Opinions

Aardige film met enkele scherpe observaties, maar ook een film die wat weinig om het lijf heeft (ook letterlijk), over een onzeker pubermeisje in de jaren ’70 dat ernaar verlangd dat iemand van haar houdt en zich overgeeft aan seks en drugs. De film laat een ‘gelukkige’ tijd, die ver achter ons ligt, zien toen (in progressieve kringen) niemand problemen had met seks en drugs maar gelukkig wordt ons de huidige conservatieve moraal (seks en drugs leiden alleen maar tot prostitutie, verslaving en zelfvernietiging en op z’n minst verlies van werk, inkomsten en stabiele relaties) grotendeels bespaard; het meisje beseft dat ze ook zonder vrije seks en drugs kan wanneer ze haar onzekerheid verliest.

Het is interessant om experts te horen vertellen over kunstwerken, maar veel kunstdocumentaires gaan helaas meer over onbelangrijke personen erom heen zoals in dit geval wanneer een tentoonstelling over Vermeer het uitgangspunt is: we leren veel over de mensen die in een museum werken en een tentoonstelling organiseren maar weinig over Vermeer en zijn werk. Nu is Vermeer een mysterie – ‘de Sfynx van Delft’ – maar er moet toch wat over z’n werk te vertellen zijn want we krijgen wel te horen dat er bibliotheken vol over Vermeer en z’n werk is geschreven. Gelukkig krijgen we wel wat te horen over Vermeers werk, met name door het enthousiasme van de deskundigen die spontaan gaan huilen als ze over de genialiteit van Vermeer praten en door lange uitweidingen over sommige werken waarvan niet zeker is of ze van Vermeer zijn en of ze dus in de tentoonstelling horen.

Maar misschien heeft Vermeer ook weinig woorden nodig: z’n schilderijen spreken zelf, al is het in raadselen want niet alleen is het kenmerkend voor Vermeer dat hij in een hoek van een alledaagse kamer een alledaags tafereel omtovert tot een miniatuurwereld die vanwege een zorgvuldige compositie van vormen en kleuren als een soort voorloper van abstracte kunst los lijkt te staan van de werkelijkheid maar ze vertellen ook een verhaal – omtrent meestal een vrouw zodat hij ten hede dage ook een feministische interpretatie krijgt – waarnaar de toeschouwer moet gissen. Het mysterie lijkt inherent aan z’n werk (en z’n persoon) en dat maakt mede z’n werk zo fascinerend.

Waar de films van Verhoeven bewust slecht zijn maar toch iets van diepte hebben, al was het maar omdat ze onze slechte smaak een spiegel voorhouden, zijn de films van Dick Maas eigenlijk alleen maar slecht en gespeend van elk niveau. Ze appelleren puur aan de hersenloze sensatiezucht – stunts, geweld, seks, slapstick en onderbroekenhumor – van de onontwikkelde mens en het lijkt wel alsof de Nederlander zo’n beetje de slechtst ontwikkelde mens op Aarde is, gelet op het feit dat Dick Maas überhaupt hier z’n films heeft kunnen maken. Dat er toch mensen zijn die ze serieus genoeg nemen om er een serieuze documentaire over te maken is dan zowel een bevestiging ervan als fascinerend bizar.

Al snel begrijp je dat we naar een postnatale depressie kijken (de term wordt later ook expliciet genoemd) en dat is eigenlijk alles: er zijn een reeks levensgebeurtenissen (geboorte van het kind, trouwen, opname in een kliniek) en incidenten (doodschieten van het hondje dat aldoor jankt, vreemdgaan, zelfbeschadiging) maar er is uiteindelijk geen verhaal bij het thema zodat het bij een psychologisch portret van een geesteszieke vrouw blijft. De mooie, veelal schemerachtige sfeerbeelden en de symboliek (het wilde paard zal wel staan voor haar verlangen te vluchten) alsmede de verknipte wijze van vertelling met onder meer heen en weer in de tijd gaan, splitsingen van individualiteit (zoals dat de vrouw opeens naar zichzelf kijkt) en door elkaar lopen van werkelijkheid en fantasie die haar psychose zullen moeten uitdrukken maken de film nauwelijks interessanter. Het verwart vooral ook de kijker zonder meer empathie voor de vrouw op te wekken. De film wordt geloof ik vooral aangeprezen voor het acteerwerk van Jennifer Lawrence want veel meer heeft de film dan ook niet te bieden.

Ik geef niets om voetbal of Maradona dus ik zou nooit naar deze film zijn gegaan als niet recensenten zouden hebben beweerd dat dit zelfs voor voetbalhaters een geweldige film is (bv. het AD: “Een film die ook voetbalhaters zeker zal bevallen.”). Nu haat ik voetbal niet eens dus wilde ik het wel proberen. Ik ging ervan uit dat de film niet heel veel over voetbal zou gaan maar vooral over de persoon Maradona (en de film begint in dat opzicht veelbelovend met Pelé die iets zegt als dat Maradona wel het talent heeft van een topvoetballer maar psychologisch niet sterk genoeg is) en dat er sowieso spektakel te beleven zou zijn met de randverschijnselen zoals de harde kern van de voetbalclub, drugs, vrouwen en maffia.

Maar ik kwam bedrogen uit: de film gaat praktisch alleen maar over de voetbalgeschiedenis met bijna alle wedstrijden die Maradona heeft gespeeld – de moeizame tocht van Maradona naar de top – hetgeen echt alleen voetballiefhebbers iets interesseert. De randverschijnselen krijgen nauwelijks aandacht – de documentaire suggereert dat er ook niet zo veel aan de hand was in zijn privésituatie – tot het laatste kwartier of zo wanneer de ondergang van Maradona wordt verteld en dat te maken zou hebben met zijn cocaïneverslaving. Of eigenlijk kon Maradona heel goed cocaïne en topsport combineren maar zou het mis zijn gegaan toen op een WK Maradona voor Argentinië won van gastland Italië waardoor hij de meest gehate persoon werd van Italië – inclusief in Napels die hem daarvoor nog letterlijk zou hebben vereerd als een god omdat Maradona van Napoli een kampioensclub zou hebben gemaakt – en waardoor de Italiaanse media en justitie jacht op hem ging maken, resulterend in een veroordeling wegens drugsbezit en een schorsing van een jaar wegens cocaïnesporen in het bloed bij een dopingcontrole. Dat betekende het einde van zijn carrière en een roemloos vertrek uit Italië.

