Opinions

Trage maar boeiende film. De film wijkt hier en daar wat af van Manns novelle en vertelt het verhaal ook niet chronologisch zoals in de novelle (er zijn flashbacks) maar de film weet de geest van de novelle en zijn intrigerende thematiek van kunst vs. leven goed weer te geven. Gustav van Aschenbach – de film maakt het nog meer over Gustav Mahler in plaats van over Thomas Mann als de novelle al deed door van hem een componist in plaats van auteur te maken – gelooft in schoonheid als platoons Idee maar zijn verstandelijke, moreel hoogstaande en eeuwige ‘apollinische’ wereld is een facade en een leugen, zoals ook de zwart geverfde haren en rode lippenstift om weer jong te lijken dat zijn, en valt uiteen als hij verliefd wordt op de jonge knaap Tadzio die schoonheid en jeugd belichaamt in contrast met zijn eigen ouderdom en aftakeling als destructieve ‘dionysische’ kracht. Ook het idee van vakantie en daarmee van toeristenstad Venetië is een ontkenning van het echte leven: je kunt geen vakantie nemen van het leven, van arbeid en van aftakeling en van dood, zoals de toeristen in Venetië wel wijsgemaakt worden dat er geen (cholera-)epidemie rondwaart om de toeristenbranche te beschermen (hoe herkenbaar in de coronacrisis bij bv. de Oostenrijkse Ischgl!) maar de cholera – een infectieziekte die een afzichtelijke, beschamende dood veroorzaakt – is echt waarbij Aschenbach elke kans om tijdig te ontsnappen laat liggen om naar Tadzio te kunnen kijken en – onbewust – zijn eigen zondigheid, sterfelijkheid en de doodsheid van zijn kunst onder ogen te zien.

Veel films zijn gebaseerd op boeken en meestal heb ik het boek niet gelezen hetgeen doorgaans in het voordeel van de film uitvalt want in het algemeen geldt dat het boek beter was. In dit geval heb ik de novelle van Mann wel gelezen en zoals gezegd doet de film eer aan het boek maar tegelijk voegt hij ook eigenlijk niets toe aan de novelle. Dat maakt het wat moeilijk de film te beoordelen: de novelle maakte grote indruk op me toen ik het als jongere las en de film brengt de kern van het boek over zodat ook de film goed is maar het geniale zit in Thomas Manns boek en niet in Visconti’s verfilming ervan (al acteert Bogarde overigens wel goed)…

‘A Most Violent Year’ is een aardige film die laat zien hoe een zakenman, die geen gangster wil zijn, in een ‘criminogeen’ milieu in problemen komt en die problemen wil oplossen door “de meest rechte lijn te nemen”, dit in weerwil van zijn vrouw (een gangsterdochter) die hem in de problemen bracht en een voorkeur heeft om problemen maffia-stijl op te lossen. De film is vaak beschreven als een bijzondere maar wat saaie jaren ’70-gangsterfilm, maar dat ie wat saaier is heeft uiteraard te maken met de keuze van de regisseur om het stressvolle leven op de grens van zaken, misdaad en politiek te schetsen in plaats van de glamour en actie van de echte gangster. Het leven van de hoofdpersoon lijkt zo meer op ons leven waarin we ook af en toe wat verder moeten gaan dan we zouden willen om ons doel te bereiken omdat het wel eens zwaar tegen zit en de wereld vol slechte personages is die ons willen laten struikelen of verleiden. Uiteindelijk lijkt de film te gaan over de boodschap die hij ook aan zijn ex-werknemer geeft: “je hebt geen controle over je verleden, maar wel over de keuzes die je toekomst bepalen.” Oftewel: zelfs in een slechte wereld kun je proberen het goede te doen (met af en toe een risico nemen om verder te komen).

Een meesterwerk (en ook sowieso de eerste echt goede film die ik in 2017 heb gezien)! De film is een soort horrorfilm maar met allerlei Bijbelse en politieke verwijzingen en zonder de clichés als monsters en deuren die onverwacht achter de hoofdpersoon dichtslaan: het is veel meer een psychologische thriller à la Rosemary's Baby (1968) - MovieMeter.nl (aan welke film hij me sowieso wel sterk deed denken zonder dat er sprake is van plagiaat), culminerend in een uitbeelding van de hel a la Jheronimus Bosch. En dat werkte: het is een hele spannende film die me de hele tijd op het puntje van mijn stoel deed zitten. Tegen het einde is er opeens een bizarre en surrealistische wending waardoor je plotseling in een totaal ander soort film lijkt te zitten (zodat je echt denkt “what the fuck is this?”), maar uiteindelijk komt toch weer alles samen en is de cirkel – meer dan in één opzicht – rond.

