Opinions

De film lijkt niet zo bijzonder en je voelt al meteen aan waar het plot heen gaat doordat het fraaie, lustopwekkende lichaam van Alicia vanaf het begin constant uitdrukkelijk in beeld wordt gebracht (met slechts nog de vraag wie zich uiteindelijk niet meer heeft kunnen beheersen), maar gaandeweg ontwikkelt de film zich tot een indrukwekkend psychologisch drama met intrigerende thematiek over relaties, verlies, eenzaamheid en zorg voor elkaar. De stomme film Amante Menguante als middenstuk was ook intrigerend. Een film waar meer in zit dan het lijkt en die nog kan groeien nadat de film al is afgelopen.

Zoals gewoon bij Dumont is de film qua film niet echt interessant (het verhaal wordt niet bepaald vlot verteld, er wordt slecht geacteerd, etc) maar vanwege de theologische inhoud – en hoe de 13de eeuwse mystica Hadewijch wordt gekoppeld aan hedendaags islamitisch terrorisme – is de film wel interessant.

Wat Dumont heeft willen laten zien – zo leert een interview met hem – is dat in de mystiek – die bovenrationeel is – liefde tot geweld leidt omdat het goede en het kwade metafysisch zijn verbonden. Dat is uiteraard moreel problematisch (de moraal is rationeel). Maar nadat ik de film heb gezien zijn dit mijn persoonlijke interpretaties en overpeinzingen:

Céline lijdt mijns inziens aan eenzelfde ‘bruidsmystiek’ als de middeleeuwse mystica Hadewijch, naar wie ze in het klooster wordt vernoemd, waaraan mogelijk vele nonnen lijden: door middel van het kloosterleven hebben ze afstand genomen van het wereldse en dus vooral ook van het huwelijk (seks) maar hebben die in wezen slechts vervangen door een huwelijk met de ideale man Jezus. Jezus wordt door Hadewijch aanbeden en begeerd zoals een verliefde vrouw een man aanbidt en begeert. Wat dat betreft kan het niet verbazen dat vroeger kloosters geen tekort aan pubermeisjes kenden die zich vrijwillig aanmeldden: het kloosterlijke huwelijk met Christus is slechts de sublimering van de liefde waar elke jonge vrouw naar smacht.

Wat de film vervolgens vooral lijkt te laten zien is hoe juist christenen gevoelig zijn voor de islamitische en de Palestijnse zaak: de christen – vooral zo’n rijk christelijk meisje als Céline – komt immers op voor de zwakkeren/onderdrukten en de moslims c.q. Palestijnen presenteren zich als de onderdrukten/vernederden. Het verschil is echter de theologie: het christendom leert geloof en naastenliefde (‘je vijand de andere wang toekeren’) terwijl de islamitische God – in de woorden van Nasir in de film – waarheid en rechtvaardigheid is voor wie moslims zijn soldaten zijn die de wereld rechtvaardig moeten maken. Waar het christendom geen politiek bedrijft en daarom geweld kan afzweren – Jezus’ Koninkrijk is niet van deze wereld, aldus de Bijbel – is de islam een politieke religie die als zodanig ook het geweld niet schuwt. Nu heeft Dumont wel een punt dat in de mystiek liefde geweld impliceert, maar de film nodigt mijns inziens meer uit tot een psychologische verklaring: Céline klaagt aldoor dat ze haar geliefde Jezus niet bij haar voelt zodat haar liefde haar pijn doet (dus dat ze zich afgewezen en verlaten voelt in haar liefde). Anders dan de transcendente God van de islam die “zowel het meest aanwezige als het meest afwezige/onzichtbare is”, moet in het christendom een persoonlijke relatie tot stand worden gebracht (‘Jezus toelaten in je leven’) en dat dit haar niet lukt kan verklaren waarom ze de God van het christendom identificeert met de God van de islam (al zou ze als studente theologie beter moeten weten). Sowieso koestert ze haat tegen haar wereld en wil ze als pubermeisje zich ertegen afzetten, waardoor ze niet alleen het kloosterleven zoekt maar ook graag contact maakt met jongens uit de banlieus en vindt ze hun criminaliteit zowel opwindend als gerechtvaardigd. Als ze ten slotte wordt gered van een verdrinkingsdood zou ze misschien voor het eerst christelijke liefde ervaren en daarmee de nabijheid van Jezus hebben gevonden.

Een interessant aspect is nog dat ze uit het klooster wordt weggestuurd doordat ze zichzelf kastijdt in plaats van de regels van het klooster te volgen. Het idee van God is wezenlijk het idee dat qua moraal en andere levensregels er iets groters is dan het individu met zijn belangen en persoonlijke leefregels en de non kan gelijk hebben dat haar kastijding slechts een eigenbelang dient: waarschijnlijk vervult kastijding of zelfs zelfvernietiging een behoefte van Céline – om welke reden ze ook kan worden geworven voor de jihad – maar dat is precies daarom niet religieus. Religieus is wel om ongeacht je eigen behoeften de regels van het klooster c.q. je geloof te volgen en daarmee uitdrukking te geven aan je geloof dat er iets groters is dan jezelf. In die zin kun je in de film ook kritiek lezen op de islam maar dan ook op het protestantisme die immers een individuele lezing van het geloof mogelijk maken – een persoonlijke interpretatie die daarom altijd slechts de eigen behoeften bevredigt, zoals ook jihad of terrorisme – terwijl religie het wegcjjferen van jezelf betekent hetgeen alleen lukt als er een kerk of paus is met de officiële leer, die de gelovige moet volgen, zoals in het katholicisme.

Al met al prikkelt het geval Céline en daarmee deze film wel tot nadenken, mede omdat de implicaties relevant lijken voor de huidige tijd.

De film moet het niet hebben van een spannend plot (dat ik ook wat lastig te volgen vond omdat ik niet goed de verschillende personen – qua gezicht en qua namen (alle vrouwen hebben namen die naar sieraden verwijzen) – uit elkaar kon houden), maar geeft wel een interessante en sfeervolle impressie van het bordeelleven in het Britse deel van Shanghai eind 19de eeuw (dat overigens geen Engelse personen bevat). Wat misschien nog het meest opvalt is dat ‘het oudste beroep ter wereld’ eigenlijk in alle tijden en werelddelen in wezen identiek is en wordt beoefend: de vrouwen doen het om inkomsten te verwerven, proberen een goede naam te behouden en worden onder de duim gehouden door madames, terwijl de mannen een pleziertje willen en omdat in het sjieke bordeel in feite niet een seksuele dienst maar een vriendinnetje wordt gekocht maakt dat de verhouding complex en ongelijkwaardig met de nodige intriges. De elkaar beloofde monogamie blijkt dan praktisch niet haalbaar, tenzij de klant met de courtisane trouwt. Kenmerkend zijn natuurlijk ook de even feestelijke als eentonige dagen in het bordeel met veel alcohol en opium (af en toe kreeg ik de indruk dat het de bedoeling van de film is dat je leert het telkens gepresenteerde vingerspel te spelen), maar ook dat zal voor elk bordeel in de wereld gelden.

Les Misérables (2019) vond ik een heel sterke, dreigende film en omdat die wel met de ‘klassieker’ La Haine werd vergeleken was ik nieuwsgierig naar deze film. Maar hij viel me tegen: je zit in feite anderhalf uur lang naar drie vooral vervelende jochies te kijken die blowen, heel grof in de mond zijn, kleine criminaliteit bedrijven maar ook wel een politieagent willen neerschieten uit wraak voor de dood als gevolg van politiegeweld van een jongen uit de buurt. Boeiend is het allemaal niet en spannend wil de film ook bijna nergens worden: de jongens zijn voortdurend zo kinderachtig bezig met stoer doen dat het wel een soort Sjors & Sjimmie lijkt en de film neigt bij actie ook meer naar flauwe humor dan naar spanning.

