Opinions

Heerlijke film over hoe een jongeman een droom najaagt (en/of van iets weg vlucht) maar daarin faalt. De film heeft heerlijke dialoogjes en een zekere Oliver Twist-vibe omdat de jongeman zonder connecties of inkomen aan de onderkant van de samenleving terecht komt en een vriendschap ontwikkelt met een kreupele zwendelaar. Maar dan wel een psychedelische Oliver Twist want de film is een fraai tijdsbeeld van eind jaren ’60, zowel qua het stadsleven als qua stijl van de film. Al met al weet de film heel goed de vervreemding te vangen, die je zelf ook ervaart als je op vakantie bent wanneer je in een nieuwe, onbekende omgeving je weg moet zien te vinden (hetgeen de film herkenbaar maakt), en die in de film ook optreedt door de soms omgekeerde wereld die een plattelandsjongen in de stad vindt (zoals de onverschilligheid en dat de comboy er geen macho- maar een homo-beeld vormt). In alle aspecten een mooie en geslaagde film.

Als puber vond ik films van Woody Allen heel grappig en diepzinnig maar nu vind ik ze vooral vermoeiend wegens alle babbelzieke personages die zich veel interessanter voordoen dan ze werkelijk zijn. Z’n films zijn ook sterk narcistisch: ze lijken allemaal over Woody Allen te gaan die zichzelf dan ook nog verheerlijkt. Woody Allen heeft me zelfs misogyne gemaakt: al zijn films suggereren dat je elke vrouw het bed in kunt lullen met slap, pseudo-intellectueel geleuter hetgeen alle vrouwen tot idioten reduceert.

Deze film is geen uitzondering. Behalve het babbelzieke dat vermoeit stoorde me de clichés waartoe de eindeloze rij beroemde schrijvers en kunstenaars uit het verleden worden gereduceerd en is de humor, die vaak is gebaseerd op de voorkennis die de tijdreiziger heeft, flauw. En de film is zo narcistisch dat Owen Wilson niet alleen een scriptschrijver (Woody Allen) speelt maar zelfs praat als Woody Allen. De boodschap is wel aardig: we zijn op een romantische manier nostalgisch en verheerlijken het verleden. Toerisme is in hoge mate erop gebaseerd het nu en hier te ontvluchten, al verhindert dat Gil niet om zijn liefde voor Parijs te handhaven.

Als je Hereditary (2018) - MovieMeter.nl hebt gezien dan zul je deze film zeker herkennen als een (tweede) film van dezelfde regisseur: de film lijkt bijna voort te gaan waar het in Hereditary was geëindigd en heeft tenminste dezelfde stijl. De film is inhoudelijk een beetje een mix van Hereditary, Get Out (2017) - MovieMeter.nl en Climax (2018) - MovieMeter.nl maar is toch beslist bijzonder te noemen. De film heeft ook zeker kwaliteit en is zeker niet saai ondanks z’n 147 minuten, maar de inspiratie lijkt toch een beetje op. Qua thematiek lijkt de film niet veel te willen zeggen; het interessantste is wellicht dat het fenomenen als de sekte, wellicht ook de Islamitische Staat en extreem-rechts (paganisme), hallucinerende drugs en de cultuur/traditie van volkeren bijeen veegt die daarmee alle hetzelfde karakter van collectieve waanzin of in ieder geval wreedheid krijgen. Met het thema van de midzomer wordt opvallend weinig gedaan. Het verhaal is eigenlijk een standaard-horrorverhaaltje over hoe een groep reizigers ontdekt dat het dorpje waar ze verblijven toch zo niet zo gastvrij is (en waarbij ze ook voorspelbaar één voor één voor verdwijnen en alleen het meisje overblijft) zonder veel gelaagdheid en zonder dat de psychologische horror sterk wordt uitgewerkt (ik had daarvoor op z’n minst meer verwacht van het traumatische verlies en de drugtrips). Al met al een prima film maar Hereditary was beter.

Het is een jeugdfilm waarvan het acteerwerk niet altijd van topniveau is en waarvan het eerste deel de jeugd ook meer zal kunnen aanspreken dan volwassenen maar het verhaal over Sam, Tess en haar vader ontwikkelt zich zo boeiend en de thematiek is zo sterk en volwassen (over de dood en dat je je het best voorbereid op eenzaamheid door veel herinneringen van samen zijn te sparen) dat de film moeiteloos ook volwassenen boeit, aangrijpt en ontroert. De film wordt steeds spannender en aangrijpender; knappe volwassene die de eindstreep zonder tranen haalt.

Kortom, een prachtige film die zelfs als volwassenenfilm een hele dikke vier sterren waard is.

Een oersaaie en naar mijn smaak ook perverse documentaire. Over Rembrandts werk als zodanig leren we bijna niets maar des te meer over de perverse wereld van de kunstverzamelaars en -handelaren: we zien de ene edelman na de andere met gigantische landgoeden en kastelen tjokvol peperdure kunstwerken die vertellen hoe geobsedeerd ze zijn om dit of dat schilderij te willen bezitten (volgens het conservatieve adagium ‘je bent wat je bezit’) waarbij de handel een spannend avontuur is omdat er vele miljoenen euro’s mee wordt gewonnen of verloren want dat is het verschil tussen een echte en niet echte Rembrandt (en dus onvermijdelijk ook resulteren in ruzies en rechtzaken). De titel is wel goed gekozen: het gaat inderdaad om een perverse lust om het schoonste en duurste te willen bezitten. Nu de jacht op zeldzame dieren in de ban wordt gedaan, blijken de allerrijksten des te gepassioneerder jacht te maken op alle topstukken uit de kunst. Dat het uitdrukkelijk ook gaat om de strijd om ze uit private handen en in openbaar bezit te krijgen om ze voor het publiek tentoon te stellen (waarbij de adel vanwege verlies van inkomsten steeds meer gedwongen wordt werken te verkopen) doet daar niet aan af: ook de musea spelen het kapitalistische spel met even veel furie mee om de stukken maar in hun bezit te kunnen krijgen.

‘In de oude wereld is alles mooi maar nutteloos en in de nieuwe wereld is alles lelijk maar nuttig’ zei De Tocqueville en daar moest ik aan denken: de wereld van de rijke kunstverzamelaars is oud in de zin dat zij zich nog kunnen omringen met louter schoonheid maar tegelijkertijd is het modern omdat het zo aan de ‘nuttige’ handel en dus het kapitalisme hangt dat de prijzen van kunstwerken inmiddels tot astronomische hoogten zijn opgestuwd. Ik heb dan meer sympathie voor postmoderne kunstenaars die uitdrukkelijk protesteren tegen deze perversie, zoals Banksy die straatkunst maakt voor iedereen of een schilderij laat versnipperen zodra het is verkocht voor meer dan een miljoen pond.

Niet slecht maar ook niet bijzonder. Aan de ene kant wordt simpelweg het levensverhaal van Miles Davis verteld – een soort Wikipediapagina met plaatjes – maar dat verhaal is niet erg boeiend. Miles blijkt een rijkeluiskind dat al snel succes had als muzikant en daarna alsmaar succesvoller waarbij Miles geld en uiterlijk vertoon ook erg belangrijk vond. Hij heeft aan het conservatorium gestudeerd en net als de andere jazzartiesten uit het beboptijdperk wilde hij net zo’n serieus muzikant zijn als Stravinsky (en hij ontdekte dat jazz in Parijs na WO II die status ook had). In ieder geval lachten en dansten ze nooit om serieus te ogen. Wel zat het racisme in de VS hem dwars en had hij fysiek pijn waardoor hij een aantal keer verviel in overmatig drank en drugsgebruik, maar dat wist hij telkens ook weer te overwinnen.