Aldus heb ik door deze documentaire veel geleerd van de voetbalgeschiedenis – hetgeen ik helemaal niet wilde leren – maar eigenlijk niets over de persoon Maradona: het blijft bv. duister waarom Maradona verslaafd raakte aan cocaïne. De film suggereert weinig meer dan dat Maradona simpelweg net iets te hard ging feesten toen hij zijn land en zijn club kampioen had gemaakt en de grootste voetballer aller tijden was geworden (hetgeen ik me wel kan voorstellen want wat moet je nog als je de absolute top hebt bereikt?). De karakterisering van Maradona als “rebel, bedrieger, held, god” en de splitsing tussen de gewone jongen uit de achterbuurt Diego en de cocaïne snuivende superster Maradona zijn weinig verrassend: het interessantste wat de documentaire te bieden heeft is eigenlijk nog Maradona’s eigen karakterisering van voetbal als “een spel der misleiding”. Ik kan deze film daarom alleen maar aanraden voor de voetballiefhebber, al zal die weer niets nieuws leren over de voetbalgeschiedenis van deze documentaire.

PS. Ik zie nu dat ook Amy (2015) - MovieMeter.nl van deze regisseur is: die documentaire vond ik ook al erg slecht en dat terwijl ik juist wel een fan van Amy Winehouse ben… deze regisseur weet gewoon niets interessants te vertellen in zijn documentaires.

Dit is een Substance-achtige film in een Kaufman-jasje. Het gaat over een man met een aandoening die zijn gezicht heeft misvormd waardoor hij onzeker is en faalt in het leven – de liefdesverhouding met z’n vriendelijke buurvrouw komt daardoor niet van de grond – maar dan snel geneest door middel van een experimenteel medicijn waarna hij wel succes heeft in het leven en dus nu wel een affaire met z’n buurvrouw krijgt. Maar dan verschijnt een man met dezelfde aandoening die evengoed wel succes heeft in het leven en zelfs de buurvrouw van ‘m afpakt: de cliché-levensles is dat niet je uiterlijk maar je zelfvertrouwen je succes bepaalt (en dat mooie mensen gemiddeld alleen maar meer succes hebben omdat hun uiterlijk hen zelfvertrouwen geeft). De genezen man blijft onzeker en geneest in dat opzicht dus niet van wat hem echt hindert in het leven zodat hij een loser blijft.

Tot zover Substance; de film geeft het simpele zedenverhaal nog iets van gelaagdheid door het spel met maskers en rollen zoals in Kaufmans Synecdoche: de buurvrouw is toneelschrijver en maakt van haar mislukte affaire een toneelstuk waarin (zonder dat ze dat weet) de misvormde man wordt gespeeld door dezelfde maar inmiddels genezen man met een masker die later wordt gespeeld door de man die de aandoening nog heeft (zijdelings worden nog de woke-ethische vragen opgeworpen of je gehandicapte mensen niet misbruikt door ze een rol te geven dan wel of je een gehandicapt persoon door een niet gehandicapte kunt laten spelen). De les lijkt te zijn dat de aandoening c.q. de onzekerheid als het ware een masker is die de ware identiteit van de persoon verbergt: de onzekere man speelt zichzelf en daardoor niet zichzelf omdat hij zichzelf verbergt terwijl de zelfverzekerde man met aandoening zich wel laat zien aan iedereen en daardoor zichzelf is terwijl hij de onzekere man speelt.

De film is een soort alternatieve romcom in de zin dat hier een brutale punk en lelijk eendje elkaar vinden (bij nader inzien blijken ze elkaar ook letterlijk te hebben gezocht maar kenden ze elkaars gezicht niet zodat ze elkaar niet meteen herkenden) met daarbij de nodige troubles. De film is vermakelijk maar ook weinig meer dan dat: de humor is nergens hilarisch en het verhaal heeft geen diepgang, anders dan dat vanuit de punkinsteek het Amerikaanse burgerlijke leven op de hak wordt genomen in de vorm van de typische ‘dinner in America’ die zorgt voor ongemakkelijke situaties en ontlading van opgekropte frustraties waardoor de gezinsleden c.q. tafelgenoten elkaar nog net niet de hersenen inslaan terwijl ze de schone schijn proberen op te houden.

De film begint interessant met een rabbi die het bekende theologisch-filosofische verhaal vertelt dat God eerst de engelen en de beesten schiep en helemaal op het eind de mens die tussen de engel en het beest in staat waarbij alleen de mens vrij is: de engel kan alleen maar het goede – het Woord God – doen en het beest kan alleen maar vanuit zijn instinct of verlangen handelen terwijl de mens tussen die twee kan kiezen. Alleen de mens kan kiezen om God niet te gehoorzamen. Ook daarna blijven de kwaliteitsmeters een tijdje hoog uitslaan. Maar al vrij snel zakt de film in en gaat de film wat slepen omdat er niet zo heel veel gebeurt.

Het is duidelijk dat de hoofdpersoon Ronit ongehoorzaam is aan God, althans volgens haar joodse familie in Londen waarnaar ze terugkeert na de dood van haar vader, de rabbi. Ze leeft immers een liberaal leven dus zeg maar het leven als een beest: ze doet waar ze zin in heeft. De familie had haar uitgestoten en ze krijgt dan ook een wat koude ontvangst. De film weet de spanning nog wat op te voeren doordat blijkt dat Esti, de vrouw van de rabbi’s beste leerling Dovid, Ronit heeft gemeld dat haar vader is overleden omdat ze nog altijd verliefd is op Ronit. Waar de familie voor vreesde gebeurt: Ronit en Esti hebben weer seks met elkaar. Terwijl Dovid de oude rabbi moet opvolgen, stort zijn huwelijk in. Maar in plaats van een daverende escalatie en climax krijgen we een wat sentimentele twist en anticlimax – Dovid neemt de woorden van de oude rabbi ter harte en geeft Esti haar vrijheid om lesbisch te zijn, inclusief een groepshug – die mij ook niet overtuigt. Waarom is de jonge rabbi Dovid opeens zo liberaal geworden? In het midden van de film bediscussieert hij de Torah op het gebied van de vleselijke liefde en oppert hij dat liefde iets verhevens, iets goed is. Dat zou zijn plotselinge goedkeuring van de lesbische relatie tussen Ronit en Esti kunnen verklaren: hij zou kunnen zeggen dat liefde geen egoïstisch verlangen naar iemand is maar een overstijgen van de ego en de hoogste vorm van het goede. Alleen zegt hij dat niet: hij komt niet verder dan dat de oude rabbi leerde dat de mens vrij is zodat hij Esti haar vrijheid geeft (en Ronit en Esti blijven ook niet bij elkaar). Dat verraadt een liberale bias van de regisseur, want alleen een liberaal kan zoiets zeggen. Een gelovige zou vragen: een vrijheid tot wat? Tot doen waar je zin in hebt (zoals seks hebben met iemand waar je niet mee getrouwd bent en die ook nog van hetzelfde geslacht is)? Dat is geen vrijheid, dat is wat beesten doen.

