Opinions

Wie de trailer ziet met Manfred (Mads Mikkelsen) die John Lennon wil worden genoemd weet al dat de film een knipoog is naar de hedendaagse disussie over ‘transgenderisme’ en ander wokisme: kun je zelf bepalen wie of wat je bent? De film begint met een bizar Viking-sprookje waarin het stamhoofd, die iedereen als gelijkwaardig wil zien, bij iedereen de linkerarm laat afhakken omdat z’n zoon z’n linkerarm verloor met – terugkerend naar het waanidee van Manfred – daarop de vraag of de patiënt zich aan de wereld moet aanpassen of dat de wereld zich aan hem moet aanpassen, waarmee de film gelet op het Viking-verhaal meteen een anti-woke-standpunt lijkt in te nemen. Maar de film is zeer rijk: het gaat ook over dat we niet alle kanten van de ander kennen, dat we niet eens onszelf kennen, dat we geen vaste of enkele ideniteit hebben, dat we allemaal wel eens iemand anders willen zijn en dat we kanten van onszelf verbergen voor de ander, dat we allemaal soms de fictie boven de werkelijkheid verkiezen, etc. Maar de film gaat in diezelfde lijn ook over traumaverwerking, dat we allemaal anders zijn, hetgeen in de film aanleiding geeft tot twee verhalen – een over de crimineel die zijn trauma uit in de vorm van agressie (het slachtoffer wordt zelf dader) en een ander over het slachtoffer dat vlucht in psychose en zelfdestructie – die in elkaar geweven zowel een spannende misdaadthriller als een hilarische komedie oplevert (in dat opzicht ligt de film op één lijn met eerdere films van Jensen zoals De Grønne Slagtere). Uiteindelijk is er de ontroering van de broederliefde die het voorbeeld is voor de hele mensheid en de vraag aan het begin beantwoordt: we hoeven niet gelijk te zijn, de wereld hoeft zich niet aan te passen aan de waan van de een maar die hoeft zich ook niet aan te passen aan de wereld. We kunnen elkaar accepteren hoe we zijn met onze gebreken: liefde eist niets.

Thematisch en qua verhaal zit de film aldus goed in elkaar en bovendien is de film topamusement: de film is zeker een van de beste films van het jaar.

Deze film is best vermakelijk en interessant maar uiteindelijk niet interessant genoeg om de drie uur speeltijd te kunnen rechtvaardigen. De film voelt alsof je zelf op bezoek bent bij een Roemeense familie en het realisme daarvan – met al zijn typische familiaire besoignes en ruzies – is interessant en vermakelijk (je komt immers niet elke dag in zo’n omgeving). In feite wordt er drie uur lang alleen maar gebabbeld en gebeurt er niets noemenswaardig: in al de uiteenlopende gesprekken valt de (typisch postmoderne) thematiek op van het probleem van waarheid en authenticiteit: van de discussies over de waarachtigheid van Disney’s versies van traditionele sprookjes en de dorpsroddels tot politiek-ideologische zaken als complottheorieën over 9/11 en het leven onder de communistische dictatuur. De les is dat we – en in Roemenië met zijn corruptie en communistische achtergrond wellicht nog meer dan hier – aldoor liegen en aldoor moeten kiezen welke versies van de werkelijkheid we willen geloven. Een filosofisch interessant en uiteraard ook actueel thema met de huidige hype over ‘fake news’ en ‘alternative facts’, maar ik vond de uitwerking ervan niet heel bijzonder. Er lijkt ook een thematiek in te zitten van wachten, omdat de hele film door iedereen ergens op zit te wachten – op het eten, op de pastoor, op het weggaan van iemand, op dat iemand zijn auto die de weg blokkeert wegzet, etc – maar ik weet niet wat de regisseur daarmee heeft willen zeggen: wellicht dat het leven in die corrupte maatschappij erg leeg c.q. geblokkeerd is en mede daarom ook wordt gevuld met praten en het bedenken van allerlei versies van de werkelijkheid. Ten slotte valt het claustrofobische van de film op: vrijwel de hele tijd zit de kijker met de personages opgesloten in een klein appartement waarmee wellicht ook wordt uitgedrukt dat de corruptie het leven tot een gevangenis maakt. In ieder geval lijkt er een bevrijding te zijn als dan eindelijk kan worden gegeten (en in de film wordt ook door iemand opgemerkt dat het geruzie wel zal ophouden als men heeft gegeten en men geen honger meer heeft).

Kortom, best interessante film maar met drie uur lang slechts eindeloos gebabbel met de camera voortdurend de ene kamer in en de andere kamer uit om een nieuw gesprek te beluisteren en verder geen ontwikkeling of opvallende/duidelijke uitwerking van de thema’s, maakte de film vooral een vermoeiende indruk op me (gelijk een echt familiebezoek, haha).

De film is prachtig (artistiek) geschoten, er wordt sterk geacteerd door de regisseur zelf en het hectische begin is boeiend. Dat had een hele goede film kunnen opleveren, ware het niet dat vanaf het moment dat de psychotische broer van de hoofdpersoon in het ziekenhuis wordt opgenomen de film erg inzakt: er gebeurt weinig interessants meer en de ontvoering van de broer uit het ziekenhuis is zo dom en onbegrijpelijk (de broer is een gevaar voor zichzelf en anderen want duidelijk zo gek als een deur en kreeg in het ziekenhuis wat hij nodig had om in ieder geval in leven te blijven, namelijk medicijnen en onderzoek) dat deze plotwending de film voor mij wat verpestte omdat ik het in die zin niet meer volgde en de film saai en vaag werd (ik begrijp dat de reden van de ontvoering en de film is dat de zorg zorgloos want koud en bureaucratisch is maar zorgverleners zijn nu eenmaal geen familie en familie geen zorgverleners). Het einde is wel weer spectaculair, maar de film in z’n geheel lijdt aan een gebrek aan een goed verhaal: zoals meestal het geval is levert de autobiografie (de werkelijkheid) een onvoldoende interessant verhaal op voor een dramafilm. Hopelijk krijgt de regisseur na dit debuut wel een goed verhaal in handen want hij heeft duidelijk veel in zijn mars.

Toen ik de negatieve berichten over de film las, dacht ik (zoals menigeen): een slechte Scorsese-film, is zoiets überhaupt mogelijk? Welnu, laat ik met het negatieve beginnen. De film is als (verhalende) film erg langdradig en saai. De film gaat over beproevingen maar eerlijk vond ik de film zelf ook wel een beproeving. Menigeen verliet voortijdig de bioscoop tijdens de voorstelling, ik neem aan om die reden plus dat de film het christendom en de kerk positief benadert terwijl het kenmerkend voor de Europeaan is dat hij een diepe aversie tegen de kerk (en in het verlengde soms ook tegen het christendom) heeft. De film komt ook wel een beetje over als een film van en voor christenen.