De film lijkt over de emotioneel verwaarloosde echtgenote te gaan – we zien alles vooral vanuit haar perspectief – maar misschien gaat de film uiteindelijk toch over hem zoals hij dat zelf uiteraard ook zou vinden: hij is immers een kunstenaar die schept en daarvoor in het middelpunt wil staan en geadoreerd wil worden. En hij wordt in de film door zijn fans ook geadoreerd als de Schepper. Het boeiende dat de film laat zien is dat zo’n schepper geen belang heeft bij behoud – bij echte liefde die zelfopoffering vereist – want dan zou er niets meer te scheppen zijn: sterker, scheppen lukt het beste c.q. krijgt de meeste lof als alles is vernietigd. Dit probleem speelt overigens ook in de geschiedenis van de theologie: bv. voor de oude Grieken is zo’n christelijke scheppende God een contradictie want een echte God zou genoeg hebben aan zichzelf dus niets willen scheppen (God = volmaaktheid = klaar met maken). Zo’n scheppende God is eigenlijk veel meer een duivel die het rad van het lijden – het eindeloos scheppen en vernietigen, het eindeloos sterven en opnieuw geboren worden – blijft aanzwengelen (wat dat betreft past zo'n Bijbelse goddelijke actie als de Zondvloed prima in dat plaatje).

Dat het in Marokko nog steeds strafbaar is om een kind te hebben zonder getrouwd te zijn (zo’n vrouw wordt gelijkgesteld met een prostituee hetgeen ook een schandelijke en strafbare vrouw is) leerde de speelfilm Sofia al en deze documentaire geeft niet heel veel meer informatie, anders dan dat er gelukkig wel hulporganisaties in Marokko zijn voor ongehuwde zwangere vrouwen en dat Marokko niet meer zo barbaars is dat de meisjes voor hun leven moeten vrezen als hun ouders de schande ontdekken (eerwraak). Marokko is aldus een land dat is verscheurd door enerzijds de moderniteit en vrouwenrechten en anderzijds de traditie en de wet. Vanwege het tweede zijn de zwangere meisjes natuurlijk wel bang, vooral voor de reactie van hun ouders, en de documentaire maakt vooral indruk door de heftige emoties van de betrokkenen.

De titel verwijst naar Josef K, de hoofdpersoon uit Kafka’s beroemde Der Process (1925), zodat er geen misverstand kan zijn dat we de film kafkaësk moeten interpreteren: mr. K boekt een hotel voor een nacht maar de hotel lijkt geen uitgang te hebben zodat hij er als in een doolhof ronddwaalt waarbij de vele anderen in het hotel er simpelweg hun leven leiden en niet begrijpen wat het probleem van mr. K. is. De hoofdpersoon bevindt zich dus in een absurde, kafkaëske situatie waarin geen ontsnappen mogelijk lijkt, hetgeen – zoals vaak bij Kafka – een metafysische of religieuze interpretatie suggereert: het hotel staat voor het leven (of het burgerlijke leven met z’n bureaucratie) waar we ook niet in en uit kunnen lopen, waarbij mr. K. anders dan de anderen naar een verlossing en zingeving zoekt buiten het leven hier en nu. Degenen die het leven in het hotel als alles wat er is opvatten en mr. K. die in meer gelooft en die de waarheid achter de verschijning zoekt, verklaren elkaar voor gek. Om de kwestie van de verlossing urgenter te maken, ontdekt mr. K. ook nog dat het hotel krimpt (dat ook nog metaforisch kan worden opgevat dat we met steeds meer mensen op Aarde zijn en die uitputten zodat we langzaam verstikken). De ‘oplossing’ van het mysterie is overigens ook weer absurd, onder meer suggererend dat het hotel een organisme is dat aansluit bij het idee van de Aarde als organisme (Gaia).