De film kent aldus een veelbelovend begin en interessante thema’s – een andere is die van de botsing tussen de conservatieve waarde van de gemeenschap en de familie waarin je geboren bent waaraan je je aanpast versus de liberale individualistische vrijheid van je familie en gemeenschap verlaten als je jezelf wilt uitleven – maar de film maakt haar belofte niet waard: de film sleept en de uitwerking van de thema’s is onovertuigend. Daarom toch een kleine tegenvaller. Drie tot drie-en-een-halve ster.

De film lijkt de stormachtige groei van de protestantse Pinkstergemeente in het traditioneel katholieke Brazilië te willen bekritiseren – zonder de religieuze bloedgroepen ergens te benoemen – door een dystopisch toekomstig Brazilië te tonen waarin de samenleving is getransformeerd tot een soort religieuze sekte waarin een nieuwe preutsheid en totale opoffering voor het geloof wordt gekoppeld aan een religieuze obsessie voor het gezinsleven dus voortplanting dus seks. Dit leidt paradoxaal tot seksorgieën, zoals we die kennen van echte religieuze sektes, hetgeen de film dan weer koppelt aan het katholieke concept van de Heilige Maria die onbevlekt zwanger van de Messias werd.

Samen met de artistiekerige beelden is het aldus een film met veel pretenties maar de film wordt nergens echt interessant. De film is vooral maf maar is tegelijk saai en beklijft niet, al zou de film best realistisch kunnen zijn in hoe het protestantisme gestalte krijgt in een katholiek land, precies vanwege de paradoxen en absurditeiten die dan ontstaan.

Het is een typische Tarantino-film: een soort nostalgische pastiche op de slechtste B-films uit de jaren '70 (Tarantino's inspiratiebronnen lijken onder meer de goedkoopste autorace-, kung fu- en zombiefilms en in het geval van 'Django Unchained' natuurlijk de spaghetti westerns te zijn). Tarantino is zonder meer de koning van de wansmaak. Maar gelet op de lovende kritieken van zijn films, mag men ervan uitgaan dat Tarantino de goedkoopste B-films tot kunst verheft, zodat zijn werk geen kitsch maar camp moet worden genoemd. Of is het een viering van camp?

"Kill Bill isn't itself camp, but it celebrates it. Watching the movie is like sitting around with friends in the living room watching old, nutty TV shows, like someone has taken the funniest, campiest moments from those shows and spliced them together. As Karen at Cinecultist says, "Tarantino's originality lies in his ordering of reference.""

Errata: Thoughts on Tarantino and Camp - erratamag.com

De documentaire gaat over Dimitriev van de mensenrechtenorganisatie Memorial, welke (Nobelprijs voor de Vrede-winnende) organisatie als gevolg van Gorbatsovs ‘glasnost’ Stalins misdaden onderzoekt en het individu voorop stelt, maar die constateert dat Poetin weer een neostalinistisch regime voert die opnieuw (de waarde van) het individu wil elimineren en regeert door middel van leugen en angst, die in 2021 Memorial en daarmee het onderzoek naar Stalins misdaden heeft verboden en die al eerder Dimitriev persoonlijk dwars zat door hem te betichten van kindermisbruik (zodat Dimitriev de rest van zijn leven in een strafkolonie zit).

Dit is echter weer zo’n documentaire die je in ieder geval de laatste jaren veel ziet in de bioscoop en dat eigenlijk geen documentaire maar een ‘human interest’-verhaal is: over Stalins Grote Terreur of zelfs de rechtszaak die Poetins regime tegen Dimitriev en de organisatie Memorial voert komen we niet veel te weten, maar over het privéleven van Dimitriev des te meer zoals over zijn huwelijken en dat zijn hond pijn heeft in de achterpoten. Gelukkig is nog net niet verteld welke onderbroeken Dimitriev koopt; ik begrijp dit soort documentaires niet: ze worden neem ik aan gemaakt uit minachting voor het publiek die ‘niets zal kunnen’ met abstracte feiten, cijfers en informatie maar waarom zou ik me moeten interesseren voor het privéleven van Dimitriev?* En selecteren de bioscopen juist dit soort ‘human interest’-documentaires omdat het persoonlijke doet denken aan een dramafilm? Hoe dan ook, ik kan niets met human interest en ga denk ik documentaires in de bioscoop mijden.

* Het lijkt kenmerkend te zijn voor met name Nederlandse doucumentaires dus ik stel me zo voor dat er een fanatieke docent werkt op de Nederlandse Filmacademie die alle studenten elke dag inpepert: ‘Een film is geen boek! In een boek kun je zeggen dat walvissen grote dieren zijn maar in film werk je met beelden en ‘walvissen’ is abstract en niet te filmen: voor een film moet je één (concrete) walvis filmen en door middel van die walvis de kijker leren dat alle walvissen groot zijn. Zo ook moet je één Rus (concreet persoon) filmen als je iets wilt zeggen over Rusland (abstractie).’.

De film is opgezet als een neo-noir met de belofte de misdaadkant van Kar-Wai Wong te laten zien met in het begin een interessante Tarantino- en tevens Lynch-vibe aan het misdaadverhaal met hallucinerende beelden van het stadsleven ‘s nachts, maar dan schakelt de film over naar een ander personage en verhaal waardoor het opeens een absurdistische komedie lijkt die wat flauwe onzin levert, maar uiteindelijk gaan beide verhalen toch weer over de liefde met de bekende thema’s zoals het tijdelijke van alles. Het is vooral door de mooifilmerij en het mysterieuze dat de film blijft vermaken en soms intrigeren.

De film pretendeert een vervolg te zijn op The Shining in de zin dat het een verhaal vertelt hoe het verder is gegaan met Danny uit de oorspronkelijke film, maar de ziel van de film is zo anders – de film is zelfs een totaal ander genre – dat er wezenlijk geen verbinding bestaat tussen de twee films. The Shining was psychologische horror; Doctor Sleep gaat over fantasiewezens met superkrachten en is opgezet vanuit het Dracula-thema, gelet op de ondoden die hun kracht behouden door zich als vampieren te voeden met de stoom (!?) van gedode kinderen waarbij het oorspronkelijke Overlook Hotel opvallend veel op Dracula’s kasteel lijkt.

