Opinions

Zeer matige documentaire over het ambitieuze project Blue Brain Project (naar de IBM-computer Deep Blue die Kasparov had verslagen in het schaken) van neurowetenschapper Henry Markram die in 2010 de belofte deed binnen 10 jaar een computersimulatie van het menselijk brein te realiseren waarbij Markram ook een persoonlijke urgentie had voor het project omdat hij zijn autistische zoon er mee wilde kunnen genezen. Het zwakke van de documentaire is dat de wetenschap ervan nauwelijks wordt uitgelegd of uitgediept zodat het voor de kijker allemaal erg vaag blijft. Het blijft in dat opzicht vooral bij de titel van de documentaire: in plaats van breinweefsel te onderzoeken in vivo (in een levend wezen) of in vitro (onderzoek van weefsel buiten het organisme zelf) worden hier breincircuits onderzocht “in silico” ofwel door middel van computersimulatie. Onduidelijk blijft hoe de simulatie tot stand komt, hoe je er bv. autisme mee zou kunnen genezen of zelfs wat het verschil is tussen het Blue Brain Project en het Human Brain Project waarmee het maar liefst 1 miljard euro subsidie van Neelie Kroes namens de EU binnenhaalde. Hoe dan ook lijkt het project sterk te steunen op de populaire ‘het brein is een computer’-metafoor.

Mogelijk wilde Markram ook geen wetenschappelijke uitleg want volgens hem moeten wetenschappelijke discussies niet in de media worden gevoerd, maar dat maakt dat de wetenschappelijke kritiek van de paar critici die kort aan het woord worden gelaten vernietigend oogt voor het project: je kunt geen werkend brein simuleren als je nog praktisch niets weet van hoe het brein werkt (volgens Markram hoef je overigens slechts een minimum aan kennis te hebben maar gelet op de complexiteit van het brein dat zelfs als een chaotisch systeem werkt lijkt dat naïef), een simulatie is iets wezenlijks anders dan het echte (een simulatie van bewustzijn is geen bewustzijn) en wiens brein wordt eigenlijk gesimuleerd (wiens brein is het ideale brein)? Als evolutionair product kent het brein veel variatie en zitten er fouten ingebakken: nu lijkt het me geen probleem als de simulatie volmaakt de onvolmaaktheden simuleert om een startpunt te hebben, maar een raadsel blijft hoe je die perfectie bereikt als we nog zo weinig weten van het brein en zelfs als we dat zouden bereiken hoe daarmee we het brein hebben begrepen, afwijkingen zoals autisme kunnen genezen of hoe dierproeven dan overbodig worden ofwel hoe de sprong van in silico terug naar in vivo kan worden gemaakt.

Hoe dan ook, het project lijkt te falen en zeker de belofte om het project binnen 10 jaar te voltooien is niet gehaald, zelfs niet met 1 miljard euro subsidie: onderzoekers verlaten inmiddels het project en Markram durft er nauwelijks nog een termijn aan te geven. De les van het verhaal is een andere kritiek van critici, namelijk dat je in de wetenschap beter niet al je geld op één paard kunt wedden.

De documentaire is wat rommelig maar dat past dan misschien bij de muziek van deze legendarische band die de leider Robert Fripp immers omschreef als ‘georganiseerde chaos’. We leren vooral dat Fripp een even excentrieke als autoritaire of in ieder geval moeilijke en onaangename bandleider is die het leven van z’n muzikanten tot een hel maakte (tot 2013 want toen werd hij milder of relaxter en ook zelf voor het eerst gelukkig): aanvankelijk denk je dat de muzikanten grappige overdrijvingen maken volgens de typisch Engelse, onderkoelde vorm van humor maar al snel blijkt het ook serieus bedoeld zodat spelen in Crimson King echt niet leuk moet zijn geweest hetgeen wellicht ook de vele personeelswisselingen verklaart (naast dat Fripp ook makkelijk mensen ontslaat). Fripp legt uit wat hij wil en daarmee impliciet waarom hij zo veeleisend is: voor hem moet op een welhaast boeddhistische manier de stilte centraal staan waarbij de muzikanten niet spelen wat ze kennen of waarvan ze denken dat van hen verwacht wordt maar als het ware zelf verdwijnen en met het publiek alleen nog de als het ware autonoom geworden muziek ervaren. Het live spelen moet aldus tot een soort religieuze of mystieke ervaring leiden en de band blijkt een heuse non als fan te hebben die dat ook zo beleeft. En uit die stilte – die aldus leegte en openheid is – komt dan vanzelf nieuwe muziek zodat verandering het kenmerk is van de band (“Otherwise, you turn into the Moody Blues, for heaven’s sake.”), al helpt de aldoor veranderende bezetting daar natuurlijk ook aan mee.

Toen ik zag dat deze documentatie deze week uitkwam in Nederland ben ik naar de muziek van King Crimson gaan luisteren – de ‘oude’ King Crimson van In the Court of the Crimson King (1969) tot en met Red (1974) – die mij zeer positief verraste: wat een leuke muziek (om welke reden ik daarna ook deze documentaire ben gaan kijken)! Het doet me wat denken aan de oude Pink Floyd vanwege de combinatie van enerzijds experimentele, agressieve en harde nummers en anderzijds (post-)psychedelische, melodieuze en rustige nummers, al heeft King Crimson misschien nog wat meer jazz-invloeden zodat het ook wat doet denken aan Frank Zappa. Wat de muziek bijzonder leuk maakt is dat het niet bang is radicaal te zijn: het kan zijn dat progrock-giganten als Yes en Genesis veel van King Crimson hebben afgekeken maar die missen de radicaliteit van King Crimsons benadering zodat mijn voorkeur uitgaat naar King Crimson.

Inception is een perfecte film: het is doelbewust non-stop spektakel op zowel fysiek, emotioneel, psychologisch en filosofisch niveau - zodat iedereen aan z'n trekken kan komen - dat tot in de details klopt en dat daarbij ook nog op actuele wijze inspeelt op het escapisme van de huidige tijd (van LSD tot games) en de film als zodanig, dat een briljante metafoor geeft voor het geheim van inspiratie (hoe je denkt dat jezelf iets hebt bedacht terwijl de muzen je het hebben gegeven) en dat een briljant ambigu einde of interpretatie heeft (wat gelooft Cobb nu uiteindelijk wat de werkelijkheid is?). Tegelijkertijd is het allemaal zo veel dat het elkaar in de weg lijkt te zitten: de actie zit het intellectuele in de weg en het intellectuele zit het emotionele in de weg, zodat de film uiteindelijk meer vermoeit dan een ‘kick’ geeft. De film lijkt even ingenieus als gekunsteld in een poging vergelijkbare films als The Matrix en Shutter Island nog te overtreffen waardoor het juist niet de originele kracht van die films heeft. Maar uiteindelijk is toch eigenlijk niets tegen de film in te brengen en is het een perfecte film.

De film ziet er prachtig uit en zit bomvol actie maar ook bomvol inhoud: de film oogt als een kinderfilm (en lijkt ook vooral jong publiek te trekken) maar het verbindt de actie en de humor met politieke en maatschappelijke actualiteit van bv. fake news en identiteitspolitiek (en de strijd tussen man en vrouw qua rolpatronen) alsmede met filosofische kwesties en raadsels.