Al met al is de film best aardig, zeker ook visueel (dat wat aan bv. Roals Dahl-verfilmingen doet denken), maar als kafkaëske film weet het niet helemaal te overtuigen. Ofschoon het duidelijk geïnspireerd is door Kafka’s werk, weet de film niet echt te verbazen zoals Kafka dat wel kan. Eigenlijk is de film meer een zoveelste versie van Plato’s grotallegorie: mr. K. is de filosoof die geen genoegen neemt met de verschijningen (de schaduwbeelden) maar op zoek is naar de uitweg uit de grot naar het licht. De grotbewoners hebben (anders dan bij Plato) wel enig vermoeden van dat licht want er is een gerucht van een orakel en van een verlosser, maar dat staat ze niet in de weg om – gelijk de mensen in Plato’s grot – de filosoof (hun verlosser) te willen vermoorden die hen komt vertellen dat zij in slechts een schaduwwereld leven.

Ik vind deze documentaire, waarin we – overigens op een opvallend humoristische wijze om het bizarre van de toestand te benadrukken – kijken naar de ‘militarisering’ van de kinderen op een Russische school, interessanter dan het schieten aan het front in de documentaire 2000 Meters to Andriivka, die ook in de bioscopen draait, omdat we er meer van leren en eigenlijk nog veel verontrustender is. De ‘leraar’ die de veranderingen op zijn school na de inval in Oekraïne filmt heeft een vreemde baan op de school: hij is videograaf en evenementenorganisator maar dat stelt hem wel in de gelegenheid alles te filmen. We zien hoe de Russische Staat lessen, ceremonieën en uitspraken verplicht stelt die de kinderen indoctrineren met liefde voor het vaderland en steun aan de speciale militaire operatie en daarna de kinderen ook actief voor de strijd mobiliseert en militariseert door hen kennis te laten maken met wapens en het leger waardoor de kinderen weldra als een heuse Hilerjugend door de school marcheren.

Voor onze ‘leraar’ is het allemaal een gruwel want hij is tegen de oorlog en doorziet de propaganda. Volgens zijn moeder, die ook op de school werkt, houden mensen nu eenmaal van oorlog en zal er dus altijd oorlog zijn, maar onze filmer was altijd al anders dan andere jongens: er is een suggestie dat hij homoseksueel is (op humoristische toon vertelt hij dat hij al zijn boeken keurig op kleur heeft geordend) en je begrijpt waarom Poetin ons Europeanen allemaal als homo’s ziet want wij willen en kunnen, net als onze filmer, niet vechten. Het geeft weinig hoop op vrede (als je die nog zou hebben) en zoals Poetin is te horen in de documentaire: een oorlog win je niet met generaals maar met leraren. Want een oorlog vergt opofferingen van de hele bevolking (voor het vaderland) en daarmee benoemt hij impliciet de grote zwakte van Europa: wij wentelen ons decadent in onze welvaart en lijken niet bereid dat op te geven om te gaan vechten. Ik herinner me dat IS in Irak ook de kleine kinderen al opleidde voor de oorlog, maar gelukkig werd IS (voorlopig) uitgeschakeld. Dat gaat met Rusland echter niet gebeuren en de documentaire laat zien dat Poetin de Russen mentaal voorbereidt op een hele lange oorlog en een blijvende aanwas van kanonnenvoer. In feite is dat niet uniek (de moeder heeft ergens ook gelijk), maar is alleen Europa uniek: de hele wereld is zich momenteel aan het voorbereiden op oorlog, behalve Europa (die denkt dat ons eigen internationale recht ons zal beschermen of zo). Dat voorspelt weinig goeds voor Europa en deze documentaire drukt onze neus op de feiten.

Zo’n mobilisatie van de gehele bevolking voor de doelen van de Staat, in de eerste plaats voor oorlog, is kenmerkend voor het fascisme waarmee het andere wezenlijke kenmerk samenhangt: er kan geen ruimte zijn voor ‘verdeeldheid’ dus dissidente stemmen of persoonlijke vrijheden die botsen met het doel van de Staat. Onze filmer, die stiekem tegen de oorlog protesteert, zal door het regime worden gezien als een landverrader en omdat hij het filmmateriaal naar de vijand (Europa) smokkelt en de Russische eenheid ondermijnt bovendien als buitenlandse spion, maar hij weet op tijd Rusland te ontvluchten. De documentaire verheldert aldus impliciet zowel de retoriek als het gevaar van Poetin voor ons.