Aan de andere kant is de film een hagiografie omdat het voornamelijk wordt verteld door medemuzikanten die Miles vereren als een god (ook al was Miles een asociale en paranoïde hufter als mens hetgeen hij echter zou compenseren met zijn prachtige muziek). Voortdurend wordt verteld hoe onvoorstelbaar geweldig Miles Davis als muzikant was: onder meer zou Miles een muzikale raketgeleerde, een meester chemie, een muziekvoodoopriester en een zwarte Superman zijn. Met elk album dat hij uitbracht zou Miles de muziekgeschiedenis hebben veranderd. Wel vreemd trouwens dat ze allemaal consequent het hese stemgeluid van Miles nadoen als ze hem citeren omdat Miles aan z’n strottenhoofd is geopereerd.

Het kernwoord om zijn talent te beschrijven moet afgaande op deze documentaire ‘het andere c.q. het veranderen’ zijn. Miles Davis was anders dan alle anderen en drukte zijn uniciteit uit in unieke muziek en hij veranderde voortdurend: hij gaf niets om het oude maar was altijd bezig iets totaal nieuws te doen waardoor hij relevant bleef en succes bleef hebben.

PS. Ik heb zelf weinig met jazz en zeker de muziek van Miles Davis heeft me nooit kunnen bekoren, ook al zou nota bene hij de jazz toegankelijk hebben gemaakt voor mensen die niet van jazz houden. Misschien is zijn muziek te gepolijst naar mijn smaak: zo’n beetje de enige jazzartiest die ik wel leuk vind is Thelonious Monk met z’n nogal horkige en dissonante spel. Anders dan ik had gehoopt heeft deze documentaire me ook niet enthousiast gemaakt voor de muziek van Miles Davis.

Ontzettend leuke film. Het thema is goed en kwaad: zelfs de gangsters willen het goede doen, ‘ethisch’ handelen en vrienden met iedereen zijn (want ze beseffen dat dat ook hun eigen overlevingskansen vergroot), maar hun egoïsme, wantrouwen en corruptie voert hen toch onvermijdelijk de dood in. De film is een pastiche op de film noir en houdt het midden tussen The Godfather en Sin City en is minstens zo leuk als die films. De gangsters en andere figuren zijn karikaturaal maar vermakelijk; de film is intelligent en geestig.

Een mooie film die eigenlijk alles goed doet maar daardoor ook weinig van de gebaande banen treedt. Een Koreaans gezin in de VS wordt op de proef gesteld doordat de man ambitieus is: gelijk de Amerikaanse pioniersgeest wil hij niet de rest van z’n leven kuikens seksen maar een boerderij starten waardoor hij een succesvolle ondernemer zal zijn maar daarmee zet hij het huwelijk op het spel. De boodschap van de film is dat niet het geld je redt maar dat je elkaar moet redden (zoals de vrouw zegt): gelijk minari – een plant die gelijk onkruid overal groeit – is je familie er altijd, hetgeen een betere basis is voor geluk dan individuele ambities. Het is de oma die het bedrijf van de man ruïneert maar die de man ook de belangrijke levensles leert.

Al met al is de film enigszins een clichéfilm die echter bijzonder mooi en deskundig is verpakt: er is geen zwakke scene en de film is aldoor ‘menselijk’ en vermakelijk door z’n humor en drama.

De documentaire toont natuurlijk veel knap skateboarden van de drie vrienden Zack (de leider met een alcoholprobleem), Keire (de sympathieke zwarte jongen) en Bing (de documentairemaker van Chinese afkomst) maar al snel wordt duidelijk dat de film eigenlijk over hun slechte jeugd gaat waardoor ze zijn gaan skateboarden om hun ellende thuis te vergeten. In feite gaat het over hun stadje Rockford want ergens komt voorbij dat dit stadje de op één na meest misdadige stadje van de VS is met een kwart van alle misdaad bestaande uit huiselijk geweld (met op de achtergrond de financiële crisis die veel mannen werkloos en ‘ontmand’ maakte). Al achten Zack en Keire de term kindermishandeling wat zwaar voor de klappen die ze als kind wel eens kregen en lijkt alleen Bing echt te zijn mishandeld, er was wel veel ruzie thuis waardoor ze thuis evengoed ongelukkig waren (en Zack mishandelt zelf wel zijn vriendin).

Om aan te haken bij actuele maatschappelijke thema’s worden met name nog de discriminatie van en geweld tegen zwarten en geweld tegen vrouwen nogal benadrukt, maar uiteindelijk gaat de film over het skateboarden als therapie voor het geruzie thuis: net als thuis levert skateboarden blauwe plekken op maar in het skateboarden kun je trainen om controle te krijgen waar dat in hun echte leven niet lukt. En de documentaire is zelf ook weer een vorm van therapie voor de drie jongens (‘katharsis’ heet dat in de psychologie). Wellicht vanwege die therapeutische openheid wordt deze film zo extreem geprezen door de kranten (zowel de NRC als de Volkskrant geven de documentaire vijf uit vijf sterren!) maar bij al dat praten over hun ellende thuis, dus al dat buiten hangen van de vuile was, voelde ik me een beetje een voyeur en dus ongemakkelijk (ik weet niet goed waarom ik deelgenoot moet zijn van hun leven c.q. therapiesessie). De doumentaire is boeiend maar het geniale dat de maximale score zou rechtvaardigen heb ik niet kunnen vinden (maar hij is wel een stuk beter dan Mid90s).

Toen ik over de film las dacht ik dat de film een realistisch toekomstscenario schetst waarin de politie/overheid op basis van alle data die over burgers wordt verzameld vantevoren kan voorspellen waar waarschijnlijk een misdaad zal worden gepleegd en dan die misdaad kan voorkomen. De film blijkt echter te zijn gebaseerd op een meer metafysisch idee van de toekomst kunnen voorspellen (het oude orakel) hetgeen een paradox herbergt; het is zelfs een onmogelijke premisse die bv. Popper gebruikte om te betogen dat we nooit de toekomst zullen kunnen voorspellen omdat kennis over de toekomst die toekomst zelf verandert: een simpel voorbeeld is dat als we zouden weten wanneer, waar en hoe we zullen sterven we die dood eenvoudig zullen kunnen voorkomen.

Theologisch is er natuurlijk wel het oude idee dat God de hele toekomst kent (voor God is er geen verleden of toekomst maar ziet alles in het ‘nu’) maar het idee gaat mis als een handelend persoon in de wereld voor wie verleden en toekomst wel bestaan, zoals de mens, die kennis van de toekomst zou hebben. Dit kan worden opgelost doordat er een ‘alternatieve’ werkelijkheid start op het moment dat de voorspelde toekomst wordt voorkomen: in de film wordt het concept gebruikt wanneer één van de drie voorspellende pre-cogs een andere uitkomst ziet, resulterend in een ‘minority report’. Volgens Kant start er op elk moment dat wij in vrijheid handelen een alternatieve causaliteit (vrijheid is een metafysisch beginsel dat ingrijpt in de natuurlijke causaliteit) en ook de film lijkt als boodschap te hebben dat de voorziene moordenaar de keuze behoudt niet te moorden, hetgeen het belang van de minority report onderstreept. Overigens, volgens de filosofie is de menselijke vrijheid niet in strijd met Gods alwetendheid: elke mens is vrij te doen wat hij wil maar omdat God weet elk mens wil c.q. alles in het ‘nu’ ziet, weet God wat jouw vrije wilskeuze zal zijn.

