Opinions

De humor van de film is wat flauw maar de film heeft jeu, is lekker maf en is bovenal een even scherpe als vermakelijke satire op de huidige (met name Amerikaanse) laat-kapitalistische en racistische maatschappij. Qua inhoud is de film een soort kruising tussen Get Out (2017) - MovieMeter.nl en Blade Runner (1982) - MovieMeter.nl en heeft in ieder geval belangrijke thema’s met die films gemeen waarbij de film zowel visueel als intellectueel volop prikkelt. Wel vond het einde wat zwak waardoor ik de film net geen 9 kan geven.

De film laat zien hoe het kapitalisme oppermachtig is geworden, waarbij geld belangrijker is dan welzijn of mensenleven, omdat elk individu de kans heeft in dat systeem rijk te worden ten koste van anderen zodat solidariteit en een verenigde oppositie geen kans krijgt en omdat alles wat succes heeft – dus ook elke succesvolle oppositie – geld waard is en dus in het kapitalistische systeem wordt ingekapseld. De film benadrukt dan ook hoe machteloos we zijn geworden tegen het systeem: we komen niet meer verder dan kunst of performance-art als protest/maatschappijkritiek. Vanwege die machteloosheid accepteren we het kapitalisme waarbij de massa het kapitalisme zelfs in zijn meest perverse vormen omarmt zoals de TV-programma’s waarin mensen voor geld worden vernederd (en schandalen c.q. openlijke hebzucht maken bedrijven alleen maar succesrijker).

De huidige maatschappij is een soort vrijwillig gekozen uitbuiting (er wordt nogal duidelijk naar bedrijven als Uber verwezen): mensen worden verleid zichzelf als slaven te verkopen en om aan de predatortop van de kapitalistische piramide te komen moet je je alleen op een andere manier verkopen en verloochenen (wat dat betreft kent de film een briljante openingsscene: Cassius ( ‘Cash’) belazert de boel bij zijn sollicitatie maar wordt precies daarom aangenomen!). Je kunt de armoede ontvluchten maar dan moet je je identiteit en integriteit opgeven (zoals de zwarte man succesvol kan worden door zich blank voor te doen). De slaaf kan zijn slavernij alleen ontvluchten door slavenhandelaar te worden (dan maakt ie ‘carrière’) maar houdt zo alleen maar het systeem nog meer in stand. De film gaat dan nog een stap verder met het idee dat multinationals mensen zullen verleiden om zich lichamelijk en psychisch te transformeren tot supersterke maar gehoorzame menspaarden.

Het einde vind ik wat onbevredigend c.q. verward. Je zou verwachten dat Cassius misschien toch nog de valse leider van de stakers is geworden, maar in ieder geval eindigt de film ondubbelzinnig met hem als de echte leider die de multinational vernietigt door middel van een opstand van de onderdrukten. Het is echter niet duidelijk hoe zo’n opstand mogelijk is (temeer nu de menspaarden behalve sterk ook gehoorzaam zouden zijn). En het is niet duidelijk wat nu de oplossing is die de film aanreikt: een gewelddadige revolutie die het systeem als zodanig vernietigt of slechts de valse oplossing die Marx al hekelde als het typisch Amerikaanse socialisme: de vakbond wint waardoor de arbeiders beter betaald krijgen maar dat is slechts een ‘socialisme voor kapitalisten’ want het verandert niets aan het systeem (het volgt precies de kapitalistische spelregels van onderhandelen en ‘winnen’). Dat zou een revolutie zijn die direct door het kapitalisme wordt ingekapseld en onschadelijk gemaakt.

Al met al toch een film die opvalt door zijn eigenzinnige aanpak en rijke inhoud.

Loach maakt zijn films duidelijk om maatschappijkritiek te leveren – meer in het bijzonder kritiek op het kapitalisme en de bureaucratie waar winst of systeem boven de mens wordt gesteld – maar zeker deze film ontstijgt moeiteloos het niveau van een SP-pamflet.

In het begin lijkt de film nog simpelweg te willen laten zien hoe koeriers en thuiszorgwerkers – symbolisch voor veel ZZP'ers en nulurencontracten – worden uitgebuit, maar de film boeit meteen en gaandeweg grijpen de gebeurtenissen je naar de keel naarmate de druk op Ricky en Abbie toeneemt en uiteindelijk onhoudbaar groot wordt als ook nog de puberende zoon over de schreef gaat (omdat de ouders als moderne slaven altijd moeten werken en daarom geen tijd voor hun kinderen hebben). De film maakt grote impact door je als kijker door middel van dit ene gezin te laten ervaren wat voor rotmaatschappij we zijn geworden zonder dat de film ergens onrealistisch of drammerig aanvoelt: je krijgt net als Ricky zin om er op los te gaan slaan of als Abbie een week lang te huilen. Maar Ricky en Abbie zelf doen dat (bijna) niet: zij beheersen zich in een wanhopige poging hun kop boven het water te houden hetgeen hun leed alleen maar onzichtbaar en nog schrijnender maakt. Dat Ricky en Abbie zulke lieve mensen zijn – of in ieder geval het hart op de goede plek hebben – maakt hun lot zo tragisch en de film zo extra dramatisch.