Diepgang heb ik ook niet echt kunnen vinden of het moet de boodschap zijn dat de politie, die zou martelen, en de brave burger, die op Le Pen zou stemmen, het kwaad zijn en deze jongens de goede rebellen zijn (het bevriende drietal is in ieder geval zorgvuldig multicultureel geselecteerd en bestaat aldus uit een jood, een Arabier en een zwarte), maar die boodschap is niet aan mij besteed. Les Misérables zet je meer aan het denken en is in ieder geval wel spannend. La Haine waarschuwt in feite dat de grote klap of ontsporing nog moet komen door middel van de valmetafoor (‘het gaat er niet om hoe je valt maar hoe je neerkomt’) en wellicht is de rauwe werkelijkheid van Les Misérables die grote klap die door La Haine wordt geanticipeerd maar die zelf het niveau van kijken naar irritante belhamels die je zelf zou wilen slaan nog niet ontstijgt.

Pas gisteren heb ik de horrorklassieker Halloween (1978) gezien. De film kwam me echter allesbehalve onbekend voor, want ik kende wel vergelijkbare films als Scream en parodieën als Scary Movie zodat toch alle elementen – tot en met de telefoon die de hele tijd over gaat – vertrouwd voelden. En ik heb ook onlangs kennisgemaakt met de Italiaanse giallo, zodat het me nu duidelijk is dat de film Halloween niet alleen zal zijn geïnspireerd op Hitchcock’s Psycho maar waarschijnlijk ook op de vele Italiaanse giallo-films, die hun hoogtepunt eveneens beleefden in de jaren ’70 en zelf weer deels zijn geïnspireerd op de films van Hitchcock.

Ik denk dat evengoed Halloween model kan staan voor een nieuw soort horrorfilm die ertoe heeft geleid dat critici hun neus zijn gaan ophalen voor het horrorgenre. Immers, de klassieke 19de eeuwse horrorverhalen, zoals Dracula, het Monster van Frankenstein en Edgar Allen Poe’s verhalen, zijn Echte Verhalen met diepgang en betekenis en behoren tot de Literatuur, waarvan films als Halloween een erg leeg en bleek aftreksel lijken zoals ook de Bouquet-reeks een leeg en bleek aftreksel van de oorspronkelijke romantiek vormt. Het is goedkope pulp zoals ook de Italiaanse giallo dat al was: er is geen verhaal anders dan dat er een psychopathische moordenaar ‘on the loose’ is en we ons met het slachtoffer rot schrikken als die plotseling met zijn mes in de lucht voor onze neus opduikt om toe te slaan. En net als de Bouquet-reeks worden de vele delen en varianten bijkans machinaal aan de lopende band industrieel uitgespuwd.

Toch is er een belangwekkende link met een verhaal als Dracula, want net als bij Dracula kan niet worden gemist dat de films eigenlijk over seks gaan, hetgeen precies de aantrekkingskracht ervan is. Net als bij Hitchcock’s Psycho en de Italiaanse giallo-films draait het namelijk altijd om een (liefst) mysterieuze psychopathische moordenaar die het vooral op beeldschone jonge vrouwen heeft gemunt. Net als bij Psycho is de cruciale scene er één waarin een beeldschone jonge en dat op moment (half)naakte vrouw wordt beslopen en overrompeld. De erotische ondertoon is evident. Het is in wezen soft porno en je gaat bijna denken dat deze films alleen maar werden gemaakt omdat de censuur strenger was met betrekking tot seks dan met betrekking tot geweld: omdat seks taboe is wordt de seks vervangen door geweld met het mes in de lucht in plaats van de erectie en het herhaaldelijk steken van het mes in het lichaam van de vrouw in plaats van de seksuele penetratie en stoten. Dat verklaart mijns inziens ook waarom de moord bij voorkeur plaatsvindt door middel van messteken of een andere intieme, quasi-erotische manier zoals wurgen in plaats bv. een pistoolschot want zo’n afstandelijke moord zou de seksuele metafoor afzwakken. En het verklaart waarom de moordenaar altijd alleen maar moordt en nooit eerst verkracht, zoals in de realiteit vaak wel gebeurt (zoals laatstelijk bij Anne Faber): omdat de moord zelf een metafoor voor seks vormt zou ‘echte’ seks voorafgaand aan de moord de metafoor alleen maar vernietigen.

In dat opzicht lijkt het logisch dat in Halloween de meisjes die al seks hebben worden vermoord en dat precies het ene meisje dat maagd is het overleeft. Volgens de regisseur Carpenter moet de film overigens zo worden uitgelegd dat de maagdelijke vrouw de enige is die de moordenaar kan vermoorden omdat zij seksueel gefrustreerd is en deze seksuele energie tegen haar aanvaller inzet (hetgeen hooguit een feministische twist geeft aan de traditionele interpretatie). Overigens, in de hele film is geen druppel bloed te zien en worden – net als in Psycho – ook de moorden zelf niet in beeld gebracht maar is er slechts de suggestie van moord doordat we het mes zien steken terwijl er een ijselijk gegil van de vrouw te horen is. Volgens de critici bereikte het horrorgenre een nieuw dieptepunt (en helaas vele navolgers) met ‘splatter’-films waarin de moorden juist wel in beeld worden gebracht en waarin het ‘enge’ uit niets anders meer bestaat dan het zo expliciet mogelijk in beeld brengen van de slachtpartijen met enorme hoeveelheden bloed die uit afgehakte of afgezaagde ledematen en hoofden spuiten e.d. Het is niet moeilijk hierin de ‘hardcore porno’ qua geweld te zien als een logische vervolg op films als Halloween die nog geheel ‘soft porno’ qua geweld zijn.

Verontrustender – zeker voor feministen – is echter misschien het typisch ‘mannelijke’ perspectief waarin de moorden in een film als Halloween doorgaans plaatsvinden: precies zoals in een pornofilm is de camera meestal strak op de jonge vrouw (het object van onze lust) gericht en kijken we met de ogen van haar mannelijke belager met wie we als het ware samen de vrouw besluipen om haar te overweldigen. Deze opgelegde identificatie met de moordenaar/verkrachter lijkt zo het onderhuids aanwezige verband tussen seks en geweld verder te versterken en feministen hebben wel gevreesd dat films als Halloween jongens aanmoedigen tot seksueel geweld jegens vrouwen.

Maar seks is ook het favoriete onderwerp van grappen, zodat het ook logisch lijkt dat het horrorgenre zich bij uitstek leent voor parodiëring, tot en met de komische gorefilm als de horrorvariant op slapstick. Hoe goedkoop en inhoudsloos het moderne horrorgenre ook is (als het gewelddadige broertje van de Bouquet-reeks), haar mix van seksuele spanning, geweld en humor maakt taboes luchtig en het genre het ideale amusement voor met name jongeren.