Ik bleef wel zitten, ook al ben ik een overtuigde atheïst en ben ik nooit een christen geweest maar door mijn filosofiestudie ben ik het christendom wel gaan waarderen als aanjager van de moderniteit en sowieso als fenomenale kracht in de wereldgeschiedenis omdat het christendom in zekere zin boven alle andere religies uitstijgt doordat het een ‘transcendente’ leer vormt. Het overstijgt bewust het aardse en daarmee ook elke cultuur en menselijke wetgeving, waardoor het christendom de mensheid als het ware uit haar baan om de zon heeft geschoten en andere culturen zich er fundamenteel door bedreigd voelen. Zijn waarheid is even universeel als onbereikbaar en zoals de film impliciet laat zien is met name de socialistische utopie de grote seculiere erfgenaam van het christendom: door in elk mens te geloven, door onvoorwaardelijke liefde en vertrouwen in de medemens kunnen we ons egoïsme en wantrouwen overstijgen en een betere wereld scheppen (maar daarmee dus ook de traditionele vernietigen). Voor andere culturen maakt het christelijke voorbeeld van Christus aan het kruis dat het christendom als een slang is waarvan er drie koppen terug groeien als men er één afhouwt: christelijke martelaren vormen het zaad van de kerk. De Japanners in de film zijn dan ook intelligent genoeg te beseffen dat ze de christelijke priesters niet moeten doden maar in een positie moeten brengen waarin ze het christelijk geloof verloochenen.

Dat brengt me tot het positieve van de film. Scorsese zou zelf katholiek zijn en ik denk dat de film moet worden opgevat als zijn persoonlijk christelijk zelfonderzoek: wat is het christelijk geloof eigenlijk? Daar gaat de film over en ik acht de film in dat opzicht geslaagd. Het hoofdthema is het christelijke dilemma of men zijn geloof publiekelijk mag of eigenlijk moet afvallen als men daarmee het leven van anderen kan redden of moet men onvoorwaardelijk voor het martelaarschap – het sterven voor God – kiezen? Wat betekent sterk in je geloof zijn als dat geloof het lijden in de wereld vergroot (waarmee ik het – mijns inziens juiste – antwoord van de film al verklap)? Anders dan andere religies, inclusief de Japanse uitwerking van het christendom, is het christendom geen leer van dogmatisch of ritualistisch handelen maar van geloof en liefde.

Het is opmerkelijk dat Scorsese de vervolging van christenen in het 17de eeuwse Japan tot het decor voor zijn christelijke meditatie kiest. Maar de elementen en de thema’s zijn evengoed universeel: de vervolging herinnert ons aan de vervolging van de eerste christenen in het Romeinse Rijk maar ook aan hoe in onze tijd Islamitische Staat in Syrië en Irak christenen martelt en vervolgt. De film kent ook een mooie gelaagdheid, zoals in de titel ‘Silence’: de film gaat erover hoe God zwijgt (zelfs toen zijn eigen zoon aan het kruis hing) en zijn gemeenschap in de steek laat in tijden van vervolging en lijden waardoor men aan het geloof kan gaan twijfelen, maar de stilte – als het transcendente dat de wereld overstijgt – is ook de plek waar men God juist kan vinden en waar God zogezegd juist luid spreekt.

Kortom, de film is een goede en mooie christelijke, welhaast theologische, meditatie, maar als film is hij bijna mislukt in zijn gebrek aan een boeiend verhaal. Als je niet geïnteresseerd bent in het christendom of de thema’s die ik hier heb benoemd, dan kun je beter thuis blijven.

De documentaire is prachtig: de beelden zijn schilderachtig en wat het toont is fascinerend wat ook ermee te maken heeft dat de documentaire geen voice-over heeft die uitleg geeft zodat het soms even duurt voordat je begrijpt wat je ziet. De afwisseling van beelden houdt het ook interessant waarbij zo’n beetje alle aspecten van het leven in en rond de Waddenzee wordt getoond, van de uitgestrekte desolate, eenzame vlakten tot het hechte gemeenschapsleven in de dorpjes.

De film is een romantische komedie maar voelt meer als American Beauty en Thunder Road en is net als die films een klassieker in zijn snedige maatschappijkritiek en knetterende interactie tussen de personages die tegelijk zowel hilarisch als intens verdrietig is. Helaas zakt de film in de tweede helft wat in waarbij het niet meer zo knettert en de film wat ongeloofwaardig en cliché wordt maar evengoed blijft de film onvergetelijk.

De film heeft me bijzonder aangegrepen. Het is zo’n film die nergens over lijkt te gaan en waarbij je in het begin denkt ‘waar zit ik in hemelsnaam naar te kijken?’, maar gaandeweg word je de film in gezogen en uiteindelijk zit je zelfs de hele aftiteling nog in een roes af te kijken. De film gaat in wezen over een oude man die nog traditioneel leeft en die dus zelf nog uit wat hij vindt maakt wat hij nodig heeft (terwijl wij als modernen alles in de winkel kopen en geen idee meer hebben waar alles vandaan komt) en daarmee nog in de natuur maar zo ook afhankelijk van (de grillen van) de natuur leeft - 'de natuur geeft en neemt'.

Hierboven wordt gesproken van een politiek drama, maar dat zie ik niet zo: de militairen zie ik meer als de aanwezigheid van de naderende moderne wereld (in dat opzicht zit de man ook figuurlijk op ‘een eiland’) en laten het karakter van de oude man zien hetgeen het einde ontroerender maakt. Ook zie ik geen ‘coming-of-age’-aspect: het meisje is gewoon een meisje en benadrukt voor mij in de film het belang van familie voor het traditionele leven. De oude man geeft ook zijn traditioneel leven, dat zo dicht bij de natuur zit, door aan zijn (klein)dochter opdat de traditie bewaard blijft. Als kijker kon ik niet anders dan me vaak af te vragen hoe het met het meisje zal vergaan: zal ze de traditie, die ze nog leert, kunnen bewaren of zal zij niet meer aan de moderne wereld kunnen ontsnappen? Ze lijkt gedoemd tot gespletenheid.

Overigens, over de opkomst van de moderniteit en dus het verlies van binding aan – wat de nazi’s noemden – ‘Blut und Boden’, ben ik momenteel een groot stuk aan het schrijven: Geband van Joop: Tegen de linkse geschiedvervalsing (met een filosofie van het antisemitisme) - gebandvanjoop.blogspot.nl. Misschien dat dat hielp om de film boeiend te vinden, maar sowieso is de film ‘verpletterend’ in zijn ongekende rust en stilte: de film stelt je bijna in staat om zelfs als moderne mens even weer contact te maken met de natuur waarvan we zo vervreemd zijn geraakt, hetgeen bijna een mystieke ervaring geeft. De film maakte aldus diepe indruk op me; het is beslist één van de mooiste films van het jaar.

