Opinions

De film is wat langdradig – de film had korter mogen duren – en je mist ook een daverende climax waarin het feit zich wreekt dat de film op een waar gebeurd verhaal c.q. op weinig meer dan een bijzondere opsporingstactiek is gebaseerd. Tegelijk voegt de film een broeierige sfeer toe aan wat een documentaire zou bieden en weet de film de hele tijd de spanning erin te houden, waardoor het toch een fijne filmervaring biedt.

Kleurrijke, avontuurlijke en vermakelijke mix van een ongebreidelde kinderlijke en sprookjesachtige fantasie, een Lynch-achtig surrealisme van dromen die door de werkelijkheid lopen en een Inception-achtige dystopische science fiction in retrostijl, resulterend in een ode aan de verbeelding en de kunst met een vleugje maatschappijkritiek waarbij de liefde een verbindende en ruimte en tijd transcenderende kracht blijkt.

De film volgt een paar zwerfhonden en heeft geen voice-over maar is toch niet zo saai als je zou verwachten. Aan de ene kant is het wel interessant om de wereld eens vanuit het perspectief van de hond te zien en aan de andere kant kent ook het hondenleven spanning zoals wanneer een hond een andere hond ontmoet. De hondensamenleving is een soort parallelle samenleving, enigszins zoals ook die van de straatjongeren die is en in de film lijken straathonden en straatjongeren ook wel naar elkaar toe te trekken, maar uiteindelijk trekken de honden zich natuurlijk niets aan van de zorgen of regels die wij mensen hebben. De film geeft een aantal citaten, met name van Diogenes die de grondlegger is van de filosofie van het cynisme welk woord is afgeleid van de hond (kynikos betekent hondachtig). Veel van de citaten kon ik niet zo goed terugzien in de beelden, maar de film opent met het volgende citaat van Diogenes dat het belangrijkste citaat lijkt en dat ook het beste de filosofie van Diogenes uitdrukt: “Human beings live artificially and hypocritically and would do well to study the dog.”. Honden trekken zich immers niets aan van onze ‘hypocriete’ beschaving en leven het natuurlijke leven.

De stijl is als die van Revenge en eigenlijk als die van heel veel eigentijdse films (ik denk aan bv. die van Tarantino, Ritchie en Boyle) en heeft als doel om de kijker een maximaal intense ervaring te geven: veel felle kleuren en grote steriele oppervlakten, handelingen die op een wijze zijn gefilmd dat ze in je gezicht lijken te ontploffen en heel veel bloedgespetter. Fargeat is de minst subtiele dus bij haar vliegen er al snel emmers bloed in het rond maar het hypermoderne, pseudo-psychedelische en ‘over-the-top’-esthetisch effect heeft daardoor ook iets monotoons dat daarom weer afbreuk doet aan de intensiteit.

Datzelfde geldt voor de inhoud. De film is een kritiek op de huidige maatschappij waarin om geliefd te zijn je een ster moet zijn en dus jong moet zijn: het publiek wil immers altijd iets nieuws (een Engelsman zou kunnen zeggen: ‘nobody wants to read yesterday’s paper’). In de film krijgt een te oud geworden film- en TV-ster de kans om een jongere versie van haarzelf in te zetten, hetgeen in de vorm van de ‘steen der wijzen’ een uiterst klassiek thema in de literatuur is en de film kiest in wezen het klassieke (en geniale) verhaal van Stevensons Strange Case of Dr Jekyll and Mr Hyde uit 1886 als verhaalstructuur (lees hier mijn analyse van dat klassieke verhaal: Robert Louis Stevenson: Strange Case of Dr Jekyll and Mr Hyde (1886)): waar Lanthimos met Poor Things de klassieker Frankenstein uit 1818 (in feite ook een verhaal over hoe de moderne wetenschap de oude alchemistische zoektocht naar het geheim des levens voortzet) in een eigentijds postmodern jasje giet, probeert Fargeat dat mijns inziens met de klassieker Strange Case of Dr Jekyll and Mr Hyde. Maar Fargeat blijft zo dicht bij het klassieke verhaal van Stevenson terwijl ze qua uitwerking zo weinig subtiel of gelaagd is, dat de film met z’n lange speelduur zowel wat langdradig als wat voorspelbaar is.

De postmoderne bewerking en zelfs omkering van het klassieke verhaal van Stevenson bestaat er vooral uit dat de man, die zichzelf injecteert om als slechte, misdadige versie van zichzelf vrij (niet gebonden aan maatschappelijke normen) te worden, wordt vervangen door de vrouw, die zichzelf injecteert om als jongere, betere versie van zichzelf juist wel aan de maatschappelijke normen te kunnen voldoen. Bijgevolg is Mr Hyde ook fysiek de gedegenereerde, misvormde versie van Dr Jekyll terwijl omgekeerd de jongere versie van de vrouw in de film natuurlijkerwijs juist de nog niet gedegenereerde, misvormde oudere vrouw is (om welke reden de mensheid al millenia op zoek is naar het levenselixer). Maar het postmoderne zit vooral in de ‘body horror’ en andere visuele effecten waarmee lichaam boven geest, oppervlak boven diepte en stijl boven inhoud gaat.