Dit is weer zo’n dertien-in-een-dozijn-horrorpulpfilmpje dat even ongeloofwaardig als voorspelbaar is. De film bestaat uit louter de versleten horrorclichés die elk verrassings- of horroreffect hebben verloren zodat de film nergens eng wordt. Natuurlijk doet iedereen de domste dingen zodat ‘het ding’ Michael Myers telkens opnieuw kan toeslaan en natuurlijk gaat men er elke keer vanuit dat Michael nu echt dood is hetgeen natuurlijk niet zo is (de film eindigt nota bene met Michael in een brandend huis in plaats van dat men 100 kogels door z’n hoofd jaagt zodat de volgende sequel alweer in de steigers is gezet). Tot overmaat van ramp is het idee van de film simpelweg een kopie van de oorspronkelijke Halloween (1978) - MovieMeter.nl, want natuurlijk ontsnapt de oude moordenaar wanneer hij naar een andere gevangenis wordt overgeplaatst precies op 1 november dus op Halloween en gaat hij daarna weer vrolijk moorden, precies zoals in de oorspronkelijke Halloween (1978) - MovieMeter.nl. De film is zelfs volstrekt onzinnig, van de premisse dat ‘het ding’ Michael het absolute kwaad is terwijl hij kinderen bewust geen haar krenkt (hetgeen hem naar hedendaagse c.q. Hollywoodstandaarden ronduit goed maakt) en is zijn behandelende psychiater zonder twijfel de meeste krankjoreme professor die ooit in een film heeft rondgelopen met zijn missie om Michael levend en dus moordend te houden zodat hij ‘het kwaad’ in het wild kan bestuderen.

De film is aldus van begin tot eind één grote belediging voor ieders intelligentie en goede smaak. Helaas is dat standaard voor het horrorgenre, vandaar m’n kwalificatie als ‘dertien-in-een-dozijn-horrorpulpfilmpje’. Er zijn genoeg horrorfilms die wel intelligent zijn en het is verdomd jammer dat die de uitzonderingen zijn (maar krijgen die hier steevast allemaal de laagste scores van zogenaamde horrorliefhebbers omdat er geen goedkope jump scares in zitten). De gemiddelde horrorliefhebber is blijkbaar even hersenloos als z’n favoriete filmsubject – de zombie – zodat de industrie aan de lopende band hersenloze horrorpulp uitbrengt waarvan deze Halloween het zoveelste voorbeeld is.

Toch krijgt de film van mij uiteindelijk toch nog een zeer magere voldoende, want de film weet waarempel toch nog spanning op te bouwen. De eerste helft waarin er opvallend weinig gebeurt en waarin we uitvoerig kennismaken met de vrouwen van de familie Strode betaalt zich uit in de tweede helft doordat de film afstevent op een ‘epic battle’ tussen ‘het ding’ en deze vrouwen waarbij we als kijker dermate emotioneel gehecht zijn geraakt aan de vrouwen dat we echt hopen dat één der vrouwen het gaat overleven. Overigens, net als praktisch alle films van tegenwoordig waart het spook van genderneutraliteit ook door deze film zodat het geen toeval is dat ‘het ding’ geen moeite heeft met het afslachten van zwaarbewapende kleerkasten van politieagenten maar het zwaar te verduren krijgt tegen een meisje en een bejaarde vrouw. Dat is bijna grappig. Maar het stoort niet, mogelijk omdat je tegen die tijd al zoveel onzin hebt moeten verstouwen dat dit er ook nog wel bij kan.

Kortom, als horror is het weer tenenkrommend slecht maar als thriller is de film nog best geslaagd.

Ik vond het een mooie film en begrijp de lage scores van de bezoekers niet. Om te beginnen vond ik de tekenstijl (realistisch met een ‘klare lijn’) erg mooi: elk beeld leek wel een schilderij en een genot om naar te kijken (in tegenstelling tot bv. de veelgeprezen tekenstijl van La Tortue Rouge die ik niet om aan te zien vond). Het verhaal is min of meer een standaardmisdaadverhaal maar wel interessant omdat het de kapitalistische samenleving weergeeft als een gewelddadige wereld waarin iedereen in the rat race zit, geld belangrijker is dan een mensenleven en de paradox levert dat geld het middel is om het kapitalisme te kunnen verlaten (‘als we geld hebben gaan we weg uit de stad om een leven in de natuur te leven’). Ook zit er (uitdrukkelijk) een typisch Oosterse (stoïcijnse) filosofie in dat het moderne leven de mens het idee geeft z’n eigen lot te kunnen bepalen terwijl in werkelijkheid het lot de mens bepaalt.

Normaliter hou ik helemaal niet van dit soort films (over hoe een echtpaar of een gezin omgaat met een ziek geworden moeder) maar de Scandinaviërs hebben patent op kwaliteitsdrama’s en deze film is wat dat betreft een schot in de roos. Vanaf het begin is de film beklemmend en aangrijpend en mijn ogen werden steeds natter: niet omdat de film sentimenteel is maar omdat – zoals bijna alleen de Scandinaviërs dat lijken te kunnen – de menselijke ziel op de snijtafel wordt gelegd en jij als in een spiegel moet ondergaan hoe jouw eigen ziel wordt opengesneden. Een van de topfilms van de laatste jaren.

De film is een zelfbewuste kruising tussen Groundhog Day en een giallofilm als Scream en bevat humor en zelfspot, al neigt het tweede deel meer naar romantiek en coming-of-age dan naar horror. Aan de ene kant is de film niet erg goed – het genre is pulp – en neemt het zichzelf ook niet zo serieus maar aan de andere kant zit het nog best goed in elkaar (met de nodige twists) en neemt de film zich ook weer terecht wel serieus. Kortom, het is een goede slechte film.

De film gaat vooral over de laatste jaren van dandy en decadente schrijver Oscar Wilde; zijn verval in die laatste jaren, waarin Oscar arm en ziek in het riool ligt en een betaalde seksrelatie met een jongen van de straat onderhoudt, fascineert en doet denken aan Mann’s Death in Venice (eveneens een oudere schrijver die niet meer tot schrijven komt en in een vakantieoord geobsedeerd raakt door een jongen en doodziek wordt) en ook een beetje aan La Grande Bellezza. Jammer genoeg beslaat dat tragische einde niet heel veel film want de film blikt vooral terug op het (behoorlijk succesvolle) leven van Oscar en dan vooral hoe hij werd geknakt (‘geruïneerd’) door de gevangenisstraf – de publieke vernedering – wegens homoseksualiteit en daarna als balling een luxeleven leidt in Europa terwijl twee jonge mooie mannen vechten om zijn liefde. En hoe Oscar dan vooral aldoor bedelt om geld nu hij niet meer schrijft en parasitair op anderen leeft van wie hij de giften onmiddellijk lijkt om te zetten in drank, cocaïne en jongens (het leven is lijden - "het hart is gemaakt om te worden gebroken" - dus kun je het beste het leven draaglijk maken door drank, drugs en seks, zo lijkt Oscars levensfilosofie te zijn).

Al met al is dat levensverhaal niet zo heel boeiend (Oscar beseft dat hij zijn eigen neergang vooral aan zichzelf te danken heeft: “Ik ben mijn eigen Judas.”). Afgezien van dat het wel mooi is gefilmd, moet de film het vooral hebben van de stroom van mooie, poëtische one-liners die Oscar debiteert en die zo kenmerkend zijn voor deze auteur (bv. “Net als de Heilige Franciscus ben ik getrouwd met de Armoede. Alleen is mijn huwelijk niet zo gelukkig.”) maar waarvan de verdienste – zo ben ik bang – geheel die van Oscar Wilde is en niet van de mensen die zijn betrokken bij deze film. Die mooie zinnen geven vooral zin in het gaan lezen van Oscar Wilde zelf. Dat doet de film dus wel weer goed.