De film is slecht ontvangen door de pers in Nederland maar die neemt alles te serieus: de film is gewoon leuk en verder moet je er niet te veel over nadenken. In de eerste plaats is Anna Kenderick leuk. En als ze niet leuk is, dan speelt ze wel overtuigend een leuke vrouw in deze film. En daar bovenop is het verhaal – een klassieke thriller rondom een verdwijning en familiegeheimen – ook nog leuk, zit het goed in elkaar en weet het de spanning erin te houden, hoe ongeloofwaardig sommige wendingen ook zijn. Wat wil je nog meer voor een leuk avondje film? Een kleine 7.

Een wat lastig te beoordelen film omdat het een onevenwichtige mix is van realisme en drama. De film wil duidelijk vertellen hoe gevaarlijk de Mexicaanse grensstreek met de VS is waar veel vluchtelingen verdwijnen en hun moeders radeloos achterblijven (een beetje als de Argentijnse dwaze moeders), welk documentairachtig thema echter als realistisch drama wordt gespeeld en ofschoon alles wat er wordt gespeeld gebeurd had kunnen zijn en misschien ook wel is gebeurd is de impact niet heel groot omdat het een speelfilm en geen documentaire betreft. Dat maakt de film slechts bij vlagen boeiend, namelijk wanneer er even wat dreiging en dus spanning in komt. Maar helemaal aan het einde van de film komt er een verrassende wending en is er opeens toch nog heel veel spanning en drama die de film voor mij dan toch nog redt.

Een oude film en dan ook nog een musical: dat klinkt saai en belegen, maar wat kan een mens er naast zitten! De film zit tjokvol passie, plezier en energie (wat zat er godsnaam in het eten vroeger dat de mensen toen zo veel energie hadden?), is elke minuut zinderend, sprankelend en creatief en elke danspasje maakt Michael Jackson tot een amateur zodat de choreografie zelfs voor mij als notoire dans/ballethater een lust voor het oog is. De film is zelfs gewoon hartstikke sexy!

Het verhaal is lekker meta (een film over een film die ook nog eens over film gaat en laat zien dat in de film zelfs de acteur nep kan zijn c.q. gespeeld kan worden door een ander), de dialogen en de humor leuk en gevat en zelfs de liedjes zijn leuk.

Kortom, 103 minuten non stop top-entertainment!

Van oudsher is muziek opgevat als een magische kracht die de mens in harmonie (of juist disharmonie) met de kosmos of de goden brengt; het christendom (en meer nog de islam) vatten muziek als de uitdrukking van het onmiddellijk zintuiglijk-erotische op als de demonische tegemmacht van het gereflecteerde Woord. Kortom, muziek brengt de luisteraar in een roes en die is hemels maar verschaft ook een ingang voor de duivel. Ogenschijnlijk gebaseerd op een Faust-legende omtrent blues-genie Robert Johnson – die een pact met de duivel zou hebben gesloten om in één keer van amateur te veranderen in de beste blues-muzikant aller tijden die met z’n muziek nu al bijna een eeuw de luisteraar betovert – geeft de film meteen z’n idee prijs: muziek kan de barrière tussen leven en dood doorbreken en zo niet alleen geesten uit het verleden en toekomst oproepen maar ook de duivel binnenlaten. Wat volgt is echter een van de meest stompzinnige films die ik heb gezien waarin het jonge bluesgenie op een feest vampiers in de vorm van zombies aantrekt. Veel meer is er niet over de film te zeggen – de film duurt ook veel te lang – en wil ik er ook niet over zeggen omdat de film volstrekt onzinnig is en gevuld met louter banaliteit: net als de meeste andere zombiefilms lijkt het wel alsof je zelf hersenloos moet zijn om een film over hersenloze mensen te kunnen maken of waarderen.

Misschien is het onzinnige en banale de ‘lol’ ervan voor sommigen (niet voor mij) en misschien beogen de makers toch iets zinnigs of verheffends te zeggen: de film is namelijk ook een tijdsbeeld van het racisme in het zuiden van de VS in de jaren ’30. Dat is een weinig origineel thema – het slavernijverleden is het trauma en dus obessie van de Amerikanen – en is nog minder fijnzinnig uitgewerkt: elke blanke in de film is een duivel, zelfs als het geen vampier is. Als we meegaan in de metafoor suggereert de film ook dat je als zwarte in die tijd misschien maar beter kunt doodgaan c.q. vampier kunt worden bij wijze van integratie: in de dood zijn we allen – blank en zwart – gelijk en als blanken als vampieren de zwarten uitzuigen (niet in de laatste plaats muzikaal: cultural appropiation) dan kun je als zwarte ook maar beter een vampier worden. Maar uiteindelijk verdrinkt elke betekenis die je kunt bedenken in de zee van onzin die de film is.

De film heeft een vergelijkbare thematiek als Crazy Rich Asians (2018) - MovieMeter.nl, die ook in de bioscopen draait, maar is een stuk beter. In vergelijking met die film wordt het verhaal van deze film veel simpeler verteld, dus zonder allerlei subplots, maar is daardoor effectiever en het is tegelijk rijker. Ook hier wordt een rijke Aziaat (ditmaal uit India waarbij we overigens niets zien van die rijkdom) die in de VS heeft gewoond en dus moderne ideeën heeft opgedaan verliefd op een vrouw van lage afkomst, in kwestie op zijn bediende, maar wellicht anders dan in het Westen is dat een onmogelijke liefde in India. Net als in Crazy Rich Asians (2018) - MovieMeter.nl is het probleem niet eens zozeer het klassenverschil rijk vs. arm maar een standenverschil en een verschil tussen stad en platteland, tussen modern en traditioneel. Wellicht speelt er een kastenverschil, al komt dat niet ter sprake in de film; wat wel duidelijk is is dat een bediende minderwaardig aan de meester is, al behoudt de bediende zijn waardigheid en gaat het er meer om dat het twee verschillende werelden zijn die niet mogen mixen. ‘Men’ en dan – net als in Crazy Rich Asians (2018) - MovieMeter.nl – met name de moeder van de rijke man zal niet accepteren dat hij trouwt met een meisje van lage komaf en ook hier beschermt het meisje de man voor verstoting door de relatie af te wijzen. Tegelijkertijd zit het grootste probleem wellicht bij de familie van de bediende: die zal bij een relatie menen dat hij haar seksueel gebruikt en zo haar eer schendt en de film suggereert ook dat omdat zij een weduwe is zij wordt geacht te zijn gestorven met haar echtgenoot zodat zij niet kan hertrouwen.

De film is lief en warm, zoals je van een romantische film verwacht, zonder romantisch in de negatieve zin van sentimenteel te zijn. Het einde is ook niet helemaal wat je verwacht van een romantische film. De film lijkt een realistische kijk in huidig India te geven waar moderne en traditionele waarden botsen.

Een volle drie-en-een-halve ster.

Prima documentaire (of gesprek) waarin Sophie Dros erin slaagt de geest van Simone de Beauvoirs Le Deuxième Sexe te vangen door vooral naar voren te brengen hoe het is om vrouw te zijn – van menstruatie tot de angst voor mannen – en de verantwoordelijkheid ook bij de vrouw zelf te leggen om haar positie te verbeteren.