Wat erger is is dat de film ook qua kwaliteit totaal anders is: Doctor Sleep is een van de slechtste films die ik ooit heb gezien waarbij alles wat er gebeurt zo onzinnig, belachelijk en ongeloofwaardig is dat elke minuut van de film een belediging van de intelligentie van de kijker is. De film is zo extreem slecht en dom dat het zelfs geen moment slaagt om zelfs maar consistent in zijn eigen onzinnigheid te zijn (bv. eerst zien we dat Abra haar superkracht gebruikt om Rose onnoemelijk veel pijn te doen en bij een volgend gevecht zegt Rose tegen Abra ‘Denk je dat je mij pijn kan doen?’ alsof zij en de kijker dement zijn en vergeten zijn wat er eerder is gebeurd). Cultuurcriticus Adorno schreef in 1951 dat elk bezoek aan de bioscoop hem dommer maakt en bij het zien van deze film begrijp je precies wat hij bedoelt.

Toch geloof ik niet in een halve ster of één ster voor zelfs zo’n uitzonderlijk slechte film als deze: een film die in elk opzicht een mislukking is zal nooit in de bioscoop vertoond worden. Deze film is een totale mislukking qua het volstrekt onzinnige verhaal – en de film is ook niet eens eng of grappig – maar audiovisueel is de film wel geslaagd: het ziet er allemaal goed uit en af en toe is er een hard geluid om de kijker te doen schrikken. Daardoor lijkt de film nog best wat te worden als je de trailer of de eerste 30 minuten of zo van de film ziet (om daarna echter de film elke minuut onzinniger en slechter te zien worden). Doordat de film er wel goed uit ziet zijn de nabootsingen van de iconische scenes uit The Shining wel geslaagd en zelfs eng (het is veelzeggend dat de nagemaakte scenes uit The Shining de enige creepy scenes zijn van de hele film): het is alleen jammer dat die maar een paar minuten duren en natuurlijk sowieso overbodig zijn omdat er nog genoeg DVD’s van de oorspronkelijke The Shining beschikbaar zijn zodat een remake niet nodig is. Het acteren is ook best goed, al is wat er moet worden geacteerd zo onzinnig dat zelfs het goede acteren geen enkele scene geloofwaardig kan maken. Tot slot, hoe slecht de film ook is is hij niet saai: er gebeurt genoeg – hoe onzinnig het ook allemaal is – om de aandacht van de kijker erbij te houden, ook al was de wereld net zo goed af als deze film niet zou zijn gemaakt.

Niet mijn soort film, maar ik besloot om de film toch maar te bekijken in de bioscoop, afgaand op de kritieken dat het verhaal misschien niet zo bijzonder is maar de visuele effecten een hallucinerende trip geven.

De film lijkt dat hallucinerende ook na te streven want er wordt meermalen naar hallucinerende middelen verwezen (zoals de man in de trein die Huxley’s ‘Doors of Perception’ leest). Maar al met al is de film niet zozeer trippy (zoals bv. Inception dat meer was) als wel zwaar new age-beladen met veel quasi-diepzinnigheid uit de mix van spiritualiteit, wetenschap en filosofie die de new age kenmerkt. Het verhaal past daar ook goed in: een arrogante arts die eigenlijk alleen zichzelf wil redden, ontdekt na een ongeluk oosterse wijsheid in Kathmandu (de new age) met krachten uit geheime dimensies en zo en terwijl hij zichzelf daarmee wil genezen wordt hij zo klaargestoomd om nu eens eindelijk zichzelf niet op de eerste plaats te zetten maar de mensheid te redden door de meester van de Donkere Dimensie te verslaan (men ziet, men heeft bewust veel paradoxen – als spirituele wijsheden – in het verhaal gestopt). Op de inmiddels bekende manier wordt in veel films de middeleeuwse magie en technologie van de toekomst gecombineerd en deze film is geen uitzondering: men leeft in het heden en leert er de tijd terug te draaien en door de kosmos te reizen maar men bestrijdt elkaar met zwaard en schild in middeleeuwse pakken (ergens wel begrijpelijk want technologie is in wezen magie, maar bovenal kan men zo natuurlijk het (visueel) beste van twee werelden/genres combineren)…

Al met al doet de film zo ook wat aan The Matrix denken, maar de plotontwikkeling en karakters vond ik plat en doordoor wat onbegrijpelijk (het blijft bv. een raadsel waarom de ene keer de goeden en de andere keer de kwaden winnen of waarom Dr. Strange besluit om de mensheid boven zichzelf te stellen of het moet op grond van de door The Ancient One geuite wijsheid zijn dat je pas controle krijgt als je de controle loslaat). De visuele effecten zijn goed maar naar hun aard tegelijkertijd heel ouderwets: het deed me denken aan de kinderkaleidoscoop.

De film zal niet lang in het geheugen blijven maar hij is redelijk vermakelijk en ja, hij ziet er wel gewoon heel goed uit.

Ontzettend goede film! Hij is van begin tot eind spannend, maar bovenal is hij realistisch en menselijk: de criminelen blijken ‘echte’ mensen, die als zodanig sympathie oproepen, en veel situaties waarin ze verzeild raken bij de mislukte bankoverval zijn ronduit hilarisch. De bankoverval is zo echter dan de gelikte versies die je meestal in films ziet en tegelijk benadrukt de film hoe zo’n bankoverval een sensationeel media-event is waarin iedereen zich even een ster waant.

De film verwijst zelf al uitdrukkelijk naar Humphrey Bogart, dus naar de klassieke film noir, maar is duidelijk ook door Tarantino beïnvloed. De film gaat over drie losers – de film lijkt ook de boodschap te hebben dat ex-bajesklanten geen eerlijke kans krijgen in de maatschappij – en begint veelbelovend, maar de film weet de kwaliteit niet vast te houden. Uiteindelijk is het verhaal en de humor wat flauw, maar de film is wel vermakelijk.

De film biedt alles wat ik hoopte dat het zou bieden: een onthutsende, realistisch ogende blik in de onderkant van de Italiaanse samenleving waar armoede en misdaad tieren, mooie en intrigerende beelden en een spannend verhaal. Het verhaal is in de kern simpel en clichématig: een bullebak terroriseert de buurt en uitgerekend de grootste sukkel c.q. lieverd velt ‘m in een (uit de hand gelopen) wraakoefening – de zachtmoedige hondenfluisteraar temt uiteindelijk zelfs de agressiefste hond in de dog-eat-dog-world van de Italiaanse achterbuurt.. Maar de karakters zijn zo ‘echt’, hun interactie zo fascinerend en het verhaal wordt zo goed verteld dat ik van begin tot eind aan het doek zat gekluisterd. De film is niet alleen een thriller maar ook een drama en tragedie want de film kent geen winnaars, zoals dat in het echte leven in een achterstandsbuurt ook meestal het geval is. Een van mijn favorieten van 2018. Na Suburra (2015) - MovieMeter.nl opnieuw een verismo-meesterwerk waarop de Italianen al ruim een eeuw het patent hebben.