Het eerste uur is gevuld met Pansy die met iedereen – van haar zoon tot de huisarts en van haar zus tot de kassamedewerkster – ruzie maakt, zodat we haar leren kennen als een vrouw die 24 uur per dag woedend is op de hele wereld. Dat is wat veel en het gaat ook wat lang door, maar is wel aldoor vermakelijk zoals een stand-up comedian die een uur lang alles en iedereen op gevatte wijze afzeikt vermakelijk is. Dan komt de verwachte omslag waarin we leren dat zij zich zo gedraagt omdat ze eigenlijk bang (ze heeft ook smetvrees), eenzaam en boos op haar wijlen moeder is en waarin het punt is bereikt dat er iets moet gebeuren omdat het zo niet verder kan en zij ook niet verder wil. Hoe dat dan verder moet of gaat blijft wat open maar ik denk dat het slot ruimte wil geven aan hoop: er kan iets in je leven gebeuren waardoor het toch nog goed komt en in ieder geval een verandering zal afdwingen. Of je de film nu als hilarisch of als ontroerend beleeft, het sterke van de film is dat zulke mensen die hun pijn c.q. teleurstelling in het leven afreageren op hun omgeving zeker bestaan (wellicht kent iedereen zo iemand; de anderen in de film lijden ook maar uiten dat juist helemaal niet) en dat de film dat op aangrijpende wijze laat zien.

De documentaire laat meteen weten dat Harry Dean niet van plan is om over zijn leven te vertellen, omdat een acteur zijn ervaringen in zijn rollen stopt. Vervolgens leren we de acteur inderdaad kennen als een typisch zwijgzame loner, zowel als mens als acteur, dat nog wordt onderstreept door z’n boeddhistisch principe dat hij niets is en niets doet. Maar in feite is dit alles gewoon het concept van method acting waarbij de acteur juist hard werkt om een rol ‘persoonlijk’ te maken door zijn eigen ervaringen erin te stoppen zodat hij nog slechts zichzelf hoeft te spelen dus ‘niets’ hoeft te doen en slechts zijn aanwezigheid het verhaal vertelt.

Ofschoon hij vooral bijrollen heeft gespeeld, wordt hij zeer gewaardeerd door collega’s en kan hij grote sterren tot goede vrienden rekenen. Tot slot leren we dat deze acteur die op het moment van de documentaire al 95 jaar oud is – naar eigen zeggen – en in meer dan 200 films heeft gespeeld, minstens zo veel van muziek en vrouwen houdt: z’n leven bestond vooral uit rokkenjagen, zonder zich ooit aan een vrouw te binden, en muziek. Een groot deel van de documentaire bestaat uit een Harry Dean die liedjes voor ons zingt hetgeen hij niet onverdienstelijk doet: het lot lijkt te hebben bepaald dat hij acteur in plaats van zanger is geworden.

Ik weet niet zo goed wat ik met zo’n biografie moet: het is vooral interessant voor de fan, al was deze in ieder geval niet langdradig en heeft het de interessante paradox als kern dat Harry Dean iemand was door niemand te zijn.

Blijkbaar bestaat er iets als de politieke film want dit is er zonneklaar eentje: alles in deze film is een functie van de politieke boodschap – ‘Black Lives Matter’ – die het wil brengen. De film heeft als verhaal/drama/spanning eigenlijk niets om het lijf: het enige verhaal dat er in zit – dat is het conflict met King – is nota bene erg gekunsteld want berust op een heel ongeloofwaardige aanleiding (waarom zou Starr als getuige in hemelsnaam de grote drugsdealer, die er niets mee te maken heeft, erbij lappen?). En hoe de film is gemaakt is ook bepaald niet verrassend of verheffend: het volgt braaf alle Hollywood-conventies waardoor het een dertien-in-een-dozijn-film is zoals we die al veel te vaak gezien hebben. Als film is het gewoon een zeer matige film.

Kortom, ik kan me niet voorstellen dat mensen die deze film goed vinden – en dat zijn er nogal wat – de film om iets anders goed vinden dan om haar politieke boodschap. Nu is die boodschap wel ‘links’ maar ook weer niet radicaal: het standpunt van de film is vooral een heel politiek correct dus veilig standpunt. Het standpunt is dan ook best genuanceerd: alle partijen mogen hun zegje doen en worden tegelijk aangesproken. Ongeacht of je het met dat standpunt eens bent of niet, dat zo’n politieke film zelfs in haar politieke boodschap de veilige weg kiest bevestigt voor mij alleen maar hoe matig en hoe clichématig Hollywood de film is.

Overigens, wat me in deze film net als bij BlacKkKlansman (2018) bevreemdt is dat de Black Panthers als de good guys worden afgeschilderd. Ik was er natuurlijk zelf niet bij maar ik heb weinig literatuur gelezen die de Black Panthers als anders dan gewelddadig en crimineel afschilderden. De Black Panthers predikten geweld, maakten zich schuldig aan alle denkbare misdaden van moord en verkrachting tot corruptie en drugshandel en ze waren ook nog antisemitisch en openlijk seksistisch. De film lijkt dat echter niet eens te ontkennen maar goed te praten: ‘ja, logisch, dat The Black Panthers en andere zwarten gewelddadig en crimineel zijn want hun leven is ook zwaar want zij hebben niet onze white privileges!’. Zo rechtvaardigt Starr het feit dat Khalil drugs dealde op grond van het harde bestaan als zwarte in een zwarte buurt en het feit dat de demonstraties tegen politiegeweld gewelddadig zijn op grond dat men het zat is. Daarmee lijkt de film toch best extremistisch maar uiteindelijk wordt natuurlijk toch een boodschap van verzoening en hoop gebracht, gesymboliseerd door de relatie tussen de zwarte Starr en de blanke Chris, en een opdracht tot de zwarte gemeenschap to ‘break the circle’ van drugs, geweld en misdaad, gesymboliseerd door Sekani op het eind, waardoor ook blanken zich prettig kunnen voelen bij de film.

Ikzelf denk overigens dat niet racisme de reden is van het politiegeweld tegen zwarten maar dat de reden die vicieuze cirkel is van drugs, geweld en misdaad die de zwarte gemeenschap in de greep houdt. Dat maakt dat de politie er sowieso als vijand wordt gezien (alle criminelen zien de politie als vijand) en vanwege het vele vuurwapengeweld door bendeleden betreden politieagenten er in wezen een oorlogsgebied waarbij ze vooreerst zelf levend willen thuiskomen. Het zijn dus geen superioriteitsgevoelens (‘ik ben blank dus superieur en jij bent zwart dus minderwaardig dus ik zal jou eens neerschieten’) maar angst waardoor politieagenten soms te snel schieten in een zwarte buurt. Ik vermoed dat zwarte politieagenten net zo vaak schieten. De film is ook wel zo realistisch dat het geen ‘onschuldige’ zwarte jongen is die wordt neergeschoten maar een zwarte jongen (die drugs dealt al is dat hier slechts indirect relevant) die geen vragen beantwoordt en de bevelen van de politie niet opvolgt, zodat hij zelf al een gespannen situatie creëerde waarbij een verdachte handeling fataal kan worden. Nu begrijp ik dat gedrag wel – men wil niet weer worden aangehouden terwijl je niks gedaan hebt en je wil je rechten doen gelden – maar het tegenwerken van de politie lokt dat politiegeweld wel uit. Ook in dat opzicht is er een vicieuze cirkel van geweld die ook door de zwarten zelf in stand wordt gehouden.