De film is een dwingende politieke kritiek op de huidige maatschappij en een van de aangrijpendste film van 2019 die terecht hoge waarderingen krijgt van pers en publiek.

De film voelt heel hip: het gaat over een non-binaire, biseksuele jonge vrouw (dat is althans mijn indruk) met de typische kenmerken die men aan Gen Z toeschrijft zoals mondig én kwetsbaar, zelfbewust én zwaarmoedig. Tegelijk doet de film met z’n droge, academische humor en thema’s als seks en depressie me aan de oude films van Woody Allen denken. Het verhaaltje gaat erover dat ze een nare ervaring opdoet tijdens het afstuderen en daar niet over heen komt maar iets van troost vindt doordat ze een vriendin heeft met wie ze over haar trauma kan praten, een man tegenkomt met wie ze haar zwaarmoedig gevoelsleven kan delen en een buurjongen heeft met wie ze kan neuken. De boodschap lijkt te zijn dat het bestaan ongemakkelijk is maar dat het draaglijk wordt gemaakt doordat we onze ervaringen met anderen kunnen delen. Ofschoon de film wellicht heel goed de huidige tijd of generatie weergeeft en zeker geestig is, vind ik haar en daarmee de film ook wat vermoeiend in haar zwelgen in haar ‘problemen’ in plaats van erover heen te stappen.

Helaas was mijn laatste film in de bioscoop voor de lockdown een tegenvaller. Het verhaal van de film is gewoon niet boeiend, mede omdat het naar mijn idee slecht wordt verteld. De film lijkt daarvoor in de plaats sterk te zijn gericht op het communiceren van de ervaring van het doof zijn (en omgekeerd is dit een film voor doven omdat elk geluidje in tekst wordt meegedeeld), maar die ervaring is weinig verrassend zodat de film weinig toevoegt en bij gebrek aan een sterk of meeslepend verhaal wordt de film snel saai.

De boodschap van de film lijkt te zijn dat de wereld van de doven net zo leuk is als de wereld de horenden (zodat het uiteindelijk niet zo erg is om doof te zijn) en dat $ 40.000 tot $ 80.000 voor een implantaat weggegooid geld is omdat wat je dan hoort niet echt een duidelijk of fijn geluid is (al zou je denken dat dat niet zo’n probleem is voor deze noise-muzikant) en je dan tussen twee werelden komt te zitten en je in geen van beide meer thuis bent.

Wat hebben Amerikaanse jazz en het dekolonisatieproces in Congo met elkaar te maken? Uiteindelijk minder dan wat je van deze film zou verwachten: de jazz is weinig meer dan een soundtrack bij deze film over de gebeurtenissen in Congo in 1960, toen die zich onafhankelijk verklaarde, welke film bovenal enorm veel beelden en uitspraken en dus ook (zowel Amerikaanse als Afrikaanse) jazz van rond 1960 bij elkaar gooit in de vorm van een hectische collage die 2½ uur nonstop doorgaat. Evengoed is het beeld dat eruit naar voren komt helder en ondubbelzinnig: het Westen – in het bijzonder de voormalige kolonisator, de Belgische koning met veel macht in de Belgische politiek, en de VS met evenzo een dominante macht in de VN die de ‘vrede’ moesten bewaren in Congo – belichaamden het Absolute Kwaad dat louter bezig was met liegen, manipuleren, chanteren, omkopen, moorden en plegen van staatsgrepen om Congo te kunnen blijven beroven van zijn grondstoffen (niet in de laatste plaats voor het uranium waarmee de VS de atoombommen maakten om op Japan te gooien, zo benadrukt de film) ten koste van de bevolking, die zelfs na de onafhankelijkheid nog in de honderdduizenden werden afgeslacht in opdracht van België en de VS, en ten koste van de democratie, culminerend in verhulde staatsgrepen en de moord op de gekozen leider Lumumba. Daartegenover staan de Sovjet-Unie, Cuba en Malcolm X als Helden die het opnamen voor dekolonisatie van Congo en de rest van Afrika (waartoe die van Congo als hart van Afrika cruciaal was), voor de democratie (dus voor Lumumba als enige rechtmatige president van Congo) en voor de mensenrechten. Gelet op deze simpele boodschap weet ik niet waarom de film 2½ uur moet duren: het voelt alsof het hele archief van beelden, interviews en boeken die zijn verschenen over de Congo overhoop is gehaald om alles eruit te kunnen plukken wat in het straatje van de maker paste.