Kortom, het thema is interessant en de stijl is pakkend, maar nieuw zijn ze geen van beide en als we de film opvatten als een nieuwe, verjongde versie van Dr Jekyll and Mr Hyde dan is het oude heel veel beter.

Een maffiafilm die ons meevoert naar de rauwe, onthutsende onderwereld van Italië. Niet alleen is de film zo spannend dat je de volle 135 minuten op het puntje van je stoel zit, de film is ook hartverscheurend tragisch in hoe de personages verstrikt raken in een web dat tot hun dood zal leiden (hetgeen de film ook angstaanjagend maakt en een goede waarschuwing je – ongeacht je positie – ver van de maffia te houden) en anders dan de Hollywoodfilms over de maffia komt de film erg realistisch over zoals ook Gomorra dat al was maar deze film is ook nog eens visueel prachtig vormgegeven zodat de film ook esthetisch een genot is. In dat realisme zien we wel het decadente leven van maffialeden, maar het laat ook vooral zien hoe banaal en alledaags de criminele onderwereld eigenlijk is hetgeen het nog verontrustender maakt: de maffia is niet een andere (glammer)wereld die je alleen in de bioscoop kunt zien maar het kan gewoon jouw (criminele) buurjongen zijn. De basis ligt in de achterbuurten. Precies daarom is er die criminele drang je omhoog te werken, maar de boodschap van de film lijkt te zijn dat hoog of laag uiteindelijk er niet toe doet: iedereen is sterfelijk en in die zin gelijk (en als je hoog stijgt kun je daarom slechts diep vallen). En uiteraard: in de onderwereld geldt het recht van de sterkste zodat bescherming een levensvoorwaarde is, waarmee ook verklaard kan worden waarom de maffia in een sterk katholieke cultuur bestaat: iedereen heeft bescherming nodig en het ‘bezit’ van een machtige politicus of een vuurwapen is daarin misschien een goede aanvulling op het vertrouwen in God (en zeker een goede aanvulling op de bescherming door de Staat die te sterk een instrument van de maffia en dus corrupt is geworden). Een meesterwerk.

De film begint veelbelovend en bouwt ook op naar op z’n minst een spannende thriller, maar weet geen bevredigende climax te bereiken. Wanneer de hoofdpersoon het meisje vindt neemt hij onbegrijpelijke beslissingen (waarom zou hij niet de politie bellen als hij toch al een hekel aan z’n vader had en als hij zijn eigen imago wilde beschermen wat was zijn plan met het meisje dan?), wordt het plot ook ongeloofwaardig (waarom mengt hij zijn medicijnen door het eten voor het meisje dat evengoed niet in slaap is gevallen en hoe kunnen zijn hartproblemen juist nu opeens weg zijn?) en gedraagt hij zich als een kluns waardoor het bijna een klucht wordt. Dan volgt er een ontknoping die wellicht ontleend is aan de Griekse tragedie, met name Oedipus, maar zonder het tragische effect omdat hij niet zijn eigen vader blijkt te hebben vermoord maar de dochter van een vriend van zijn vader met wie hij sowieso niets te maken wil hebben. Wel zal die vriend een ‘oedipaal’ moment beleven als hij ontdekt dat zijn vriend de moordenaar van zijn dochter blijkt te zijn, want in plaats van dat de hoofdpersoon het geheim van zijn vader overneemt (‘erft’) wijst hij de vriend van zijn vader naar de waarheid (en ook hijzelf zal ongetwijfeld vragen krijgen van de politie maar dat vervolg zit dan weer niet in de film). Al met al is het een onderhoudende film maar de plot rammelt en de film heeft uiteindelijk niet de kracht die het belooft en waar je op hoopt.

Het is zeker geen slechte film – ik kan zelfs niets bedenken wat de film niet goed doet – maar toch weet hij ook nergens te raken of indruk te maken. Wellicht heeft dat ermee te maken dat uiteindelijk het verhaal te kort schiet: het behelst slechts een haat-liefde-relatie tussen twee mannen waarbij de context van hun uitstervende taal Zikril wellicht op fraaie wijze symbool staat voor hun verleden alsmede hun verbinding in de dood maar welke geschiedenis uiteindelijk toch te weinig boeit.

De film is natuurlijk een combinatie van meerdere kunstvormen: net als het toneel vertelt het een verhaal, gebruikt het acteurs, is er het aspect van de gehele aankleding (decors, kostuum) en – daarin onderscheidt de film zich het meest van het toneel – het drukt zich uit door middel van het beeld/fotografie hetgeen je de ‘ware’ filmkunst zou kunnen noemen. Wat je vaak ziet bij ‘filmhuisfilms’ is dat de filmkunst in orde is – de film is ‘mooi’ opgenomen dus bevat aldoor mooie plaatjes – maar dat het verhaal gewoon niet boeiend is en Sujo is daarvan een typisch voorbeeld. Aldoor verwacht je een wending die het verhaal spannend gaat maken – zoals in Godfather II het sulletje van de familie onverwachts de baas en de wreker wordt en waarvan Sujo de premisse gemeen heeft – maar die komt niet. Het zal behalve een gebrek aan schrijverstalent ook een moralistische bedoeling hebben: je kunt ook gewoon uit een maffiafamilie komen en in de stad gaan studeren om een respectabele burger te worden, maar dat maakt de film niet minder saai. Ik ben het dus eens met mrklm: mooie plaatjes maar geen boeiend verhaal. Maar omdat de filmkunst van de film in orde is – je kunt geen kritiek hebben op hoe alles in beeld is gebracht – kom ik uit op een hogere score.