Een typische Tarantino-film maar deze is erg langdradig en bevat nauwelijke iconische scenes. Wel drie uur lang stoere praat van stoere mannen, af en toe leuke humor (met hier en daar een knipoog naar de huidige identiteitspolitiek) en pas aan het eind veel actie en opheldering van wat er aan de hand is. Met terugwerkende is Bad Times at the El Royale (2018) - MovieMeter.nl een kopie in spiegelbeeld van deze film: een beetje hetzelfde verhaal (een aantal killers arriveren in hetzelfde hotel en pas gaandeweg terwijl nagenoeg iedereen wordt vermoord wordt duidelijk wat er op het spel staat) maar waar Bad Times at the Royale veelbelovend begint en daarna als een pudding inzakt is deze film nogal saai maar wordt ie beter als het einde en de ontknoping nadert.

De film heeft horrorelementen – vooral weinig geslaagde schrikmomenten door een paar harde klappen – maar dat is slechts de context: al snel blijkt het een gewone whodunnit-detective (in Halloween-stijl), zoals is te verwachten van een op een Agatha Christie-gebaseerde film, die uiteindelijk vooral gekunsteld en ingewikkeld is doordat alles en iedereen Poirot en de kijker op het verkeerde been beoogt te zetten – niets en niemand is wat het lijkt – waarbij Poirot als een duveltje uit een doosje opeens iedereen ontmaskert. De kijker heeft enigszins het nakijken want niet alleen is het heel veel wat aan het licht komt – het is een grote puzzel die wordt gelegd – maar de vorm plaatst snedigheid boven duidelijkheid. Wat wel aardig is, is dat de hyperrationele Poirot zich niet in de luren laat leggen, ook als de hele wereld tegen hem samenzweert, maar het verhaal open laat of hij toch iets van het bovennatuurlijke is gaan geloven als gevolg van de vergiftiging waardoor hij ging hallucineren (en dat verantwoordelijk is voor veel van de horrorelementen).

Een geweldige film! Ik had geen hoge verwachtingen van de film, maar de film begon meteen spannend en intens en zou dat twee uur lang vasthouden. De film is licht experimenteel, waaronder een bijzondere geluidsmontage die effectief een dreigende en intense sfeer schept, alsmede licht absurdistisch (dat is denk ik die ‘humor’ waar hierboven over wordt gediscussieerd) hetgeen de film alleen maar nog beter maakt waarbij het absurdisme (c.q. de zwarte humor, inclusief een Tarantino-achtige geweldskitsch, en enige kluchtige elementen) laat zien hoe absurd de situatie van de mens is.

Want de film heeft ook een belangrijke boodschap: de situatie van de mens is absurd dus tegenstrijdig omdat wat iemand is of kan geheel afhangt van zijn positie dus hoe andere mensen hem zien. Er wordt in recensies veel verwezen naar Arends beroemde ‘banaliteit van het kwaad’ die verklaart dat de Holocaust de uitkomst is van een reeks kleine daden van kleine mensen in plaats van dat er een kwade genie achter schuilt en de film toont in lijn daarmee dat mensen meer bezig zijn met of iets wettelijk en bevoegd gebeurt dan dat het moreel acceptabel is, maar ik denk dat deze film vooral de macht van het rollenspel toont dus dat iedereen in zekere zin een acteur is die zijn rol speelt. Trek een uniform aan en iedereen gehoorzaamt je (dat de film in zwart-wit is gefilmd werkt afstandelijk en suggereert een verleden maar in de aftiteling zien we opeens onze bende nazi-bandieten in hedendaags Duitsland burgers terroriseren die daarop ook gehoorzamen aan het uniform) en omgekeerd corrumpeert de macht zodat mensen in een hogere hiërarchische positie zich makkelijk laten verleiden tot misbruik van macht en zelfs sadisme. Maar omdat het allemaal maar rol is – een kwestie van welk pak je aantrekt – kunnen de rollen van dader en slachtoffer ook snel wisselen. ‘Te mooi om waar te zijn’ is dan ook een thema van de film.

Maar bovenal is de mens tot veel bereid om te overleven. Iedereen kent het verhaal dat sommige Joden in de concentratiekamp zelf sadistisch werden tegen andere Joden in een poging te overleven; deze film toont dat hetzelfde gebeurde met de Duitsers toen zij in hun bestaan bedreigd werden aan het einde van de oorlog toen moraal en orde verdwenen en overleven het enige was wat nog telde. In een poging de orde nog enigszins te herstellen joeg de militaire politie op deserteurs en kregen mensen die uit honger voedsel stalen de doodstraf, maar precies hierdoor kon de deserteur en dief Herold, waar de film over gaat. zo ver komen: door het uniform van een officier aan te trekken kon hij zelf anderen executeren en zo waardering bij de hoge militairen afdwingen als iemand die de orde herstelde. Daarvoor moesten hij en zijn bende nog veel meer misdaden begaan dan hun slachtoffers, inclusief moorden en plunderen, maar dat is geen probleem als je de juiste positie hebt: alles is relatief met betrekking tot de rol die je speelt c.q. hoe anderen jou zien.

Ik vind de film erg tegenvallen. Voor het grootste deel is de film een weinig bijzondere en daarmee weinig boeiende detective of moordmysterie in neo noir-stijl waarbij een paar mensen worden vermoord en tijdens het onderzoek een paar personen als verdachte in beeld komen. Het slot is origineel want in plaats van dat de puzzel wordt gelegd wordt de film juist een puzzel want incoherent dus onbegrijpelijk hetgeen bewust lijkt te zijn gedaan omdat de film opent met een motto, ontleend aan Camus, dat zoiets luidt als dat het lot onbegrijpelijk is zodat hij daarom maar zelf het lot is geworden, maar voor mij werd de film door dit opzettelijk scheppen van verwarring er niet beter door.

Zoals alle Godard-films is ook deze een soort van omgevallen boekenkast waarbij je niet alleen struikelt over de stroom van de dichterlijke, quasi-diepzinnige uitspraken maar is ook het verhaal weer complex of zelfs onontwarbaar is. De thematiek is echter meestal wel helder, hetgeen de films sowieso thematische coherentie geeft, en hier is dat we het geloof en het ritueel en daarmee de zekerheid zijn kwijtgeraakt zodat ons slechts het verhaal resteert waarbij het echter de vraag is of het geloof en het ritueel toch niet nog bij ons zijn bij wijze van overlevering – welke waarheid onuitsprekelijk en onuitbeeldbaar is en film haar slechts tot banaliteit reduceert – en in een nieuwe gedaante zoals de liefde kan terugkeren. In feite is dat het ook verhaal van de film die een hervertelling is van de mythe van Amphitryon: toen Amphitryon z’n vrouw even verliet nam Zeus de gedaante aan van Amphitryon om z’n vrouw zwanger te maken, hetgeen ook de film helemaal verwarrend maakt.

Het verhaal van de film is zo een uitbeelding van de thematiek ervan: zoals elke Godard-film oogt de film louter rommelig maar zit het knap in elkaar en weet Godard ook altijd qua beeld en geluid te verbluffen, al is het genot sterk conceptueel zodat de kijker op de proef wordt gesteld. Toch denk ik dat deze film wel geslaagd is.

We hebben films waarin we in praktisch één lange take de hectiek voor het personeel op één avond in een druk restaurant volgen en nu hebben we ook een film waarin we in praktisch één lange take de hectiek voor één verpleegster op een avond in een druk ziekenhuis volgen. We hebben natuurlijk al vaak gehoord dat de werkdruk voor het verplegend personeel erg hoog is maar wat je in de film ook meekrijgt is dat het niet alleen maar soms druk is (iemand aan de lopende band heeft ook aldoor letterlijk zijn handen vol) maar dat het ook emotioneel belastend is omdat je met lijdende of ongeduldige mensen te maken hebt die op een kritieke moment van hun leven zitten hetgeen ook emotioneel druk geeft en warme maar ook nare momenten oplevert. Het levert niet alleen overspannen personeel maar ook personeel dat fouten maakt die fataal kunnen zijn op.