Want ja, de documentaire voelde voor mij als (Koude Oorlog-)propaganda, zodat ook in dat opzicht de film je terugbrengt naar het jaar 1960. Niet dat ik niet in de gepresenteerde wandaden van de VS en België geloof: volgens mij is er brede consensus dat België mogelijk de wreedste kolonisator van de moderne geschiedenis is geweest en dat ten tijde van de Koude Oorlog de Amerikaanse CIA vuile, heimelijke operaties uitvoerde om de Amerikaanse belangen in de wereld veilig te stellen. Maar dat de Sovjet-Unie en Malcolm X door de documentaire worden bewierookt als de grote voorvechters van de mensenrechten voelt aan als dubieuze al te anti-Westerse propaganda waarbij het gebruik van jazz-muzikanten die door de VS naar de Congo en andere delen van Afrika en Azië om de harten van de mensen te winnen voor de VS nog als vriendelijkere propaganda oogt. Behalve als tijdsbeeld van 1960 overtuigt de film – wellicht niet eens bedoeld – ook op actueel niveau want wat me vooral trof is dat de retoriek (propaganda) en politieke polarisatie met betrekking tot het huidige Gaza-conflict volstrekt identiek lijkt aan die met betrekking tot Congo in 1960: zoals toen radicaal zwart Amerika (zoals Malcolm X die geweld rechtvaardig achtte als verzet tegen de blanke onderdrukking) de strijd van hun broeders in Congo tot de hunne maakte, maken nu moslims wereldwijd de strijd van hun broeders in Gaza tot de hunne en zoals toen de Sovjet-Unie en andere ‘linkse’ politici het even fel opnamen voor de Congolese vrijheidsstrijd vanuit abstractere principes als dekolonisatie en democratie, zo neemt ook huidig links het even fel op voor een ‘free Palestine’ in een ideologische strijd tegen ‘kolonisatie’ (zionisme) en onderdrukking. En ook toen speelde de VN al een hoofdrol: interessant is bv. dat Malcolm X Afrikaanse landen ertoe wilde bewegen de VS officeel in de VN aan te klagen voor rassendiscriminatie in de VS. Op dat moment hadden de VS nog een klein overwicht in de VN (door middel van afpersing en omkoping volgens de documentaire), zodat het zijn zin kregen en de Congo geen vrede en democratie maar louter genocides en oorlogen tegemoet ging, maar doordat steeds meer Afrikaanse landen een VN-zetel kregen was er in de VN al een echt politeke strijd over de Congo en lijkt het erop dat inmiddels het Westen definitief zijn grip in de VN en op de wereld heeft verloren zodat het al jaren VN-resoluties tegen Israël regent en Zuid-Afrika met succes Israël kan aanklagen voor genocide bij het Internationaal Gerechshof van de VN, want het beeld bij niet-Westerse landen en bij politiek links is ongewijzigd waarbij het Westen (bovenal Israël en de VS) het Absolute Kwaad is.

Intelligent, mooi vormgegeven, spannend. Het bevat interessante ideeën, sentiment, ethische dilemma's, onverwachte twists, romantiek en actie en dat allemaal in 93 minuten. Kortom, de film biedt volmaakt vermaak voor een zaterdagavond.

De film voelt sterk autobiografisch waarin ook de kracht schuilt omdat je het idee krijgt dat het ‘truthful’ en ‘real’ is: het verschil betreft een van de filmtheorieën die in de film ter sprake komt en je krijgt het idee dat Hogg ze allemaal heeft toegepast (ook daarin is de film ‘eerlijk’). De film betreft aldus de echt beleefde ervaringen van de maker, is fragmentarisch zoals Hitchcocks beroemde douchescene (niet alles wordt getoond) en kiest vrijelijk tussen realisme en dramatiek. Het werkt maar dat komt ook omdat haar minnaar Anthony – in tegenstelling tot zijzelf – een interessant want intelligent en kleurrijk figuur is waardoor je begrijpt waarom ze verliefd op hem is terwijl je ook weet dat een relatie met een junk niet goed kan gaan: de onheilspellende van de situatie wordt daarbij versterkt door de onheilspellende operamuziek van Bartoks Bauwbaards Burcht die Anthony vaak draaide.

Al met al een mooie, poëtisch-filosofische film die autobiografisch verhaalt over een bijzondere romance in het leven van een jonge vrouw.

The Souvenir vond ik een mooie film, maar blijkens mijn recensie van die film kwam dat met name door Anthony – het vriendje van hoofdpersoon en filmstudente Julie – die een kleurrijk figuur is en dreiging meebrengt welk onheil wordt ondersteund door de prachtige duistere en expressionistische operamuziek van Bartóks Blauwbaards Kasteel die Anthony aldoor opzet. Maar The Souvenir: Part II is vooral heel saai: Anthony heeft zelfmoord gepleegd en we volgen nu Julie’s rouwproces dat ze vormgeeft door af te studeren op een film over de laatste dagen tussen Anthony en haarzelf. The Souvenir was al sterk autobiografisch maar dat ontaardt in deze film in vervelende navelstaarderij: alles draait om Julie en haar gevoelens en saai leventje dat nu metalagen krijgt doordat we haar nu als filmstudente een film daarover zien maken – waarin ze uitdrukkelijk niet de werkelijkheid maar haar perceptie van de werkelijkheid c.q. relatie wil uitdrukken – en daartoe slechts de hele tijd met iedereen praat over de relatie en haar film. Anthony blijft echter een mysterie terwijl zij alleen maar saai is. Wat ook niet helpt is dat de zinloosheid van het leven waardoor Anthony er een einde aan maakte ook het thema van Julie’s film en dus ook deze film überhaupt lijkt, al dan niet vanwege de in de film geopperde filmtheorie dat je als regisseur moet proberen te vermijden om een punt te willen maken: Julie’s film heeft niet eens een script en de cameraman en andere betrokkenen klagen erover dat ze geen idee hebben wat ze aan het doen zijn zodat elke scene, en helaas ook van de film waar wij naar kijken, nietszeggend is en ook ik graag mijn beklag wil doen over de zinloosheid van de film.