De film begint meteen zwaar politiek-filosofisch met een discussie over de illegaliteit van superkrachten. Supermensen zijn daardoor ongelukkig want ze kunnen niet zichzelf zijn en moeten hun speciale krachten verbergen: hier wordt duidelijk de associatie opgewekt met homoseksuelen die lang niet zichzelf konden zijn en hun geaardheid moesten verbergen. Er ontspint zich vervolgens een discussie tussen Bob en Helen over recht vs. rechtvaardigheid: moet je altijd het goede doen ook als dat tegen de wet is of moet je je altijd aan de wet houden waarbij je moet proberen de wet te wijzigen als die wet niet rechtvaardig is? Volgens Helen kan het breken van de wet om het goede te doen alleen maar tot chaos leiden maar volgens Bob is het andersom en kennen de politici alleen maar de wet en hebben zij daardoor de wereld in chaos gestort. En dit is nog maar de eerste paar minuten van de film en alle latere actie kan niet verhinderen dat er steevast een parallel verhaal meeloopt van zowel politieke actualiteit (bv. “make this country super again!” dat uiteraard naar Trump verwijst) als filosofische kwesties (bv. “als je mensen kunt meppen, kun je dan ook mensen ontmeppen?” hetgeen ook naar de entropiewet – de tweede hoofdwet van de thermodynamica – verwijst)…

Het filosofische karakter van de film toont zich ook in zijn liefde voor paradoxen. Zo besluit Helen uiteindelijk om – in haar eigen woorden – “de wet te breken om de wet te herstellen” en “haar gezin te verlaten om haar gezin bijeen te houden”. En Evelyn besluit later de helden – zowel figuurlijk als letterlijk – tegen henzelf in te zetten: “helden gebruiken om definitief een einde te maken aan helden”. En het verhaal laat zien dat het goede makkelijk het kwade wordt, zodat het onderscheid nog niet zo makkelijk is: a) om heldendom (dus rechtvaardigheid) weer legaal te maken wordt er ingezet op een publiekscampagne om zo het ‘perspectief’ van de helden bij het publiek te brengen maar die focus op perspectief – onze afhankelijkheid van het scherm – leidt ook naar misleiding en nepnieuws (hetgeen het verhaal is hoe postmodernistisch links z’n eigen postmodernistisch rechts monster schiep) en b) Evelyn vertelt en laat zien dat het kapitalisme van ons luie, passieve consumenten heeft gemaakt die het leven nog slechts vanachter een scherm gadeslaan in plaats van echt te leven zodat we superhelden (zeg maar ‘een sterke leider’) nodig hebben om ons uit de problemen te houden, waarbij onze afhankelijkheid van superhelden ons echter alleen maar nog kwetsbaarder maakt omdat degenen aan wie we onze macht hebben gegeven die macht ook tegen ons kunnen gebruiken (dit is in wezen Hobbes vs. Locke c.q. het Europese vs. Amerikaanse systeem: zie Geband van Joop: Het vuurwapengeweld in de VS en de Amerikaanse ideologie - gebandvanjoop.blogspot.com).

Het is een film als Ready Player One (https://www.moviemeter.nl/film/1114610/info/120#4693300): het oogt als een kinderfilm, maar het ziet er zo fantastisch uit en zit zo vol inhoud – het bedient zowel lichaam als geest – dat de film een soort totaalervaring geeft en je ook als volwassene er niet op uitgekeken raakt. Dit soort films bereiken de perfectie in de vermenging van lage en hoge cultuur. En beide films hebben een vergelijkbare kritiek op het kapitalisme en de huidige maatschappij waarin we – afhankelijk geworden van de schermen om ons heen – het contact met de werkelijkheid c.q. de controle over ons leven kwijt zijn geraakt. Maar bovenal heeft de film zijn speciale charme die iedereen direct kan aanspreken en die ook weer een paradox is: de pop-personages zijn zo levensecht en menselijk dat de stijl bijna hyperrealisme is in de zin dat de poppetjes nog meer op mensen lijken dan echte mensen op mensen lijken. Het zijn de details en levensechte situaties en emoties die het ‘m doen – die direct onze empathie opwekken – zoals bv. hoe Bob aan z’n buik krabt terwijl hij in gesprek is of Violet die zich geen houding weet te geven bij een jongen: de ‘nep’-personages bewegen zich zo naturel zoals echte acteurs dat misschien niet eens kunnen. Dat maakt dat we meteen een band hebben met de poppetjes zodat ook hun avonturen ons boeien. Daar hoef je geen filosofie voor gestudeerd te hebben.

Ik heb de film inmiddels gezien en ja, ik vond hem ook niet boeiend. Het is echter geen onplezierige film: elke scene is op zichzelf best om aan te zien, maar het frustreerde mij (en blijkbaar vele anderen) dat het verhaal alleen maar steeds ingewikkelder wordt en geen ontknoping vindt. De film begint ermee dat een privé-detective zijn ex-vriendin (waar hij nog steeds verliefd op is) op bezoek krijgt en zij hem vertelt dat de echtgenote (en haar minnaar) van haar hele rijke minaar hem zijn geld afhandig wil maken. Dan verdwijnt die rijke minaar en ook de ex-vriendin. Daarmee begint het mysterie dat de privé-detective probeert op te lossen. De film lijkt veel op The Big Lebowski doordat ook Inherent Vice een ietwat suffige (want altijd stonede) man laat zien die roekeloos de wereld van de misdaad en maffia binnenstapt om een mysterie op te lossen. Maar in plaats van dat er verrassende wendingen of een ontknoping komt, wordt het verhaal alleen maar steeds complexer en verwarrender omdat er een eindeloze stoet aan nieuwe personages aan het verhaal c.q. mysterie worden toegevoegd (allemaal gespeeld door bekende acteurs zodat je heel Hollywood voorbij ziet komen) die het verhaal alleen maar onbegrijpelijker c.q. het mysterie groter maken. Op een gegeven moment verlies je ook je geduld of zin om het verhaal nog te volgen: sommige delen van het mysterie worden wel opgelost (zo vindt de privé-detective bv. de verdwenen miljonair terug in een gesticht), maar het leidt evengoed tot niets omdat er altijd nog veel niet is opgelost en bovenal omdat het hele verhaal sowieso geen doel of opbouw lijkt te hebben. Waarom zou het ons uberhaupt iets kunnen schelen wat er met de miljonair is gebeurd, nu de scenes als los zand bijeen lijken geplakt zoals een TV-serie die geen begin of einde heeft en maar eindeloos doorgaat met nieuwe intriges in plaats van een film te zijn met een kop en een staart? De privé-detective lijkt zelf ook alleen maar het mysterie in te duiken om zijn ex-vriendin terug te vinden en als die dan aan het einde net zo plotseling weer opduikt (letterlijk!) als ze verdween en ze in elkaars armen liggen heeft de film wel een goed einde (de geliefden die elkaar hadden verloren hebben elkaar weer gevonden).