Wat een saaie film! Om meteen met het positieve te beginnen: de film ziet er mooi uit. De scenes lijken wel bewegende schilderijen a la Turner zelf en dat verdient lof. De film lijkt me kanshebber voor een oscar voor de beste fotografie (heet dat zo als de film een aaneenschakelijk van mooie plaatjes is?). Maar helaas is dat alle lof die ik de film kan geven. De film laat eindeloos veel scenes uit het leven van de beroemde schilder zien, maar de betekenis of relevantie van elke scene is me volstrekt duister: geen enkele scene is boeiend, de mens Turner lijkt een volstrekt normaal en oninteressant leven te hebben geleden en elke relatie met zijn geniaal werk lijkt te ontbreken. Niet dat Turner als een normaal mens wordt geportretteerd: de man maakt regelmatig rare geluiden. Maar de betekenis daarvan is mij onbekend. De film leert ons eigenlijk niets over de persoonlijkheid Turner of over zijn werk. Bij elke scene dacht ik: 'wat zou de regisseur hiermee hebben willen zeggen'? Zo zien we bv. Turner zijn huishoudster pakken, zodat ik even dacht een betekenis te ontwaren: Turner was een geile man, want elk genie zit geestelijk en lichamelijk vol van lust en scheppingsdrang. Maar in een andere scene zien we Turner in een bordeel voor een meisje betalen die hij dan slechts gaat natekenen, dus zo geil was de man blijkbaar toch niet. Ik ben bang dat de regisseur helemaal geen bedoeling heeft gehad met de film of welke scene dan ook. Ik las ergens dat hij zijn films maakt door gewoon te gaan filmen waardoor het gefilmde dan zelf het verhaal moet gaat vertellen, maar anders dan een gortdroog stukje biografie levert de film daarmee niet op: de film is oersaai en misschien was ik ook wel fysiek moe maar reeds na een uurtje kon ik mijn ogen nauwelijks meer openhouden. En dan moet je nog anderhalf uur zien door te komen, want de film duurt 2 1/2 uur! Het is me een raadsel wat de ervoor doorgeleerde recensenten in de film of de regisseur zien.

Naschrift. Volgens deze recensent is het hele idee van de film dan ook om geen verhaal te vertellen maar het echte leven te laten zien:

“What the film doesn’t have a lot of is plot. Already there have been grumblings that “nothing happens” in “Mr. Turner,” that 30 or so years of anecdote and event roll by over the course of 2½ hours without so much as a story arc or dramatic development or, heaven forfend, a climax. A painter paints, grows older, dies. What does he see? What do we see? (…)By now, you may be in heaven or a specific kind of moviegoing hell. “Mr. Turner” is an intriguing test case: What happens when filmmakers don’t make stuff up to keep the story moving along? When they resist the urge to cut history to fit the lines and seams of narrative storytelling?

A life is not plot; plot is not life.”

‘Mr. Turner’ stretches the canvas of cinema - Movies - The Boston Globe - bostonglobe.com

Het is opvallend hoe veel van de pretentieuzere films van de laatste tijd proberen het ‘echte’ leven in beeld te brengen. Vaak resulteert dat in supersaaie films zoals Mr. Turner (en een ander ‘hyperrealistisch’ gedrocht is ‘La Vie d’Adele’) en soms in iets wonderlijk prachtigs als ‘The Tree of Life’, ‘Boyhood’ en ‘Birdman’. Het ‘verhaal’ is een overblijfsel van de metafysica of zelfs van religie, maar als God (of Plato’s Ideeën) niet bestaat dan is er slechts chaos en fragmentatie zonder doel. Het is dus logisch dat (post)moderne kunstenaars zoeken naar een vorm die het verhaal en elke betekenis los laat. Volgens Schopenhauer en Nietzsche is daarom muziek de grootste kunstvorm: muziek heeft geen verhaal of betekenis maar is er gewoon en verwijst slechts naar zichzelf. Je kunt je afvragen of literatuur of film geschikte media zijn om het verhaal los te laten. En als je dat doet, dan moet er toch betekenis in het verhaalloze verhaal te vinden zijn, al was het maar dat het ‘echte’ leven – elk detail - iets magisch is (waarin ‘The Tree of Life’ en ‘Boyhood’ slagen en de kijker zo een bijna mystieke ervaring geven). Maar in ‘Mr. Turner’ ontbreekt elke magie.