Pretentieus is de film echter wel: de film met al z’n metalagen suggereert diepte en de beelden met uitgekiende pastelkleuren zijn steevast mooi en sfeervol. Maar het levert geen boeiende film op.

Ik vind deze film minder indrukwekkend dan z’n tweelingfilm Rimini (Film, 2022) omdat het de opzienbarende decadentie van de glamour van die andere film mist: deze film is meer puur realistisch, al wordt het niet saai – de film bouwt de spanning zelfs op naar een climax – en is ook dit een goede film. Wat natuurlijk opvalt is dat Richie Bravo in Rimini seks heeft met bejaarden terwijl z’n broer Ewald in Sparta op minderjarige jongens valt en dat beiden in die zin niet ‘normaal’ zijn (waar hun demente vader die zijn naziverleden als houvast lijkt te hebben wellicht een rol in heeft).

Wat echter nog meer opvalt is dat Ewald niet op de populistische manier wordt afgeschilderd als een sadistisch monster: hij heeft geen kwaad in de zin en is veel aardiger voor de jongens van zijn judoclub dan hun vaders. Ewald lijkt zelf wel een kind, omdat hij met name lijkt te genieten van het meespelen met de jongens, en is een gevoelige softie waarbij het niet eens tot seks lijkt te komen – hij lijkt zelfs impotent – waardoor Ewald zelfs een kinderlijke onschuld lijkt te hebben. Seidl zet zo – waarschijnlijk bewust provocerend – een zeer ongemakkelijk maar realistisch beeld van de pedofiel neer (de mannen die zich aan kinderen vergrijpen zijn veelal niet eens pedofiel maar kiezen als seksuele roofdieren kinderen omdat dat makkelijke prooien zijn zoals ook de roofdieren op de savanne doen).

Evengoed ziet Ewald de kinderen als lustobjecten en het zou zeker tot (tedere) seks komen als hij niet zou worden gestopt (en als hij het überhaupt zou durven). Buiten de film om heeft dat ook een metalaag geschapen: de echte ouders van de kinderen in de film zouden niet op de hoogte zijn geweest dat de film over pedofilie gaat en dat hun kinderen aldus voor de hoofdrolspeler dienen als lustobjecten (en dus ook zo in de film worden geportretteerd). Dat brengt Seidl zelf in zekere zin in dezelfde positie als Ewald in de film; in feite blijken echte ouders nog beter van vertrouwen dan de ouders in de films zodat de dreiging van pedofielen voor kinderen in werkelijkheid zelfs nog groter is dan de film suggereert.

Spartacus is denk ik de slechtste film van Kubrick en de reden is denk ik simpel: de film is niet echt door Kubrick gemaakt maar omdat hij even niets om handen had heeft hij de acteur Kirk Douglas, die z’n eigen Ben Hur wilde, geholpen de film te maken – het was een opdracht die Kubrick aannam – terwijl hij tot z’n grote frustratie weinig controle over de film kreeg. De film vertelt het verhaal van de slavenleider Spartacus in een epische vorm en zoals bij al dergelijke Hollywood-films valt op hoe Amerikaans (anti-autoritair, bewust van je rechten, feministisch en kuis) alle slaven zijn en hoe moralistisch de film (die ermee begint dat in die tijd Rome leed aan een “ziekte”: slavernij) is. Na de film verhuisde Kubrick naar Engeland en ik stel me voor dat hij dit deed om aan Hollywood en de al te moraliserende Amerikaanse films zoals Spartacus wilde ontsnappen; Kubricks eerste Engelse film na Spartacus is wat dat betreft misschien niet toevallig de film Lolita.

Tegelijk is Spartacus zeker ook niet slecht (ik weet niet in hoeverre dat aan Kubrick is te danken): naast het al te moderne gedrag, de onvermijdelijke romance tussen de held en het mooiste meisje van de klas en de flauwe grapjes zitten er ook historisch geloofwaardige intriges tussen de senatoren en interessante gesprekjes in zoals dat je in het openbaar beter alle goden kunt dienen of dat seksuele geaardheid een kwestie van smaak en dus niet van moraal is (nu ik alle films van Kubrick aan het kijken ben valt me op dat elke film een homoseksueel personage heeft). Het gevecht van een man tegen de wereld is een thema dat wel past bij Kubrick en het verhaal is goed: de uiteindelijk anonieme strijd tussen de slaven en de machtigen is gepersonaliseerd tot een persoonlijke strijd tussen Spartacus en Crassus om een vrouw zodat je als kijker kunt meeleven met de personages en de strijd van de onderdrukte tegen zijn onderdrukkers is een universeel thema (Spartacus inspireerde onder meer Marx) dat in de film uitdrukkelijk de symboliek van de gekruisigde redder Christus krijgt; Crassus is er niet in geslaagd ook de legende van Spartacus te wissen zodat de geest van Spartacus’ slavenopstand nog millenia zal voortleven. Het levert een film op die in ieder geval meer dan genoeg vermaakt om de lange speelduur door te kunnen komen.