Van de critici begrijp ik dat de film bewust die verwarring schept: het is ook helemaal niet de bedoeling om het mysterie op te lossen of voor de kijker om het verhaal te begrijpen. De film zou gaan over het verval van de hippiebeweging in ‘bad craziness’ in haar nadagen hetgeen wordt geillustreerd door het verhaal net zo maf en incoherent te maken als de geest van Charles Manson. Daar verwijst ook de titel naar: ‘Inherent Vice’ is een term uit de verzekeringswereld om aan te geven dat iets niet te verzekeren is omdat het naturlijkerwijs kapot gaat. Bovendien zou de film teruggrijpen op film noirs als Chinatown waarin evenzo de oplossing van het mysterie achter de horizon verdwijnt: achter elke dader zit weer een andere dader en uiteindelijk is de ultieme dader de (corrupte) overheid zelf die te machtig is om te kunnen worden geidentificeerd of te verslaan. De film laat zo de wereld zien van een hippie die paranoide is geworden van de drugs maar die ook wel drugs moet gebruiken om te ontsnappen aan de slechte, corrupte wereld zodat zijn paranoia ook wel waar is (de overheid dealt zelf de drugs en is dus niet te vertrouwen). Nu spelen drugs of drugservaringen niet een grote rol in de film (het is geen Fear and Loathing in Las Vegas) maar zo beschouwd is de film toch een ‘bad trip’.

Heerlijke film in de typische surrealistische stijl van Lynch, meer in het bijzonder het hard core surrealisme van Eraserhead. Salvador Dali zou het kunnen waarderen. Ja, er valt moeilijk een touw aan het verhaal vast te knopen, maar elke scene en elke minuut is op zichzelf zo intens en fascinerend, mede door het formidabele acteerwerk, en zo spannend door de film noir- of horror-invalshoek met daarbij vaste thema’s en verhaallijnen om je aan vast te klampen dat je geen coherent verhaal meer nodig hebt om drie uur lang aan de buis gekluisterd te zitten (en alles hangt zo met elkaar samen dat je achter blijft met het idee dat er evengoed een coherent verhaal in zit maar die scheppende constructie laat Lynch aan de kijker zelf over als die daar zin in heeft). Je wordt meegevoerd in een onderbewuste stroom van beelden en associaties, in een hallucinante (bad) trip zodat je net als de hoofdrolspeelster in de ene verbazing na de andere valt en niet meer weet of je droomt of wakker bent: de film gaf me een intense, onwerkelijke ervaring en ik kan me niet herinneren dat ik zo ooit dicht bij een LSD-ervaring ben gekomen zonder feitelijk LSD te nemen.

PS. Ik was eerder enthousiast over Berberian Sound Studio (2012) en daar deed deze film me aan denken. Maar omdat Lynch eerder was met het idee van een acteur/actrice die de film zelf beleeft lijkt Berberian Sound Studio (2012) juist geïnspireerd op Inland Empire.

Deze film laat zien hoe vrouwen onder de op de sharia gebaseerde Jordaanse wetgeving het slachtoffer zijn van meedogenloze onderdrukking. Het kiest daarvoor zowel een arme, vrome vrouw die na de dood van haar man huis, auto en dochter dreigt kwijt te raken tenzij ze zwanger blijkt van een zoon als een rijke, moderne vrouw die juist ongewenst zwanger is en abortus wil, zodat duidelijk wordt gemaakt dat onder de sharia c.q. in Jordanië geen vrouw ontsnapt aan het patriarchaat. Beide radeloze vrouwen worden gedwongen de wet te overtreden in een poging hun leven te redden en klampen zich aan elkaar vast (met de veelzeggende suggestie van de rijke vrouw dat in de ogen van Allah de verwoesting van hun levens misschien een nog grotere zonde is dan wat zij als vrouwen allemaal niet mogen), al lijkt zelfs dat niet te helpen. Het idee van de film is niet slecht maar de feministische boodschap overheerst ten koste van het verhaal dat maar niet echt spannend of boeiend wil worden en vooral de juridische procedures toont waarmee de vrouw in een ongelijke positie wordt geplaatst en afhankelijk van de man wordt gehouden.

Het is met de Pixarfilms als met Motown en de meidengroepen zoals Ronetttes, Shangri-Las en Shirelles uit de jaren ’60: een geoliede hitmachine, gericht op een jong publiek maar die volwassenen even veel kan amuseren, waarop je de kritiek kunt uiten dat het bedacht en niet ‘authentiek’ is maar waarvan de hits goed in elkaar zijn gezet en dus niet vervelen (de bedenkers zijn vakmensen) en de hit een enkele keer een klassieker is die zijn hitgevoeligheid overstijgt en een plekje in de eregalerij tussen de groten heeft verdiend. Bv. de Ronettes hebben dat gepresteerd met ‘Be My Baby’ en Pixar heeft dat nu wellicht gepresteerd met ‘Inside Out’. De film biedt de bekende (hit)formules in een origineel psychologisch jasje, resulterend in een succesvolle combinatie van actie en ‘coming of age’-drama, en er zijn zelfs opvallend veel filosofen op deze film gedoken vanwege zijn metaforische uitbeelding van het ‘ik’ (waar de filmtitel naar verwijst), maar het lijkt me niet de moeite waard om over de film te filosoferen: het is gewoon een heerlijke film die de kijker boeit en daarbij amuseert met regelmatig een lach en een enkele keer een traan.

Zo’n documentaire als deze vind ik een stuk interessanter dan Tarantino’s versie van het verhaal. Bajesklant Charles Manson weet in het nieuwe hippietijdperk een sekte van hippies om zich heen te verzamelen waarbij hij het (christelijke) hippie-ideaal van liefde perverteert tot seksuele vrijheid waarbij iedereen het met iedereen moet doen, tot angst want angst maakt je alert zodat alleen in angst de liefde waarlijk intens wordt beleefd (waardoor hij absolute gehoorzaamheid en macht verwerft) en uiteindelijk tot moord want liefde is sterker dan de wil tot leven (voor liefde ben je bereid te sterven en te doden). De wereld is één grote seksorgie waarbij alles erin en eruit gaat zodat liefde gelijk staat staat aan geweld, aldus Mansons filosofie in een notendop. De nieuwe generatie bevrijdt zich van de maatschappelijke normen en tradities, maar als zodanig zijn de hippies ontvankelijk om Mansons volgelingen te worden en om Manson zelf te worden als hun nieuwe identiteit. Manson deelde regelmatig LSD uit aan zijn volgelingen om hen zo te hersenspoelen en in zijn macht te krijgen maar gebruikt zelf wijselijk geen LSD.

Er zijn opvallende overeenmomsten tussen Charles Manson en z’n Family en David Koresh en z’n Davidians: het zijn beiden mislukte muzikanten die dachten via hun muziek hun boodschap te kunnen communiceren maar die hun ondergang zelf bewerkstelligden door hun volgelingen een apocalytptisch visioen voor te houden dat het gebruik van geweld uitlokte c.q. rechtvaardigde. In het geval van Manson was de aanval op Tate en aanhang gericht op het huis van de muziekproducer die Manson had afgewezen en zou de moord op LaBianca de prikkel moeten zijn tot de onvermijdelijke rassenoorlog waar Manson in geloofde. Het was nooit de bedoeling om een bloedbad aan te richten en opnieuw naar de gevangenis te gaan, maar zijn aanhang verraadt hem vanuit ideologische overtuiging en dat Manson de grootste Amerikaanse rechtszaak van de 20ste eeuw werd bevestigt dat ideologie het dodelijkste motief van alle is.

De film valt wat mij betreft uit twee delen uiteen.

Het eerste deel is de escalatie van een simpel misverstandje tussen een christen en Palestijn tot bijkans een (nieuwe) burgeroorlog in Libanon en dit deel is nog slechter dan ik al vreesde: er wordt duidelijk naar het doel (totale escalatie) toegewerkt zodat elke stap ernaar toe gekunsteld en ongeloofwaardig is. Na het eerste uur wilde ik daarom al de bioscoop uitlopen omdat de film tot dusverre het slechtste was wat ik jaren heb gezien.