De film speelt zich af in het Wilde Westen in 1851 dat echter niet meer alleen maar wild is want de beschaving rukt op, hetgeen onder meer wordt geïllustreerd met de nieuwe gewoonte om je tanden te poetsen. De twee broers Charlie en Eli Sisters, de protagonisten van de film, zijn huurmoordenaars en dus afkomstig uit het oude, ‘echte’ Wilde Westen waar het leven draait om geweld en materieel hebzucht. Maar ook voor hen blijkt de vooruitgang onvermijdelijk: niet alleen doordat ook zij leren tandenpoetsen maar ook omdat ze in aanraking komen met Warm die staat voor de beschaving en die zelfs een nieuwe maatschappij wil bouwen op basis van respect en idealisme in plaats van geweld en hebzucht. Verandering is het thema van de film.

De film maakt vooral in eerste instantie een bevreemdende indruk doordat Eli – uiteindelijk de echte held van de film – een ‘sneeuwvlokje’ is zoals dat tegenwoordig wordt genoemd: hij praat als een typische 21ste eeuwse millenial en de film is vanwege hem voor een groot deel gevuld met postmodern leutergesprekjes over taalgebruik, gekwetste gevoelens, de verwerking van jeugdtrauma’s, etc. Op allerlei manieren worden hedendaagse thema's als politieke correctheid en genderneutraliteit (onder meer de naam van de broers c.q. film verwijst daarnaar) in het 19de eeuwse Wilde Westen gelegd. Dat past natuurlijk helemaal niet bij stoere cowboys/huurmoordenaars in de 19de eeuw; het heeft wel een licht komisch effect maar ik geloof dat het ook een serieuze bedoeling heeft, al weet ik niet of de film in die zin beoogt mee te geven dat onder het stoere gedrag van cowboys in het Wilde Westen ook overgevoelige jongens zaten die leden aan trauma's en alleen maar hard deden omdat ze een moeilijke jeugd hebben gehad, of dat omgekeerd de overgevoelige millenials de echte helden van onze tijd zijn die de vooruitgang belichamen.

Misschien klinkt dit allemaal - neerkomend op een western met 'softe' cowboys - wel interessant maar ikzelf vond deze vreemde mix niet goed werken omdat de verschillende aspecten elkaar meer in de weg zitten dan dat ze elkaar aanvullen: de film is best om aan te zien, maar als western vond ik ‘m niet serieus en geloofwaardig genoeg, als komedie vond ik ‘m niet grappig genoeg, als politieke boodschap vond ik ‘m niet overtuigend genoeg en als film vond ik het verhaal niet spannend genoeg.

Voordat ik iets over de documentaire zeg, geef ik kort een geschiedenisje van de elektronische muziek, waarbij ik ook elementen van de documentaire integreer, omdat de documentaire geen acht slaat op een bepaalde ontwikkeling die er naar mijn idee wel is en voor mij betekenisvol is. Ik ben opgegroeid in de jaren ’80 toen in de populaire muziek gitaarrock heel bewust en revolutionair werd vervangen door synthipop. Ik vond de synthesizer een vreselijk geluid voortbrengen: kil, klinisch, plastic, zielloos. Het paste bij het nieuwe materialisme zoals Madonna die bezong: “You know that we are living in a material world. And I am a material girl” maar ik miste de hartstocht van de rock and roll. Later ontdekte ik echter dat elektronische muziek al veel ouder was en voorheen een heel ander geluid en bedoeling had.

Modernisten hadden altijd al gedroomd over en gewerkt aan machines die autonoom muziek maken en omgekeerd aan muziek die het moderne, industriële en geëlektrificeerde leven verklankt (een bekend voorbeeld van dat laatste is Rhapsody in Blue uit 1924 van Gerschwin). Reeds in 1907 verscheen het invloedrijke essay Sketch of a New Esthetic of Music waarin Ferruccio Busoni de muziek van de toekomst beschreef en in 1913 het eveneens zeer invloedrijke L'arte dei Rumori (The Art of Noises) van de futurist Luigi Russolo. Beiden beschreven hun droom van elektronische muziek die niet alleen past bij het huidige machinale tijdperk waarin we aldoor zijn omringd door lawaai en machines maar die ook totaal vrij zal zijn – niet gebonden aan de klassieke noten of harmonieën zoals het gebruik van microtonaliteit dus tonen tussen de ons bekende noten – en die het volstrekt ongehoorde hoorbaar zal maken, resulterend in een geheel nieuwe esthetiek. In die tijd werden al de eerste apparaten gebouwd die elektronische geluiden produceerden – radiocommunicatie berust op een vergelijkbare techniek zodat de opkomst van elektronische oscillatoren die geluidssignalen produceren (in de basis sinusgolven, blokgolven, pulsen en ‘white noise’) en de transistorradio min of meer gelijk op gaan – en zeker sinds de jaren ’40 en ’50 stortte elke zichzelf respecterende componist zich op de nieuwe mogelijkheden van elektronisch voortgebrachte en/of gemanipuleerde geluiden. Ter onderscheid van musique concrète, die met name natuurlijke geluiden elektronisch opneemt (tape recorder) en manipuleert door te versnellen, te vertragen en te verknippen, resulterend in geluidscollages en de kunst van de montage, en in de jaren ’40 door Pierre Schaeffer was ontwikkeld, ontwikkelt Karlheinz Stockhausen in de jaren ’50 elektronische Musik die (grotendeels) puur elektronisch is gegenereerd (zijn Gesang der Jünglinge uit 1955-56 gebruikt microtonaliteit en vermengt sinusgolven, pulsen en gefilterd white noise met de musique concrète van een gemanipuleerde jongensstem). In 1958 presenteerde Philips een multimedashow om de technologische innovatie te tonen bij wijze van “een nieuwe kunst met schier onbegrensde mogelijkheden” waarin Edgar Varèse’s Poème électronique uit 425 luidsprekers klonk.

Nog afgezien van de magie dat elektronische circuits autonoom geluidssignalen kunnen voortbrengen, klinkt voor mij die prille elektronische muziek (of ‘noise’) nog net zo opwindend, fantastisch, unheimisch en onwerelds als Busoni en Russolo het hadden bedoeld; de psychedelische revolutie van de jaren ’50 en ’60 heeft in wezen dezelfde magie van het openen van een nieuwe wereld voorbij het voorstelbare. Het is avantgarde pur sang; het werd ook de passende muzikale expressie bij het surrealisme dat na WO II bloeide en dat niets minder dan een totale revolutie – een geheel nieuwe wereld en geheel nieuwe ervaring – nastreefde. Met muziek zoals wij die kennen heeft het dan ook niets meer te maken of zoals in de documentaire wordt gezegd: je hebt niet te maken met noten of harmonieën maar met pure energie. Omdat het tegelijk zo machinaal klinkt en omdat deze elektronische geluiden in de natuurlijke wereld niet worden gehoord, klinkt het uiterst futuristisch en zelfs anno nu als pure science fiction.