In de film wordt de rol van het goddelijke orakel gespeeld door genetisch gemanipuleerde wezens (de pre-cogs). Hoe zij de toekomst kunnen voorzien – dus hoe zij in contact zijn gekomen met ‘het metafysische weefsel’ – wordt niet uitgelegd in de film en eigenlijk is hun hele rol – in het water als op het droge – tamelijk belachelijk en ongeloofwaardig. Als science fiction heeft de film dan ook weinig te bieden, anders dan bijzaken als de iris-identificatie en de virtual reality die nu al min of meer werkelijkheid zijn (maar die wel die typische en intrigerende toekomstvisie van Philip K. Dick etaleren). Overigens, al zijn de orakelen niet alwetend zoals de huidige multinationals en overheden wel steeds meer zijn en zijn hun voorspellingen niet gebaseerd op de intenties van mensen (de orakelen voorzien alleen de moorden omdat alleen die het metafysisch weefsel verstoren), de overheid in de film maakt vooral gebruik van camera’s met iris-identificatie om een idee te hebben waar iedereen is. ‘Zien’ is m.i. het grote thema van de film en komt in allerlei contexten en op allerlei niveaus terug in de film.

‘Rennen’ is een ander thema van de film en lijkt ook naar Blade Runner te verwijzen, die andere grootse verfilming van een Dick-verhaal. De kracht van deze film is opnieuw de kenmerkende wereld van Dick: de neo-noir van een mistroostige nabije toekomst met veel regen en armoede waarbij burgers vluchten in technologie zoals virtual reality (al is deze film optimistischer van toon dan Blade Runner), een intelligent verhaal en een constante stroom van briljante one-liners en details. De beelden zijn ook fantastisch en deden me zelfs een beetje aan de surrealistische films van David Lynch denken. Ogen en intellect komen welhaast te kort om alles wat voorbij komt op te nemen.

De film is dan ook eigenlijk niet zozeer science fiction maar bovenal een spannende neo- noir/misdaadfilm. De science fiction levert vooral een leuke context en ziet er ook geweldig uit. En uiteindelijk dient ook de filosofische paradox dat je de toekomst niet kunt kennen alleen om het misdaadverhaal complexer en interessanter te maken. Maar het werkt wel: dankzij de science fiction-omgeving en de filosofische paradox is de film een buitengewoon mooie, knappe en spannende film geworden die de volle 145 minuten vermaakt en intrigeert. Het is wellicht zelfs een meesterwerk dat zich kan meten met Blade Runner en The Matrix.

Het is me altijd een raadsel geweest waarom Japanse tekenfilms (bv. Sen to Chihiro no Kamikakushi (2001) - MovieMeter.nl en Kimi no Na Wa. (2016) - MovieMeter.nl) zo intens worden bewonderd. Ze hebben weliswaar vaak een volwassen thema – ze weerspiegelen zelfs vaak de Oosterse filosofie – maar de vorm is tegelijkertijd die van een wat suffige kindertekenfilm. Mirai is hierop geen uitzondering.

In Mirai wordt het bekende verhaal verteld van de jaloezie en boosheid van een klein kind dat opeens de liefde van zijn ouders weggekaapt ziet als er een nieuwe baby in huis verschijnt. De Oosterse filosofie komt naar voren in de ontwikkeling – door middel van visioenen die het kind beleeft – naar verzoening en binding waarin het kind zijn plek leert in de geschiedenis of stamboom van zijn familie en daarmee ook zichzelf vindt (nadat hij die plek dreigde te verliezen door weg te lopen waardoor hij letterlijk zichzelf kwijtraakte). In die visioenen ontmoet hij zijn familieleden toen die jong waren alsmede de baby in haar toekomstversie en leert hij zijn binding met de familie te ontdekken waardoor de film ook wel wat weg heeft van de inversie van Dickens’ A Christmas Carol.

Dat is allemaal mooi en goed, maar ik heb niets met de tekenstijl en het grootste deel van de tijd is de film tamelijk suffig en lijkt het meer een verhaal voor kinderen dan voor volwassenen. Alleen het visioen in het station vond ik visueel indrukwekkend en tegelijk als het cruciale omslagpunt (“Ik ben de grote broer van Mirai!”) ook qua verhaal ontroerend.

De documentaire gaat over een mysterie maar wat me tegenstond is dat de filmmaakster haar best lijkt te doen om het zo verwarrend en complex mogelijk te vertellen in een poging het allemaal nog interessanter te maken: er komt een hele serie personen voorbij maar vaak zie je de spreker niet en weet je ook niet goed over wie hij of zij vertelt – het helpt ook niet dat de tweelingzussen beiden Lita werden genoemd – en soms word je zelfs op het verkeerde been gezet (zoals met de foto’s van de tweeling als baby of kind of dat men het lijk van de overleden zus niet mocht zien). Ook zonder die mist en onnodige verwarring op te werpen is het verhaal al verwarrend genoeg: gaandeweg leidt nieuwe informatie er toe dat zelfs de filmmaakster zelf het niet meer.snapt. Maar ook dat is dan weer een beetje onecht, want terwijl de documentaire onbevredigend open eindigt in de zin dat je als kijker wordt aangespoord vele mogelijke verklaringen te wegen en zelf een keuze te maken (inclusief of de familie de tweelingzus heeft vermoord), wordt precies voor de aftiteling nog even snel de meest waarschijnlijke verklaring gesuggereerd: de tweelingzussen zijn echt tweelingzussen maar zijn beiden geen familie van de twee andere zussen.

Het beste aspect van de film is dat de familie zeer gelovig is en daarom in elke bijzondere gebeurtenis een teken van God ziet, hetgeen het thema van de film raakt waarmee ook het geloof van de kijker (zowel qua het mysterie als qua het maken van deze documentaire) wordt getest: wat is toeval, wat is manipulatie (leugen) en wat is een wonder?

PS. Ik weet niet waarom want een connectie met de film is er niet, maar de film wordt in de bioscoop voorafgegaan door de korte, Nederlandse film Wander to Wonder (Film, 2023) waar ik meer van heb genoten: een verrukkelijk werkstukje stopmotion-animatie dat zeer fraai is vormgegeven met een bijzonder origineel en leuk verhaaltje.

Ik vind mensen in een toneelstuk die hun teksten zingen net zo raar als de next guy maar het stoorde me bij deze film helemaal niet: de muziek ondersteunt zelfs de teksten en het verhaal. En deze filmversie van de musical ziet er bovendien prachtig uit. Ik heb het boek van Victor Hugo niet gelezen – ik ben bang dat mijn leven te kort is om de 1500 pagina’s nog eens te gaan lezen – maar uit de film destilleer ik de boodschap dat de wet er voor mensen moet zijn in plaats van andersom en dat die wet Jezus’ wet van naastenliefde is waardoor het goede het kwaad overwint. Het is dan ook meer een christelijk dan een marxistisch verhaal en de hoofdpersoon is niets anders dan een heilige die het licht heeft gezien dat onze enige hoop is (zoals Hugo zelf in de roman zou schrijven: het verhaal is een ontwikkeling van het kwaad naar het goede, van de nacht naar de dag, van het lichaam naar de ziel, van het niets naar God). Het verhaal is sentimenteel en de musical-vorm bombastisch, dus ik begrijp dat veel mensen het allemaal hartstikke fout vinden maar ik vind ‘m heel fijn.

Ik vind het een sterke politiefilm. Het genre is natuurlijk nogal cliché – me dunkt dat er in wezen één soort Amerikaanse film is en dat is de cowboyfilm waarvan de eindeloze reeks politiefilms slechts een variant op zijn – en ook deze (Franse) film is in dat opzicht weinig bijzonder en herhaalt braaf de Amerikaanse clichés: we gaan opnieuw mee met een paar politieagenten – de een al corrupt, de ander nog eerlijk – die de burgers moeten beschermen maar bovenal hun eigen hachje moeten zien te redden in een gevaarlijke, criminele wereld bij wijze van het hedendaagse Wilde Westen.

