Ikiru (1952)

Gelet op de talrijke loftuitingen en hoge scores niet helemaal de film, die ik verwachtte. De ontwikkelingen in het verhaal —of beter het gebrek daaraan met name in het middengedeelte— rechtvaardigen niet de lange speelduur. Daar komt bij dat protagonist Takashi Shimura onder vrijwel alle omstandigheden dezelfde mimiek vertoont. Mijn derde Kurosawa, een meer dan degelijke regisseur maar naar mijn smaak geen absolute topper.

Niet het traditionele Japan wordt hier getoond, maar een verstedelijkte, gemoderniseerde, verwesterde samenleving. De enorme stapel dossiers op de achtergrond van het kantoor is een symptoom van de kafkaiaanse bureaucratie. Watanabe is vervreemd van z’n werk- en leefomgeving. Hij heeft decennialang stempels gezet zonder ooit iets concreets te verwezenlijken; z’n zoon is enkel in de erfenis geïnteresseerd. De kankerdiagnose is het kantelpunt waarna hij beseft dat hij heeft vergeten te leven (“ikiru”). Tijdens z’n zoektocht naar zingeving leidt “Mefisto” hem door de hel van het uitgaansleven. Daar zit hij met een begrafenisgezicht tussen de feestvierders. Hij benijdt de levenslust van z’n jonge, vrouwelijke collega Toyo, in alle opzichten z’n tegendeel. De grap die zij in het begin vertelt, past bij het thema van zinloos ambtenarenwerk. Het eerste bedrijf wordt omkaderd door een alwetende verteller, beginnende met een röntgenfoto. In het tweede bedrijf gaan z’n nabestaanden als detectives Watanabe’s laatste maanden reconstrueren. De camera staat vaak stil. Om de ruimte te vergroten is gebruik gemaakt van spiegels, ramen en deuren. Sake en rijstmaaltijden met stokjes worden afgewisseld met verkeerschaos, honkbal en een flipperkast. Rock ‘n’ roll en Afro-Cubaanse jazz contrasteren met het Japanse levenslied. Het is de zoektocht van een kleine man naar het antwoord op een grote levensvraag.

Ikiru is een interessante film die vooral aanslaat om zijn intrigerend concept waarbij een oude man gedwongen wordt na te denken over zijn leven wanneer hij geconfronteerd wordt met kanker. Het is een herkenbaar gegeven wanneer je als sterveling terugblikt op je leven en je de dingen die je al dan niet hebt gerealiseerd overschouwt. Wanneer Kanji dezelfde oefening bij zichzelf doet merkt hij op dat te weinig heeft geleefd en het motto "we werken om te leven" heeft omgedraaid. Verder is het ook interessant om zicht te krijgen op zijn baantje als kantoorklerk. De bureaucratie druipt er vanaf en wanneer hij er niet is, loopt de ketting mank. Het overloos gezwetst over wie nu welke vraag moet behandelen of verantwoordelijk is ,is misschien iets dat we zelf ook al hebben meegemaakt als we aan een loket staan. Zo komt het speelveldje voor de kinderen er maar niet door een administratief kluwen. Kanji maakt er uiteindelijk zijn hoofddoel van. De film is een zoektocht naar de zin van het leven, maar dit zware thema wordt gelukkig vrij luchtig gebracht. De typische elementen passeren de revue zoals het proeven van een losbandig liederlijk leven, al maakt dat al gauw plaats door (te nauw) op te trekken met een voormalige vrouwelijke collega. Grootste ergernis was toch wel de zielige pathetische blik die medelijden en zelfbeklag moest opwekken. De film is tijdloos en doet ook jezelf nadenken om de dingen in het leven. In dat opzicht uitermate geslaagde film met een duidelijke boodschap. Tragisch en luchtig tegelijk. Zwevend tussen 3,5* en 4,0*. Mooi!