de toekomst van de mensheid. Maar de documentaire vertelt in feite niets nieuws, laat veel cruciale informatie achterwege en bevat slechts oppervlakkige observaties: een beetje goede Tegenlicht-uitzending over hetzelfde onderwerp biedt veel meer diepgang doordat die bv. ook een filosoof aan het woord laat die kan doordenken over de materie.

Indrukwekkende documentaire c.q. autobiografie van een kind dat door de Rode Khmer te werk werd gesteld tijdens hun schrikbewind van 1975-1979. De film verhaalt dat schrikbewind en laat zien hoe ideologisch dat was: geïnspireerd door Rousseau, Marx en Lenin wilde de Rode Khmer het land zuiveren van het onderdrukkende kapitalisme en imperialisme, dat zo velen de armoede en dood hadden gejaagd, door de bevolking uit de beschaving te halen en ze op het land te werk te stellen. Praktijk moest theorie vervangen in de gecreeërde communistische maatschappij waar iedereen gelijk was (behalve de bewakers en leiders), al het bezit gemeenschappelijk was (behalve een setje zwarte kleding en één lepel) en de mens vrij zou worden door (bewust) terug te keren naar de oersamenleving van de Khmer waarin zowel de natuur als de vijand is overmeesterd.

Maar deze Grote Sprong Voorwaarts bleek veel erger dan het kapitalisme: het communisme blijkt slechts hongerdood in naam van gelijkheid, slavernij in naam van vrijheid en vernietiging in naam van opbouw. Wat ik me bedenk is dat wat de bevolking moest doorstaan in feite erger is dan bv. de slaven in Amerika, precies omdat de Khmer-slavernij ideologisch was: de zwarte slaven mochten nog bv. zingen maar onder de Rode Khmer was alles verboden. De bevolking die zo werd afgebeuld werd zo daarbij geterroriseerd en moest bovendien juichen onder haar martelingen: iedereen die niet juichte onder zijn honger, pijn en vernedering zou immers zeker worden gedood. In feite kon het de Rode Khmer niets schelen als iedereen dood zou gaan, zo verblind was men door de ideologie met z’n idealen. De film laat zo goed zien hoe deze ideologie heeft geleid tot de grootste vernedering van de mens die mogelijk is; wat zich in Cambodja heeft afgespeeld is een soort Holocaust-in-het kwadraat en waarschijnlijk het huiveringwekkendste experiment op een bevolking uit de geschiedenis (ik geloof niet dat ik iets controversieels zeg als ik zeg dat de vernedering onder de Rode Khmer nog groter was dan die in de nazi-concentratiekampen, precies omdat de nazi’s onverschillig waren qua middel tot vernietiging terwijl de Rode Khmer alles controleerden en ideologiseerden met maximale ontmenselijking en foltering als resultaat).

Precies omdat ideologie de dader was, is alle film die ervan bestaat bedrog: de beelden laten lachende arbeiders en andere propaganda zien terwijl de mensen in werkelijkheid krepeerden, werden gemarteld en alles, inclusief familieverbanden en zelfs eigen gedachten of individualiteit, werd vernietigd. Wat er werkelijk is gebeurd is aldus het ontbrekende beeld dat hier wordt geschapen met kleipoppetjes. Maar de film heeft die kleipoppetjes eigenlijk niet nodig: het verhaal dat wordt verteld met daarbij de filmbeelden die er wel zijn, zijn indrukwekkend genoeg om de rillingen te krijgen en je aan het denken te zetten over hoe ironisch het is dat juist het marxisme dat anti-ideologie is (niet het idee of de theorie maar de praktijk is de waarheid die de werkelijkheid vormt) leidt tot de ultieme ideologische verdwazing.

PS. Toevallig heb ik vandaag ook Capital in the Twenty-First Century (2019) gezien die juist het verschrikkelijke van het kapitalisme laat zien.

De kunst van Suzanne Heintz is typisch postmoderne kunst maar daar hou ik wel van. Het beoogt niet de werkelijkheid achter de schijn af te beelden maar geeft bovenal satirisch commentaar op de hedendaagse cultuur en haar schijn (dat maakt de kunst in hoge mate conceptueel: het gaat om de boodschap): allereerst op de maatschappelijke druk op vrouwen om een gezin te hebben – met daarbij juist de man en het kind afgebeeld als pop waaraan de vrouw zich moet aanpassen dus dwingt ook een pop te worden (een rol te spelen) en dat pijnlijk zichtbaar maakt hoe de vrouw is opgesloten in die opgelegde rol van echtgenote en moeder – maar ook op hoe we aldoor een glamoreus beeld van onszelf geven aan de buitenwereld waartoe de foto’s ook een reclameachtige glamour hebben zoals we aldoor worden gebombardeerd door reclame en de nepwereld van de glamour het echte leven overschaduwt. Het effect is daardoor tegelijk vertrouwd en vervreemdend.