Maar deze film steekt ver boven de middelmaat uit. In de eerste plaats is de film gewoon van het begin tot het einde spannend waarbij het gevaar van alle kanten lijkt te komen (en ik hou ook wel van de macho humor van de agenten, hoe cliché ook die is). In de tweede plaats geeft de film een scherpe kritiek op de ‘miserabele’ situatie in de Franse banlieus waar armoede en uitzichtloosheid hand in hand gaan met wetteloosheid en ordeloosheid waarbij politie, buurtvaders, criminelen en moslimbroeders er de macht delen en nog enigszins de orde of in ieder geval de vrede proberen te handhaven in een explosieve situatie van angst en geweld maar ook met elkaar in een machtsstrijd zijn verwikkeld. Het leven is er een jungle waar respect moet worden afgedwongen en het recht van de sterkste geldt.

Door middel van een citaat uit Hugo’s Les Misérables lijkt de schuld bij de overheid en/of het politiegeweld te worden gelegd maar ik vind dat moeilijk te beoordelen: het kan zijn dat de banlieus zijn verwaarloosd maar mensen hebben ook een eigen verantwoordelijkheid en ik vind de politie in de film niet overmatig gewelddadig maar dat zij juist erg veel stenen tegen hun hoofd accepteren voordat ze hun wapen trekken. Hoe dan ook, de film laat overtuigend zien dat er een vicieuze cirkel van geweld is ontstaan in de achterstandswijken: mensen wantrouwen en respecteren de politie niet die constant wordt uitgedaagd en aangevallen en als de politie uit zelfverdediging een keer geweld gebruikt is dat weer reden om te rellen, etc.

Al met al weet de film uitstekend spanning en maatschappelijke relevantie te combineren.

De film deed me denken aan Quand Vient l'Automne (2024) hetgeen immers ook een misdaadmysterie is dat zich afspeelt op het Franse platteland waar men paddestoelen (champignos) in het bos plukt en waar het ook om (seksuele) geheimen gaat waarbij je als kijker in eerste instantie 1-0 achter staat omdat je niet weet wat de anderen al weten als het hoofdpersonage na vele jaren leven in de stad terugkeert in het dorp. Terwijl het plot zich ontvouwt, wordt de film echter steeds absurder: de film combineert het genre van de serieuze misdaadthriller met een soort seksklucht die steeds absurder wordt en je net als het hoofdpersonage dat ’s nachts in bed bezoek krijgt van de politierechercheur niet meer weet of wat er allemaal gebeurt nog enigszins geloofwaardig is. Maar omdat het zo bevreemdend is – terwijl de film toch ook serieus is en de onderdrukte seksuele verlangens op het platteland op de kaart zet – is de film verrassend en interessant waarbij de film ook als thriller vermakelijk is.

Normalier sla ik actiefilms over maar deze kreeg zulke positieve recensies dat ik besloot ‘m mee te pikken. De film kon me echter niet bekoren, laat staan positief verrassen.

Wat betreft de actie is de film de zoveelste opeenstapeling van saaie clichés zoals dat als de held wordt achtervolgd door een leger politieauto’s en ze met topsnelheid een druk kruispunt naderen de held er net tussen door glipt maar de politieauto’s een ravage aanrichten, dat als de held en de schurk elkaar bestrijden ze elkaar voortdurend de hersenen in slaan maar dat ze daarna toch weer opstaan en weer 100% fit zijn, dat de moeilijkste actieklus moet worden uitgevoerd terwijl de ontsteker van de bom al aftelt waarbij de klus in de laatste seconde wordt geklaard, etc. Zelfs voor iemand die alle actiefilms mijdt, zijn dit zulke aftandse clichés dat ik niet begrijp dat anderen ze keer op keer leuk vinden.

Wat betreft het verhaal is het weer zo’n typisch verhaal dat weinig om het lijf heeft maar wel zeer complex is doordat we te maken hebben met een geïnfiltreerd CIA, spionage en contraspionage, etc zodat je nooit weet wie aan wiens kant staat en iedereen z’n eigen plannen maakt waardoor het verhaal alle kanten op gaat. Als kijker tolt je hoofd ervan. Dat kan leuk zijn maar ik vond het vooral vermoeiend, temeer nu je van één persoon wel zeker weet aan wiens kant hij staat, namelijk de goede kant, dat is de held en hoofdpersoon, en je al vanaf het begin weet dat hij de zaak zal rechtzetten. Het bood me overigens wel stof voor m'n nieuwe reactie op Film als modern fenomeen

De VS zijn een verdeeld land hetgeen ermee te maken heeft dat het land is gefundeerd op een christelijk geïnspireerd universalistisch Verlichtingsideaal van onder meer John Locke en Hugo de Groot waardoor de Onafhankelijkheidsverklaring van 1776 de beroemde woorden bevat “that all men are created equal, that they are endowed by their Creator with certain unalienable Rights”, maar tegelijk waren de grondleggers van de VS (en de ondertekenaars van die Verklaring) wit en protestants en achten hun witte, protestantse nazaten de VS hun land. Amerikaanse waarden – inclusief die van gelijkheid en vrijheid – zijn ook witte, protestantse waarden en veel Amerikanen zijn conservatief en achten niet alleen die waarden maar ook zichzelf superieur. De paradox zit in feite al in het christendom en liberalisme zelf en het protestantisme in de VS zou dan ook splitsen in een progressief (multicultureel) blok en een conservatief (W.A.S.P.) blok, maar bovenal is de geschiedenis van de VS niet slechts een dispuut maar heeft de paradox de historische vorm gekregen van het het trauma van de slavernij waarmee de principes van het land eeuwenlang met voeten zijn getreden.

De documentaire toont de – uiteindelijk zelfs persoonlijke – strijd tussen Edgar Hoover (FBI) en Martin Luther King (burgerrechtenbeweging) die denk ik tegen de geschetst achtergrond moet worden begrepen. Niet voor niets was King een predikant dus een christen: hij beriep zich uitdrukkelijk op de christelijke principes waarop de VS zijn gesticht en die alle mensen gelijke rechten geven. Ook zijn methode is christelijk want uitdrukkelijk geweldloos: omdat het christendom een moreel ideaal hanteert (Jezus: “Mijn Koninkrijk is niet van deze wereld”), kan het elk werelds regime bekritiseren maar wijst het geweld af (“live by the sword, die by the sword”). De documentaire ziet hierin ook de macht van de protestbeweging: de zwarten hadden geen wapens of andere machtsmiddelen maar vertrouwden op de macht van God (geloof is het wapen van de machtelozen). Omgekeerd werd de charismatische Martin Luther King volgens Hoover de gevaarlijkste man van de VS omdat hij een Black Messiah vreesde die de massa zou kunnen mobiliseren.

Het belangrijkste is denk ik echter de strijd van de VS tegen het communisme: de FBI werden de helden van de (conservatieve) VS omdat de FBI de misdaad en het communisme bestreed en zo zowel de orde handhaafde als de Amerikaanse waarden beschermde. Aan de ene kant was de emancipatie van zwarten onvermijdelijk wegens het Amerikaanse principe van gelijkheid maar aan de andere kant werd de burgerrechtenbeweging door de FBI gezien als een instrument van de anti-Amerikaanse communisten (en de rechterhand van Martin Luther King was nota bene een communistische Jood). Deze link maakte dat de FBI elke zwarte beweging wantrouwde en zelfs de progressieve presidenten als Kennedy en Johnson, die de emancipatie van zwarten steunden, lieten om die reden zwarte leiders schaduwen. King merkte trouwens op dat het juist verbazingwekkend is dat zo weinig zwarten communisten zijn zodat zwarten beslist Amerikaanse patriotten en geen subversieve anti-Amerikaanse communisten zijn. King verloor echter veel goodwill onder de blanken die zijn burgerrechtenbeweging steunden toen King zich moreel verplicht voelde om zich ‘onpatriottistisch’ tegen de Amerikaanse oorlog in Vietnam uit te spreken.