De film is een tamelijk recht-toe-recht-aan-horrorfilmpje c.q. thriller volgens het bekende stramien, dus veel nieuwe of verrassende elementen bevat het niet, maar verder doet het eigenlijk niets verkeerds: de spanning wordt goed opgebouwd (en al vanaf het begin kondigt enge muziek het komende onheil aan zodat meteen duidelijk is in welk genre de film zich beweegt), we zien het Deense stel bij tijd en wijle twijfelen en weifelen maar laten zich toch weer overhalen totdat het te laat is… Je kunt vragen stellen bij de geloofwaardigheid – komt er geen zoekactie op gang als er zo veel gezinnetjes op deze plek verdwijnen? – maar tegelijk is het realistisch in z’n sociale ongemak en de zwakheid van de beschaafde mens, die niet meer op z’n instincten durft of kan vertrouwen, het conflict vermijdt en altijd netjes wil blijven, tegenover het beest c.q. de crimineel die neemt wat hij wil omdat de ander het hem toestaat c.q. het laat gebeuren. Al met al een fijne film die me zeker niet is tegengevallen voor een deels Nederlandse productie.

De stijl is uiteraard dezelfde als die van het eerste deel, Spider-Man: Into the Spider-Verse, dus overweldigend voor de zintuigen (de bioscoop waarschuwt mensen die gevoelig zijn voor epilepsie) waarbij de typische stijl van de comic tot psychedelische kunst wordt verheven. Vroeg in de film wordt in een scene in een museum opgemerkt dat hedendaagse kunst een commentaar op kunst is en tegelijkertijd zelf kunst is: op dezelfde manier is de film zowel een commentaar op de Spider-Man- en andere comics als een Spider-Man-film en in die zin een superverhaal (metaverhaal) over superhelden die zich aldus boven het genre verheft. De film verwijst aldoor naar de superhelden-comics en hun clichés, waaronder de typische cynische humor met veel woordspelingen waarmee het laat zien zichzelf niet te serieus te nemen, maar ook naar het hedendaagse leven van onszelf zoals dat er tijdens het werk van een superheld de telefoon gaat en moet worden opgenomen of dat mensen naar India gaan om zichzelf te vinden. Het levert aldus ook satirisch commentaar op de huidige maatschappij waarmee de film ook serieus en intelligent is.

Het concept van het multiversum wordt gebruikt om de (postmoderne) boodschap van het simulacrum uit te dragen: het origineel verdwijnt in een eindeloze reeks kopieën of variaties en zo ook is er geen ‘ware ik’ maar zijn wij verschillende versies van onszelf tegelijk. En geen ervan is perfect: Spiderman zou zo populair zijn geworden omdat de jongen die de superkracht krijgt een gewone jongen is (niet een alien zoals Superman of een rijk, knap, volmaakt mens zoals bij Batman) die ook als Spiderman veelvuldig faalt, zodat we ons er zelf in kunnen herkennen, er veel te lachen valt en de les is dat we onze onvolmaaktheid moeten accepteren omdat juist de teleurstellingen ons maken wie we zijn. Daarbij benadrukt de film ook de typische problemen van de jongere: de eenzaamheid, je ware of andere ik niet kunnen tonen of delen, de angst er niet bij te horen omdat je anders bent, etc. Dat wordt in zekere zin verholpen doordat er eindeloos veel Spidermans in de eindeloos veel universums zijn, maar uiteindelijk blijkt de hoofdpersoon en z’n vriendin een ‘anomalie’ die er daarom toch weer niet bij horen maar wel elkaar vinden in hun anders zijn: waar in het eerste deel het multiversum moest worden gered van instorting, zijn er nu gaten in de universums – Spiderman vindt in de film zijn ‘nemesis’ in Spot die gaten kan maken in de universums – waardoor ‘anomaliën’ optreden doordat wezens in een verkeerd universum terecht komen. De film gaat zo ook over je thuis vinden of wellicht overal je thuis kunnen vinden. Waar de andere Spidermans het ‘web’ van de universums bijeen willen houden waardoor bepaalde kwade zaken moeten gebeuren (het goede heeft ook het kwade nodig: om een universum te redden moet je een geliefde opofferen), wil de hoofdperoon op in wezen christelijke wijze dit ‘algoritme’ (de calculus van de utiltaristische ethiek) breken om wereld en geliefde te redden omdat je immers moet geloven dat alles mogelijk is (met het risico dat het web uiteenrafelt).

Aldus is de film zowel serieus als vermakelijk, zowel intelligent als creatief en zowel realistisch als psychedelisch. Wel duurt de film erg lang terwijl het verhaal binnen die tijd niet eens helemaal wordt verteld: de film eindigt abrupt bij een cliffhanger waarbij de echte strijd nog moet worden gevoerd (in deel 3). Het is tekenend voor de creatieve overdaad en past misschien bij het idee van een comic als serie stripverhalen, maar als film vind ik het onbevredigend dat de film halverwege eindigt. Daarvoor haal ik er een halve ster af.

Ik heb een hekel aan alle superheldenfilms die helaas aan de lopende band verschijnen, inclusief de door de critici bejubelde films zoals The Dark Knight (2008) - MovieMeter.nl. Ik vind ze allemaal kinderachtig – films voor mensen onder de 12 jaar – en vind ze hooguit leuk als ze vooral het genre zelf bespotten c.q. vooral grappig zijn, zoals The Incredibles (2004) - MovieMeter.nl, Kick-Ass (2010) - MovieMeter.nl en Deadpool (2016) - MovieMeter.nl. Maar deze Spider-Man heeft me volledig weggeblazen, al beweegt ook deze film zich op de grens van de parodie. Het is niet alleen de beste Spider-Man-film aller tijden maar waarschijnlijk zelfs de beste superheldenfilm aller tijden.