De kunst is aldus interessant; de documentaire over de kunstenares veel minder want ofschoon sommige mensen haar kunst gestoord of eng vinden is zij niet gek maar een gewone vrouw die een boodschap wil uitdragen en daartoe de juiste kunstvorm heeft gevonden.

The Imitation Game is een erg mooie film die op subtiele, bijna onderhuidse wijze laat zien hoe een wat autistische man als Turing tegen de wereld vecht en ten onder gaat waardoor de film vooral ontroert. Sowieso is het onderwerp van de film natuurlijk onweerstaanbaar: het genie dat de Enigma-code kraakte maar de code van de menselijke interactie niet wist te kraken...

De film over de wereld waar Oost en West samenkomen doet realistisch aan en blijft de 141 minuten boeien, ook al kent het verhaal nauwelijks dramatische ontwikkeling: elke scene is als minidrama zelf boeiend en sowieso is het fascinerend om de grauwe werkelijkheid te zien van zowel Oekraïne als een Oekraïnse immigrante in het Westen omdat die parallelle wereld tegelijkertijd zo dichtbij is en ver van ons staat. In die zin voelt de film aan als een documentaire.

Het geschetste leven in Oekraïne en van de immigranten aan de onderkant van de Westerse samenleving is een hard en moeilijk leven vol vernedering en gericht op overleven. Maar elke overdramatisering is afwezig: zo verwacht je bv. dat de mooie, jonge vrouw wel seksueel misbruikt zal worden maar dat gebeurt niet. Ook gaat er niemand dood. De bekende dramatische clichés worden vermeden. Tegelijkertijd voert het leven aan de onderkant vanzelf tot kleurrijke en zelfs absurde taferelen die Seidl met plezier en nog wat uitvergroot schildert. Het maakt de film nog interessanter.

Fijne, intelligente film in de stijl van Tarantino met zowel spanning als humor en dat een leuk thema heeft in het afleggen van rekenschap (zoals in religieuze zin op de Dag des Oordeels).

Anders dan de gebruikelijke documentaire is deze film geen onderzoek naar slaap of slaapstoornissen, maar lijkt de regisseur meer de psychische gesteldheid bij slaapstoornissen in beelden (en geluiden) te willen uitdrukken: wetenschappers krijgen we niet te horen en sowieso is er weinig tekst. Wellicht slaagt de film daar redelijk in – ik zal niet zeggen dat de film met z’n gerichtheid op beelden slaapverwekkend is – maar juist omdat slaapstoornissen interessant zijn, omdat ze het leven en zelfs de persoonlijkheid van de getroffene kunnen veranderen, had ik wel wat meer informatie bij de beelden willen hebben. Het interessantste van de film zijn misschien de filosofische vragen of noties die sommige patiënten stellen, bv. wie men is als men droomt of dat je slaap nodig hebt om jezelf even kwijt te raken, maar vanwege de aard van de documentaire worden dergelijke kwesties niet uitgediept. Al met al is de film een soort Nachtdieren maar dan zonder de charismatische Ryanne van Dorst.

Ik heb me erg verveeld bij deze film. Het is op zich best leuk om te zien hoe mensen in een magazijn werken want het is allemaal erg herkenbaar maar om daar uren naar te moeten kijken is gewoonweg saai. De protagonist is “geen prater” en dat is eigenlijk nog zacht uitgedrukt: hij zegt praktisch niks dus van boeiende conversaties moet de film het ook niet hebben (hij lijkt louter te kunnen communiceren door middel van zijn tatoeages en door het huis van de ander binnen te sluipen). En zijn immer emotieloze gezicht brengt ook niet het drama waar je aldoor op hoopt. Voor zover er een verhaal is is dat Christian en Marion elkaar leuk vinden. Ik heb geen idee waarom en boeiend is dat ook niet want in wezen gebeurt er niets tussen hen. De film is zo mogelijk nog eentoniger dan het werken in een magazijn zelf. Er zitten misschien diepe gedachten in de film maar die heb ik niet opgepikt.