Sommige films van Fellini vind ik geweldig maar met nota bene zijn bekendste, La Dolce Vita, kan ik weinig. De film doet me anno 2018 vooral denken aan La Grande Bellezza (2013) - MovieMeter.nl die ook duidelijk een kopie is van c.q. geïnspireerd is op La Dolce Vita maar dan in kleur en net iets fijner om naar te kijken. Maar ook La Grande Bellezza vond ik al saai en het origineel, La Dolce Vita, is alleen maar nog saaier…

Opnieuw gaat het om het decadente jetset-leven van Rome waar in ieder geval het hoofdpersonage Marcello een verveeld, cynisch en ‘verdorven’ leven leidt. Hij zou eigenlijk een serieus literair werk moeten schrijven maar hij verdoet z’n tijd met sensatiejournalistiek, welk werk ‘m echter wel in staat stelt om met alle mooie vrouwen in de wereld het bed te delen want hij zegt tegen alle filmsterren en andere mooie vrouwen dat zij de mooiste schepsels op Aarde zijn waarna al die vrouwen met hem willen trouwen en de liefde bedrijven (La Grande Bellezza toont ons in wezen een oud geworden Marcello die terugkijkt op zijn leven waarin hij eigenlijk een literarair meesterwerk had moeten schrijven maar waarin hij alleen maar heeft gefeest). De film laat een kleine drie uur zien hoe Marcello alle mooie vrouwen versiert (Ekberg van de beroemde fonteinscene blijkt slechts een uit een lange reeks veroveringen van Marcello in de film) en bestaat vooral uit eindeloos slap geouwehoer, qua inhoud variërend van flirten tot flauwe dichterlijke overpeinzingen over het leven tot geruzie met z’n vaste vriendin die er niet tegen kan dat hij niet van haar houdt en met iedereen het bed deelt.

Marcello wil echter geen vastigheid en het thema van de film lijkt te zijn hoe het leven ontspoort in oppervlakkig, leeg en toenemend pervers vermaak als er geen binding meer bestaat met religie, land of mensen. Ongebondenheid – zich vooral uitend in afstandelijkheid, cynisme en het gebruik van anderen voor eigen vermaak – als het moderne vrijheidsideaal. De media en de daarbij horende massahysterie – de wereld van de journalistiek – past perfect bij die moderne oppervlakkigheid, gericht op cheap thrills.

De film doet met zijn thematiek (verveling, leegte, jetset, massamedia) aan veel andere klassiekers uit die tijd van onder meer Wilder en Godard denken (en qua literatuur ook aan bv. The Great Gatsby en zelfs Reve’s De Avonden), maar La Doce Vita heeft voor mij niet de magie van die andere klassiekers. Weliswaar komen vorm en inhoud volmaakt overeen – beide zijn doelloos, het leidt allemaal tot niets (het verhaal heeft geen structuur)– maar elk feestje in het dagelijks leven biedt in wezen dezelfde doelloze gesprekken, geflirt en oppervlakkig vermaak als deze film.

De film heeft aldoor mooie beelden en is aldoor maf zodat hij blijft boeien, maar heeft uiteindelijk te weinig inhoud om echt goed genoemd te kunnen worden. De film heeft een absurdistische en surrealistische charme maar z’n thema van verstening – van de gevangenen in Blauwberg’s kasteel tot de wraak van de indianen op de blanke landroof – is mede daardoor weinig coherent uitgewerkt zodat de film zeggingskracht ontbeert.

Vanaf het begin van de film word je getracteerd op prachtige, symbolische beelden en originele maar realistische verhaalelementen zodat je meteen weet: dit is een intelligente film en ongeacht hoe het verhaal zich verder ontwikkelt is het een goede film.

Qua verhaal blijkt het vooral een persoonlijke reflectie van Almodovar op zijn eigen leven te zijn. We zien in de film een regisseur die z’n hele leven gebukt gaat onder pijn en kwalen en die als hij oud is geworden fysiek niet meer in staat is om een nieuwe film te maken en vervalt in verveling, depressie, heroïnegebruik maar ook in terugblikken en een soort biecht waarin hij beseft wat hij zijn naasten heeft aangedaan (met als trigger dat een klassieke film van hem wordt heruitgebracht in de bioscoop). Het gloria-deel van de film kan staan voor het feit dat hij ondanks zijn pijnen wel succesvol was als filmmaker maar staat denk ik vooral voor hoe hij als oude man zijn tijd vult met het helen van oude wonden/relaties en zelfs nog een film over zijn leven weet te maken. Al zegt de regisseur in de film dat hij nog niet weet of zijn nieuwe film een komedie of drama wordt omdat hij niet weet hoe het afloopt, zoals dat natuurlijk voor ieders leven geldt.

Het bijzondere van het verhaal zijn vooral de metalagen c.q. Droste-effecten, zoals dat Amodovar een film over zijn leven maakt en dat er dus in de film ook een regisseur een film over zijn leven maakt en dat de regisseur in de film zelf wordt gespeeld door een acteur in een toneelstuk. Al met al doet de film sterk denken aan Fellini’s Otto e Mezzo en aan de door Fellini geïnspireerde La Grande Bellezza van Sorentino. Dat maakt de film dan toch weer weinig origineel maar hij is wel heel goed gemaakt.

Ik geef de film een 8,5 (dat mooi past bij Fellini’s oorspronkelijke film).

Het idee is origineel maar de uitwerking wat cliché en vermoeiend: een kat-en-muisspel waarbij voortdurend en in een steeds hoger tempo partijen wisselen qua de overhand. Telkens lijkt de ene partij hartstikke doodgeslagen maar veert dan toch weer op zonder een spoortje van vermoeidheid. Dat houdt de film spannend en onvoorspelbaar maar maakt ‘m ook steeds ongeloofwaardiger. Toch is het allemaal leuk bedacht en vermakelijk en biedt de stroom aan afwegingen en strategieën ook een psychologische dimensie aan de fysieke strijd dus uiteindelijk beoordeel ik de film toch ver boven de gemiddelde horrorfilm.