De identiteitspolitiek zoals die inmiddels ook Nederland heeft overspoeld heeft een belangrijke basis in het ‘zwarte bewustzijn’ dat eind jaren ’60 in de VS opkwam: Martin Luther King was een christen die had gedroomd van een kleurenblinde wereld maar mede omdat hij werd vermoord kwamen militantere leiders en bewegingen zoals Malcolm X en de Black Panthers die niet alleen het geweld en de revolutie maar ook de trots op het zwart zijn predikten. ‘Black is beautiful’ en James Brown (die overigens niet in de film voorkomt) zong “Say It Loud – I'm Black and I'm Proud”. De liberale droom van een kleurenblinde maatschappij waar iedereen gelijk is werd aldus verdrongen door een marxistisch zwart bewustzijn en sommige zwarte militanten predikten niet alleen revolutie maar zelfs segregatie tussen wit en zwart. Een deel van de militante zwarten verruilde daarbij bewust het christendom als ‘de religie van de onderdrukker’ die door de blanke kolonist was opgelegd voor de islam als ‘de religie van de onderdrukten’.

Deze documentaire is niet alleen de registratie van een muziekfestival maar ook van dat nieuwe zwarte bewustzijn in de VS. We leren overigens dat het ook deze revolutionaire beweging was die afdwong dat men zwarte mensen niet meer ‘negro’ maar ‘black’ noemt. De ‘negro’ is de slaaf, de onderdanige zwarte die in de entertainment als een afgericht aapje in een pakje z’n kunstje vertoont; de ‘zwarte’ is de zelfbewuste, zelfbevrijde persoon die zichzelf is en z’n zwarte roots niet verloochent maar die trots uitdraagt (bv. door het dragen van het afrokapsel). Zwarte muzikanten wilden niet meer wit klinken en kunstjes vertonen om bij het witte publiek te kunnen scoren maar aansluiting vinden bij de eigen zwarte gemeenschap en hun zwarte pijn en trots uiten.

Zoals bekend heeft deze zelfbewuste zwarte muziek, in brede zin ‘soul’ geheten, z’n wortelen in de gospel dus de muziek die ze vaak zelf in de kerk zongen en in die zin ironisch juist christelijk is. We leren echter dat de ‘bezetenheid’ die zo kenmerkend is voor soul en gospel uit Afrika komt die een christelijke interpretatie of vorm heeft gekregen: door bezeten te raken en als het ware je pijn uit te schreeuwen is er de catharsis en verlossing. Deze dubbelzinnigheid blijkt kenmerkend voor de zwarte muziek: het is pijn en verlossing, het is verdrukking en bevrijding, het is rouw en hoop. Harlem, New York, waar dit festival in 1969 werd gehouden was in die tijd het toneel van drugs, geweld en rellen en er is de suggestie dat dit festival beoogde te voorkomen dat de zwarten de complete stad in brand staken – er hing revolutie in de lucht – maar wat we zien is het tegendeel van narigheid: de muziek lijkt z’n louterende werking niet te missen en we zien louter plezier, verbinding, hoop en (slechts) een revolutie in muziek en bewustzijn. Zelfs op mij als argeloze ‘witte’ kijker heeft het zien en horen van dit festival en deze muziek een louterende werking die me intens plezier verschafte en me herboren de bioscoop deed verlaten.

Black is beautiful – Amen.

PS. Dat deze documentaire nu pas is getoond omdat in die tijd niemand interesse had, terwijl Woodstock in diezelfde zomer zo’n 150 km verderop de geschiedenisboeken wel snel haalde, is inderdaad wonderlijk en wordt toegeschreven aan de witte onderdrukking die de zwarte geschiedenis structureel zou wissen, maar ik denk dat dat niet helemaal eerlijk is. Woodstock is een historische gebeurtenis omdat het festival transformeerde tot een soort utopisch experiment maar dit ‘black Woodstock’ was meer gewoon een festival voor de bewoners. Wat dat betreft is er gelijkenis met bv. de festivalregistratie Jazz on a Summer’s Day waarin overigens ook Mahalia Jackson de show steelt met haar louterende gospel.

De film begint met een (rijk) gezin dat ontspannen vakantie viert in een tropisch land maar dan gebeurt er iets geks en blijkt de man niet helemaal wat je had verwacht: de man intrigeert omdat hij onpeilbaar is en mede door zijn vreemde gedrag kent het verhaal vreemde – zelfs enige surrealistische – wendingen die eveneens intrigeren. Uiteindelijk wordt duidelijk wat er aan de hand is, maar tegelijk stelt de film de vraag wat werkelijk belangrijk is in het leven: met een biertje aan het strand genieten van de zon of is het leven geen vakantie en moet je je verantwoordelijk gedragen (ook al is het bij de hoofdpersoon geen ethisch dilemma maar verlangt hij naar de zon omdat zijn geest verduistert waarnaar ook de titel ‘sundown’ naar verwijst)? Al met al een boeiende en charmante film.