De film is sfeervol, goed geacteerd en kabbelt aangenaam voort maar daarmee is eigenlijk alles wel gezegd. De film ontbeert spanning of drama en is wat nietszeggend. Het is me ook niet duidelijk of de film is gemaakt om simpelweg aandacht te vragen voor de kunstenaar Lowry en diens kunst, hetgeen niet nodig lijkt want voor de aftiteling wordt vermeld dat Lowry een van de succesvolste kunstenaars aller tijden is, of voor de pathologische moeder-zoon-relatie waar ook de titel naar verwijst: om een niet bekend gemaakte reden leeft Lowry volledig voor zijn moeder en om haar te behagen terwijl die moeder hem een totale mislukkeling vindt – letterlijk een nobody – en hem alleen maar vernedert. De relatie is pijnlijk om te zien maar ik kan er verder niets mee omdat er geen duiding wordt gegeven zodat ook niet invoelbaar wordt gemaakt waarom hij niet hard wegloopt bij zijn moeder. Wat misschien ook niet helpt is dat ik zijn kunst weinig interessant vind: wat dat betreft begrijp ik z’n moeder een stuk beter.

Geweldige film! Een boeiend verhaal in een intrigerend decor van het Amerikaanse plattelandsleven en een prachtige coming-of-age-verfilming over vriendschap en liefde. Deze film over twee jongens die op sleeptouw worden genomen door een mysterieuze man doet overigens wat denken aan de eveneens geweldige (maar oudere) Vozvrashchenie van Zvyagintsev uit 2003 (dus mijn antwoord op de vraag van sinterklaas zou een 'ja' zijn).

Het verhaal behelst nauwelijks meer dan de even onwaarschijnlijke als eentonige beproeving die een pedofiel ondergaat doordat z’n nieuw 9-jarig buurmeisje zich na zijn terugkeer uit de gevangenis alsmaar bij hem blijft opdringen zodat ze na een paar dagen al praktisch samenwonen en de man uiteindelijk concludeert dat zijn strijd en dus re-integratie tevergeefs is omdat hij nu eenmaal pedofiel is. Veel meer gebeurt er eigenlijk niet en we leren niets dat we niet al weten over het onderwerp.

Net als Girl (2018) zal ook deze Vlaamse film de aandacht hebben getrokken vanwege het controversiële thema c.q. dat de film een taboe doorbreekt (door het perspectief van een pedofiel in te nemen), maar als film heeft het allemaal weinig om het lijf.

Een goede film die vanaf het begin boeit: het verhaal wordt goed en (magisch-)realistisch verteld en verfilmd en is er een constante dreiging over de strijd die de transgender/travestiet Marina moet voeren tegen een onsympathieke wereld in het algemeen (al laat de film ook een aantal sympathieke mensen zien) en een vijandige schoonfamilie in het bijzonder (waarvan één lid toch wel weer sympathiek is). De vastberaden blik van Marina – een mengeling van getergdheid en moed – doet je als kijker mee schrap zetten over de confrontaties die kunnen worden verwacht. Helaas eindigt de film niet in een daverende climax maar zakt hij juist wat in aan het eind.

Een net iets te makkelijke film als aanklacht tegen het conservatieve, vrouwonderdrukkende platteland van Turkije (zoals Erdogan die in heel Turkije wil): iedereen weet dat en hoe in culturen als deze jonge vrouwen worden onderdrukt, zoals door middel van uithuwelijking op jonge leeftijd van meisjes, en de film toont dat thema op een weinig originele en verrassende manier. Wat de film als drama redt is dat onderhavige (moslim?)culturen extreem gewelddadig zijn (niet te vergelijken met bv. The Bible Belt) – ik herinner me een andere film waarin een moslimmeisje bij wijze van eerwraak door haar familie op de weg wordt geduwd zodat ze door een auto wordt overreden – zodat de meisjes letterlijk hun leven op het spel zetten door zich rebels te gedragen en de film daardoor toch nog een beetje spannend wordt.