Het bijzondere van de documentaire is dat het de strijd tussen Hoover en King persoonlijk en geworteld in zuidelijk VS opvat: beide heren kwamen uit het racistische zuiden, waarbij King z’n carrière als activist begon met actie voeren tussen de rassensegregatie in de bussen maar Hoover stelde het in het zuiden dominante racistische stereotype van de zwarte als een seksuele bedreiging voor blanke vrouwen centraal stelde in zijn campagne tegen King. De FBI ruilde de communistische connecties in voor geluidsopnames van Kings seksuele escapades met vele vrouwen en uiteindelijk zelfs een beschuldiging van verkrachting om King als morele autoriteit en z’n menselijke waardigheid te vernietigen. Maar toen werd King vermoord en was het allemaal niet meer nodig. In 2027 zullen deze opnames vrij worden gegeven en de documentaire werpt het dilemma op of de historicus er kennis van moet nemen en erover moet berichten of dat hij dan juist meedoet aan de lastercampagne van de FBI tegen King.

Al met al is het een redelijk interessante documentaire, al is een complete documentaire over het aspect van FBI vs. MLK wel wat veel van het goede.

De film voelt vanaf het begin als een Hitchcock-achtige thriller over een geheimzinnige verdwijning van een baby, mysterieuze DWD’s en de zoektocht naar hun kind door de ouders met kijken en bekijken als thema in allerlei variaties: van stalken en voyeurisme tot je kind uit het oog verliezen met het overal zoeken dus kijken en van gezien willen worden tot hoe we (online) gezien willen worden en de vraag of we de ‘echte’ ander eigenlijk wel zien. Dat typische Hitchcock-thema van begluren – met als metalaag dat de filmkijker natuurlijk ook een soort voyeur is die naar mensen op het doek kijkt terwij die mensen in de film zelf weer andere mensen bekijken maar ook zichzelf bekijken en bekeken worden tot het stalken van de stalker aan toe – wordt uiteraard gekoppeld aan de huidige surveillance-maatschappij waarin overal camera’s hangen en iedereen in de gaten wordt gehouden. In Benthams Panopticon worden misdadigers bespied om die op het rechte pad te houden maar de film benadrukt twee andere aspecten ervan: als we de ander maar nauwlettend genoeg in de gaten houden dan ontdekken we vroeg of laat de zonden (misdaden) van die ander maar het staat ook voor een contactarme samenleving waarin we de ander alleen maar kunnen gadeslaan en die uit liefde met onze blik ‘bewaken’ (zoals we ook met onze kinderen doen).

Kortom, het thema wordt goed benut en de thriller is best spannend. Wel duurt de film lang, mede omdat het een lange, wat vreemde coda heeft maar vooral omdat het aldoor de tijd neemt en dus tamelijk traag is. Misschien om de kijker goed te laten kijken maar ik zie niet meteen wat dat de kijker nog meer kan opleveren zodat je achterblijft met het gevoel dat het zeker geen slechte film is maar dat er meer in had gezeten.

Ik heb niets met Moby of z’n muziek maar ik vond dit wel een goede documentaire vanwege de originele insteek: we leren niet zozeer wat Moby allemaal gedaan heeft maar de film is een zoektocht naar de psychologische of zelfs filosofische vraag ‘waarom’ met daartoe geënsceneerde gesprekjes met een psychotherapeut, met de Dood, etc. Het blijkt dat Moby een moeilijke jeugd heeft gehad waardoor hij vluchtte in de natuur (liefde voor dieren) en muziek. De roem kwam onverwacht maar bleek verslavend want Moby zoekt naar erkenning en zelflegitimatie waartoe niet alleen zijn slechte jeugd een rol speelt maar ook een filosofische beschouwing: de dieren (de wereld) staan onverschillig jegens ons maar wij hebben behoefte aan betekenis, zodat we die zoeken in erkenning waarmee we ons leven betekenis kunnen geven en ons bestaan kunnen legitimeren. De kunst is echter om dat verlangen en die grote vragen los te laten om te waarlijk gelukkig te worden, hetgeen Moby pas na heel veel seks, drank en drugs heeft geleerd.

Deze film is de laatste film van Chaplin waarin hij z’n beroemde type van The Tramp speelt en z’n laatste stomme film. De film voelt ook als een afscheid waarin Chaplin nog een keer z’n kenmerkende stijl en grappen doet: aan de ene kant bevat de film enorm veel verschillende scenes en voelt het als een ode of compilatie van zijn werk tot dan toe (waardoor de film een van z’n populairste is) maar aan de andere kant voelt de film ook minder geïnspireerd dan z’n eerdere klassiekers. De film zit vol momenten waar je om grinnikt maar hilarisch is het nooit – ik vond de “nose-powder”-scene waarin Chaplin onwetend drugs neemt het grappigst en in ieder geval gewaagd – en vaak is de humor ook wat flauw. We hebben het allemaal al eerder en beter gezien in z’n eerdere films.

Ook deze film bevat weer romantiek tussen twee verschoppelingen alsmede maatschappijkritiek op met name de armoede en ongelijkheid in de VS waardoor het leven in de gevangenis vaak nog beter is dan op straat. Het mikpunt in deze film richt zich expliciet op de automatisering – de wereld van machines doet wat denken aan Metropolis (Film, 1927) – die arbeiders zelf tot machines maakt maar die ook mannen van werk berooft waardoor er een grote werkloosheid is (waarin The Great Depression doorklinkt). Daardoor is men tot elk werk bereid en alles draait om competitie en maximale productie dus om tijd en snelheid, in welke harde wereld iedereen op zoek is naar werk en daarmee geld en daarmee geluk. Chaplin wilde echter geen politieke film maken en biedt dan ook geen oplossing voor de kapitalistische rat race voor het geval men in de echte Chaplin onterecht een communistische leider ziet die hij ook in de film zelf speelt.

Deze intense, geweldige film zag ik niet echt aankomen (maar de lovende recensies beloofden al wat goeds: onder meer Trouw en Parool geven de film 5 uit 5 sterren). Het is een film over pesten dus ik verwachtte toch een wat afgezaagde en moralistische film, maar afgezaagd is de film zeker niet. Wat de film vanaf het begin bijzonder maakt en wat ook z’n grootste kracht is, is dat de film consequent het gezichtspunt van het zusje Nora kiest – de camera is altijd bij haar zodat je alles wat gebeurt als het ware vanuit haar ogen en beleving ziet – en de film er daardoor in slaagt je meteen zelf weer een klein kind te laten voelen op een nieuwe school met alle onzekerheden, angsten en verlegenheden van dien. En al die indrukken, waarbij een groot probleem aan het licht komt, die zij en daardoor wij krijgen te verwerken maken de film meteen intens en aangrijpend.

De film ontwikkelt zich niet precies zoals je misschien zou verwachten – in ieder geval niet op een Hollywood-manier vol drama – maar subtieler, realistischer en buitengewoon verdrietig. Daarbij zit de film vol prikkelende metaforen zoals dat Nora leert om zonder hulp op de evenwichtsbalk te staan (ze leert om zonder haar vader of broer in de buurt zich staande te houden op school) en het vergelijkbare leren zwemmen met daarbij ook de onthutsende gedachte van haar vriendin dat er kinderen zijn begraven in de zandbak omdat die zo diep zou zijn als de zee: sommige kinderen halen het niet in de harde strijd op school – en kinderen zijn wreed – waarbij je zowel het letterlijke scenario vreest als dat het ook kan staan voor de persoonlijkheidsverandering die gepeste kinderen ondergaan waarbij als het ware hun ware zelf wordt begraven als ze op de speelplaats in elkaar worden geslagen. De film is groots en schrijnend in hoe hij de ontwikkeling van kinderen, zoals die kan worden gebroken, toont.

De film is moralistisch in de zin dat je kwaad wordt dat er geen toezicht op de speelplaats wordt gehouden en dat de schuldige kinderen niet harder worden aangepakt in plaats van het negeren en sussen door de leerkrachten, maar bovenal ontwikkelt de film zich van aangrijpend naar verpletterend op je gemoed en is deze film beslist een waardige kandidaat om gekozen te worden tot beste ‘internationale film’ of film überhaupt van 2021. Ook ik geef hem 5 uit 5 sterren.