De film doet denken aan het werk van de populaire auteur Murakami of de film Past Lives: het thema van de liefde wordt even vaag (mystiek) als concreet (fysiek) behandeld waarbij het enigszins gissen is naar de betekenis. In ieder geval gaat het over vinden vs. kwijtraken of verbinden vs. loslaten. Waar in het Westen wordt gesproken over een ‘klik’ die alleen kan worden ervaren, is er in de film aldoor een concrete, fysieke gebeurtenis of voorwerp waardoor de verbinding (zielseenheid) tot stand komt of wordt uitgedrukt en dan laat het tragische lot van zo’n liefde zich eenvoudig voorspellen als een verbinding wordt gevonden met een meisje dat aldoor alles – haar telefoon, haar camera en vooral haar rode pet die hun liefde symboliseert – kwijtraakt. Het voert naar een eindeloze zoektocht naar de pet, zelfs als zij dood is want de verbinding overstijgt elke fysieke grens en dus ook die tussen leven en dood, terwijl de pet in handen blijkt van de schoonmaakster die verleden en heden met elkaar verbindt en zo hun liefde bewaart (in ieder geval zolang ze in Japan is). Of zoiets: de film zet je aan het denken over de betekenis van het verhaal terwijl de film zelf echter behoorlijk saai is met in het eerste deel het contrast en spanning tussen – om in de taal van de film te spreken – de negatieve energie van Sano en de positieve energie van Miyata en in het tweede deel de ontmoeting en ontluikende liefde tussen Sano en Nagi zonder ergens veel dramatische spanning te leveren.

Degelijk in elkaar gezette en goedgespeelde dramafilm over een homostel waarvan één de stabiele, saaie en de ander de impulsieve, flamboyante is en dat zo aldoor een leuk, interessant samen- en tegenspel levert, maar dat tegelijk niet van de gebaande paden treedt: een van de twee is gediagnosticeerd met dementie en de ander zal moeten leren om los te laten.

In de quantummechanica staat superpositie voor het idee (met name bekend door middel van ‘Schrödingers kat’) dat een deeltje in twee posities kan zijn tot de meting de golffunctie ineen doet storten met één positie als gevolg. In een andere interpretatie van de quantummechanica wordt dit ineenstorten ontkend zodat beide uitkomsten even reëel zijn waardoor de werkelijkheid als het ware vertakt in parallele universums met mogelijke interferentie van universums die sterk op elkaar lijken. Dit idee van het multiversum is erg populair in science fiction en bv. de films Everything Everywhere All at Once (2022) alsmede de Spider-verse-films zijn erop gebaseerd (het concept past goed bij het postmodernisme dat een ‘maximalisme’ hanteert tegenover het moderne minimalisme/abstractie).

In deze film wordt het idee – dat ook als zodanig wordt benoemd en waar ook de titel naar verwijst – gebruikt voor een psychologisch drama waarin een typisch millenial-stel zich terugtrekt uit de gejaagde beschaving om in de natuur ‘zichzelf’ (en elkaar) te vinden. Eerlijkheid en isolatie zijn de uitgangspunten van het experiment (ze zijn in het verleden zeker niet eerlijk tegen elkaar en zichzelf geweest zodat ze valse versies van zichzelf hebben gepresenteerd), maar leiden al snel tot conflict, eerst met elkaar en daarna met hun dubbelgangers (de dubbelganger is een veel voorkomend motief van vervreemding in het postmodernisme) die ze er ontdekken: twee parallelle werelden in het multiversum blijken te interfereren waarbij er twee verschillende versies van henzelf samenkomen en zo elkaar letterlijk de spiegel kunnen voorhouden (de film doet ook denken aan Bergmans Persona (1966)). Als typische millenials blijken ze narcistisch en egoïstisch en eigenlijk niet in staat tot een relatie (waarbij de alternatieve versie van hun partner aantrekkelijker lijkt).

De film heeft de vorm van een thriller en dat werkt een tijd goed maar wanneer ze eindelijk doorhebben wat er aan de hand is verliest de film spanning en voert de film op een wat warrige wijze naar de uitkomst om weer naar het ene universum terug te keren. Toch zijn het idee en de uitwerking best aardig.

De documentaire geeft weinig informatie en laat vooral een paar psychiatrische patiënten zien en aan het woord in een soort clubhuis: de insteek is (een beetje zoals Oliver Sacks die hanteert met zijn patiënten met neurologische afwijkingen) dat het niet zozeer om de ziekte en de genezing – we horen dan ook niets over bv. de diagnose van de patiënten (al zullen er zeker schizofrenen bij zitten want sommigen horen stemmen) – maar om de mens en zijn geluk moet gaan zodat de steriele instellingomgeving wordt vermeden en het meer een leefgemeenschap is waar de patiënt voorzover mogelijk kan floreren. Het wil de poëtische kant van de psychiatrische patiënt laten zien en slaagt daar tot op zekere hoogte ook in: men laat de patiënten op allerlei manieren creatief bezig zijn, hetgeen interessante kunst en verhalen oplevert, waarbij het ongetwijfeld de patiënten die graag praten of goed kunnen vertellen voor de camera heeft gebracht zodat je als kijker behalve iets van hun leefwereld op de Adamant ook iets meekrijgt van hun belevingswereld.