Ik ben opgegroeid in de jaren ’80 en The Birthday Party was een van de weinige bands uit mijn eigen tijd waar ik naar kon luisteren. Maar laten we eerst het verhaal van de band, zoals deze documentaire ons vertelt, in grote lijnen schetsen. De band ontstond eind jaren ’70 in Melbourne in een artistieke omgeving waar men even geïnteresseerd was in literatuur en kunst als in muziek: in feite was Nick Cave’s voornemen om kunstschilder te worden en deed hij het bandje, toen nog The Boys Next Door geheten, ernaast. Ondanks hun kunstacademiepop-voorbeelden als Roxy Music en David Bowie klonken ze als een doorsnee punkband: pas met de komst van gitarist Rowland S. Howard (uit de band Young Charlatans) begonnen ze een eigen geluid te ontwikkelen waarbij ze in alles wat ze deden – hun leven en muziek vormden een eenheid zodat ze ook bewust geen professionaliteit nastreefden – de grenzen opzochten (om erover heen te gaan). Ze reisden naar Engeland omdat hun popvoorbeelden daar vandaan kwamen maar de pop was er volstrekt saai en het tegendeel van wat rock zou moeten zijn. De Engelse bands keken tijdens optredens nota bene naar de grond waarbij The Birthday Party, zoals ze zich in Engeland noemden, de Amerikaanse oerpunk van The Stooges en The Doors ontdekten als hoe rock moet zijn: opwindend en gevaarlijk zodat er een rij politie werd opgesteld tussen het publiek en Jim Morrison. Mede om zich af te zetten tegen de heersende popcultuur, werd de band steeds extremer in hun muziek en optredens en een medium van woede met veel agressie naar het publiek waarbij ze enigszins paradoxaal steeds succesvoller werden (hun doorbraak kwam toen de bij progressieve popliefhebbers gezaghebbende diskjockey John Peel hun muziek draaide). Bij optredens overweldigde de band niet alleen het publiek maar ook zelf hadden ze het niet in de hand en ging het om de spontaniteit en het laten gebeuren: in de VS liepen hun optredens zelfs zo uit de hand dat ze vroegtijdig werden afgebroken. Maar net als met bv. The Sex Pistols gaf het schandalige karakter ze alleen maar meer roem en succes, al werd het ook steeds meer formulewerk en stagneerde de band: door het heroïnegebruik raakten de leden steeds meer vervreemd van elkaar maar ook van hun publiek dat alsmaar de orgie van woede en geweld wilde zien. De band ging toen bewust hun meer melancholieke kant opzoeken en langzame nummers spelen; in Berlijn ontdekte ze een inspirerende, sterk experimentele muziekscene waarna de band uiteenviel en Nick Cave met mede-amfetaminemaniak Blixa Bargeld van Einstürzende Neubauten The Bad Seeds oprichtte. De documentaire doet aldus een prima job om ons het verhaal van The Birthday Party te vertellen.