Het tweede deel is politiek – het bevat veel geschiedenis van de burgeroorlog in Libanon – en is veel beter. Dat deel bevredigde me wel, temeer omdat er niet voor één partij wordt gekozen maar precies op begrip en daarmee verzoening tussen de strijdende partijen wordt gekoerst (en dat wordt mooi persoonlijk gemaakt doordat de christen en Palestijn zich met elkaar verzoenen nadat ze het land in een nieuwe nationale crisis hebben gestort).

Het is tricky om een vergelijking met de huidige Nederlandse politiek te maken maar veel elementen zijn zeer herkenbaar, nu ook hier tribalisme en polarisatie c.q. escalatie tussen christenen en moslims of autochtonen en allochtonen op de loer liggen. Zelfs de alliantie tussen linkse en islamitische groepen in de toenemende strijd krijgt ook in Nederland steeds concretere vormen. De wijze les die ook wij van deze film kunnen leren is dat de huidige polarisatie een verkeerde weg is: niet de ene groep is slachtoffer (‘Marokkanen worden gediscrimineerd!’) of de andere groep is slachtoffer (‘moslims komen hier en beroven, verkrachten en terroriseren ons’), maar we zijn allemaal slachtoffer (“Niemand heeft het alleenrecht op lijden”) en alleen door elkaars pijn te begrijpen in plaats van elkaar als onmenselijke vijand te zien kan er vrede en geluk ontstaan.

Na een belabberd slechte eerste deel maken het tweede deel en de wijze les veel goed.

Ik was erg onder de indruk van de vorige film van de regisseur Machoian, The Killing of Two Lovers (2020), dus ik was benieuwd naar deze opvolger. Deze film maakte minder indruk op me want de film is traag en er gebeurt weinig zodat het naar het saaie neigt (de film moet het qua spanning vooral hebben van een wat hallucinante soundtrack), maar doordat de film zich in wezen geheel richt op de ene cruciale situatie gaat die situatie wel ‘werken’ in je waarbij je empathisch opgaat in de hoofdpersoon met zijn weifeling en ontzetting met een sterk en aangrijpend slot. De film geeft zo opnieuw een indringende psychologische analyse van de mens die zich probeert te redden uit een hachelijke situatie.

Recensenten spreken overigens van een psychologische studie van de “fractured masculinity”, maar dat doet de film denk ik tekort: de film gaat wel over een man die op een traditionele of patriarchale wijze voor zijn gezin wil kunnen zorgen en daarin jammerlijk faalt (dat is de falende kant van zijn “integriteit” of authenticitetit als (traditionele) man), maar de film gaat vooral over een crisissituatie waarin mannen en vrouwen denk ik niet heel verschillend reageren (met uiteindelijk een “integere” oplossing), al zou het interessant zijn te bezien of vrouwen zich net zo makkelijk kunnen herkennen in het gedrag en emoties van de hoofdpersoon als ik dat kon als man.

Alain Ughetto vertelt met deze film het verhaal hoe zijn Italiaanse voorouders in Frankrijk zijn beland: zijn opa was al een arbeidsmigrant, die onder meer werkte aan de tunnel tussen Italië en Zwitserland, en toen het fascisme opkwam vestigde hij zich definitief in Frankrijk. Naast dit stukje familiegeschiedenis vol bittere armoede, inclusief wat Europese geschiedenis zoals het fascisme en WO II, biedt de film niet zo veel: er is niet echt een dramatische spanningsboog of zo. Mogelijk wil de film met dit familiealbum verwijzen naar en sympathie genereren voor de hedendaage migranten die vanwege armoede of onderdrukking uit Afrika en Azië naar Europa vluchten. Wat de film een beetje bijzonder maakt is het knutselwerk van Alain Ughetto voor deze stop-motion-film: dat is knap gedaan. Alain wil er ook mee aangeven dat ook hij graag met z’n handen werkt waarbij de film zijn handen af en toe wat laat aangeven aan z’n voorouders van papier-maché.

Uit recensies begreep ik al dat dit geen erg goede film is, maar ik ben een grote fan van de muziek van Mozart en zijn opera Don Giovanni heeft een speciaal plekje in mijn hart dus daarom moest ik deze film – die het verhaal rond de ontstaansgeschiedenis van die opera zou vertellen – zien. Maar is het echt een slechte film: het script is erg slecht, het acteerwerk is slecht en er is gewoon niets te beleven aan de film, anders dan de enkele flarden van Mozart’s geniale muziek. Ik heb ook geen idee wat de regisseur heeft willen zeggen met deze volstrekt nietszeggende film. Het enige positieve dat je over de film kunt zeggen is dat het er wel mooi uitziet.

De recensies suggereerden dat de film een typische Nolan-film is, zodat de liefhebbers aan hun trekken komen, maar dat het zeker niet zijn beste film is. Met wat lage verwachtingen heb ik de film dan ook bekeken en de eerste twee uren waren inderdaad niet zo boeiend zodat die lage verwachtingen bewerkelijkt werden, maar het derde uur was spannender en interessanter en maakte een hoop goed. Onderhoudend blijft de film echter al zijn bijna drie uren wel. Het is vooral een pretentieuze film: de film is groot in tijd (bijna drie uur), in ruimte (de hoofdpersonen doorkruisen het hele heelal) en in filosofische vragen over onze relatie met de natuur: over de technologische vooruitgang en beheersing van de natuur waarmee we echter ook de Aarde onbewoonbaar maken, met een rol voor het bovennatuurlijke (waarbij we in een boekenkast nog een boek van Stephen King zien staan), en het conflict tussen onze natuurlijke behoudzucht (ons egoïsme) en de ‘bovennatuurlijke’ liefde en opofferingsgezindheid die we voor onze naasten voelen waarmee we zelfs de fysieke vier dimensies van ruimte en tijd kunnen overwinnen. Uiteindelijk is de boodschap dat de menselijke bestemming niet simpelweg (over)leven is maar het overstijgen van grenzen, het ontdekken van nieuwe werelden en het onmogelijke realiseren (en daarbij ook een voortzetting van de kolonisatie van de Nieuwe Wereld in een ander sterrenstelsel vormt). Niet voor niets is de vrouwelijke hoofdpersoon, Murph, vernoemd naar Murphy’s Law die in de film wordt uitgelegd als “alles wat mogelijk is zal gebeuren”, maar zelfs het mogelijke blijkt niet omvattend voor onze potenties: als de robot aan de hoofdpersoon vraagt waarom hij iets wil doen dat onmogelijk is, antwoordt deze “omdat het noodzakelijk is”. Met ons verstand kunnen we ons behoud als individu of als soort veiligstellen, maar onze liefde kan het onmogelijke realiseren en zo in deze film de mensheid – onze naasten die achterbleven toen we op ruimtereis gingen – van haar naderende einde op Aarde redden. Anders gezegd: de mens is niet zijn lichaam maar zijn geest die het lichamelijke overstijgt (en de godachtige vijfde-dimensiewezens die de wormgaten leggen zijn puur bewustzijn). Het filmverhaal maakt trouwens ook gebruik van een paar natuurkundige inzichten die velen niet zullen kennen, zoals de ‘tweelingparadox’ van Einsteins relativiteitstheorie, zwarte gaten en wormgaten. Zij worden wel op een basale manier uitgelegd in de film, al is het overigens wel wat onnatuurlijk en bevreemdend dat de ruimtepiloten elkaar dergelijke fenomenen moeten uitleggen om ze in feite aan de kijker uit te leggen, want elke ruimtepiloot zal dergelijke kosmologische zaken uiteraard wel kennen.