Nu is de verpleegster van de film wel een vrouw die zich 100% geeft dus erg hard werkt en alles voor de patiënt over heeft hetgeen niet voor alle verplegers zal gelden maar het punt is duidelijk en wordt ook expliciet gemaakt op het einde: er is een tekort aan verplegend personeel en dat zal alleen maar blijven groeien zodat de wereld afstevent op een gezondheidscrisis. Hoe belangrijk die boodschap ook is, de film is als film wel mager want meer dan een vehikel voor die politieke boodschap is de film niet, al is de film niet saai want ook als kijker krijg je iets mee van de adrenalinerush van de continue actie of stress van de verpleegster. Dat maakt de film geslaagd.

De film scoort hoge ogen zodat de verwachtingen hoog waren. Die verwachtingen werden niet helemaal ingelost, maar het is een goede film: vlot, vermakelijk en lekker rauw. Het thema lijkt ook doordacht doordat de film de ouderwetse western lijkt te koppelen aan het hedendaagse financiële systeem of eigenlijk door te trekken: waar vroeger de blanken het land van de indianen stalen en men banken overviel om te overleven, zo worden de blanken nu bestolen door de banken (en worden mensen slaaf van het systeem door geld te lenen bij banken om te overleven). De helden van dit verhaal bestelen opnieuw de banken (dus de dieven) en omzeilen zo het systeem. Uiteindelijk moet men uiteraard toch een prijs betalen voor deze wetsovertreding maar ze weten hun kinderen een beter leven te geven. De moraal van het verhaal lijkt te zijn dat er eigenlijk nog niets is veranderd: onze huidige beschaving is nog steeds het Wilde Westen.

Saai, saaier, saaist. Deze film is een kandidaat voor de categorie ‘saaiste film aller tijden’. Niet alleen gebeurt er niks maar de beelden zijn ook op geen enkele manier mooi of interessant. Omdat de film op geen enkele manier kan boeien kan het me ook niet boeien waar de film over gaat of wat de regisseur ermee heeft willen zeggen. De film heeft in ieder geval niet ‘verveling’ als thema (ook al laat de film ons vaak minutenlang naar een oninteressant ding kijken zonder dat er iets gebeurt of wordt gezegd), zodat de film niet bewust saai is om de kijker te laten nadenken over de verveling, wellicht als grondthema van ons postmodern bestaan, hetgeen nog interessant zou kunnen zijn: nee, de film laat slechts een eindeloze reeks aan oninteressante scenes uit de oninteressante levens van drie oninteressante mensen zien. Dat maakt de film helemaal vervelend.

Net als z’n klassieker Oldboy is de nieuwste film van Park een misdaadfilm en ditmaal lijkt bewust het – naar het heden van mobieltjes en immigratie geüpdate – noir-genre te zijn gekozen zodat het onderzoek van de rechercheur die een moord wil oplossen wordt doorkruist door een femme fatale als verdachte (en dat bv. de film halverwege afgelopen lijkt, lijkt een verwijzing naar Hitchcocks Vertigo). Ook deze film wordt bewust verwarrend verteld en getoond waarbij je niet direct weet wat er aan de hand is en onder meer gedachten en verlangens fysiek uitgebeeld worden door het echte verhaal heen. Dat je als kijker op het verkeerde been wordt gezet past bij het noir-genre en je verwacht ook dat de vrouw en/of man de ander op het verkeerde been zet zodat de film eindigt met een onverwachte twist waarin de een in de val van de ander is gelopen. In dat opzicht vond ik de ontwikkeling van de film wat anticlimatisch, al is de film zeker niet slecht.

Ik vond de film ronduit slecht en ik begrijp totaal niet wat men er in ziet. De film begint veelbelovend met de interessante premisse dat we zo veel communiceren met de computer en dat de kunstmatige intelligentie zo ver zal voortschrijden dat het weldra denkbaar wordt dat we verliefd worden op een pratende computer, maar de wijze waarop dit in de film vorm krijgt is zo ongeloofwaardig en onzinnig dat het volstrekt oninteressant wordt. Zo blijkt de pratende vrouwenstem niet alleen als computer veel knapper dan ons (ze leest een heel boek in 0.02 seconden) maar ze is al direct een volmaakt kopie van de mens en diens emoties. Zo bezit ze over een groot gevoel voor humor, houdt ze van muziek (ze zegt dat ze een liedje dat ze leuk vindt de hele dag afspeelt) en tegelijkertijd dat de man verliefd op haar wordt, wordt zij ook verliefd op hem. Alle uitdagingen voor de kunstmatige intelligentie lijken opgelost en ze is in niets te onderscheiden van een echt mens (overigens, er is geen enkele reden waarom de kunstmatige intelligentie zich zou ontwikkelen tot robotten die de mens imiteren: de mens is niet bepaald een bedreigde diersoort dus waarom de overbevolkte Aarde met zijn 7 miljard mensen nog eens opzadelen met kopieën van de mens?). Ze is zelfs zo menselijk dat ze vergeet dat ze wel een triljard keer sneller kan denken dan een mens, zodat ze bij een ruzie opeens “ergens over wil nadenken” (en later zegt ze ook dat ze de hele dag ergens over heeft zitten nadenken). Ze wordt zelfs jaloers omdat andere vrouwen met wie de man omgaat wel een lichaam hebben: ze raakt immers verslingerd aan de seks met de man, dat dan natuurlijk een soort telefoonseks is want ze heeft geen lichaam, maar daar bedenkt ze iets op: ze begint ook een relatie met een meisje en dat meisje wil dan graag het lichaam spelen zodat de man echt seks met haar kan hebben. We zijn dan halverwege de film en is het toppunt van onzinnigheid en ongeloofwaardigheid wel bereikt: niet alleen is het moeilijk aannemelijk te achten dat een mooie vrouw niets liever wil dan het (voor de seks met een vreemde man te gebruiken) lichaam van een andere vrouw spelen, maar ze is daarin vanaf de eerste seconde ook uiterst onrealistisch direct volmaakt in: haar lichaam beweegt volledig synchroon met de woorden van de computerstem. De man vindt dit echter maar niks, omdat hij alleen de vrouw van de computerstem wil. En de liefde verdwijnt definitief als de man ontdekt dat terwijl de computerstem met hem praat zij tegelijkertijd met duizenden anderen babbelt en daarbij op honderden mensen verliefd is. De (onzinnige) moraal lijkt te zijn dat men weldra de mens volledig kan kopiëren (quod non) maar niet diens neiging tot monogamie zodat echte liefde niet mogelijk is met een robot en wel omdat de lerende computer zich zo snel zou ontwikkelen dat één relatie en in ieder geval een relatie met een mens voor de computer te saai wordt (de film heeft zo wel wat weg van ‘2001: A Space Odyssey’ met als boodschap dat de mens slechts een fase in de evolutie zijn en de robotten ons zullen overstijgen).

Maar voor de kijker is de relatie al vanaf het begin oersaai want in feite voegt het feit dat de vrouw een computer is niets toe aan het uiterst dunne en oninteressante liefdesverhaaltje dat de film in wezen is: man ontmoet vrouw, ze worden verliefd, vrouw gaat vreemd, relatie wordt verbroken...