Het eerste wat opvalt is de animatie: enerzijds is die zeer trouw aan de oorspronkelijke comics maar doordat het een film is (bewegende beelden) wordt aan de beelden een nieuwe dimensie toegevoegd. De strip komt werkelijk tot leven. De beelden zijn gewoonweg verpletterend en pure psychedelische kunst, vooral bij de explosies en andere actiescenes. De animatie is een unieke kijkervaring en op zichzelf al een bezoek aan de bioscoop waard! PS. Deze overweldigende psychedelische ervaring lijkt ook de belangrijkste reden dat een enkeling op IMDb de film een lage score geeft: de film zou de zintuigen op onverantwoorde wijze overprikkelen...

Maar ook inhoudelijk is de film zeer goed. De film is denk ik niet zozeer een parodie als wel postmodern en ironisch: het verwijst en citeert voortdurend naar het oorspronkelijke Spider-Man-verhaal en naar andere comics en films waarbij de film voortdurend op zichzelf reflecteert. Er zit veel humor in de film, zoals ook in de oorspronkelijke comics, en die is bijzonder leuk als het samengaat met die zelfreflectie, bv.

- Are you some kind of silly cartoon? – Do you have a problem with cartoons?

- That’s all folks! – Can he say that? You know, legally?

De film is de meest authentieke verfilming van het oorspronkelijke stripverhaal die ooit is gemaakt maar het zelfbewustzijn tilt de film tegelijkertijd naar een hoger niveau.

Het verhaal volgt de clichés van het superheldengenre – ook daarin citeert het het genre – maar is boeiend en intelligent. Op grond van de natuurkundige theorie dat er vele parallelle universums zijn en de bad guy Kingpin daarmee kloot, verschijnen er meerdere Spider-Mans uit andere parallelle universums in het universum van Miles die enigszins zoals Dave in Kick-Ass ervan droomt ook Spider-Man te worden. De boodschap is dat we allemaal Spider-Mans kunnen zijn omdat we allemaal verborgen talenten hebben. Het is onze keuze en telkens als we een keuze maken dan opent zich een nieuw universum. Waar het moreel om gaat is dat we allemaal zullen falen en zullen vallen maar dat we net als Spider-Man en andere superhelden altijd weer kunnen opstaan en het opnieuw kunnen proberen (en zekerheid dat we zullen slagen hebben we niet: elke actie is een ‘leap of faith’). En de film behandelt emotionele vader-zoon-issues.

De film is aldus in elk opzicht – animatie, humor, verhaal, moraal, etc – meer dan geslaagd en zelfs een feest. Ik ben het zeker niet altijd eens met de VPRO maar hier sluit ik me geheel bij aan: "verreweg de beste film over de gemaskerde burgerwacht uit Brooklyn is, en tevens de meest radicale, intelligente, kunstzinnige en revolutionaire superheldenfilm ooit gemaakt.". En het is moeiteloos een van de beste films van 2018. Gaat dat zien!

PS. Dat de critici deze film bejubelen als de beste superheldenfilm aller tijden en als een van de beste films van 2018 is duidelijk, maar ik was bang dat juist het publiek de film niet zou waarderen maar niets is minder waar: in de Top 250 beste films aller tijden van IMDb staat de film nu op nummer 30. Natuurlijk zal de film gaan zakken maar dat ie binnenkomt op nummer 30 laat zien dat ook het publiek de film als overweldigend ervaart. En hij staat nr. 1 op de eigen Toplijst recent van MM.

De film is gebaseerd op het idee dat de controversiële psychische stoornis dissociatieve identiteitsstoornis (DIS) een basis voor bovennatuurlijke krachten kan zijn omdat de stoornis zou tonen dat de geest het lichaam kan bepalen. En omdat psychische trauma’s de oorzaak zouden zijn van DIS zit daar een moraal aan vast dat juist psychisch-emotioneel beschadigde mensen supermensen kunnen zijn in tegenstelling tot mensen met een gelukkige jeugd. Dit is niet nieuw, want bv. Nietzsche schreef al dat alleen groot lijden grootse daden kan voortbrengen (en hij sprak ook over supermensen), maar als idee voor een thriller en een soort superheldenfilm is het origineel.

Maar het verhaal wordt helaas helemaal niet origineel uitgewerkt: alle clichés van dit soort thrillers worden opgelepeld (zo voel je direct al aan het begin aan dat de twee paniekerige doorsneemeisjes en de psychiater die gefascineerd is door haar patiënt het niet gaan overleven en dat het ‘vreemde’ meisje het zal moeten opknappen) en ook zijn er al meer films over mensen met DIS gemaakt die dat thema beter hebben uitgewerkt. De film heeft ook ongeloofwaardige elementen zoals dat de verschillende identiteiten ook in een seconde wisselen van kleding en vond ik de meisjes slecht acteren omdat je eigenlijk geen angst bij hen merkte. Het maakte de film weinig boeiend.