Al met al toch een prima film (maar inderdaad geen meesterwerk), die in haar opzet slaagt van een redelijk spannende en soms aangrijpende film te zijn die het genre van science fiction (en zeker in het deel met het zwarte gat wordt het echt fictie) niet gebruikt om actie en spektakel te brengen (zoals de ruimteoorlogen in Star Wars) maar om de vraag naar onze toekomst en de menselijke bestemming te stellen in een tijd dat ons bestaan op de Aarde in crisis is. Dat maakt de film vooral een soort Kubricks ‘2001: A Space Odyssey’ met welke film die van Nolan sowieso erg veel gemeen heeft, zowel qua verhaal als qua filosofische vragen, zodat ik me niet aan de indruk kan onttrekken dat Nolan met deze film bovenal een ‘A Space Odyssey 2.0’ heeft willen maken, al beweert Nolan zelf dat hij door vele films is beïnvloed bij het maken van deze film. Een noemenswaardig detail hierbij is nog dat Nolan net als Kubrick is geholpen door een wetenschappelijke expert om de ruimtereis zo realistisch mogelijk te maken: in feite is de film een initiatief van de natuurkundige Thorne waarbij aanvankelijk Spielberg de film zou maken. Ik ben blij dat het uiteindelijk Nolan is geworden die de film heeft gemaakt, omdat die meer diepgang in zijn films legt dan Spielberg.

De film wil denk ik – zoals de gemiddelde Dracula-film – horror zijn maar kiest een premisse waarvan ze zullen hebben gedacht dat het origineel is maar dat eigenlijk de film meer comedy dan horror maakt: de vampier wordt menselijk gemaakt zodat de vampier in kwestie zich schuldig voelt om mensen te moeten doden, met een andere mannelijke vampier en vampiermeisje een alternatief gezinnetje vormt (sowieso hint de film aldoor naar homoseks), het meisje puberale streken heeft en na ruzies er wordt bijgelegd en geknuffeld, etc waarbij de film misschien een enkele keer ook bewust grappig wil zijn. De film blijft zo hangen tussen horror en comedy en slaagt voor beide genres niet. De film heeft wel een fijne, gotische sfeer en is soms redelijk vermakelijk.

De film lijkt nergens over te gaan: we zien gewoon een paar muzikanten en krijgen een inkijkje in hun leven en hun relaties. De film oogt realistisch en er wordt verbluffend goed geacteerd zodat het wel een documentaire lijkt (ze spelen ook zo goed hun viool dat ik me niet kan voorstellen dat het acteurs zijn). Je merkt nauwelijks dat het een film is die in het Oostblok in de jaren ’60 afspeelt (afgezien van dat er in bakstenen wordt uitbetaald voor een concertje): het leven is er opmerkelijk gewoon of herkenbaar en zelfs zorgeloos en zo ook is het kijken ernaar vooral een gezellige ervaring.

De timing van Canvas om deze film 50 jaar na Woodstock, welk evenement op dit moment volop aandacht krigt, nog eens uit te zenden lijkt geen toeval: de protagonist is een soort neohippie die net als de vroegere hippies vooral lijkt te worden gedreven door rebellie (tegen de materialistische ouders en maatschappij) en het verlangen naar vrijheid (van burgerlijke moraal en verplichtingen) en authenticiteit (‘jezelf zijn’), wellicht met een romantisch verlangen om een te worden met God of de natuur. Bij de hippies begon het met vrije liefde en drugs maar daar doet onze ogenschijnlijk aseksuele held niet aan: hij is op een zuiver spirituele zoektocht naar zijn ware zelf en leidt daartoe in hoge mate een religieuze, ascetische levenswijze waarin hij zich van alles ontzegt. Maar hij geeft wel alles wat hij heeft aan anderen waardoor die anderen in hem een soort Jezus zien. Maar anders dan de hippies doet hij het allemaal alleen – dat weerspiegelt het individualisme van onze tijd waarin zelfs hij niet aan lijkt te kunnen ontkomen – en die eenzaamheid maakt zijn einde extra tragisch.

Het is een mooie film, vooral ook door de vele poëtische bespiegelingen en wijsheden, maar hij is ook langdradig want veel spanning of dramatische ontwikkeling is er niet en met name het middendeel van de film kent weinig poëzie of filosofie waardoor ik niet hoger kom dan vier sterren.

Indringende beelden uit de overbevolkte miljoenenstad New Delhi waar de menselijke activiteiten – politiek-economisch gedreven door de zogenoemde ‘ontwikkeling’ van de stad na het omarmen van de vrije markt in 1991 – de leefomgeving van plant, dier en mens aan het vernietigen zijn door middel van verstikkende luchtverontreiniging, waterverontreiniging, gebrek aan (drink)water, enorme afvalbergen, overstromingen (met alle ziektes van dien die dan weer met gif worden bestreden) dan wel droogte en steeds heter en langerder en dus ondragelijker wordende hittegolven.

De meeste horrorfilms zijn onzinnig en oninteressant omdat ze geen relatie hebben met de echte wereld maar af en toe komt er een serieuze horrorfilm langs die over iets reëels gaat. Deze horrorfilm is een serieuze film want gaat over hoe een traumatische ervaring je kan blijven achtervolgen, ook als de bron ervan weg is (dat is een echt probleem in de echte wereld). Daarbij heeft de film van de andere kant het interessante gegeven van een goochelaar of illusionist die de geest manipuleert, zoals in Nederland Victor Mids wiens programma niet voor niets Mindfuck heet, die een alternatieve verklaring open laat. Wel vond ik het grootste deel van de film tegenvallen omdat er weinig interessants werd gedaan met dit uitgangspunt: op een voorspelbare of althans weinig originele manier zien we hoe het slachtoffer gepest en belaagd worden door haar onzichtbare belager. Maar vanaf het moment dat ze wordt gearresteerd wordt de film een stuk beter omdat er dan gelaagdheid en twists aan het verhaal worden toegevoegd waardoor de film steeds meer voor de kijker in plaats van voor het slachtoffer een mindfuck wordt. Zo begint de film als een mager zesje maar eindigt hij als een dikke acht. Omdat de film zo uiteindelijk toch bevredigt gun ik hem de acht.