Longlegs vond ik heel goed dus deze nieuwste van Perkins wilde ik daarom ook meepikken ondanks de wat negatieve kritieken. Ik hoopte op tenminste een fijne horrorsfeer maar die is er niet echt, hetgeen ermee te maken heeft dat het een slasher-film is (geen psychologische horror) en je niet goed weet of het getoonde eng of grappig is bedoeld. In ieder geval is de horror niet echt eng en de humor niet echt grappig. Het bijkomende of onderliggende verhaal over de tweelingbroers is niet erg geloofwaardig en uiteindelijk niet eens zo relevant omdat ieder ander die de aap zou hebben gevonden ook alle dodelijke incidenten zou hebben kunnen bewerkstelligen want veel logica in wie de aap doodt is er niet: de film is vooral een soort ’99 manieren om gewelddadig om het leven te komen’. Het metafysische thema van de willekeur en de aard van de sterfgevallen – als alles een ongeluk is is niets een ongeluk – wordt niet uitgewerkt; het psychologische thema dat elke zoon een stukje horror van z’n vader meekrijgt is wel een beetje uitgewerkt. Uiteindelijk is de film – de moraal van het verhaal – een viering van de banaliteit van de dood: iedereen gaat dood, dus laten we dansen. Al met al weet de film nog net voldoende vermakelijk te zijn om een onvoldoende te vermijden.

Ook voor mij maakt de film de hype niet waar. De film moet het vooral van z’n prachtige en sfeervolle beelden hebben: zeker in het eerste deel van de film had ik vaak de indruk dat men meer bezig is geweest met het schieten van mooie plaatjes dan met het maken van een film. Het verhaal ontwikkelt zich te langzaam voor mijn smaak waardoor het naar het saaie neigt. De film wist me in ieder geval niet aan te grijpen; het kon me eigenlijk niet zo veel schelen wat er met de verschillende personages gebeurde en voor zover ik wel hoopte dat het goed zou aflopen wist de film niet echt de spanning op te voeren. Ik weet niet eens of dat wel de bedoeling was of dat men simpelweg een sfeervol beeld wil geven van het leven van een jonge rebellengroep in de bergen of jungle zoals die echt bestaan in Colombia. Dat laatste is zeker gelukt maar eerlijk gezegd begrijp ik nooit waarom men het echte leven zou willen verfilmen: ik zie dan liever een goede documentaire die je veel meer informatie geeft dan zo’n film.

De film lijkt ook geen filosofische thema’s of gelaagdheid te hebben: het is meer een psychologisch verhaal over hoe een groepje pubers onder de druk van hun harde bestaan als kindsoldaten langzaam maar zeker uiteenvalt en de chaos het overneemt van de militaire discipline en zelfs missie. De lol die men in het begin had is er aan het einde wel af, maar dat is natuurlijk te verwachten. En de reden lijkt niet zozeer die van The Heart of Darkness (ver weg van de beschaving veranderen we in beesten) maar omdat kinderen niet zo geschikt zijn voor de oorlog hetgeen de (ietwat makkelijke) moraal van de film zal zijn.

Niemand lijkt zo’n veelkunner als Chaplin: niet alleen combineert hij het acteren met het regisseren van z’n eigen films, maar hij schrijft ook de muziek voor z’n films, schrijft veelal de scripts (in dit geval geeft hij overigens enige credits aan Orson Wells voor het script), combineert hij humor en drama die beide op even hoog en briljant niveau zijn en zijn zijn teksten in de gesproken films net zo geniaal als z’n mimiek in de stomme films.

Ook Monsieur Verdoux is weer een geniale film van Chaplin die opnieuw in alle opzichten excelleert. Meer dan andere films van Chaplin is hier de humor ondergeschikt en zeer donker en cynisch van toon (‘a black comedy’). Ofschoon er nog wel iets van warmte of hoop in de film zit (in het contact tussen Verdoux en The Girl) is de boodschap toch uiterst grimmig met een fundamentele maatschappijkritiek: alles is business en “business is a ruthless business” waarbij Verdoux ook het beroemde “One murder makes a villain; millions, a hero.” citeert. Zelfs goedheid is niets meer dan “a convenient thing at times”. Niet voor niets wordt zelfs de pessimistische filosoof Schopenhauer nog te berde gebracht in de film. Terwijl de wereld na WO II hoopvol en elkaar troostend aan de wederopbouw begon, lijkt Chaplin zo veel narigheid te hebben gezien en werd hij ook persoonlijk zo aangevallen (met onder meer boycots van de film in de VS) dat hij z’n hoop voor de mensheid lijkt te zijn verloren.

Wellicht is juist deze pessimistische film Chaplins meest diepzinnige. In ieder geval is de film uitdrukkelijk filosofisch en ongeëvenaard in de stroom van prachtige uitingen en reflecties over het leven (Verdoux: “It's the approach of death that terrifies.”; The Girl: “I suppose, if the unborn knew of the approach of life, they'd be just as terrified.”), over de maatschappij die talenten en goedheid bestraft en misdaad beloont (“Despair is a narcotic. It lulls the mind into indifference.”) en over goed en kwaad met een filosofie die stelt dat het goede niet zonder het kwaad kan en dat God ook de zonde in de wereld heeft gebracht (“I am at peace with God. My conflict is with Man.” zegt Verdoux tegen de priester voordat hij wordt geëxectueerd). Als de meesteroplichter Verdoux is hij een viruoos spreker – de wijze waarop hij oude, vermogende vrouwen probeert te verleiden om ze te kunnen beroven is een kunstvorm die weinig onder doet voor Shakespeare’s poëzie – en met deze film heeft Chaplin dat retorische talent optimaal kunnen benutten, welk talent zoals gezegd niet onder doet voor z’n geniaal mimisch talent.

Het verhaal is weer briljant – het gaat over een artistieke creatie van de moeder (misschien gebaseerd op de grootvader) die de zoon de les leert dat je pas kunt loslaten door vast te pakken (en omgekeerd dat je jezelf vernietigt met schuldgevoel als je loslaat c.q. afstoot en niet eerlijk bent tegen jezelf) – en het drama weet opnieuw effectief de tranen bij de kijker op te wekken, maar de film pakte me toch minder dan de eerste en enigszins vergelijkbare film van de regisseur, El Orfanato (2007) - MovieMeter.nl.

De film volgde op El Topo (Film, 1970) en ofschoon de setting en genre is veranderd – we zitten nu in hedendaags Mexico en de film neigt naar science fiction – is het opnieuw een film over de spirituele weg naar verlossing. De film zit allereerst vol maatschappijkritiek: het opent met een viering van genocide op de inheemse bevolking (waarmee El Topo min of meer eindigde) en extreem politiegeweld (Mexico had toen een fascistoïde regering die onder meer de studentenprotesten bloedig neersloeg) alsmede de vercommercialisering en zelfs pornoficering van religie (maar ook omgekeerd komen zaken als het spiritueel karakter van het kapitalisme en van seks aan bod). Net als in El Topo zit de film aldus vol met geweld maar dat heeft ook hier een realistische basis dat echter een groteske vorm krijgt en de film lijkt in die zin ook wel naar de toekomst te wijzen door de lijn van heden door te trekken ad absurdum, hetgeen ook geldt voor zaken als onze obsessie voor uiterlijke schoonheid, (wapen)handel, geld en indoctrinatie; de film is zo mogelijk nog overweldigender dan El Topo in z’n visueel spektakel en bizarre beelden. Anders dan in El Topo is er niet het spel van omkeringen en paradoxen maar meer simpelweg het uitvergroten van de werkelijkheid en het plastisch maken van ideeën.