Het verhaal gaat over het stel John en Laura dat hun dochter is verloren en dat in Venetië waar John een kerk restaureert in contact komt met twee zussen waarvan de blinde vrouw paranormaal begaafd zou zijn en niet alleen de verloren dochter maar ook onheil voor John ziet. John zelf is ook paranormaal begaafd: hij voelde dat zijn dochter in de meer was gevallen maar kwam te laat bij haar en de clue van het verhaal is dat hij zijn eigen dood (begrafenis) ziet in Venetië maar dit misinterpreteert als dat Laura toch niet naar huis is teruggekeerd waarna een zoektocht van het stel naar elkaar begint met noodlottig einde.

Zoals het een goed spook- of horrorverhaal betaamt, staat dit alles voor een emotioneel trauma, in dit geval rouwverwerking. Waar Laura het verlies van hun dochter niet onderdrukt en open staat voor de paranormale zusters, onderdrukt John het verdriet (zijn dochter is dood en that’s it) en gelooft hij niet in paranormale verschijnselen waardoor het trauma bij hem in onderbewuste en destructieve vorm openbaart terwijl ze uit elkaar groeien en ze in Venetië elkaar letterlijk niet meer kunnen vinden. Onbewust restaureert John niet alleen de kerk maar ook de herinnering aan de dood van zijn dochter waardoor verleden, heden en toekomst door elkaar lopen en hij een moordenaar verwart met zijn dochter. Die moordenaar is zo bizar dat het in feite zijn schuldgevoel is voor de dood van zijn dochter die hem de dood in jaagt en de profetie van de helderziende waarmaakt.

Maar het is niet alleen een knappe horrorfilm: de film is baanbrekend voor de minstens zo knappe visuele stijl die van elkaar verwijderde zaken verbindt hetgeen de paranormaliteit als het ware visualiseert (bv. het breken van een glas in huis met het door glas fietsen van de jongen buiten) en de film meteen vanaf het begin in een boeiende flow brengt. Met de passende muziek eronder is de film aldoor dreigend of spannend. Daarbij keren enkele motieven aldoor terug: het water (dat de verdrinkingsdood van de dochter verbindt met onder meer Venetië als de stad van het water), het glas (dat aldoor breekt en staat voor het onheil), het vallen (dat kan staan voor de aankondiging van de dood) en de kopie (restauratie, foto, spiegeling, etc) die de werkelijkheid verdubbelt en verwart.

Het is een welhaast volmaakte horrorfilm en sowieso een invloedrijke klassieker vanwege z’n krachtige visuele stijl. De film zou vooral door Hitchcocks werk zijn beïnvloed maar me dunkt dat op z’n minst het verhaal van Daphne du Maurier waarop de film is gebaseerd door Thomas Manns klassieke novelle Der Tod in Venedig is geïnspireerd: niet alleen komt het thema overeen van de geleerde man die z’n ziekelijkheid onderdrukt door een sterke zelfbeheersing maar in een onguur Venetië z’n beheersing verliest en als een dwaas sterft met allerlei aankondigingen van zijn dood, zelfs sommige details komen overeen zoals een mislukte poging om Venetië op tijd te verlaten (en in het boek is het stel – net als de man in Manns verhaal – op vakantie in Venetië). Hoe dan ook is ook de vervallen, oude stad die dreigt in het water te verzinken en waar overal de geur van verderf en dood heerst – hetgeen me direct naar Manns novelle bracht – heel overtuigend verfilmd en een wezenlijk aspect van de film.

De film is een satire op de hedendaagse maatschappij waarin we zo in de bubbels van de sociale media over het irrelevante privéleven van beroemde personen zitten dat we niet eens opkijken als er een relevant gevaar op ons af komt, waarin alles als entertainent wordt gebracht, waarin alles tot politiek wordt gemaakt met polarisatie en complottheorieën als gevolg in plaats van de feiten en het gemeenschappelijke belang voorop te stellen en waarin slimme zakenmensen zichzelf verrijken met data en algoritmen vermomd als wetenschappelijke of zelfs evolutionaire vooruitgang. De film is aldus een kritiek op in ieder geval de ontkenning van de klimaatverandering, het verlies van connectie met de werkelijkheid door virtueel connected te zijn en vooral ook op populistische leugenaars als Trump en bedrijven als Facebook die niet eerlijk zijn over hun ware intenties. De film is een oproep om de wetenschap en niet de machtsbeluste politici en geldbeluste zakenmensen te geloven en om uit de virtuele entertainment-bubbel te komen en echt met anderen te verbinden zodat een einde komt aan de huidige politiek die volkeren en individuen verdeelt en die onze ondergang kan betekenen (de film is zo ook een parodie op de rampenfilm en tegelijkertijd serieuzer dan de gemiddelde rampenfilm die slechts entertainment wil brengen). De film doet dat niet onverdienstelijk en bovendien op een aldoor vermakelijke wijze terwijl het nergens de diepte in gaat, maar dat is misschien kenmerkend voor een satire. Hooguit is de film wat lang(dradig) vanwege het gebrek aan diepgang maar als satire is de film zeker geslaagd.

De film laat zien hoe zuiplap John door middel van AA van de drank komt en een succesvol en gelukkig man wordt. Ik zie niet goed wat er zo interessant is aan de biografie van John dat die moest worden verfilmd: ik denk dat de biografie van elke andere AA’er net zo interessant is. Wel heeft John de dubbele handicap dat hij ook nog in een rolstoel zit zodat de film ook gaat over hoe het leven doorgaat als je in een rolstoel komt maar de film maakt niet de indruk dat de rolstoel het leven van John op een of andere manier heeft veranderd zodat ook dat verhaal niet heel spannend is. John is als persoon niet echt sympathiek en niet echt onsympathiek; hij is wel erg populair bij de vrouwtjes waardoor je je gaat afvragen waarom hij zo’n zelfmedelijden heeft.

De verdienste van de film is dat de film niet verveelt, maar tegelijk wordt de film ook nergens echt boeiend. Daarvoor is denk ik het leven van John zelf niet boeiend genoeg. En de enkele Lao Tse-citaten slagen er niet in de film diepzinnig te maken. Al met al geeft de film me een P.T.-Anderson-gevoel: de film gaat eigenlijk nergens over, verveelt niet maar boeit ook niet en je krijgt het idee dat er een diepere laag is die je echter niet kunt ontdekken. Of beter nog: de film maakt op mij dezelfde indruk als de spotprenten van John die bij eveneens mij hooguit een zwakke glimlach bezorgen.