Meteen toen deze film begon over de reis van twee jongens die uit Senegal vertrekken in de hoop in Europa een beter leven te vinden, moest ik denken aan de vele Europese jongens van eenvoudige komaf die in de 16de en 17de eeuw het ruime sop kozen op zoek naar avontuur en weelde in verre oorden en die net als de huidige vluchtelingen of gelukszoekers heel goed wisten dat de kans om de reis überhaupt te overleven niet heel groot is: het avontuur en de kans roem en rijkdom te verwerven oefent met name op ondernemende jonge mannen een onweerstaanbare aantrekkingskracht uit. En de film ontwikkelt zich ook als een in wezen ouderwetse avonturenfilm die boeit in de zin dat je het avontuur vol ontberingen en doodsdreigingen langs wrede mensenhandelaren en corrupte overheden en door de woestijn en martelkamers zelf ook een beetje meebeleeft. Zoals dat gaat op zo’n avontuur is er soms een meevaller en soms een tegenvaller waarbij de hoofdpersoon een buitengewoon deugdzame dus goede jongen is die aldoor anderen wil helpen: hij brengt zonder aarzelen een grote groep mensen in gevaar om één vrouw te helpen maar slaagt er ook in iedereen levend naar Europa te brengen dus om het avontuur tot een goed einde te brengen. Hij ontwikkelt zich zo van bange jongen, die door zijn roekelozere neef wordt overgehaald het avontuur aan te gaan, tot een echte held (waarnaar ook de titel van de film verwijst) zoals ook Hollywood ze graag ziet. Naast afzien is ook kameraadschap een thema van de film.

De film laat denk ik op realistische maar gedramatiseerde wijze zien wat Afrikaanse jongens op hun reis naar Europa zoal kunnen meemaken, maar met het politiek gevoelige onderwerp van de film lijkt ook een politieke boodschap onvermijdelijk, maar ik weet niet wat de film precies beoogt: de jongens die hierheen reizen zijn beslist helden (want doe het hen maar eens na), maar ik denk dat zelfs extreem-rechts dat niet betwist. Het is dan ook geen gebrek aan empathie dat rechts deze immigranten (gelukszoekers) wil tegenhouden: het is de rationele overweging dat als de oversteek te makkelijk wordt, zodat ook niet-helden Europa kunnen bereiken, half Afrika hierheen komt waardoor het leven hier voor zowel gevestigde als nieuwkomer nog beroerder wordt dan in Afrika zelf want volstrekt onmogelijk. En de oude Grieken wisten al dat je geen helden moet willen in je samenleving: net als de soldaten die terugkeren van het front hebben die doorgaans PTSS en dorsten ze naar spanning, zijn ze onberekenbaar en snel ontbrandbaar dus ongeschikt voor een burgerlijk, saai leven. De grootste held van de oude Grieken, Herakles, leed aan hallucinaties en was een gevaar voor zijn omgeving: in deze film wordt ook de hoofdpersoon gek door de martelingen van de reis welke hallucinaties overigens een mooi magisch aspect aan de film toevoegen. Tot slot, onze historische helden die het avontuur zochten roeiden ook hele volksstammen uit waardoor ze nu weer van hun sokkels worden getrokken. Kortom, in Hollywood zijn helden fijne gasten (zoals de hoofdpersoon in deze film) maar in werkelijkheid kun je beter bij ze uit de buurt blijven, al blijven ze – zowel onze helden als de jongens die uit Afrika naar Europa reizen – helden die als zodanig respect afdwingen.

Natuurlijk is een film van Scorsese met de hoofdrollen voor De Niro, Pacino en Pesci niet slecht, maar hij viel me wel tegen. Het eerste half uur is veelbelovend met de typische opbouw van een goede maffiafilm met veel dialogen en ontwikkelingen die even vermakelijk als realistisch zijn, maar daarna wordt de film saaier en saaier omdat er eindeloos veel nieuwe personages en nieuwe mini-ontwikkelingen worden toegevoegd: de film lijkt de complete geschiedenis van de maffia te willen vertellen inclusief de hele Amerikaanse politieke geschiedenis op de achtergrond zonder dat het allemaal ergens naar toe lijkt te werken. De film doet in dat opzicht denken aan The Wolf of Wall Street die ook drie uur lang heel eentonig alsmaar meer van hetzelfde laat zien, maar daar denk ik meer een functie had (om duidelijk te maken dat de hoofdpersonage steeds meer wilde en het nooit genoeg was). Uiteindelijk wordt het toch nog even een ouderwetse spannende maffiafilm op grond van Franks dubbele loyaliteit. Maar origineel of verrassend wordt het nergens en ik had liever meer achtergrond van de personages gezien in plaats van de eindeloze kleine plotontwikkelingen: waarom klikte het tussen de Ier Frank en de Italiaanse maffia, waarom was Frank zo’n gewetenloze schurk, waarom kreeg Frank meteen al een maffia-advocaat bij zijn eerste rechtszaak etc. Het laatste half uur moet denk ik de moraal van de film uitbeelden – dat je als gangster eenzaam zult sterven – maar komt niet helemaal goed uit de verf.

Verf is trouwens wel het thema van de film. Moordenaars van de maffia worden huisschilders genoemd (omdat ze het huis van het slachtoffer besmeuren met bloed) maar bovenal valt de vele make-up op om de hoofdpersonen te tonen in al hun leeftijden. Ik stoorde me er niet aan; alleen de stijve bewegingen van de bejaarde acteurs als ze jonge mannen speelden in actiescenes waren wat lachwekkend. Het acteren vond ik sowieso niet sterk: van de mannen zie je vooral hun typische bekende acteermaniertjes zodat je ze altijd ziet acteren in plaats van dat ze geloofwaardig een bepaald personage spelen (met name Pacino vind ik altijd wat moeilijk te harden in z’n bombastische acteerstijl).

Als de film zou zijn ingekort tot een film van anderhalf uur met minder personages dan zou het een weinig originele maar hele fijne, spannende maffiafilm zijn geweest maar 210 minuten om een complete maffiasaga uit te beelden is wat veel het goede en zal alleen echte liefhebbers echt kunnen boeien.

In dit geval zit ik meer op één lijn met Baboesjka dan met mijn goede vriend Cinsault: de film is betoverend mooi, al is hij echter ook wat onevenwichtig… ?

Meteen toen de film begon werd ik overdonderd door de prachtige beelden en het interessante, veelbelovende begin van het verhaal waarbij we direct diep in de Turkse ziel lijken te kijken met allemaal interessante mensen. Maar terwijl de beelden van de treinreis betoverend mooi bleven, zakte het verhaal in: na het gesprek met de dames in de trein dat geheel leek te verzanden in oeverloos geklets kwam opeens de euthanasiekwestie waarop de film geheel leek te gaan focussen en dat voor mij raar en ongeloofwaardig overkwam. Hoezo gaat een verpleegster in opdracht van een arts bij zijn verlamde vriend euthanasie plegen, hoezo gaat ze dit geplande misdrijf aan een toevallige medereiziger vertellen en hoezo gaat die medereiziger dan mee om dit misdrijf samen te gaan plegen? En hoe toevallig dat de verlamde man haar herkent als dichteres. En de intellectuele gesprekken zijn dan wat geforceerd en qua diepzinnigheid een beetje ‘net niet’. Op dat moment concludeerde ik dat het verhaal qua niveau helaas ver achter blijft bij de beelden.

Evengoed zijn de beelden aldoor van een ongekende schoonheid en zou ik de film alleen al daarvoor vijf sterren willen geven. Qua beelden is de film gewoonweg pure kunst; in dat opzicht deed de film me ook denken aan Beoning (2018) - MovieMeter.nl, al wordt die film qua visuele schoonheid misschien nog wel overtroffen. Naar het einde toe wordt het verhaal ook weer beter of interessanter en meer op één lijn met de 1001-Nacht-achtige beelden: het verhaal lijkt dan een omgekeerd 1001-Nacht-verhaal omdat de verlamde man zou kunnen willen blijven leven als de dagelijkse gesprekken maar interessant c.q. de dagelijkse poëzie maar mooi genoeg blijft (en dat de vraag oproept wat nuttig is waarnaar ook de titel verwijst). Hoe dan ook neemt dan de poëzie het over en keren ook de mooie poëtische observaties van het leven, zoals op de reünie, terug. De film is dan in elk opzicht prachtig en volmaakt.