De psychedelische revolutie stuwde het experiment met elektronische muziek als haar auditieve dimensie op waarbij de stilte van de Koude Oorlog en de dreiging van de atoombom een urgentie gaf aan pogingen tot openheid en nieuwe vormen van dialoog. Maar ze droeg ook bij aan de omslag van modernisme naar postmodernisme: eigen aan elektronische muziek is immers dat de elektronische circuits zelf geluiden produceren en dat die geluiden een ‘noise’ vormen die het gewone publiek niet als muziek opvat zodat de kunst ervan niet zozeer bij de maker ligt maar bij de luisteraar die aandachtig moet luisteren en zich moet onderdompelen in de nieuwe geluidservaring. Waar de musique concrète de nadruk al verschoof van het scheppen naar het slechts monteren van het aangetroffene, verschoof de elektronische muziek de aandacht nog verder naar het luisteren naar de innerlijke structuur van een toon om daar een nieuwe ruimte te ontdekken en je geest te verruimen (“deep listening”). De populariteit ervan in de jaren ’60 bracht het niet alleen in de populaire muziek (pop of rock zoals The Beatles en Frank Zappa die ermee gingen experimenteren en waarbij ook veelvuldig de wat zweverig klinkende Mellotron als voorloper van de sampler werd gebruikt) maar gaf het ook een gerichtheid op meditatie en trance waardoor het een bewust monotoon, repeterend (met gebruik van loops) dus minimalistisch karakter kreeg waarbij bv. een geluidsgolf langzaam verandert (met uiteindelijk de rave/trance/techno-muziek van de jaren ’80 door er even monotone beats onder te zetten om je in trance te kunnen dansen).

Al vanaf het begin was het populaire gebruik van elektronica, zoals de Theremin – genoemd naar z’n uitvinder Leon Theremin – uit 1920, echter om er traditionele muziek mee te spelen terwijl serieuze componisten experimenteerden met de nieuwe mogelijkheden ervan hetgeen veel interessanter is. Ik vind het daarom betreurenswaardig dat dat experiment lijkt te stoppen in de jaren ’60, althans het populaire gebruik dominant werd: sinds de jaren ‘60 werd de verdere ontwikkeling van elektronische muziek in wezen een contrarevolutie waarbij de elektronica niet meer wordt gebruikt om “bizarre tonen” en een geheel nieuw soort muziek te produceren maar om traditionele muziek te “hercontextualiseren” zoals bij de elektronische uitvoering van werken van Bachs door Wendy Carlos in 1968 waarvan meer dan een miljoen exemplaren werd verkocht. De synthesizer zou later ook vooral populair worden als het instrument waarmee je een heel orkest in je keyboard hebt omdat de synthesizer alle klassieke instrumenten kan imiteren (maar dan met een inferieur en klinisch geluid) dan wel dingen kan doen die traditionele instrumenten niet kunnen doen terwijl het wel klinkt als traditionele instrumenten in plaats van dat het juist totaal anders klinkt dan de niet-elektronische traditionele instrumenten. In plaats van dat elektronica een muzikale revolutie veroorzaakte werd het geïntegreerd in de traditionele (pop)muziek. Min of meer parallel aan de synthesizer kwam de computermuziek op waarbij aanvankelijk kaarten met ponsgaten – men vergelijke de draaiorgel – aan de computer werd gevoerd en later software werd ontwikkeld waarmee iedereen op de computer kan componeren hetgeen de transformatie van muzikale revolutie naar democratische revolutie bevestigt: elektronische muziek maakt het maken van muziek voor iedereen toegankelijk – in het kielzog van de DIY-revolutie zoals de punk – zonder perse de muziek zelf te veranderen.

De documentaire vertelt ook een geschiedenis van de elektronische muziek maar dan met name door een aantal vrouwen te belichten die er iets aan hebben bijgedragen zonder veel structuur te geven aan het verhaal van de ontwikkeling van elektronische muziek als zodanig. De documentaire begint min of meer met de verder niet onderbouwde stelling dat vanaf het begin vrouwen, die in de nieuwe muziek geïnteresseerd waren, zich gretig toelegden op de elektronische muziek omdat ze die op eigen houtje konden componeren en uitvoeren dus zonder de bijna onoverwinbare drempels over te moeten in de door mannen gedomineerde conventionele muziekwereld. Ietwat in tegenspraak hiermee zou echter ook de elektronische muziekwereld door mannen gedomineerd worden waardoor vrouwen ten onrechte het idee kunnen hebben dat zij niet in staat zijn elektronische muziek te maken om welke reden de documentaire is gemaakt: door deze “onbekende helden” te eren, kunnen vrouwen zien dat andere vrouwen hen als pioniers voorgingen en zij zelfverzekerder zouden moeten zijn.

Wat de muziek zelf betreft lijken mannen en vrouwen niet verschillend: ook deze vrouwen waren van kinds af aan gefascineerd door bv. de white noise op de radio als je tussen stations wisselt en de sirenes die in de grote stad klinken (wat dat laatste betreft merk ik op dat de glissando van de klarinet waarmee Rhapsody in Blue begint een sirene imiteert en dat Edgar Varèse al vanaf z’n compositie Ameriques (1920-21) vaak echte sirenes laat klinken in z’n werken). Reeds omdat muzikanten bang waren hun werk te verliezen door het automatische karakter van elektronische muziek, mocht hun werk eigenlijk geen muziek heten maar bv. “electronic tonalities” of “radiophonic effects” die als soundtrack werd gebruikt bij speelfilms (bv. Forbidden Planet uit 1956), television plays of reclamespotjes vanwege de vreemde geluidseffecten. Behalve dat elektronische muziek een ietsje geëmancipeerder project was omdat het vrouwen de kans gaf mee te doen, is de aard ervan wellicht ook meer vrouwelijk dan mannelijk omdat de nadruk – heel postmodern – meer op het luisteren of het geluid zichzelf laten evolueren (zoals bij feedback) dan op het maken of bewust scheppen is komen te liggen. In de woorden van Laura Spiegel in de documentaire: we wilden niet zozeer een revolutie als wel dat muziek weer in contact met zichzelf zou komen. Wat dat betreft is de feministische boodschap van de documentaire – dat elektronische muziek vrouwen, die altijd hebben moeten zwijgen, de mogelijkheid gaf de stilte te doorbreken – ook wat paradoxaal omdat de elektronische revolutie tegelijk ook een antirevolutie van leren luisteren dus zwijgen werd.

De zoveelste film over een puberleven dat om skaten draait. Er zit geen enkele drama in de film, anders dan het drama dat elke puber beleeft in z’n zoektocht naar volwassenheid. Dat maakt de film enerzijds geloofwaardig maar anderzijds ook saai.