Net als The Birthday Party hield ik van echte rock die in de jaren ’80 – met de punk als laatste stuiptrekking – was opgehouden te bestaan (pas in de jaren ’90 kwam het terug in de vorm van grunge (bv. Nirvana), retro (bv. Lenny Kravitz) en gaven punk en metal elkaar een nieuwe levensbron door met elkaar samen te smelten). Zoals een bandlid in de documentaire zegt: ‘wij waren de enige echte rockband in de wereld’. Nu denk ik te weten wat dat is: rock ‘n’ roll dus wat The Birthday Party had wat al die andere bands in de jaren ’80 niet hadden. Het is wat Nietzsche het Dionysische noemt: tegenover het Apollinische, dat een mooie droom voorspiegelt, is het Dionysische de roes die het individu oplost en hem tijdelijk laat opgaan in de (wrede) natuur en het geheel. Waar het Apollinische het leven draaglijk maakt door middel van de schone schijn (wat men in het boeddhisme de sluier van Maya noemt), drukt het Dionysische de werkelijkheid – de levensbron – uit dat elk individu vernietigt in een orgie van geweld maar tegelijk het leven viert omdat het telkens weer nieuw leven voortbrengt (wat men in het boeddhisme samsara noemt). In deze Dionysische toestand van extase schept men geen kunstwerk maar is men de god Dionysus en zelf een kunstwerk geworden die naar het hogere verwijst door het individuele leven te vernietigen. Volgens Nietzsche leverde dit de Griekse tragedie op die immers is voortgekomen uit de muziek, dus het Dionysische, waarbij de uitgebeelde mythe ons eraan herinnert dat we als individu onvermijdelijk ten onder zullen gaan maar de muziek tegelijk ons redt van de ondergang doordat het ons één maakt met het eeuwige leven, met God. Het is niet moeilijk te zien hoe rock ‘n’ roll eveneens ontsproot uit die Dionysische impuls – de opwinding, de extase, het verlies en vernietiging van jezelf met een beetje hulp van te veel drank en drugs maar dat tegelijk heerlijk is omdat je een wordt met iets groters dat machtig en onverwoestbaar is – en The Birthday Party was het voorbeeld ervan in de vroege jaren ’80 waarbij het ook de intelligentie had om dit bijna zelfbewust uit te drukken en in deze documentaire te verwoorden (zonder het Dionysische te noemen of überhaupt te kennen). Zo moet het optreden van The Birthday Party worden gezien als Dionysische vervoering die het individu – in het publiek en in de band – opheft en in een hogere, extatische toestand van onbeheerste razernij, pijn en chaos brengt naar welke verlossing van het individuele, het beschaafde, het afgebakende, kortom het ‘onechte’ elk mens diep verborgen verlangt. Het melancholieke van het latere werk weerspiegelt de tragische mythe (en ofschoon het eerste album van Nick Cave and The Bad Seeds nog steeds de duistere intensiteit van het Dionysische heeft, verliest zijn latere solowerk in mijn oren wat van die oerkracht ten gunste van het verhalende dus Apollinische waarmee hij lijkt op zijn eerste held, Johnny Cash die de jonge Nick bewust maakte dat kunst ook duister en lelijk kan zijn). Het is onder meer veelzeggend dat men spreekt over een gevoel van onsterfelijkheid tijdens een optreden met Nick Cave’s belang in het onpersoonlijke van de tekst, over de tegenstelling en rebellie die in rock besloten ligt en dat Nick Cave later met name geïmponeerd werd door Jobs verhaal in de Bijbel waarin een rechtschapen mens toch wordt vernietigd door God: dat is immers de kern van de Griekse tragedie waarin God niet goed maar wreed is en tegelijkertijd een viering van het leven dat zo vol lijden is. Zoals ook The Birthday Party – temidden van alle bands uit de jaren ’80 die niet alleen klinisch klonken met hun nieuw gevonden synthesizers maar geen enkele levenslust vertoonden – de enige band was die leven bracht.

De Griekse tragedie kende overigens eveneens een korte bloei: het is eigen aan het Dionysische dat het als een plotselinge golf alles overspoelt waarna het bedachtzame en gekunstelde het weer overneemt (het formulewerk en het einde van de rock ‘n’ roll en het tragische).

Een leuke documentaire over de Swinging Sixties in London met in de eerste plaats heel veel leuke popliedjes uit die tijd. De documentaire benadrukt sterk dat de revolutie die vanuit London plaatsvond in de jaren ’60 bovenal een klassenrevolutie was: voor het eerst werd de cultuur en de maatschappij niet meer gedomineerd door de hogere klasse met hun bekakte Engels en deftigheid maar door de ‘gewone’ mensen met hun Cockney-accent, mede geïnspireerd door het Amerikaanse voorbeeld (Elvis Presley) in welke Nieuwe Wereld immers nooit een klassenhiërarchie heeft bestaan. De basis lag in de kunstacademici en de pop-art: het populaire en de cultuur van de gewone mensen was een inspiratie geworden. Maar het was behalve een revolutie van de arbeidersklasse tegen de hoge klasse natuurlijk ook een revolutie van jonge generatie tegen de oudere generatie die voor alles regels had en controle wilden uitoefenen, hetgeen zich uitte in een nieuwe moraal (minirokjes), vrijheid (kunnen doen waar je zin in hebt) en rebellie. Voor het eerst gingen jongeren de maatschappij bepalen.