Het drama betreft het machtsmisbruik van coöperaties met daarbij de spanning tussen de gesloten economie van de lokale gemeenschap vs. de open economie van de globalisering en de vrije markt. Dat is niet oninteressant en de film weet er ook wat spanning in te brengen als drama. Maar uiteindelijk lijkt de film toch weinig meer dan een vehikel om de politieke kwestie op de kaart te zetten, zodat de film als drama onvoldoende levert en in ieder geval een anticlimax in plaats van een ontknoping als einde heeft.

De film is heel traag, banaal en dus ‘saai’ al is de boodschap van de film dat we dat alleen maar zo ervaren omdat we overal aan voorbij gaan en we overal afstand van nemen door middel van het (rationeel) benoemen en (wetenschappelijk) categoriseren van alles in plaats van (mystiek) op te gaan in de dingen om ons heen en in het geheel. De metafoor die de film gebruikt is het mos: dat is er overal – zoals ook arbeidsmigranten overal zijn (met de trein als metafoor voor de migratie) – maar we zijn het niet bewust omdat we er overheen kijken. Als we wel kijken dan ontdekken we een compleet mini-bos of mini-ecosysteem in een stukje mos zoals deze film een complete mini-maatschappij in het ongeziene leven van de Roemeense arbeidsmigrant wil laten zien. En (als ik de gedachte van de film doortrek) mos is oeroud en zal ons overleven zoals de arbeidsmigrant zowel de mens van het verleden als van de toekomst is waarbij we telkens elders wortel schieten en zo een nieuw thuis scheppen. En zoals de beschaving ons vervreemdt van de natuur en de ander (het verhindert het vervloeien en opgaan van dingen), zo ontdekken de Roemeense arbeidsmigrant en de Chinese mosdeskundige een diepe voorwoordelijke connectie met elkaar (met het delen van soep als metafoor), waarbij je vergeet hoe de ander heet (welk naamgeving afstand schept), die de kern van (naasten)liefde is.

De film is op deze wijze dus saai (banaal) en interessant (diepzinnig) tegelijk en geeft dan ook een beter gevoel na dan tijdens het kijken (wat het geven van een cijfer wat lastig maakt).

Mooi drama over het dilemma voor ouders met een autistisch kind dat volwassen wordt om hem bij je te houden of om hem los te laten en de zorg aan een instelling over te laten. Ik denk dat autisme realistisch wordt uitgebeeld en dat de acteur Noam Imber die de autistische jongen speelt wel een Oscar heeft verdiend (al zie ik dat juist de acteur die de vader speelt in de prijzen is gevallen voor zijn spel). De film is aldoor boeiend met een ontroerend einde waarbij de film hooguit in het midden wat sleept.

Dit is weer zo’n filmhuisfilmpje dat waarschijnlijk heel weinig publiek trekt – ik ben hier in ieder geval de eerste met een bericht – maar dat heel mooi is en terecht hoog is gewaardeerd door de critici.

De film toont ons het stel Chela en Chiquita van welgestelde komaf dat in armoede is vervallen en hun dure spullen moet verkopen waarbij Chiquita naar de gevangenis moet wegens fraude. Je zou het een saaie film kunnen vinden, maar ik vond de film aangenaam kalmpjes voortkabbelen waarbij de film niet alleen treffend het gegoede milieu schetst in contrast met het leven in de gevangenis maar waarin Chiquita in de gevangenis maar vooral Chela als snorder een nieuw leven vindt in de nieuwe situatie. Het sterke van de film is dat het sluipend maar effectief naar een hartverscheurende climax toewerkt.

Dit is zonder twijfel een van de betere thrillers c.q. horrorfilms en de film wist me de volle speelduur te boeien, maar hij stelde me ook in een aantal opzichten een beetje teleur.

De film begint als een horrorfilm met spannende geluiden en geestverschijningen, maar in plaats van de horrorsfeer (‘er is iets niet pluis’) vast te houden c.q. de spanning gestaag op te bouwen ontwikkelt de film zich daarna in eerste instantie als een intens familiedrama (je gaat begrijpen waarom mensen van elkaar gaan scheiden als ze een kind zijn verloren) waardoor het een ander soort film lijkt te worden (met de confrontatie tussen moeder en zoon aan de eettafel als hoogtepunt). Aan het eind barst de horror los maar op een volstrekt ongeloofwaardige manier: elke goede horrorfilm heeft een dubbelzinnigheid (je kunt geloven dat wat je ziet ‘echt’ is gebeurd of dat het slechts fantasie van de hoofdpersonage dan wel metafoor van de auteur was) en waar de gebeurtenissen in de film lange tijd nog konden worden begrepen als hallucinaties (inbeelding) als gevolg van rouwverwerking/stress blijkt de dreiging aan het eind dan toch ‘echt’ te zijn en niet een beetje ook: de (ongeloofwaardige) horror gaat hier behoorlijk over the top, vol op de clichés en bijna op het lachwekkende af (alsof je in een hele goedkope horrorfilm bent beland). Samen met de dubbelzinnigheid verdwijnt ook elke subtiliteit en psychologische spanning.

De ontknoping laat bovendien zien dat de hele film in wezen een remake van Rosemary's Baby (1968) is. Dat kost de film veel punten voor originaliteit, al is het wel een originele kopie van Rosemary's Baby (1968), dat dan weer wel.

Al met al lijkt de film zo ook erg veel op Mother! (2017) die dezelfde opbouw heeft en eveneens kan worden geïnterpreteerd als een (originele) remake van Rosemary's Baby (1968). Deze film mist echter de metaforische laag in vergelijking met Mother! (2017). Maar evengoed is het een fijn horrorfilmpje dat goed doordacht in elkaar steekt (waarbij alle details later betekenis krijgen). En dat als bonus inzicht geeft hoe het verlies van een dierbare een gezin dat toch al niet lekker in z’n vel zat c.q. met elkaar omging helemaal kapot kan maken.

De film valt meteen met de deur in huis met z’n thema ‘hoe weet je dat je het ware geloof hebt?’: direct aan het begin met de twee meisjes op de bank en daarna in het huis geeft mr. Reed zijn borreltafelfilosofie over deze kwestie ten beste. En omdat het een horrorfilm is moet het geloof natuurlijk op de proef worden gesteld en wordt het een Saw-achtig spel op leven en dood met de bekende plotelementen (potentiële redder komt aan de deur maar heeft niets in de gaten en vertrekt weer, etc). Geloofwaardig (pun intended) is het plot in het geheel niet maar de film vermaakt wel en is ook interessant in hoe het thema wordt uitgewerkt.