Dat is allemaal interessant, al gaat de documentaire tegelijk ook nergens heen qua verhaal maar de boodschap blijkt dan ook meta, namelijk de politieke hulproep dat dit soort menselijke psychiatrische hulp onder druk zou staan.

De film begint ermee dat de hoofdpersoon (Nicholas Cage als ‘The Surfer’) de opbouw van de golf uitlegt aan z’n zoon met als levensboodschap: als de energie explosief breekt waardoor de golf is ontstaan is het de vraag of je er bovenop surft danwel valt en wordt overspoeld. Dat is natuurlijk meteen het thema van deze thriller die – net als sommige films van Tarantino – teruggrijpt naar B-films uit de jaren ’70 maar die je van het eerste moment tot de laatste in je greep houdt en die toch ook diepgang heeft en actueel is.

Zo is het verloop van de film voor het grootste deel dat de ogenschijnlijk succesvolle man die op het punt staat een huis van 1,6 miljoen te kopen alles kwijtraakt: de gemeenschap van lokale surfers accepteert hem niet en neemt alles van hem af in een poging hem te verjagen. Maar de man blijft zijn doel nastreven. Hij lijkt zo op Job van wie alles wordt afgenomen maar die toch blijft geloven. Of misschien is hij in werkelijkheid een mislukkeling – z’n gezin lijkt hij al te zijn verloren en het huis krijgt hij ook niet – die dat weigert te beseffen; misschien is het gewoon een sneue man met een midlife crisis. Misschien is hij een man die nostalgisch zijn verleden wil doen herleven – hij is teruggekeerd naar z’n geboortedorp vol verlangens naar z’n tijd daar die vol magisch momenten zat – en leert hij op de harde manier dat hij een illusie najaagt. Hoe dan ook wordt zijn lijden en aftakeling zo extreem dat het waarlijk psychedelisch wordt en je als kijker net als hemzelf elke grip op de werkelijkheid dreigt te verliezen. Maar de film gaat zeker ook over in- en uitsluiting – een actueel thema – dat wordt verbonden met de primitieve of religieuze notie van initiatierite en een mannelijkheidscultus (met een knipoog naar influencers als Andrew Tate en Jordan Peterson die om met de filmmetafoor te spreken jongemannnen leren op de golven van het leven te surfen in plaats van kopje onder te gaan) waarbij je slechts overwint door middel van lijden en je je – om met Mark Rutte te spreken – moet invechten (maar ook met de vraag of je wel erbij wilt horen als je daarvoor net zo’n hufter moet worden); gelijk Job wordt hij uiteindelijk toch beloond.

Aan het einde is er nog een wending waarmee – nogal letterlijk – wordt teruggekeerd naar de surfmetafoor voor het leven. Ofschoon het type film niet nieuw is en het ook een typische Cage-film is waarin Cage weer helemaal los kan gaan in een extreem doordraaien, is de film zeer sterk uitgewerkt en werd ik als kijker behoorlijk overspoeld door de golf die ook deze film is. Kortom, een film die meesterlijk surft over de golven die vanuit het verleden op het strand van het heden slaan.

Interessante film en als experiment behoorlijk geslaagd. De film volgt een jongeman die een zenuwinstorting krijgt onder druk van het moderne, bureaucratische leven dat even gejaagd als leeg is en de eerste fase deed me wat aan Eraserhead denken. Daarna volgt een wat manische fase waarin voor hem er niets meer toe doet en hij simpelweg doet waar hij zin in heeft, hetgeen hem successen en een euforische roes brengt maar welke psychologische bevrijding niet lang samen kan gaan met fysieke vrijheid omdat de politie hem op de hielen zit. De film weet goed de zenuwinzinking en de roes weer te geven en zelfs invoelbaar te maken waarom de man niet anders kan dan zich bevrijden van de druk van het alledaagse leven zodat de film een geslaagd tijdsdocument is alsmede een intense en in ieder geval een interessante ervaring geeft.

Ik ken het origineel niet maar deze remake beviel me wel: meteen vanaf het begin vond ik de film mooi en sfeervol (ik ben dol op films waarin het altijd regent!) en interessant. Wel wordt het verhaaltje lang uitgesponnen – een beetje te lang met te veel details die er ook niet altijd toe doen – en heb ik er weinig diepgang in kunnen ontdekken maar diepgang is misschien ook niet het wezenskenmerk van het giallo-genre. Ernstiger is misschien dat de film ook weinig spannend of eng is, maar dat wordt gecompenseerd doordat de film zich succesvol ontwikkelt als een drama en een bovennatuurlijke mysterie zodat het aldoor boeiend blijft, wellicht een beetje vergelijkbaar met Hereditary (2018) - MovieMeter.nl waarbij ik het heksenfestijn in deze film (Suspiria) sterker (overtuigender) in beeld vond gebracht. En als artistieke filmhuishorror c.q. bovennatuurlijke thriller misschien ook wel enigszins vergelijkbaar met Mother! (2017) - MovieMeter.nl.

Al met al een leuke film en het heeft de potentie een cultstatus te verwerven, ware het niet dat het origineel de remake in dat opzicht al voor was.