Het derde deel van de docu wil de schaduwzijde belichten maar komt daarin niet verder dan vertellen dat iedereen drugs ging gebruiken. Ik weet niet wat daar donker aan is: ik heb drugs gebruikt en er alleen maar van genoten, vele jongeren gebruiken in deze tijd drugs en genieten daar alleen maar van en in de jaren ’60 is dat begonnen zonder veel schaduwzijden (mijn visie op hippies, drugs en hoe die onze maatschappij hebben veranderd heb ik hier beschreven: Geband van Joop: Een geschiedenisje van hippiedom en onmaatschappelijkheid - gebandvanjoop.blogspot.com). Ook leuk dat McCartney in een interview eerlijk opbiechtte vier keer LSD te hebben gebruikt. Wel is na een paar jaar het feest geëindigd, misschien omdat de revolutie succesvol was of simpelweg omdat in de woorden van Prince “parties weren’t meant to last”...

Wat opvalt is dat de revolutie in wezen slechts het liberalisme als ideologie vestigde: men brak met de tradities, met de kuddegeest; de individuele vrijheid werd gevierd en het leven werd bovenal een kwestie van plezier maken (met veel felle kleuren om op te vallen). Maar zij was ook liberaal in haar commercie, competitiedrang, meritocratie en kapitalisme: het ging erom dat nu ook jongeren en mensen zonder opleiding succes konden hebben en veel geld konden verdienden als ze tenminste een talent hadden. Met name popmuziek was de manier om zonder iets geleerd te hebben snel (commercieel) de top te halen, hetgeen bovenal The Beatles bewezen.

Je vraagt je overigens af waarom deze Amerikaanse revolutie op Britse bodem omgekeerd als een ‘Britse invasie’ ook weer Amerika veroverde. Mogelijk had het in de VS behalve de vorm van een jongerenrevolutie ook de vorm van een progressieve revolutie tegen de conservatieve geest of een revolutie van de stad tegen het platteland. En misschien waren het de Britten die de rassenbarriere doorbraken en de blanke Amerikaanse jeugd in contact brachten met de zwarte roots van rock 'n' roll. Maar daar ging deze documentaire niet over.

De documentaire is een intrigerende mix van door burgers opgenomen geweld van de politie en arrestaties door de politie, glimpen van het (liefdes)leven en artistieke beelden die bij elkaar genomen laten zien hoe onderdrukkend en verstikkend het autoritaire regime van de militaire junta in Myanmar is en hoe sommige burgers op verschillende wijzen in verzet komen. Niet elke scene is even sterk en na een paar sterke scenes aan het begin wordt het soms ook wat eentonig of minder interessant. Al met al toch een interessante documentaire over een hier alweer grotendeels vergeten dictatuur.

De documentaire begint veelbelovend met een mysterieuze vliegtuigkaping en vier mogelijke daders maar zakt daarna wat in als een pudding omdat we naarmate de documentaire verder gaat niet dichter bij de waarheid komen onder het mom c.q. boodschap dat we nu eenmaal een fascinatie hebben voor mensen die zowel boef als held zijn omdat ze als individu het machtige systeem hebben verslagen – zodat iedereen de dader had willen zijn en er dus heel veel pretendenten zijn – en we een liefde voor het mysterie hebben zodat het maar goed is dat deze zaak nooit is opgelost.

Ik ben geen Jarmusch-expert maar de film lijkt me typisch Jarmusch: we zien eigenlijk weinig bijzonders en naar de betekenis van de film is het gissen – de film is een drieluik over vreemdelingen die Memphis bezoeken/passeren/ontvluchten waarbij deze personen behalve met Memphis en die ene dag ook met elkaar en met Elvis Presley worden verbonden – maar de film is evengoed aldoor boeiend omdat de personages en hun complexe relaties met elkaar vol conflict, miscommunicatie en verwarring intrigeren en er een zekere droge humor is die samenhangt met de banaliteit – en daarmee menselijkheid – van wat de personen doen en zeggen. Er spelen een paar popsterren mee van wie ik Screamin’ Jay Hawkins bijzonder sterk vind acteren (maar z’n charisma en expressief vermogen kenden we natuurlijk al van z’n hit I Put a Spell on You uit 1956).