Maar net als in El Topo is de hoofdpersoon een Jezus-achtig figuur die letterlijk het kruis wil dragen en de weg naar verlossing zoekt. Daartoe komt hij bij een soort sekteleider die leert dat de mens een uitwerpsel is die zichzelf echter in goud kan veranderen (ik merk op dat in die tijd de new age opkwam en deze film gaat daarover). Hij heeft een groep mensen verzameld waarin – bij wijze van de planeten dus Romeinse goden – alle wereldse macht en rijkdom is gebundeld en zodra deze verlicht zijn door al hun wereldse bezittingen (en verleden) te vernietigen, kan de beklimming van de Heilige Berg plaatsvinden op welke bergtop de wijzen zitten van wie men (met geweld) het geheim van het onsterfelijke leven wil gaan ontfutselen. Stap voor stap worden zo de fasen van de weg naar verlichting gevolgd, daarbij verleidingen en misleidende wegen (kunst, psychedelische drugs, etc) afwijzend en bovenal zichzelf als individu overwonnen (met de paradox dat je niet meer moet willen als je verlicht wilt worden).

Het einde is meesterlijk: er blijkt niets op de bergtop! Maar niet alleen de groep maar ook de kijker is gefopt, want niet alleen wordt het geheim niet gevonden maar ook het echte, sterfelijke bestaan niet want – zo vertelt de goeroeleider – dit is een film ofwel maya (schijn)! Ofschoon Jodorowsky een obessie met spiritualiteit heeft, lijkt hier toch de boodschap: ga leven want de zoektocht van de new age-beweging naar verlichting is bullshit.

De documentaire vertelt niet het verhaal van David Bowie en z’n muzikale carrière, zoals een gebruikelijke documentaire dat doet (bv. David Bowie: Finding Fame (Film, 2019), maar hanteert een wat overweldigende en soms bewust psychedelische collagestijl waarin je wordt ondergedompeld in een stroom beelden, van het universum tot oude zwart-wit-films (en af en toe een korte concertregistratie), die vaak wel maar vaak ook niet een duidelijk verband hebben met wat met name David Bowie ondertussen vertelt over zijn persoon en werk in interviews. Die uitspraken van Bowie zijn veelal filosofisch en vormen de kern van de documentaire omdat zij (in Bowie’s eigen woorden) het fenomeen Bowie en zijn kunst duiden.

Die wilde collagestijl hanteerde de regisseur Morgen ook bij z’n documentaire over Kurt Cobain (Cobain: Montage of Heck (Film, 2015)) en lijkt in het geval van Bowie zeker ook op z’n plaats omdat die filosofie van Bowie er zelf een is van overdaad, chaos, fragmentatie en daarmee voortdurende afwisseling (er is niet één waarheid) om zo veel mogelijk uit het leven te halen (het verspillen van een dag of zelfs een minuut is wat Bowie het meest van alles haat) en telkens te verrassen met iets nieuws. Bowie lijkt met name geïnspireerd door het boeddhisme en Nietzsche in zijn spirituele zoektocht naar het mysterie van het leven dat eeuwig rondjes maakt en aldoor verandert. Sinds Nietzsche God dood verklaarde is er slechts leegte die we proberen op te vullen en we leren dat Bowie een schizofrene broer had maar Bowie zijn eigen extravagante gedachten in zijn kunst uitdrukt zodat kunst zijn therapie is. Hij heeft zich nooit thuis en altijd stuurloos gevoeld maar in zijn kunst schept Bowie plekjes waar hij zich tijdelijk thuis kan voelen, maar alles is vergankelijk dus zodra hij het gezegd en gedaan heeft gaat Bowie verder naar het volgende idee of project (waarbij hij zich ook niet beperkt tot muziek maar ook schilderijen maakt, als acteur in films speelt, etc): het leven moet één groot avontuur zijn waarbij het pas interessant wordt als je je grenzen overschrijdt, je op nieuw terrein en daarmee op dun ijs begeeft. Bowie vertelt dat hij nooit zeker is geweest over wie hijzelf is en altijd persoonlijkheden heeft verzameld: zijn ontwikkeling als artiest wordt dan ook gekenmerkt door experiment en voortdurende verandering van stijl en transitie van persoonlijkheid.

Alhoewel de documentaire niet strikt chronologisch is volgt het wel in grote lijn de chronologie van Bowie’s carrière. Het eerste deel staat dan ook met name in het teken van z’n Ziggy-creatie welke ‘buitenaardse rockster’ Bowie zelf vergelijkt met een hogepriester en Griekse god omdat z’n zelfpresentatie in die vroege jaren ’70 bewust androgyn (en openlijk biseksueel) is hetgeen een supermens suggereert. Het ‘other-wordly’ waar Bowie naar op zoek is kan vele vormen hebben en regelmatig krijgt het een fysieke uitdrukking in de alien of ruimtereis (dat natuurlijk ook wel associaties oproept met drugsgebruik). Het is aldus een uitdrukking van Bowie’s zoektocht naar spirituele betekenis en een thuis maar doet dit bewust door te breken met hokjes of categorieën ten gunste van (postmoderne) fluïditeit en daarmee ook de chaos en veelheid van mogelijke vormen toe te laten. Het is een poging om al in de jaren ’70 de (postmodernistische) 21ste eeuw te scheppen, hetgeen hem denk ik goed is gelukt. Voor mij is dit ook de magische periode in zijn carrière waarbij hij ook wel een magiër werd genoemd: Bowie werd gedreven door bovengenoemde spirituele zoektocht naar het mysterie dat hem fascineerde (hij raakte geïnteresseerd in rock ‘n’ roll omdat hij de teksten niet kon verstaan waardoor de muziek mysterieus werd) maar werd ook zelf als performer een kunstwerk dat voor het publiek een enigma was (Oscar Wilde: “To reveal art and conceal the artist is art's aim.”) en om die reden fascineerde en zijn muziek vormt het knooppunt van die twee dat ook mij als puber daarom fascineerde: de muziek suggereert een opening naar of zelfs blik op een nieuwe, geheime, spannende wereld waar je deelgenoot van wilde worden.

Daarna gaat Bowie naar Amerika om z’n verbeelding door een nieuwe omgeving te laten prikkelen en vindt er door de Amerikaanse cultuur beïnvloede nieuwe stijlen en een nieuwe persoonlijkheid (de Thin White Duke). Z’n meest experimentele en wellicht grensverleggende muziek maakte hij met de hulp van Brian Eno in Berlijn waarbij bewust een nieuwe muzikale taal werd gezocht en fragmentatie in de muziek werd gebracht. Toen de jaren ’80 aanbraken voelde Bowie zich op zijn plek dus comfortabel en was hij optimistisch: hij wilde simpelweg vermaken – één zijn met het publiek – zonder diepzinnige boodschappen. Je zou kunnen zeggen dat de wereld om hem heen ook steeds meer zijn postmoderne creatie was geworden waarin we aldoor ondergedompeld worden in een chaotische stroom van discontinue beelden en ervaringen en niets echt meer is, maar de paradox is dat juist daarom Bowie z’n innovatie want zoektocht lijkt te verliezen: hij wordt mainstream en een superster die zijn publiek volgt in plaats van andersom. Hij vertelt dat hij deze fout inzag en dat hij daarna opnieuw zichzelf ging onderzoeken en ging experimenteren, maar in z’n latere werk lijkt hij zichzelf en in ieder geval stabiliteit te hebben gevonden (hij is gelukkig en voldaan en vindt zelfs een vrouw met wie hij trouwt, ook al zou hij blijven reizen en nooit een huis hebben gekocht) waardoor de muziek niet meer echt interessant is en met het verdwijnen van de jeugdige woede en onrust in ieder geval niet meer urgent lijkt. Door het telkens teruggrijpen naar de Bowie van de eerst jaren van z’n carrière lijkt de regisseur het met mij eens te zijn...

Al met al is het een tamelijk overweldigende (en lange) documentaire dat heel aardig de kern van Bowie’s kunst weet te raken en over het voetlicht te brengen.