Het is een typische Strickland-film en daar hou ik wel van. Zo valt meteen op hoeveel aandacht is gegeven aan zowel beeld als geluid waardoor meteen elk moment van de film prachtig en intrigerend is: het is bijna video-art. Daarbij is het niet alleen bloedmooi maar de stijl heeft ook iets surrealistisch en daarmee iets hypnotiserends of trippy waardoor je echt twee uur in een andere wereld verkeert. Werkelijkheid en droom/nachtmerrie lopen in elkaar over zoals dat ook een thema is in het verhaal. Ik heb me wel eens afgevraagd waarom film en videokunst zulke twee gescheiden kunstvormen moeten zijn en het is fijn dat Strickland een brug weet te slaan.

Qua verhaal (en vintage-stijl) is het weer allemaal bewust geleend van oude B-films die Strickland echter tot kunst verheft door zijn artistieke, surrealistische stijl en waarin hij op intelligente wijze commentaar levert op serieuze zaken zoals in deze film het consumentisme. Marx sprak over het warenfetisjisme van het kapitalisme (goederen worden een soort afgodsbeelden) en de film geeft daar in navolging van Freud uitdrukkelijk een erotische lading aan, waardoor de film veel bizarre erotiek bevat. De film vervaagt onder meer mode en religie, mensen en modelpoppen, technische uitleg van een machine en genot, gekunstelde gesprekken met de baas en menselijkheid waarmee wordt gesuggereerd dat we het echte en onechte niet meer van elkaar kunnen onderscheiden. Alles is een markt van vraag en aanbod geworden, zelfs de liefde. De film bevat horror- en komedie-elementen, maar mensen die naar de film gaan om te griezelen of te lachen zullen bedrogen uitkomen (al vond ik de film soms echt eng): de film laat zich niet in de bekende hokjes plaatsen. Het is bovenal een typische Strickland-film.

Net als veel mensen hou ik van de muziek van Simon & Garfunkel maar ken ik de solocarrière van Paul Simon – de creatieve kracht – veel minder. Het is eigenlijk ook waar de documentaire over gaat: Paul is het creatieve genie dat Art niet nodig heeft maar de wereld blijft Paul met Art willen zien. Paul Simon wist al van jongs af aan dat hij muzikant wilde worden – en de documentaire laat zien dat hij een muzikant in hart en nieren is – en beïnvloed door respectievelijk onder meer Elvis Presley, The Everly Brothers – waardoor Paul en Art, die mooier kon zingen dan Paul, hun harmoniezang leerden – en de New Yorkse folkscene (met onder meer Bob Dylan) nam het duo onder de naam Simon & Garfunkel in 1964 hun eerste album op. Het flopte en wat Paul betreft was dat het einde van de samenwerking met Art waarna hij naar Engeland ging om in z’n eentje op te treden in folk clubs. Maar toen de producer in de VS een nieuwe versie van The Sound of Silence met meer instrumenten uitbracht en dat een hit werd, vloog Paul terug naar de VS en werd het duo Simon & Garfunkel een van de meest succesvolle popgroepen uit de geschiedenis.

Maar Paul schreef en deed alles; Art ging films maken en zou wel Pauls liedjes komen inzingen als ze klaar waren terwijl Art wel minstens de helft – of nog meer vanwege z’n mooie stem – de roem kreeg van het publiek. Paul was het zat en brak met Art. Dan begint een eindeloze loop waarin iedereen denkt dat het afgelopen is met de carrière van Paul waarna Paul toch weer een succesvol album maakt (al worden sommige albums tussendoor een flop waardoor men denkt dat z’n carrière voorbij is, etc). Het legendarische duo blijft ongeëvenaard populair, getuige het megasucces van het eenmalige Simon & Garfunkel-concert in Central Park in 1981, maar Paul blijft zijn muzikale hart volgen – en dat kan niet meer met Art – en raakt ook geïnteresseerd in wereldmuziek, resulterend in het megasucces van Graceland (1986).

Het verhaal van zijn indrukwekkende carrière wordt telkens onderbroken door zijn werk aan z’n laatste album, Seven Psalms. En toegegeven, dat klinkt beslist interessant: het demonstreert hoe onvermoeibaar Paul Simon op creatieve wijze doorgaat omdat zijn liefde en talent voor muziek eindeloos lijkt. De lengte van de documentaire maakt het verhaal een epos maar dat wordt gerechtvaardigd door het epische karakter van zijn inmiddels meer dan 60 jaar (!) durende carrière vol successen. De documentaire boeide me van begin tot eind.