Toen ik in 2017 Krotkaya (2017) zag was ik zo diep onder de indruk dat ik de film koos als beste film van 2017. Ook Donbass heeft diezelfde krachtige beeldtaal die opnieuw diepe indruk op mij maakt: Loznitsa toont ons een Rusland (of in deze film het bezette deel van Oekraïne) op een zeer rauwe sociaal-realistische manier – vergelijk Capharnaüm (2018) – maar met een magisch of onwerkelijk tintje. De films zijn een moderne Danteske afdaling naar de hel en Fellini-achtig; wellicht kun je het absurdistisch realisme noemen… Ik hou ervan en ik begrijp niet goed waarom de films van Loznitsa zo weinig waardering of überhaupt aandacht krijgen.

Hoe dan ook, de film voert je als kjker mee naar de krochten van de oorlog in Oost-Oekraïne. Het toont de ontberingen in dit welhaast vergeten deel van de wereld, waar de sneeuw en kou de grimmigheid van de oorlog nog versterkt, waar de bevolking in vochtige schuilkelders zonder licht, elektriciteit of verwarming zit en waar de militairen en autoriteiten hun macht misbruiken en door propaganda de mensen hersenspoelen. De film voelt zelf als een hersenspoeling; tijdens de film brak nota bene een gevecht uit in het publiek, waarschijnlijk omdat iemand zich ergerde aan het gedrag van een ander qua chips eten en zo, maar je keek er niet eens van op omdat het zo goed paste bij de film…

De film en de werkelijkheid lopen aldus in elkaar over zoals ook omgekeerd de werkelijkheid van de oorlog in Oost-Oekraïne voortdurend wordt gefilmd (door omstanders met mobieltjes) en geregisseerd. ‘De waarheid is het eerste slachtoffer van de oorlog’, zoals we weten, en de film laat duidelijk zien hoe alles van de oorlog ons bereikt door middel van beelden zodat beeldvorming allesbepalend is. Omgekeerd is de film sterk documentaire-achtig, waardoor de film weinig dramatische ontwikkeling heeft maar vooral bestaat uit losse – indrukwekkende – scenes, waarbij dat ‘realisme’ eveneens bedrieglijk is. Volgens mij poogt Loznitsa niet te pretenderen dat hij de waarheid vertelt – alleen al het feit dat hij consequent spreekt over ‘bezet Oekraïne’ laat genoegzaam zien aan welke kant hij staat – maar is ook zijn film een soort propaganda, maar dan een propagandafilm die ons bewust wil maken dat elk verhaal over een oorlog propaganda is. Het is een meta-propagandafilm waarbij Loznitsa soms meerdere metalagen op elkaar stapelt zoals wanneer de acteurs in de film, die acteerden voor een propagandafilmpje, zelf worden doodgeschoten volgens een script dat weer wordt gefilmd.

De boodschap is aldus dat de oorlog in Oekraïne een geregisseerde oorlog is, mede omdat in deze tijd alles wordt gefilmd, en dat er dus in wezen geen verschil is tussen de oorlog zelf en deze film over die oorlog; er is slechts een eindeloze stapeling van geregisseerde werkelijkheden… Daarbij is de beeldtaal van Loznitsa zo sterk dat hij ook daarmee de werkelijkheid, zoals bepaald door de beeldtaal, imiteert en versterkt.

Dus ja, de film kent weinig dramatische opbouw of coherentie en is verwarrend, maar dat is de bedoeling want de film is een reflectie op de werkelijkheid van de oorlog die zelf weinig samenhang vertoont en die ook voor alle betrokkenen erg verwarrend is. Zelden is vertoond dat fictie en werkelijkheid zo inwisselbaar zijn, hetgeen een wezenskenmerk is van onze tijd, waarmee Loznitsa opnieuw een meesterwerkje heeft afgeleverd.

Niet heel bijzondere maar toch interessante documentaire over een dove jongen die vooral laat zien dat doven niet gehandicapt zijn maar eigenlijk alleen een andere taal spreken (die wij horenden ook kunnen leren) en die daarom in hoge mate een subcultuur vormen. Ikzelf vraag me wel af of dove mensen toch niet iets missen in hun leven, namelijk muziek. Een leven zonder muziek zou immers een vergissing zijn, aldus Nietzsche. Maar in zekere zin hebben doven natuurlijk wel muziek: ze hebben ritmegevoel, kunnen ook de beats op een dancefeest voelen en de documentaire laat zien dat ze beslist goed kunnen dansen.

De film schetst geloofwaardig de historische gebeurtenissen in het vanwege de opstandigheid van de kozakken door de Sovjet-autoriteiten reeds als risicogebied aangemerkte Novotsjerkassk in 1962 toen de arbeiders er staakten omdat de voedselprijzen omhoog gingen en hun lonen omlaag. We krijgen een beeld van het leven in de Sovjet-Unie in die tijd met de apparatsjik (partijleden) als de bevoorrechte klasse, wat achtergronden van de politiek (Chroesjtsjov had Stalin van z’n voetstuk gehaald hetgeen een menselijker communisme beloofde, resulterend in de Hongaarse opstand in 1956 maar ook deze opstand in Rusland zelf waar de demonstranten zich ook op Lenin beriepen) en bovenal de hypocrisie waarbij iedereen – van partijleden en generaals tot arbieders en demonstranten – weet dat het economisch beleid had gefaald en de bevolking in naam van gelijkheid en vrijheid wordt onderdrukt: het systeem is gebaseerd op leugens waarbij iedereen wordt gedwongen mee te liegen. Nota bene deze echte socialistische opstand van arbeiders werd aangemerkt als staatsgeheim omdat niemand ervan mocht weten waarbij iedereen die er over zou praten de doodstraf riskeerde: “het socialisme is een staatsgeheim”.

Als drama vind ik de film minder geslaagd. Vervelend wordt de film niet maar veel drama is er niet en juist z’n meest dramatische ontwikkelingen zijn ongeloofwaardig of op z’n minst raadselachtig: waarom knoopt de KGB-agent een vriendschappelijke betrekking aan met het slachtoffer van de KGB, waarom mocht hij van het leger alsnog de stad uit en bovenal het einde is weliswaar verrassend maar ook onbevredigend: dat het meisje toch blijkt te leven is niet alleen ongeloofwaardig maar geeft de film een onbevredigend open einde (wat gebeurt er nu met het meisje?) en ondermijnt de beklemming van waar de film over lijkt te gaan, namelijk dat het Sovjet-regime zo wreed was dat je zelfs als moeder van een vermoorde dochter daarover moet zwijgen. Het brengt de film van een 8 naar een 7 ½.