Prima documentaire over Suzie Quatro. We leren dat ze al vroeg haar zinnen had gezet op een carrière als artiest, waardoor ze haar schooltijd oversloeg, en dat ze haar grote successen beleefde op de golven van de glamrockbeweging in begin jaren ’70 terwijl zij en haar band juist wars waren van makeup en andere glitter. Juist haar authenticiteit – gewoon jezelf zijn – maakte haar populair en versterkte haar ruig imago als klein meisje dat als eerste frontvrouw van de band zelf een instrument bespeelde terwijl ze zingt en ruige rock ‘n’ roll speelde waarmee ze veel meisjes inspireerde om serieus een instrument te spelen in een rockband, niet in de laatste plaats Joan Jett. Maar toen Joan Jett haar grote successen boekte, was Suzie moeder geworden en ging ze onder meer in musicals zingen: Suzie heeft sowieso nooit een rock ‘n’ roll-leven van seks en drugs geleid omdat ze zo’n gewoon, authentiek meisje is vol energie en ambities maar zonder pretenties.

Uiteindelijk is de conclusie van de documentaire dat Suzie altijd heeft geleden onder een gat in haar ziel doordat ze op zo’n jonge leeftijd haar zussen, met wie ze eerst in een band zat totdat ze eruit werd gehaald vanwege haar bijzondere charisma, haar ouders, haar vriendinnen en de VS heeft verlaten voor een carrière in Europa (waarbij ze overigens nooit in de VS is doorgebroken), hetgeen haar niet in dank is afgenomen, en de bewondering van fans nooit kunnen goedmaken dat je niet de waardering hebt kunnen krijgen van de mensen om wie je geeft.

Indrukwekkende documentaire die me van het begin tot het einde boeide. De documentaire laat zien hoe Poetin vanaf september 1999 geraffineerd de macht naar zich toe heeft getrokken. Het verbazingwekkende is eigenlijk hoe naïef iedereen – van Jeltsin en Westerse leiders tot de Russische bevolking – is geweest: het idee was dat Rusland na de val van de Muur het pad van de liberale democratie op zou gaan (Fukuyama’s ‘Einde van de geschiedenis’) maar Poetins idee van vooruitgang blijkt een andere. Die is wel democratisch in de zin dat Poetin het belangrijk vindt dat het volk hem steunt en dat hij het Russische volk sterker maakt, maar daarvoor acht hij ook het herstel van vertrouwen in de autoriteit – in hem – wezenlijk waarmee hij Rusland ook terugvoert naar oude dictatoriale tijden waarvoor hij en veel Russen openlijk heimwee voelen. Wat de documentaire niet vertelt is dat daarbij ook belangrijk lijkt dat de Sovjet-Unie na de val van de Muur ontaardde in anarchie en machteloosheid: het land had behoefte aan een ‘sterke man’ om Rusland te redden en dat voelde Poetin goed aan. Daarbij wist Poetin listig boven te drijven in de machtsstrijd die de Russische politiek domineerde. Wat verbaast is dat Poetin eigenlijk heel transparant is over zijn bedoelingen (hij draait mensen geen rad voor de ogen), maar dat hij weet te overtuigen dat hij de man is die orde op zaken kan stellen en dat hij als een schaakspeler elke tegenstander mat zet. Dat maakt de man en deze documentaire zo fascinerend.

De film had meer spanning, variatie of diepgang mogen hebben maar het is toch wel een aardig filmpje dat er goed uitziet en dat een redelijk interessant verhaal vertelt over een vrouw die in het reine moet zien te komen met haar verleden.

Het grootste deel van de film is weinig verrassend en daarom tamelijk saai: we zien het leven van een fitness-mediaster met de bekende elementen zoals er goed uitzien (fitness), succes uitstralen, populariteit (veel volgers) maar ook een jachtig leven, kant-en-klaarmaaltijden, stalkers en eenzaamheid. De film is zelf ook heel beweeglijk en jachtig om zo de ervaring aan de kijker over te brengen. Pas het laatste half uur wordt het interessanter omdat de ontwikkeling met de stalker een onverwachte wending neemt. De film eindigt met een ietwat moralistisch slot waarin de mediaster openlijk uitkomt voor haar eenzaamheid maar waarvan de film natuurlijk al als geheel getuigt.

De film oogt aardig maar mist vaart en diepgang om werkelijk te kunnen boeien. Gelukkig is het geluid goed gedaan waardoor je regelmatig bij de les wordt gehouden door een plotseling hard geluid: de film heeft geen muziek en is vaak stil waarbij elk geweerschot snoeihard klinkt en je uit de stoel doet veren. Alle personages in de film zijn platte karikaturen (hooguit de Aboriginals ontsnappen daaraan) en het verhaal zit vol clichés. De film wil iets zeggen over het onrecht dat de Aboriginals is aangedaan maar voor een geschiedenisles lees ik wel een boek of artikel: daarvoor ga ik niet naar de bioscoop. Maar de film weet wel goed over te brengen dat het Australië van begin 20ste eeuw nog een Wild Westen was waar het officiële rechtsinstituut nog autoriteit mist en de kolonisten de wet bepalen.