Deze film laat zien dat je met minimale middelen – alles speelt zich af in een alarmcentrale waarbij je de hele tijd slechts naar een bellende man kijkt (wat dat betreft is in vergelijking zelfs The Place (2017) - MovieMeter.nl rijk aan variatie in beeld) – een superspannende thriller kunt maken. Alleen het middendeel voelt even wat minder want lijkt niet zo geloofwaardig (waarom gaat die man z’n boekje te boeken en proberen de zaak vanuit de alarmcentrale op te lossen waarbij je al aanvoelt dat dat niet goed kan gaan?) maar we leren dat die impulsiviteit c.q. intolerantie jegens onrecht (met een mooie analogie met de pijnlijke slangen in de baby) precies het probleem van de man is zodat het met terugwerkende kracht wel geloofwaardig wordt. De film speelt op overtuigende wijze met goed vs. kwaad, met name hoe we ons kunnen vergissen wie goed en wie kwaad doet met betrekking tot zowel onszelf als tot anderen en hetgeen wordt uitgewerkt zowel qua de op te lossen misdaad als qua Asger zelf. Asger voelt een noodzaak de held te willen spelen, maar is de anti-held (hetgeen in onze moderne tijd met regels en procedures in plaats van helden ook niet anders kan: zie De Held). Het verhaal zit daarmee ook goed in elkaar.

Tussen vier en vier-en-halve ster.

Een prachtige film. Zoals door vele recensenten opgemerkt is het in feite een hedendaagse Charles Dickens-verhaal dat zich in het moderne, globaliserende India afspeelt in plaats van het Victoriaanse Engeland.

De film viel me erg tegen. Als je al iets van de film weet – en dat is bijna onvermijdelijk want de film is een hype – dan weet je dat de film gaat over misstanden in een door nonnen gerund tehuis voor gevallen vrouwen en dat Cillian Murphy een held speelt. Helaas is dat precies wat de film biedt en niets meer: de misstanden blijven vaag en Murphy redt één gestraft meisje (van wie we niet weten waarvoor ze werd gestaft). In feite begint daarmee het verhaal want de film maakt duidelijk dat Murphy daarmee zijn leven en dat van z’n dichters ruïneert, zodat je een heroïsch gevecht verwacht tussen Murphy en de nonnen, maar met het meenemen van het meisje eindigt abrupt het verhaal voordat het zelfs maar begonnen is. De film heeft wel enige sfeer maar de beoogde kerstsfeer en/of Dickenssfeer – de film verwijst uitdrukkelijk naar zowel kerst als Dickens – komen niet echt uit de verf.

Deze documentaire vertelt geen verhaal maar nodigt ons uit om gewoon te kijken naar het leven op en rond de snelwegen van Nederland (er is geen voice over anders dan af en toe die van iemand die rondom de snelweg werkt en die dan iets over zijn werk vertelt). Je zou kunnen zeggen dat de snelweg hier zijn eigen verhaal vertelt hetgeen een ander soort luisteren vergt dan we gewend zijn. Dat is een interessant uitgangspunt maar veel gebeurt er niet (zelfs in een Tarkovsky-film gebeurt meer, haha) en er ontstaat ook geen meditatieve dimensie of rust. De beelden zijn bovenal vertrouwd omdat we er zelf vaak langs rijden en echt tot nadenken stemmen doet de documentaire niet: nergens wordt het echt bijzonder of boeiend. De film lijkt ook geen duidelijke boodschap te hebben, al is het geschetste beeld wel overwegend somber: we zien vooral de eeuwige regen, het grauwe beton, de files, de rommel naast de snelweg, het lawaai, de uitbuiting van Oost-Europese arbeiders, etc. Er blijkt veel lelijkheid op en rond de snelweg, maar schoonheid lijkt me ook niet het doel van wegenbouwers. Een mager zesje.

Elke film van Bong Joon Ho lijkt een wat flauwe satire op het kapitalisme c.q. de klassenstrijd en de gehypete film Parasite vond ik overschat dus ik had geen hoge verwachtingen van Snowpiercer. Ook deze film gaat immers over de klassenstrijd – waarbij Tilda Swinton de komische rol mag spelen – die ditmaal is gesitueerd in een trein waarin de eersteklaspassagiers, tweedeklaspassagiers en de zwartrijders de drie klassen vormen als enige overlevenden na een mislukt experiment om de opwarming te stoppen waardoor al het leven buiten de trein is gestorven. De film doet er ook niet geheimzinnig over dat deze minimaatschappij in de trein een metafoor is voor de maatschappij in het groot op Aarde. Wat het interessant maakt is de uitdrukkelijk religieuze dimensie: de eigenaar van de trein is God die de eeuwige machine (locomotief) en het leven in de trein zorgvuldig beheert om het evenwicht te behouden waardoor de situatie duurzaam is en in welke situatie alles en iedereen zijn juiste positie moet behouden (op Aarde heeft de mens dat verzuimd waardoor de klimaatcatastrofe is ontstaan), de slaven achter in de trein die de orde willen omverwerpen zijn de revolutionairen met iets van Jezus’ zelfopoffering voor het hogere doel (maar die ook Hobbes’ natuurtoestand van een oorlog van allen tegen allen riskeren) en de drugsgebruikers die naar buiten kijken als naar een mogelijk nieuw leven in het hiernamaals. Het zijn zo drie manieren om te streven naar redding.

Maar de film ziet er ook mooi uit – de ellende bij de mensen achterin zo grauw als de barakken in een concentratiekamp en de luxe bij de welgestelden even paradijselijk als decadent – en is opgezet als een spannende thriller waar de revolutionairen van achterin de trein naar de voorkant moeten zien te komen en zit vol rauwe actie. De film weet z’n 127 minuten te boeien en te amuseren waarbij de allegorie interessant is om over na te denken waarbij de plotwendingen aan het eind zowel het plot als de thematiek naar een hoger plan tillen. Kortom, het is een goede film met een goed evenwicht tussen amusement en inhoud.

De film lijkt over een ‘moetje’ te gaan (welk fenomeen wij kennen van vroeger maar in Marokko nog actueel is) maar heeft een twist c.q. diepere laag waardoor de film uiteindelijk meer over verstandshuwelijken blijkt te gaan. Het verhaal is simpel maar wordt goed verteld. Zeker de eerste helft van de film – de dreiging van strafvervolging als je als ongehuwd meisje een baby krijgt – vond ik best spannend; de tweede helft daagt meer het verstand uit wanneer blijkt dat Sofia voor iedereen de beste keuze heeft gemaakt.