Al met al is de film een soort Turkse Beoning (2018) - MovieMeter.nl: mysterieus, poëtisch en betoverend mooi. Alleen net iets te onevenwichtig. Een ruime vier sterren.

De film weet goed weer te geven hoe moeilijk het voor een vrouw is om weerstand te bieden aan een machtige werkgever die zijn handen niet thuis kan houden maar bij wie je wel veel geld verdient welk geld je gezin ook hard nodig heeft, maar veel meer dan dit bekende #metoo-thema voor het voetlicht brengen doet de film ook niet. Het gezinsdrama dat erop volgt vond ik niet goed uitgewerkt – waarom legt zij het niet goed aan hem uit maar laat zij hem onterecht denken dat ze het geld verdiende door de hoer te spelen? – en ook het einde vond ik niet heel erg een bevredigende climax (maar misschien kijk ik te veel Amerikaanse films – die van Tarantino uitgezonderd – waardoor ik geneigd ben te denken dat in de film alleen geweld problemen op bevredigende wijze kan oplossen).

Het verhaal over een tenniscoach op een vakantieresort wordt sloom verteld alsof het verhaal zelf op vakantie is (en dat is niet positief bedoeld). Een tenniscoach raakt bevriend met een Engels getrouwd stel en als de man verdwijnt vraagt de politieagent aan de tenniscoach waarom dat hem iets kan schelen maar een belangrijkere vraag is waarom het ons als kijker iets zou moeten schelen. Dat de tenniscoach het iets kan schelen wordt overigens snel erna, halverwege de film, duidelijk: hij heeft 8 jaar geleden op het eiland een affaire gehad met de vrouw en het kind van het stel is eigenlijk zijn kind. De tenniscoach en de vrouw weten het allebei (al spreken ze het niet uit) en hervatten hun affaire nu haar man verdwenen is. Dan duikt de man weer op en keert alles weer terug naar het oude.

Afgezien van de wending halverwege de film kabbelt de film maar voort en wat de film aan spanning mist lijkt het te willen compenseren door overvloedige symboliek waarbij alles verwijst naar de gebeurtenissen en het thema van de film zonder dat die extra lagen iets interessants toevoegen zoals de ontsnapte dromedaris die staat voor de ontsnapte man: de film gaat over hoe mensen willen ontsnappen aan hun (bv. getrouwd) leven waarbij in dit geval de man en vrouw van het koppel van elkaar willen ontsnappen welke vlucht van de man de vrouw en de tenniscoach juist weer bij elkaar brengt (zoals dat in algemene zin gaat op dergelijke zon- en strandvakanties: weg van ouders en controlerende omgeving vindt men vrijheid en elkaar), maar omdat de tenniscoach niet vlucht c.q. op vakantie is de vraag uiteindelijk – zoals ook door de jongen gesteld – waar iemand die op een vakantieresort werkt naar op vakantie kan gaan. Terwijl iedereen tijdelijk zijn leven ontsnapt door op vakantie te gaan zit juist hij vast in een eeuwige vakantie terwijl hij ook wil ontsnappen en daarom z’n vlucht zoekt in drank, drugs en one-night-stands (of juist daaraan wil ontsnappen maar dat niet kan op een vakantieresort). Het idee is best leuk maar de film kent te weinig spanning om echt boeiend te worden of indruk te maken.

De films van Wes Anderson zien er adembenemend mooi uit – al hou ik overigens niet zo van de stop-motion, er zal veel werk in hebben gezeten en je komt in ieder geval ogen te kort om alle details op te nemen – maar komen te kort aan inhoud. In ieder geval kon ik weinig met de inhoud van deze film: zoals de film visueel is volgepropt zit ook het verhaal volgepropt met elementen uit de wereldpolitiek (van complottheorieën en hackers tot populistische autocraten) en de Japanse cultuur/natuur (van robotpets en haiku’s tot Fukushima) maar kan ik de bedoeling erachter niet doorgronden. Het grote verhaal – dat ook weer is volgepropt met details - kan ik alleen maar interpreteren als de zoveelste Holocaust-vertelling (een dictator die een groep eerst tot 2de rangs-burger verlaagd, ze dan deporteert en ze ten slotte wil uitroeien) met de daarbij behorende moraal (het is allemaal slechts haatpropaganda; de onderdrukten zijn heel lief en liefde van individu tot individu overwint haat), maar ik heb geen idee waarom honden de plaats van Joden moeten innemen en waarom dit alles in het toekomstige Japan moet afspelen. Ik vraag me af of Anderson dat zelf weet, al lijkt hij wel te willen provoceren met zijn versie, zoals de vervanging van Joden door honden, de constante paddestoelwolken bij elke explosie en kwesties van culturele toe-eigening (met dan weer bewust niet vertaalde Japanse teksten) en de ‘white savior’.

Al met al is de film aldus een beetje een puzzel voor me en ik weet niet goed of dat de film goed of slecht maakt. In ieder geval heeft de film me niet veel gedaan, al is de overvloed aan beeld- en verhaalelementen ook weer enigszins overweldigend.

Vanwege de hype omtrent de film kon ik ‘m niet overslaan, ook al maakte de eerste It-film uit 1991 weinig indruk op me…

Welnu, de (lange) film is van het begin tot het eind een aaneenschakeling van ‘spannende’ momenten in de zin dat de monsters geen pauze nemen en voortdurend overal opduiken. In dat opzicht komt de gemiddelde horrorliefhebber wel aan zijn trekken met deze film. Nu hou ik in het algemeen van de horror van Stephen King omdat hij in de ‘klassieke’ traditie werkt waarbij het verhaal ook metaforisch kan worden uitgelegd en de monsters symbool staan voor echte zaken en angsten, zodat de horror ergens over gaat en diepgang heeft. Nu is dat ook bij It wel enigszins het geval – It voedt zich met angst zodat het overwinnen van It het overwinnen van je eigen angsten betekent – maar ik heb toch de indruk dat It King’s meest platte horrorverhaal is: veel meer dan jump scares over de opduikende monsters is er niet. Bovenal kan It (de clown) zelf – anders dan zijn verschijningen als projectie van je eigen grootste angst – niet metaforisch worden uitgelegd, m.a.w. het grijpt werkelijk elk 27 jaar (waarom eigenlijk in dat ritme?) kinderen en zij die een gevecht met It hebben overleefd hebben echte verwondingen. Maar – seriously? – een duivelse clown die in het riool leeft en van daaruit kinderen grijpt? Ik vind het maar een debiel uitgangspunt voor een verhaal/film, laat staan dat ik er iets interessants, briljants of zelfs maar iets engs in kan zien (ik zal als kind geen trauma hebben opgelopen in het circus want ik heb geen clownfobie).

En dan de ‘losers’ club, bestaande uit angstige, overgevoelige kinderen met een of andere spanningsgerelateerde stoornis of trauma (stotteren, astma, allergie, seksueel misbruik etc) die het doelwit vormen van de pestkoppen op school, die dan slagen waar de pestkoppen zelf in falen: het overwinnen van hun angsten. Dat is sympathiek, maar maakt het verhaal niet geloofwaardiger. Of misschien ook weer wel, want juist angstige mensen hebben sowieso een strijd te voeren tegen hun angst. Wat dat betreft is de sympathieke boodschap van de film dat ogenschijnlijke ‘losers’ wel eens de echte helden zouden kunnen zijn.