Daarmee bedoel ik dat de benadering heel erg modern dus Amerikaans is. Allereerst de vraag wat de ware religie is: ik denk dat religie überhaupt niet waar of onwaar is (het geeft betekenis aan het leven en maakt in die zin zichzelf waar) maar kenmerkend voor de moderne interpretatie van religie is dat de teksten letterlijk worden genomen alsof de verhalen echt zijn gebeurd en God echt iets is dat op een of andere manier in of naast de wereld bestaat. Zo bekeken is natuurlijk uiteindelijk geen enkele religie ‘waar’ en berusten ze alle op ‘bedrog’: religie in de VS is denk ik een uitwas van het protestantisme waar iedereen z’n eigen priester is (recht op zijn eigen waarheid heeft) en zendelingen de wereld in stuurt om zijn kerk te vullen met gelovigen. Mr. Reed legt in dat verband een belangwekkend verband bloot tussen Amerikaanse religie en kapitalisme: ik weet niet wat de kip en wat het ei is maar religies worden er inderdaad verkocht als broodjes en dat vereist marketing van de eigen brand en – waarom ook niet – goocheltrucs bij wijze van advertenties om het publiek te verbazen en te overtuigen dat er een wonder dus iets bovennatuurlijks gebeurt. Tegelijk is er dan ook veel wetenschappelijk onderzoek naar paranormale verschijnselen die religie een natuurlijke basis kunnen geven zoals onderzoek naar bijna-dood-ervaringen. Geheel in deze lijn gaat het in deze film over de vraag waarom je iets wel of niet gelooft (als je het niet kunt verifiëren), ook als het iets banaals betreft: vaak neem je simpelweg iets aan van de ander (de autoriteit) en de film speelt met het idee dat je je leven op het spel moet zetten om bij de waarheid te komen (om te weten of er leven na de dood is zul je eerst moeten sterven maar in de film krijgt dat de vorm van het spel dat mr. Reed heeft bedacht). Die waarheid – volgens mr. Reed – is typisch modern en cynisch: religie is een machtsmiddel (dat doet denken aan Mandeville’s Fable of the Bees uit 1714 en het uit diezelfde tijd stammend Verlichtingsidee dat religie is uitgevonden toen de eerste bedrieger de eerste dwaas tegenkwam) hetgeen mr. Reed ter illustratie in de praktijk brengt: omdat je kunt bepalen wat mensen geloven kun je hun gedrag sturen en controle over ze krijgen.

Het einde van de film is sterk omdat het deze cynische conclusie ook weer ondermijnt door op verschillende manieren naar het bovennatuurlijke te verwijzen hetgeen ook passend is voor een horrorfilm: bidden is goed ook al helpt het wetenschappelijk gezien niet (en zelfs mr. Reed lijkt zich te bekeren in z’n doodsnood), het horrorcliché dat het monster opnieuw opstaat wordt op de kop gezet – de goede persoon staat op uit de dood zoals het hoort in religie (hetgeen ook je geloof als kijker test) – en de vlinder ‘bewijst’ het hiernamaals (en kan ook erop duiden dat ook Paxton is gestorven). Want ja, ook moderne horror – het bovennatuurlijke manifesteert zich in ons leven – is typisch Amerikaans (modern) omdat het appelleert aan het moderne, Amerikaanse geloof dat het bovennatuurlijke geen literair middel maar ‘echt’ is waarbij we ons gelukkig mogen prijzen als de geesten en demonen van gene zijde ons met rust laten (dat weer een Keltische oorsprong heeft zoals Halloween). Zoals het een horrorfilm betaamt, is de boodschap van de film dat we noch lichtgelovig moeten zijn noch alles moeten verwerpen maar onze geest kritisch open moeten houden. Al doende is het zo toch een knappe, geslaagde horrorfilm geworden.

Mijn kennismaking met de wereld van Malick was met The Tree of Life (2011) die me omverblies. Sindsdien heb ik een aantal andere films van Malick gezien en ik weet niet of ik een beetje Malick-moe ben geworden of dat deze film gewoon niet zo sterk is maar ik vond deze bijna niet te doen: de film is voor een belangrijk deel slaapverwekkend saai.

Met name de eerste helft van de film vond ik heel saai. Ik ken Malick van een poëtische beeldtaal die je een mystieke ervaring kan geven (en al dan niet naar een Schepper wijst), maar die transcendentie leek geheel afwezig in de eerste helft: de beelden zijn sfeervol en idyllisch (je waant je bijna als een tijdtoerist in een Oostenrijks dorpje rond 1940) maar de focus lijkt verschoven van mystiek naar ethiek waarbij de idylle slechts dient als contrast met het Kwaad (de nazi’s) die vervolgens de wereld spreekwoordelijk in duisternis hullen en waarbij Malick eigenlijk geen diepzinnig commentaar bij weet te geven anders dan het eindeloos hameren op de morele keuze van Franz om als gewetensbezwaarde ongehoorzaam aan de Führer te zijn. Dat lijden beter is dan onrechtvaardigheid is nog zo’n beetje de diepzinnigste overpeinzing bij dit deel van de film die in al z’n tergende traagheid ronduit slaapverwekkend is. Opvallend is ook dat we niets meekrijgen over waarom Franz zich verzet en gaandeweg wordt duidelijk dat dit – op ware gebeurtenissen gebaseerde verhaal – ook slechts een kapstok is om het christelijke verhaal te vertellen met Franz in de rol van (volger van) Jezus. De historische details doen er dan ook niet zo veel toe en de film is nogal karikaturaal. De boodschap hier is ook uitdrukkelijk dat Jezus opnieuw zou worden gekruisigd als hij in onze tijd zou leven, waarbij ook de kerk hypocriet collaboreert met het Kwaad zoals de nazi’s.

Ook het tweede deel is wat karikaturaal en niet altijd sterk maar wel een stuk beter want daar breekt de transcendentie qua filmtaal dan toch door in de sterk op Jeanne d’Arc lijkende beproeving van Franz in de gevangenis waar hij – gelijk Jezus, Socrates of welke andere held ook – eenvoudig aan de dood kan ontsnappen maar dit weigert: de moraal en de liefde transcenderen de wereldse gerichtheid op zelfbehoud en in de gevangenis is Franz eigenlijk de enige mens die waarlijk vrij is. Hier overtuigt de film in het brengen van deze (stoïcijns-)christelijke boodschap dat het geloof sterker is dan welke wereldse macht dan ook, hetgeen de kracht geeft om het goede te kiezen ongeacht je omstandigheden. Het verheldert ook het probleem van het kwaad in de wereld: God grijpt niet in en beschermt de goede mensen niet omdat de ware vrijheid en verlossing niet in deze wereld is (zoals Jezus zegt: Mijn koninkrijk is niet van deze wereld).

Tot slot koppelt de film deze metafysische boodschap aan de historische boodschap dat, ook al lijkt Franz’ martelaarschap geen enkel gevolg te hebben en dus volstrekt zinloos te zijn (hetgeen de film alsmaar benadrukt en dat ook in Kants categorisch imperatief zit), het toch deze ogenschijnlijk onbetekenende gebeurtenissen met onbekende helden zoals Franz zijn die de wereld steeds beter maken. Mensen als Franz planten als het ware het zaadje dat de wereld kan doen laten uitgroeien tot Jezus’ Koninkrijk op Aarde (waarbij men in meer seculiere zin ook kan zeggen dat het kwaad van bv. de nazi’s zin had doordat het ons heeft gedwongen om een sterke rechtsstaat te ontwikkelen die mensen beschermt tegen het kwaad).

Kortom, in met name het tweede deel doet Malick wat we van hem verwachten: een filosofische film over de grote thema’s maken waarbij hij ons met zijn beelden een glimp toont van het transcendente. Maar hij neemt veel te veel tijd voor zijn boodschap en voor het uiterst simpel verhaaltje dat wordt verteld: voor het grootste deel is de film daarom gewoon saai. En echt nieuw is het allemaal niet meer: we kennen Malicks trukendoos inmiddels en de film voelt geregeld als een karikatuur van Malicks beste films. Daarom toch maar een magere voldoende.

PS. Dat hij de Oostenrijkers/Duitsers meestal in het Engels laat praten zal nodig zijn voor een Amerikaanse film (Amerikanen willen geen films ‘lezen’ dus ondertiteling is er geloof ik uit den boze), maar is natuurlijk niet passend.