PS. Oscar Wilde kan de David Bowie van de 19de eeuw worden genoemd en zij hebben in ieder geval heel veel met elkaar gemeen, van dandy-verschijning tot filosofie. Zeer recentelijk heb ik een essay over Wilde’s roman The Picture of Dorian Gray geschreven welk essay indirect ook meer licht werpt op de (levens)kunst van David Bowie: Oscar Wilde: The Picture of Dorian Gray (1891) – De filosoof leest… - defilosoofleest.wordpress.com.

De trailer vond ik mooi en veelbelovend, maar de vele teleurgestelde meningen over deze Oscar-genomineerde film hadden mijn verwachtingen flink getemperd. Zou alle lof van de critici voor deze film dan weer politiek correct zijn gemotiveerd omdat de film ‘zwart’ is (en nu bij wijze van protest tegen Trump helemaal)? Maar ik werd niet teleurgesteld in de film (ik kan me eigenlijk niet heugen dat het is voorgekomen dat de trailer mij op het verkeerde been zette) en politiek correct is hij ook niet want de zwarte gemeenschap komt er niet best van af. Wel worden drugsdealers heel menselijk geportretteerd, hetgeen tamelijk uniek maar ook realistisch is. Het realisme is sowieso een sterk punt van de film en tegelijkertijd is het heel mooi gefilmd hetgeen een ander sterk punt is en hetgeen me in de trailer al aantrok.

Het biografische verhaal van de film vond ik aangrijpend. Gaandeweg zakte de film wat in met het tweede deel ietsje minder dan het eerste deel en het derde deel weer iets minder dan het tweede deel, zodat de finale moest gaan bepalen of deze film in mijn boekje een gewoon goede film of een briljante film zou worden. Het is een briljante film geworden want het einde vond ik zeer geslaagd: het werd geen gewelddadige climax zoals dat hij bv. wraak zou gaan nemen op zijn vroegere pesters, zoals de filmclichés voorschrijven, maar een even ingetogen als ontroerend slot waarin enerzijds het diepe getraumatiseerd zijn van de hoofdpersoon pijnlijk duidelijk werd en anderzijds hij ook de zachtheid en geborgenheid vond die hij zijn hele leven had gezocht.

De thematiek van de film betreft identiteit (‘who is you?’) en is daarmee helemaal hip. Bovenal wordt die thematiek goed uitgewerkt, niet eens zozeer in de zin van zwart/blank of homo/hetero (hetgeen weer de clichés zouden zijn), maar vooral in de zin van soft/hard (‘watje’/stoer). Hoe overleef je als zacht jongetje in een harde achterbuurt en hoe bepaal je zelf in plaats van anderen wie je wordt?

Wat mij betreft mag deze film Oscars krijgen. Hij heeft het op zuiver cinematografische merites verdiend.

Zoals al door anderen is opgemerkt biedt de documentaire weinig diepgang en niet veel wat we al niet weten. Dat heeft er ook mee te maken dat dit het sterk steunt op alle klassieke science-fictionfilms (dat verklaart misschien ook waarom deze docu in de bioscoop wordt vertoond) en in feite zegt: alles wat je zag in die films wordt nu werkelijkheid!

En dat is natuurlijk ook zo: we leven in een zeer spannende tijd. Of beter gezegd: wij zijn nu bezig een cruciale stap te zetten die het leven voor de toekomstige generaties drastisch zal veranderen en erg spannend zal kunnen maken. Immers, het is het wezen van de mens dat hij gereedschappen maakt en nu staan we op het punt machines te maken die voor ons kunnen gaan denken en beslissen. Aristoteles definieerde de slaaf als een menselijk werktuig en waar we eerder heel veel levenloze slaven (machines die fysiek sterk zijn) hebben gemaakt, staan we nu op het punt machines te maken die ons in denkkracht overtreffen en daarmee onze meesters kunnen gaan worden. In feite hebben we al een wereld geschapen waarin we door kunstmatige intelligentie worden beheerst – van onze mobieltjes en Facebook tot Uber-slaven – maar die machines en algoritmes hebben geen bewustzijn en leven dus niet terwijl daarom de echte macht in de handen van mensen achter die algoritmes zit zodat we nog niet het gevoel hebben dat we onze macht kwijt zijn. Maar het is een kwestie van tijd voordat we machines niet meer kunnen onderscheiden van mensen en in zekere zin levend worden en bewustzijn krijgen. Niet alleen zullen machines meer op ons lijken (zodat zinvolle communicatie mogelijk wordt), maar de mens zal ook steeds meer machine worden: we zullen al onze organen kunnen vervangen door kunstmatige ogen die veel beter zien, door benen die veel harder kunnen rennen, door hersenen die veel sneller denken, etc zodat natuurlijke mensen zullen achterblijven bij bionische mensen die hen in alles zullen overtreffen.

Het biedt de kans om ons volledig te ontplooien. Een machine die ons in alles overtreft zal onze laatste uitvinding zijn want daarna zal die machine alle nieuwe uitvindingen doen en in een alsmaar hoger tempo. De vooruitgang zal dan nog veel sneller en versneld gaan dan ooit tevoren. Maar daarmee zullen we ook de controle kwijt raken. Je mag daarom hopen dat de machines die onze meesters zullen worden goed zijn voor ons: we wensen ze niet alleen bovenmenselijke snelheid, kracht en efficiëntie toe maar ook wijsheid (of op z’n minst mededogen met ons) toe zodat ze hun krachten voor goede zaken zullen inzetten. Het risico moet echter worden genomen: het zit in onze (‘faustische’ zou Spengler zeggen) natuur dat we elke grens willen oversteken, elke uitdaging willen aangaan om ons maximaal te ontplooien, zelfs als dat tot onze eigen vernietiging leidt.

De film heeft interessante aspecten. Thematisch is de film naar mijn idee gebaseerd op twee fascinerende contrasten.

De eerste is die van de natuur waarin alles onvermijdelijk vervalt en iedereen dood gaat vs. de wetenschap die optimistisch is (“next time we will do better”) en die de dood tracht af te wenden. De film is dan ook één groot gevecht van artsen tegen de naderende dood van de koning. De natuur overwint en de film maakt indruk hoe realistisch zij het ziekte- en sterfteproces op de kijker weet over te brengen. Zonder ook maar een beetje sensatie of effectbejag in de film te brengen ruik je als het ware het rottende vlees: het niet te stoppen verval wordt vooral in beeld gebracht door een beklemmend zwijgen van de artsen en de koning omdat zij geschokt en machteloos in de afgrond staren.

De tweede is die van de grootheid van de koning vs. het nietige van zijn lichaam. Hier sterft een van de grootste koningen – een enorme historische gebeurtenis – maar de koning is uiteindelijk slechts een nietig lichaam dat wegkwijnt. De artsen handelen daarom voortdurend wat schizofreen: enerzijds behandelen zij de koning als slechts een lichaam dat moet worden gedwongen de behandelingen te ondergaan maar het betreft wel de koning zodat men uiterst omzichtig te werk moet gaan. De gebeurtenis is van ontzagwekkende historische omvang maar we zien een kleine twee uur slechts een stervende oude man op bed liggen: er gebeurt eigenlijk niks! Een schilderij kan boeien, ook al gebeurt op een schilderij ook niks, maar ik geloof dat deze film niet als een schilderij moet worden opgevat: het zijn hier juist de mini-gebeurtenissen – de koning die op een koekje kauwt, een wenkbrauw die wordt opgetrokken – die intrigeren en enorme proporties krijgen doordat er verder niets gebeurt. Het grote wordt klein en het kleine wordt groot. In die zin is de film een meditatieve ervaring. Maar eerlijk is eerlijk: het is ook een ongekend trage en saaie film, zodat van de kijker heel wat uithoudingsvermogen wordt gevraagd.