Het verhaal van de film lijkt wel wat op dat van Stalker (1979) - MovieMeter.nl: we reizen naar een mysterieus oord waar vreemde dingen gebeuren waarbij de clue is dat het oord ons slechts een spiegel voorhoudt zodat we onszelf en de waarheid kunnen ontdekken. Het doet denken aan Heisenbergs uitspraak dat de mens alleen maar zichzelf tegenkomt in zijn onderzoek naar de natuur. Bij deze film blijkt de ruimtevaart ons dan ook niet naar groene mannetjes à al Alien (1979) - MovieMeter.nl te sturen maar ons te confronteren met ons Faustisch verlangen naar kennis en onsterfelijkheid en in verband daarmee naar wat ons tot mens maakt. Vervreemden we ons niet van onszelf door kennis na te jagen tegen alle kosten (en moet wetenschap moreel zijn om geldige kennis op te leveren)? En is een neutrinokopie van een mens ook een mens of vereist menselijkheid atomen en herinneringen? En als we van iemand houden, houden we dan van die persoon zelf of van ons beeld van die persoon: kunnen we een ander of zelfs onszelf wel kennen? De boodschap van de film lijkt te zijn dat de mens niet het begrip of de ruimte maar de medemens c.q. liefde nodig heeft; onsterfelijkheid bereiken we door de grote levensvragen te stellen wanneer we in feite niet meer leven (dat doet denken aan Plato’s opvatting van filosofie als voorbereiding op de dood).

Hoe dan ook, de film is traag en lang(dradig) en is soms moeilijk te volgen, zoals we gewend zijn bij Tarkovsky, maar de film stelt interessante filosofische vragen en net als Stalker heeft de film vanaf het begin een zekere spanning en mysterieuze sfeer die de aandacht vasthoudt. In ieder geval lijken filmmakers nog steeds inspiratie bij deze film te halen want bv. Annihilation (2018) - MovieMeter.nl en Ad Astra (2019) - MovieMeter.nl lijken schatplichtig aan deze film. Toch vond ik Stalker indrukwekkender.

Nog even mijn minirecensie van de film:

Deze film zou door sommigen worden beschouwd als de beste komedie aller tijden, maar ik vond de humor spaarzaam en wat flauw. De term ‘komedie’ moet denk ik meer opgevat worden als ‘lichtvoetig’, al heeft de film zeker ook serieuze en kritische ondertonen zoals over gender-issues en de opkomst van de maffia als gevolg van de drooglegging. Dat de film opvallend luchtig doet over homoseksualiteit was in die tijd misschien grappig; in onze ogen is de film vooral erg progressief in z’n volledige acceptatie van homoseksualiteit. Ik denk echter dat die homoseksualiteit niet de kern van de film vormt maar slechts een vorm van rollenspel is waar de film echt over gaat (zoals bv. Joe niet alleen een vrouw maar ook een mannelijke miljonair speelt). De film gaat over wat acteurs in elke film doen, namelijk de identiteit van een ander aannemen, en misschien is die rollenspel het kenmerk van de moderne mens überhaupt: zie De film als modern fenomeen - MovieMeter.nl. Er wordt wel gezegd dat de films van Billy Wilders zulke klassiekers zijn omdat we ons erin kunnen herkennen: juist als immigrant had Wilder een scherp oog voor wat Amerika tot Amerika maakt en ik denk dat deze film daar een goed voorbeeld van is: door het rollenspel kunnen we zijn wie we willen zijn en wordt de VS als het moderne land bij uitstek het land van de onbegrensde mogelijkheden.

Hoe dan ook, amusant is de film zeker en Billy Wilder laat met de film zien wat denk ik sowieso z’n grote kracht is, namelijk z’n ijzersterke scripts: het verhaal is tamelijk ingewikkeld maar zeer ingenieus uitgewerkt waardoor alles werkt, boeit en amuseert met veel scherpe dialogen en klassieke one-liners. Daarbij worden verschillende genres – komedie, romantiek en misdaadthriller – knap door elkaar verweven tot één geheel. En zoals het betaamt in kunst is over elk detail nagedacht: niets gebeurt of is er zo maar maar heeft een betekenis en een functie in het geheel.

De film is een soort romantische komedie maar van een zwartgallige soort: we volgen een schuchtere, introverte en teruggetrokken jonge vrouw die nogal dood of depressief overkomt en ook aldoor over de dood fantaseert, maar die niet zozeer dood wil als wel niet weet hoe te leven of überhaupt een persoon (‘iemand’) te zijn en daarom ervan droomt niet te bestaan. Ze begint echter uit haar schulp te kruipen en iemand te worden als ze een nieuwe collega krijgt die ze blijkbaar erg aantrekkelijk vindt en met hem voorzichtig een relatie begint (waarbij ze zich paradoxalerwijs pas echt kan uiten als ze meedoet aan een acteerspel dus niet op directe wijze zichzelf hoeft te uiten). Het levert grappige momenten op omdat ze niets leuk vindt en daarover eerlijk is dus geen ongemeende rol speelt om maar verbinding met anderen te vinden; sowieso heeft het saaie kantoorleven – haar enige leven voordat ze verliefd wordt – altijd iets absurds, zeker als je het zo afstandelijk bekijkt als zij dat doet.

De film lijkt de boodschap te hebben dat we allemaal wachten op het moment dat we echt kunnen gaan leven en onszelf kunnen uitdrukken (zoals na onze pensionering) maar dat dat moment voor sommigen maar niet lijkt te komen. Alhoewel het een aardige film is met een opvallende rol voor surrealistische elementen die symboliek van grote kwesties suggereren, bleef ik toch een beetje op mij honger zitten en had ik er wat meer van verwacht.

Redelijk goede film die laat zien hoe in een streng-islamitisch land de traditionele waarden en zeden zeer discriminerend en onderdrukkend jegens vrouwen zijn: een vrouw die niet (meer) getrouwd is moet wel een hoer zijn en die reputatie is het ergste wat je als vrouw kunt overkomen want je goede eer is belangrijker dan je leven. De vrouw in de film heeft dan ook geen andere keus dan om te trouwen met de man die zich aanbiedt, ook al moet ze daarvoor zelfs haar zoon verlaten omdat zijn aanwezigheid in het nieuwe gezin weer de eer van de man en zijn dochter op het spel zou zetten. De film toont overigens uitdrukkelijk niet dat mannen slecht en vrouwen goed zijn want de man in de film is een lieverd en het is een heksachtige vrouw die de plannen bekokstooft en het verdrietige lot van de vrouw bezegelt: het is het ‘systeem’ ofwel de traditie en eercultuur – wat andere mensen zullen zeggen – die mensonterend is en waar man en vrouw zich aan moeten onderwerpen.

De film heeft twee delen: in het deel ‘zoon’ zien we de moeder en het deel ‘moeder’ alleen de zoon, waardoor onze aandacht wordt gevraagd voor het lijden dat we niet zien. Het tweede deel is spannender dan het eerste deel, al moet de film het niet hebben van een spannend plot: de film is traag en wil bovenal een politieke boodschap communiceren.