Al met al een (zeer) matige film die de hype niet rechtvaardigt. Zie in dat verband ook mijn berichtje hierboven. En dat ik deze film toch ben gaan kijken komt doordat ik eindelijk de Cinevillepas heb aangeschaft zodat ik nu nog vaker naar de film ga en dus ook meer films zoals deze meepak, d.w.z. films waarvoor ik al bij voorbaat te veel twijfels heb om geld voor te willen neertellen…

Mijn verwachtingen waren laag want de vorige film van de regisseur, Take Me Somewhere Nice (Film, 2019), vond ik maar zozo en de kritieken suggereerden dat deze film aan hetzelfde euvel lijdt, namelijk mooie beelden maar geen boeiend verhaal. En alhoewel de films inderdaad vergelijkbaar zijn qua esthetiek, licht absurdisme, snedige one-liners of dialoogjes en zelfs de thematiek van cultuurbotsing, werkte het bij deze film allemaal wel voor me en is ook het verhaal boeiend: de esthetiek is adembenemend (elk shot lijkt opgezet als een schilderij, veelal in een impressionistische of magisch realistische stijl), de oneliners zijn prikkelend (veelal paradoxaal zoals “ook als je er nooit bent geweest kun je er wel vandaan komen” of “als iedereen aan zichzelf denkt, wordt aan iedereen gedacht”) en de thematiek van cultuurbotsing levert een boeiend verhaal omdat de film het kantelpunt toont van de koloniale tijd naar een Indonesische bevolking die in opstand komt (met de onvermijdelijke Heart of Darkness-thematiek dat de kolonisten zogenaamd beschaving brengen maar in werkelijkheid de bevolking barbaars onderdrukken – niet de inheemsen maar de kolonisten zijn de echte beesten – ook al is de mentaliteitsverandering al merkbaar zelfs als die nog vaak in goede bedoelingen blijft steken: Multituli’s Max Havelaar is nota bene al vele decennia oud) en focust op een paar individuen die verscheurd worden doordat ze in beide werelden leven en daardoor in geen van beide wereld echt thuishoren, waardoor het ongewis is hoe het met hen en daarmee met het hele landgoed afloopt want de patriarch heeft alles nagelaten aan het halfbloedkind dat hij bij z’n Indonesische njai (inheemse huishoudster die ook met de meester slaapt) heeft verwekt (en dat wellicht de nieuwe mens is van de toekomst). Het verval van het kolonialisme wordt ook symbolisch fraai weergegeven zoals met de lijkengeur in het koloniale huis na het overlijden van de patriarch; de film heeft misschien geen originele thematiek maar zit vol originele vondsten (zoals de zelfmoord van de matriarch); zelfs de muziek en geluiden die onder de indringende beelden zijn gemonteerd zijn goed gekozen en versterken het dramatische of onheilspellende effect van de film.

De film is aldus een klein Nederlands meesterwerk en ofschoon hij wel geen Oscar zal winnen, is de film een waardige inzender want bijkans on-Nederlands goed.

De film is een soort Forrest Gump maar in plaats van dat een man verschillende personen uit de geschiedenis is, reist nu een jonge vrouw door een paar Amerikaanse subculturen waarbij ze telkens een nieuwe identiteit aanneemt op basis van haar vorige ervaring. En het is een vrouw hetgeen het belangrijkste lijkt: ze gaat met elke man mee naar een nieuwe ervaring maar die mannen blijken alle seksueel gestoord en ze moet daarbij strijd leveren of slim zijn om de controle te houden (al lijkt ze ook een beetje een ‘slet’ al moeten we dat natuurlijk zien als de ontplooiing van haar vrouwelijke seksualiteit die ze niet laat onderdrukken) waarbij ook de subculturen vanuit vrouwelijke perspectief – vanuit de positie van de vrouw die toch altijd vooral haar lichaam is (en de hoofdpersoon is knap) – wordt bekeken. De film geeft denk ik zo kritiek op het patrarchiaat maar ook op de Amerikaanse cultuur als zodanig: er zijn de nodige schietpartijen en er wordt benadrukt dat we onze identiteit ontlenen aan onze bubbel op social media. In het avontuur met de neo-nazi meende ik een verwijzing naar Nabokov’s Lolita te zien (en natuurlijk naar Nabokov’s voorbeeld Edgar Allen Poe) en mogelijk bevat de film meer verwijzingen naar klassiekers die iets zeggen over de Amerikaanse cultuur. Terwijl de subculturen waar ze in terecht wellicht vanuit de leegte van het Amerikaanse leven iets anders dan sport en nieuws hebben gevonden om in te geloven (een beetje zoals Louis Theroux ze graag onderzoekt) maar daardoor ook wat gestoord of radicaal overkomen – waar de film bij aanhaakt door middel van een licht absurdisme van het verhaal vertellen – is de hoofdpersoon net als de gemiddelde Amerikaanse tiener hedonistisch, verveeld en nihilistisch en lijkt ze niets serieus te nemen. Anders dan Louis Theroux heeft ze geen echte belangstelling in de werelden waar ze in terecht komt en lijkt ze gewoon zo verveeld in het gewone leven dat de gemeenschappen waar ze komt tenminste iets van tijdelijke afleiding geven totdat ze zich weer verveelt en vertrekt. Net als de hoofdpersoon mist de film in die zin een richting: de film lijkt te eindigen als de Odyssee maar weer thuis is alles weer hetzelfde en vertrekt ze weer.