Ik heb nog maar heel weinig oude films gezien maar me dunkt dat deze film z’n reputatie als beste film noir waar maakt want de film is volmaakt en evident paradigmatisch: als je deze film hebt gezien dan weet je opeens waar zo veel andere regisseurs de mosterd vandaan halen. Want alle elementen van de film, zoals de hoofdpersoon als verteller en het misdaadverhaal en de sfeer en het taalgebruik, zijn heel herkenbaar en lijkt de moderne film als zodanig mede te hebben gedefinieerd: je krijgt de indruk dat misschien wel de helft van alle films na WO II zo’n film als deze hebben willen imiteren zonder echter de perfectie ervan te evenaren.

Het verhaal is briljant: zowel ingenieus als superspannend. Het geniale van het verhaal blijkt ook uit het feit dat de film meteen aan het begin de uitkomst verklapt maar dat je toch de hele film op het puntje van je stoel zit in spanning van wat gaat gebeuren: waar je bij andere films rustig af en toe op je horloge kunt kijken, eist deze film elke seconde je aandacht op omdat hij zo spannend is en je niets wilt missen. De film is duister in de zin van cynisch of tragisch zoals de metafoor van de bus die in de film zelf wordt verteld: als je samen een moord hebt gepleegd dan kun je niet in je eentje onderweg uitstappen maar dan zit je aan elkaar vast tot aan de eindhalte: het kerkhof. En de film is ook noir in de zin dat er geen goede mensen of helden in deze wereld optreden: er zijn slechts slechte mensen, waarbij de ene slechts nog verdorvener (“more rotten”) is dan de ander, en hun slachtoffers.

Ten slotte is het taalgebruik van de film typisch noir (ik herken het in ieder geval van alle latere neo-noir films) maar is in deze film ongekend prachtig zoals bv. “I couldn't hear my own footsteps. It was the walk of a dead man.” De uitspraken hebben ook vaak humor waarbij het mij opviel dat je diezelfde grappen nog steeds vaak hoort zoals het “Ik hou ook van jou” in reactie als de ander naar je uitvalt en bv.

“Now I suppose I get the big speech. The one with all the two dollar words in it. Let's have it, Keyes.” – “Walter, you're all washed up.” – “Thanks, Keyes. That was short anyway.”

De film is één groot genot en krijgt de volle vijf sterren. Ik heb ‘m zelfs een plek in mijn Top 10 films aller tijden gegeven.

Ik herinner me dat ik als kind het idee hoorde dat iedereen een dubbelganger heeft in de wereld zonder het te weten en misschien werd dat idee geopperd naar aanleiding van deze film, want de film gaat erover dat een jonge vrouw in Frankrijk en een jonge vrouw in Polen dubbelgangers zijn. Ze zijn niet alleen identiek (met ook dezelfde talenten etc) maar ze ‘voelen’ ook de aanwezigheid en gebeurtenissen in het leven van de ander en ze zien elkaar zelfs als de Francaise even in Polen is. Omdat je de vrouwen alleen uit elkaar kunt houden doordat de ene Frans en de ander Pools praat kan de film verwarrend zijn, maar de film houdt ze gelukkig gescheiden doordat je eerst kort de Poolse (Weronika) volgt en de rest van de film de Francaise (Véronique): de Poolse sterft namelijk snel en de moraal van het verhaal lijkt dan ook te zijn dat we weinig zeggenschap hebben over het leven maar dat het lot bepaalt. Zo ook bepaalt het lot dat Véronique haar ware liefde vindt bij een poppenspeler, waarbij het poppenspel natuurlijk ook een metafoor is voor de boodschap dat niet wijzelf maar het lot bepaalt, en dat ze sowieso een gelukkiger leven heeft dan Weronika (bij de ene valt als het ware het kwartje telkens de ene kant en bij de ander de andere kant op).

De film is zo thematisch verwant aan Rouge, ook van Kieslowski, en ook deze film heeft dezelfde opvallend esthetisch gebruik van kleuren en geluiden maar ook de saaiheid zoals we gewend zijn van Kieslowski’s films: alles lijkt betekenis te hebben maar je wordt als kijker niet emotioneel betrokken zodat het verhaal maar voortkabbelt zonder spanning of drama.

Ik vond Personal Shopper al een vervelende film, maar deze is helemaal onuitstaanbaar. De film bevat vrijwel alleen slap, oninteressant pseudo-intellectueel geleuter dat ik al na vijf minuten beu was dus het was een behoorlijke martelgang om de film überhaupt af te kijken…

De film gaat over een uitgever en een schrijver die eindeloos reflecteren op hun vak, dus of mensen boeken blijven lezen, dat e-books toch niet de toekomst lijken, dat audioboeken misschien toekomst hebben, dat mensen liever korte berichten lezen op Twitter en op blogs en dat internet zo wel heel veel schrijvers heeft voortgebracht, dat de digitalisering democratiseert maar dat alles wel in handen komt van grote bedrijven als Google, dat recensenten worden vervangen door algoritmes, etc. De thematiek betreft de grensvervaging tussen fictie en werkelijkheid in de nieuwe virtuele werkelijkheid, dus ook over nepnieuws, over verbergen vs. transparantie en leugen vs. waarheid, etc. De toekomst van het boek is misschien interessant voor uitgevers maar niet voor mij als kijker en de pseudo-intellectuele gesprekken leveren slechts een stroom bekende clichés zonder ook maar één keer een diepe of zelfs oorspronkelijke gedachte te bevatten. En anders dan de films van Woody Allen, waar de film misschien een beetje op lijkt, is er ook nergens humor of scherpzinnigheid te bespeuren. Het is gewoon oninteressant gezever dat maar niet ophoudt.

Op de thematiek van verbergen vs. eerlijkheid, fictie en werkelijkheid, is ook het ‘dramatische’ verhaal van de hoofdpersonen en hun relaties/affaires met vrouwen gebaseerd, maar dat verhaal heeft (letterlijk) weinig om het lijf: iedereen gaat met iedereen naar bed en hoopt dat de anderen daar niet achter komen. Uiteindelijk blijft iedereen zijn ding doen en gebeurt of verandert er niks. De moraal is wellicht dat in deze tijd iedereen op z’n eigen wijze narcistisch is: de een wil seks, de ander geld en weer een ander macht (of gewoon z’n ding doen ook als dat ten koste van de ander gaat).

Zowel het verhaal als de eindeloze gesprekken zijn aldus gewoonweg op geen enkele manier interessant.