Maar vanwege het originele idee van de film nog net een voldoende.

Ik zal niet de enige zijn die de film ben gaan kijken omdat Kubrick ‘m prees als “the most terrifying film” die hij ooit heeft gezien. Maar eng is de film helemaal niet of het moet de eeuwige angst en fascinatie voor (serie)moordenaars zijn en in dat opzicht voelt de film als een spin-off van de Dutroux-massahysterie, maar – zo ontdekte ik na afloop – Dutroux werd pas jaren later de wereldberoemde misdadiger zodat de film en Tim Krabbé’s boek Het Gouden Ei (1984), waar de film op is gebaseerd, eerder een vooruitziende blik had…

Evengoed voelt de film voor het grootste deel als weinig meer dan een middelmatige film waarvan het originele aspect van het mysterie is dat het slachtoffer Rex – de vriend van de verdwenen vrouw Saskia – en de dader Raymond (die meteen wordt getoond aan de kijker) opvallend veel op elkaar lijken in de zin dat ze beiden ongewoon vasthoudend in hun obsessie zijn waardoor ze bijna onvermijdelijk om elkaar heen gaan cirkelen - de telkens terugkerende metafoor van de twee gouden eieren die geïsoleerd van elkaar zijn, wachtend tot een catastrofale botsing, lijkt over de twee mannen te gaan - en je een kat-en-muisspel met uiteindelijk een gewelddadige confrontatie verwacht. Maar de plot blijkt geraffineerder zoals ook de moordenaar dat is: Raymond heeft Rex, die hem aanhoudend zoekt en dus afgeschud moet worden, bestudeerd om hem psychologisch listig – inspelend op Rex’ obsessie en op de overeenkomsten tussen hen beiden – in de val te lokken, waarbij het hele verhaal dat Raymond vertelt over zichzelf en wat er met Saskia is gebeurd bedoeld blijkt om Rex te manipuleren en de fatale keuze te laten maken. De twee gouden eieren blijken toch Rex en Saskia.

Het knappe is dat Raymond niet alleen Rex maar ook de kijker op het verkeerde been zet; zelfs terwijl Raymond zelf zegt dat hij een leugenaar en een sociopaat is, trappen we er in omdat we erin willen trappen: net als Rex willen we weten wat er met Saskia is gebeurd en achten we het verhaal van Raymond over zijn eeuwige gekluns waarbij elk plan toch altijd weer door toeval in de war wordt gegooid geloofwaardig. In die zin is de film een adequate waarschuwing voor sociopaten of oplichters, maar tegelijkertijd geeft het nemen van de gok om mee te gaan met de sociopaat ook bevrediging: voor Rex doordat hij inderdaad komt te weten wat er met Saskia is gebeurd waarmee zijn obsessie wordt bevredigd en voor de kijker die ook de gruwelijke waarheid leert en in die zin bevredigd naar huis kan. Het slot tilt zo de film een niveau hoger – het laat je de film herinterpreteren – zoals ook recente films als Aftersun (2022) en All Of Us Strangers (2023) dat doen.

Ik vond het een vervelende film: traag, repetitief, idioot, genant. Maar zoals hierboven al verduidelijkt zal de film ook zijn bedoeld als een hypnotiserende fantasietrip: een escapistische fantasie van Spring Break die al zelf het ultieme escapisme voor pubers vormt. Misschien werkt de film dan ook voor pubers maar niet voor mij.

Een bijzonder leuke en mooie film. Hij doet enigszins denken aan Nocturnal Animals (2016) - MovieMeter.nl (een film die ik helemaal geweldig vond) omdat ook deze film een personage in de ietwat decadente kunstwereld volgt die wordt geconfronteerd met de rauwe ‘echte’ werkelijkheid, ook met betrekking tot hemzelf. De film focust daarbij op het verlies van vertrouwen en zorg in onze samenleving – iedereen wantrouwt iedereen en we laten bedelaars kreperen – en op onze hypocrisie daarover. Hij bekritiseert met name de morele hypocrisie van de progressieve elite – de Gutmensch – maar ook diens zelfbeeld als non-conformist en avantgarde (zoals bij een directeur van een museum voor moderne kunst) terwijl hij in feite hartstikke conformistisch is: de film houdt zo precies de typische kijker van deze film een confronterende spiegel voor.

Bovenal is bijna elke scene boeiend – herkenbaar en origineel tegelijk – en het verhaal blijft alle 142 minuten lang eigenlijk best spannend. De film is niet perfect – de film scoort niet optimaal qua samenhang en geloofwaardigheid – maar het is evengoed één van de beste films van 2017.

Een verpletterende film die ik zonder twijfel de volle vijf sterren gun (hij gaat denk ik ook mijn Top 10 in maar daarvoor wil ik de film nog een tweede keer zien). Ik was bang dat het een hele langzame film zou zijn waarin niets gebeurt en dat het een lange zit zou worden; welnu, het bleek een langzame film te zijn waarin niets gebeurt maar hij boeide me intens zodat het zeker geen (te) lange zit was. Overigens, alleen de eerste scene is echt traag; Tarkovsky zou dat bewust hebben gedaan om mensen die naar de verkeerde film zijn gegaan de kans te geven weg te gaan voordat de film echt begint...