De film is bovenal een concertregistratie van de legendarische band die laat zien wat de band op het toppunt van hun roem op het podium leverde; eerlijk gezegd heb ik de magie van hun muziek altijd meer ervaren door hun studioalbums dan door hun livemuziek. De korte filmpjes, bestaande uit uiteenlopende fantasieën van de bandleden en gespeelde incidenten rondom het concert en die tussen en soms door de concertregistratie zijn gevoegd, slaan nergens op – wellicht beoogde men een Beatles-achtig effect maar ze missen het vroege koddig-charmante of het latere hallucinant-psychedelische van The Beatles’ filmpjes – en ondersteunen de muziek ook niet op een MTV-achtige manier. Dat is een gemiste kans want Led Zeppelin was niet alleen een lawaaiige bluesrockgroep met vier geweldige muzikanten die de sterren van de hemel speelden en zongen maar de band ontwikkelde ook een uniek geluid door folkinvloeden op te nemen die – net als Tolkien deed met zijn Lord of the Rings – een mythische sfeer oproepen die teruggrijpt naar voorchristelijke tijden toen de Vikingen onder meer de runen naar Engeland brachten of zelfs nog eerder toen de Kelten met een wereld vol geesten, tovenaars, reuzen en fabeldieren de Britse eilanden bewoonden. Maar die wereld wordt niet aangeraakt in de filmpjes, zodat de magie van het geluid van de band ook niet visueel tot uitdrukking wordt gemaakt.

Bij de (latere) films van Malick is het inderdaad een kwestie van of het bij jou werkt of niet: het gaat niet om een spannend verhaal of om de andere gebruikelijke criteria om een film te beoordelen maar de films zijn in wezen een alternatief voor bewustzijnsverruimende middelen met het doel de kijker iets van een mystieke ervaring te geven. En bij mij werkt het: ook bij Song to Song kreeg ik het gevoel iets van het mysterie van het leven te hebben kunnen zien of ervaren. Het gaat overigens niet alleen om de mooie beelden maar ook zeker om de filosofische vragen en poëtische beeldtaal die met de voice-over worden ingefluisterd terwijl je zit te kijken naar een dwarrelend blad of hoe twee mensen hun verliefdheid op elkaar uiten.

Bij deze film lijkt de thematiek vooral het mysterie van de liefde te behelzen en het contrast ervan met oppervlakkige liefde/seks zoals gangbaar achter de schermen van een rock-festival c.q. in onze hedendaagse cultuur (‘song to song, kiss to kiss’: men schakelt net zo makkelijk over naar de volgende minnaar als men op een rockconcert overschakelt op het volgende liedje). Ongetwijfeld heeft Malick enig moralisme dat er erg dik op zit bewust vermeden: jonge mensen die willen leven en daarom zo veel mogelijk willen ervaren (met zo veel mogelijk minnaars) doen niets immoreels (en hij brengt het flirten en de verliefdheden zo mooi en puur in beeld dat zelfs die oppervlakkige lust al bijna iets religieus en wonderschoons wordt: reeds in elke flirt of verliefdheid zit iets van liefde als transcenderende ervaring), al vraagt Malick zich wel af of die weg geen doodlopende weg is omdat die weg uiteindelijk geen geluk brengt. Op dat punt aangekomen komt er naar mijn idee ook een Kierkegaardiaanse (of ‘christelijk’) tintje bij: het mantra leven = ervaren = vrijheid/losbolligheid leidt alleen maar tot leegte en ongeluk; echt geluk vergt liefde die juist het opgeven van je vrijheid vereist omdat je je aan een ander moet (ver)binden, de ander moet durven vertrouwen en jezelf aan een ander moet kunnen overgeven (jezelf zelfs kunnen wegcijferen voor de ander). Bij Kierkegaard is die Ander aan wie je je moet overgeven om het ware geluk of vrijheid te vinden uiteindelijk God, maar ik heb het idee dat Malick die conclusie wel open laat (voor de gelovige) maar niet per se nodig acht (zodat ook de ongelovige de boodschap kan verstaan).

Al met zuigt de film je zo een meditatie over het leven en de liefde binnen en kom je een ervaring rijker uit de bioscoop. Het is waar dat Malick telkens hetzelfde trucje herhaalt, maar de film leert ons juist dat de weg naar geluk niet het telkens zoeken van een nieuwe ervaring behelst: geluk of liefde is de enige ervaring die er toe doet en die moet je koesteren, die moet je niet inwisselen voor iets nieuws. Ook al zijn alle films van Malick hetzelfde: zolang ze ‘werken’ en je als een ander mens de bioscoop verlaat zijn ze alle het koesteren waard.

Weinig bijzondere documentaire waarin oudere mensen vertellen over de sekte van de leider Schäfer waarin ze hebben gezeten. Lijfstraffen en seksueel misbruik waren aan de orde van de dag, hetgeen contrasteert met het paradijselijke landschap in dit deel van Chili en met het vrolijke samenzingen als de grote hobby van de gemeenchap (waarnaar de titel verwijst). Toen Schäfer werd gearresteerd en de gemeenschap uit elkaar viel waren de hiërarchen (leiders onder Schäfer) wel zo slim om een vergevingsceremonie te organiseren in de hoop dat hun misdaden niet meer worden opgerakeld. Velen trokken weg en/of worstelen met het verleden, maar sommigen bleven en staan nog steeds achter de waarden van orde, tucht en eerlijkheid die Schäfer hen heeft geleerd en zelfs achter Pinochet met wie Schäfer samenwerkte en voor wie zijn kolonie vele politieke gevangenen heeft gemarteld en vermoord.

De documentaire wil waarschijnlijk de vraag opwerpen of men zo’n systematisch geweld wel kan vergeven en vergeten zoals de nazaten die er nog zitten wensen, maar eigenlijk voegt de documentaire weinig toe aan de paar zinnen die ik hierboven geef als samenvatting en leert men van bv. Wikipedia veel meer en in kortere tijd over deze kolonie (bv. dat Schäfer z´n evangelische sekte in 1961 naar Chili verhuisde om de beschuldigingen van pedofilie in Duitsland te ontvluchten en dat nota bene Josef Mengele aanwezig was in zijn sekte in Chili die aldus een vluchtplaats werd voor nazi’s die op hun beurt de regering van Pinochet onder meer racisme en marteltechnieken leerden).

Oei, dit was een hele slechte film. We kijken eerst een half uur naar de kinderen (zussen) van een gezin die spelen en naar het strand gaan, dan verdrinkt er een kind (lange tijd niet duidelijk wie), dan zijn de zussen opeens oud en hebben ze slaande ruzie en aan het eind zijn ze zo oud dat ze doodgaan hetgeen enige verzoening lijkt te brengen (gesymboliseerd door een bord dat als ze oud zijn kapot valt en uiteindelijk wordt gelijmd). De enige charme van de film is dat het misschien een nostalgie opwekt naar de zomerse dagen van je eigen kindertijd zoals ook de zussen die tijd niet kunnen loslaten, maar er gebeurt verder niets interessants en er wordt niets interessants gezegd. Een saaie en nietszeggende bedoening.