De film wil denk ik behalve de hedendaagse Amerikaanse cultuur vooral een sterke, onafhankelijke eigentijdse vrouw tonen die in dat Amerika schijt aan alles en iedereen heeft en die er alleen op uit trekt om simpelweg een beetje van het leven te genieten. De film is zeker niet slecht – het doet eigenlijk niets verkeerd – maar het grijpt je nergens aan: net als de hoofdpersoon blijf je als kijker een beetje leeg en onverzadigd achter.

Niet de eerste en ook niet de beste film over hoe zwaar kinderen het hebben in een functioneel gezin waarbij ze aan zichzelf overgeleverd zijn maar toch een alleraardigste film. De opname in zwart-wit benadrukt dat hun leven geen rozengeur en maneschijn is, maar de film bevat ook momenten van liefde en warmte. Een wat vroege kerstfilm.

De film gaat over de ziekte van deze tijd: narcisme. Zowel de man als de vrouw van het stel in de film zijn volstrekt narcistisch zodat zij het niet kunnen uitstaan als zelfs de eigen partner heel even aandacht krijgt in plaats van zijzelf waarbij dat narcisme ook in de weg staat van eerlijkheid. Met name de vrouw liegt nonstop en gaat tot het uiterste om in het middelpunt van de belangstelling te komen waarvoor zij bereid is om zelfs haar eigen lichaam kapot te maken omdat slachtoffers nu eenmaal veel aandacht krijgen in onze ‘inclusieve’ maatschappij. Er is overigens een naam voor dit verschijnsel: het syndroom van Münchhausen. De vrouw is dan ook echt ziek want mentaal gestoord. Ze is ‘ziek van zichzelf’ en wordt het ook als het uit de hand loopt, maar dan uit zich het narcisme zich slechts in zelfmedelijden als nieuwe vorm van het narcisme en dat ook een maatschappelijke ziekte is in de vorm van de vele hulpgroepen voor slachtoffers.

De film kaart zo uitdrukkelijk narcisme als maatschappelijke ziekte aan maar doet er niet heel veel verrassends mee (hooguit is de film soms wat verwarrend doordat het fantasie en werkelijkheid door elkaar laat lopen). Al met al is het een redelijke maar ook weinig bijzondere maatschappelijke satire die niet het soms briljante niveau haalt van de vergelijkbare films van Östlund.

Deze film is mogelijk de meeste bizarre maar ook meest briljante film ooit gemaakt. Hij gaat over de desintegrerende regisseur Caden die aan alles lijdt en alles verliest en die besluit een toneelstuk te maken die ‘echt’ is om zichzelf te begrijpen hetgeen een eindeloos Droste-effect geeft: een acteur moet hem en z’n leven spelen die dan, omdat hij de regisseur speelt, zelf weer een nieuwe acteur moet aannemen om hem te spelen ad infinitum. Wat ‘echt’ moet zijn verwordt zo tot een eindeloze verval in onechtheid waardoor het proces wel levensecht de desintegratie van de regisseur weergeeft. De film gaat er ook over we eenzaam zijn en de ander niet kennen, maar dat we ook in hetzelfde schuitje zitten waardoor we tegelijk iedereen zijn hetgeen in het stuk vorm krijgt doordat iedereen de ander speelt.

De film gaat ook over kunst die het leven wil uitdrukken maar daarvoor afstand moet nemen van het leven waardoor realisme en fictie evenals kunst en psychose vanzelf samenvallen: Cadens kunst doet dat door het leven uit te vergroten en die van Adele door middel van miniaturen. Uiteindelijk valt het begrijpen van onszelf samen met onze dood; het einde volgt uit het begin, inclusief onze keuzes, en uiteindelijk volgt onze dood uit onze geboorte. Dat we de werkelijkheid niet kunnen (be)grijpen en we alleen maar kunnen scheppen maakt de film ultiem postmodern.

De film is geniaal in zowel z’n idee als de uitwerking (zelfs elke zin die wordt uitgesproken is een juweeltje), maar ook buitengewoon zwaar: de film is zo moeilijk dat je hem bijna niet voor je plezier kijkt. Maar dat is wellicht ook weer het levensechte ervan, want ook het leven zelf is geen pleziertje.

De film oogt realistisch en die werkelijkheid is deprimerend: de film laat de schrijnende paradox zien van de hulpverlening waarbij een kind onhandelbaar is geworden omdat ze zich in haar thuissituatie in de steek gelaten voelt en zich dan hecht aan haar hulpverleners bij wijze van substituutouders die precies omdat zij niet haar ouders zijn haar ook weer in de steek moeten laten en haar zo alleen maar opnieuw traumatiseren. Er lijkt geen ontsnapping mogelijk uit deze vicieuze cirkel en je kunt je levendig voorstellen dat als zo’n meisje niet in een gesloten instelling eindigt ze op straat komt en daar snel een fout vriendje zal krijgen – eindelijk iemand die er altijd voor haar is! – door wie ze aan de drugs en in de prostitutie raakt.

De film heeft aldus een confronterende boodschap en de jonge actrice speelt voortreffelijk. Wel is de film eentonig en langdradig in z’n aaneenschakeling van soortgelijke agressieaanvallen en vluchtpogingen, hoe dramatisch die op zichzelf ook zijn. En waar je een goed einde verwacht of in ieder geval hoopt, nu het met de hulpverlener Micha bijzonder goed lijkt te klikken, neemt de film zelfs niet die wending waardoor de film net zo uitzichtloos eindigt als ie begon.