Al met al een aardige horrorfilm maar niet meer dan dat.

De film begint meteen veelbelovend met een beklemmende sfeer en mysterieuze en/of spannende gebeurtenissen maar al snel wordt duidelijk dat het gewoon een zombiefilm is waardoor in één klap alle mysterie en daarmee spanning weg valt. Ik vind zombiefilms gewoon niet boeiend en ik snap niet waarom al flink wat jaren bijna de helft van alle uitgebrachte films zombiefilms moeten zijn (en waarom met name horror al veel te lang bijna automatisch een domme zombiefilm impliceert): ikzelf vind persoonlijk één zombiefilm wel genoeg want ze zijn allemaal hetzelfde. Als zombiefilm is deze film denk ik echter wel goed: de film is in ieder geval mooi geschoten (ik kon vaak wel van de beelden genieten) en dat kon het saaie verhaal vol alle bekende clichés enigszins compenseren.

Het romantische filmgenre Horror staat in bijzonder laag aanzien onder de critici en net als haar muzikale equivalent – metal – wordt zij dan ook bijna altijd of volkomen genegeerd of de grond in geschreven. Toen de horrorfilm It Follows echter jubelende kritieken kreeg, moest ik de film daarom wel zien want dat beloofde iets bijzonders. Maar dat viel vies tegen: de film is misschien goed gemaakt maar ik heb geen idee wat er bijzonder aan is. De film leent duidelijk van eerdere horrorklassiekers en het verhaal is daarmee al weinig origineel (maar de critici lijken een zwak te hebben voor meta-horrorfilms waarin uitbundig uit de filmhistorie wordt geciteerd: zo werd de uitermate slappe horrorfilm ‘The Cabin in the Woods’ die alle horrorclichés uit de historie oplepelde ook al door de critici de hemel in geprezen). Maar wat erger is: het verhaal is ook buitengewoon zwak. Eigenlijk gebeurt er niets in de film: uit de premisse – meisje krijgt seksueel overdraagbare spook – volgt geen conclusie. Je zit tevergeefs op een interessante plotwending te wachten. De kracht van de film lijkt ‘m in de metafoor te zitten (zoals elke goede horrorfilm bepaalde diepe angsten visualiseert in haar monsters), maar het is niet duidelijk wat hier de metafoor zou moeten zijn. Er is wel gesuggereerd dat het ‘it’ dat zijn slachtoffers achtervolgt een metafoor is voor een SOA, maar dat komt niet overeen met hoe het zich gedraagt. Wel lijkt het iets over seks te willen zeggen en ik vermoed dat de boodschap is dat seks niet alleen een bevrijding op het moment zelf is – zoals de jeugd seks ziet en gebruikt – maar ook een last geeft omdat seks consequenties heeft. Seks heeft een donkere zijde: de jongere die haar/zijn maagdelijkheid verliest, verliest daarmee ook zijn onschuld/jeugd. De bevrijding die seks geeft is ook een stukje bevrijding van het leven richting de dood. Zoiets. Op zo’n manier kan men enige diepgang in de film vinden. Het vervelende is alleen dat het gissen blijft – misschien heeft de maker de bedoeling opzettelijk vaag gehouden zodat ‘elke kijker zijn eigen interpretatie kan maken’ – en dat je eventuele diepgang er zelf in moet stoppen. Want in de film zelf komt het niet echt overtuigend naar voren.

Het idee en de boodschap van de film is simpel: George, een ambitieuze en succesvolle jongen (hij droomt ervan te reizen en rijk te worden en hij lijkt ook de wereld aan zijn voeten te hebben liggen), wordt echter tegengehouden door het leven maar ook door zichzelf want hij is heel sociaal en geeft alles weg aan andere mensen waardoor hij eindigt als een ‘mislukkeling’, maar doordat hij altijd anderen helpt helpen die ook hem waardoor het goed komt (‘zolang je vrienden hebt ben je geen mislukkeling’). In dit verhaal is ook een metafysisch element gestopt: enigszins à la Dickens A Christmas Carol krijgt hij op het moment dat hij zelfmoord wil plegen bezoek van een engel die de wederkerigheid (door mij te redden, heb je jezelf gered en door jou te helpen help je mij) en de verbondenheid van alle mensen leert. Door de wens te laten uitkomen dat hij nooit geboren was raakt George ook al zijn geliefden kwijt en heeft de vrek van de stad alles in handen gekregen: zijn bestaan heeft zin want brengt goedheid in de wereld (en goedheid wordt beloond in wederkerigheid: we geven elkaars leven zin). Dit is uiteraard een perfecte kerstgedachte en je houdt het niet droog aan het eind. Een minpunt is dat het een lange weg is naar de climax – het is een lange film voor het eenvoudige verhaal – en dat soms het drama wat oubollig en de humor wat flauw aanvoelt.

Een aantal eenzame personen vindt elkaar rond Kerstmis rond een cursus Italiaans. De film is vermakelijk maar lijkt zo sterk op de beroemde Love, Actually (2003) dat het me afleidde: is Love Actually de Engelse versie van deze film of is Italian For Beginners de Deense versie van Love Actually? Italian For Beginners blijkt zoals verwacht het origineel maar omdat ik Love Actually eerder zag voelde Italian For Beginners voor mij juist als een herhalingsoefening. Als het origineel is de film beter dan het voelt en zeker origineler dan Love Actually, al denk ik dat Love Actually grappiger is (de Britse humor steekt de Deense humor naar de kroon) alsmede rijker. Italian for Beginners is zo beschouwd de primitieve versie van Love Actally.

Ik vond het een mooie documentaire maar ik ben fan van Itzhak Perlman dus ik geniet altijd als Perlman speelt. Maar voor het overige heeft de documentaire weinig te bieden: we leren slechts dat Itzhak als jonge musicus oppervlakkig en weinig ambitieus was, dat hij meer met zijn joods zijn dan met zijn handicap bezig is, dat hij gelukkig getrouwd is, van honkbal houdt en ook met popartiesten speelt. Voor niet-fans zal de documentaire supersaai zijn.

M’n tweede film van Tarkovsky maar waar Stalker enorme indruk op me maakte, maakte deze film juist geen indruk op me. De film gaat over een 12-jarige jongen die verweesd door de oorlog wordt opgevangen door hoge legerofficieren en omdat hij persé wil vechten (wraak wil nemen) wordt hij gebruikt voor een gevaarlijke verkenningsmissie waarbij de jongen door de Duitsers wordt gepakt en gefusilleerd. De film lijkt in eerste instantie juist een oorlogspropagandafilm te zijn in de trant van ‘je bent nooit te jong om wraak te nemen en dus in een oorlog mee te vechten’ maar het zal wel een anti-oorlogsfilm zijn met als boodschap ‘zie hoe oorlog zelfs een onschuldig kind in z’n kolk van geweld en wraak meesleurt en psychisch en lichamelijk kapotmaakt’. Er zal een hoop meer symboliek en boodschappen in de film zitten – wat is dat bv. toch met dat constante geluid van watergedruppel? – maar die heb ik niet kunnen ontcijferen. De film is ook niet boeiend genoeg om me nieuwsgierig te maken naar de betekenissen.