Allereerst zijn er de apocalyps-achtige en bevreemdende maar prachtige beelden; als er een andere film is die qua beelden en sfeer er een beetje op lijkt dan is het denk ik Eraserhead (1977) - MovieMeter.nl. Qua verhaal lijkt het een science fiction-achtige monster- en avonturenfilm te zijn: een gids (de Stalker) neemt tegen betaling een schrijver en een professor mee naar de verboden en geheimzinnige Zone waarin een leger verdween en waar men niet kan terugkeren, waar niets kan worden herhaald, waar de rechte lijn de meest onbegaanbare weg is, etc. De Zone is overigens van zichzelf niets bijzonders maar lijkt een bewustzijn te hebben dat reageert op het binnentreden van een ander bewustzijn zoals een mens, zo wordt ons verteld. Het doel van de missie is de Kamer in de Zone waarin de diepste wens van degene die hem betreedt wordt vervuld maar die slechts kan worden bereikt door degenen die de hoop hebben opgegeven, door de mislukkelingen en ongelukkigen.

Het is denk ik geen grote spoiler als ik verraad dat er niets gebeurt in de zin dat er geen monster verschijnt dat de binnendringers verzwelgt. Het is in wezen een psychologische Odyssee en het enige wat gebeurt zijn filosofische gesprekjes tussen de Schrijver, die de kunst representeert, de Professor, die de wetenschap representeert, en de Stalker die het geloof representeert. De Schrijver is daarbij overigens ook opvallend postmodern: feiten bestaan volgens hem niet en als hem wordt gevraagd waar hij over schrijft dan is zijn antwoord “over de lezers”. Niet alleen worden aldoor interessante filosofische gedachten uitgewisseld (met name tussen de Schrijver en de Wetenschapper; de Stalker reflecteert liever door middel van gedichten), maar die gedachten blijven innig verbonden met hun reis door de Zone waardoor uiteindelijk ook duidelijk wordt dat de Kamer in de Zone voor de hoop staat waarvoor geloof is vereist. De Staat heeft die hoop verboden (de Sovjet-Unie verbood religie) en de intellectuelen geloven er niet meer in: de Wetenschapper gelooft in nut en betreedt uiteindelijk de Kamer niet maar wil ‘m opblazen omdat anders de massa ‘m zal bestormen en voor ideologische doeleinden zal worden misbruikt en de Schrijver gelooft in verheffing en acht het weinig zelfverheffend om zijn wens om een succesvol schrijver te worden uit te laten komen. Hij reflecteert op enigszins Freudiaanse (en/of Nietzscheaanse) zin ook over hoe moeilijk het is te weten wat je wilt, wat je diepste wens is en hoe verachtelijk de mens is zodat hij de wereld zijn waarschijnlijk beschamende egoïstische verlangens wil besparen. De Stalker weet echter dat verlangen synoniem is met het leven (passie is de wrijving tussen ziel en wereld; alles wat hard en ongevoelig is geworden is in wezen al dood) en dat hoop het wonder laat geschieden waarmee de wetten en regels die natuur en samenleving beheersen (‘waarin alle driehoeken hetzelfde zijn”) worden overwonnen. Dit zal ook de reden zijn waarom de (saaie, dode) wereld buiten de Zone in zwart/wit en de (levende) wereld in de Zone in kleur is geschoten. Het genre 'mysterie' voor deze film geeft aldus enerzijds de spanning aan het verhaal maar moet anderzijds ook letterlijk worden genomen nu de Zone voor het (christelijke) mysterie of geheim staat.

De film zit boordevol interessante overpeinzingen over kunst, wetenschap en geloof. Maar ook de film als zodanig is zeer intelligent opgebouwd en gemaakt en aldoor boeiend zonder ergens een zwakte te vertonen.

PS. Er zijn geloof ik geen close ups en vaak had ik moeite te zien wie er sprak. Gecombineerd met de slecht uitgewerkte ondertiteling waarin vaak woorden aan elkaar geplakt waren was het vaak moeilijk te volgen wie wat zei. Ook de titel is misleidend: het woord Stalker moet opgevat worden als Gids en dus niet (primair) als wat wij verstaan onder een stalker.

De documentaire bestaat praktisch alleen maar uit optredens van de artiesten met een enkele keer een kort interview met een muzikant ertussen door. De meeste aandacht is er voor de ‘top of the bill’-bands Santana, Jefferson Airplane en Pink Floyd. De registreerde muziek bestaat vooral uit experimentele, langgerekte (door de free jazz geïnspireerde?) improvisaties dus is weinig toegankelijk; zelfs ik die wel van een potje herrie houd vond de heldere, toegankelijke muziek van The Byrds een verademing tussen alle psychedelische rock. Maar tegelijk biedt de film leuke beelden van het publiek van Nederlandse hippies met daarbij veel blote mensen en drugsgebruik (cannabis). Al met al een prima tijdsdocument.

Vooraf dacht ik bij de omschrijving van de film en de lengte van de film: wat een suf verhaal en waarom moet zo’n suf en simpel verhaal 135 minuten duren? Ik heb inmiddels de film gezien en ik vind het nog steeds een suf verhaal en ik vraag me nog steeds af waarom ie 135 minuten moet duren want de film sleept enorm waardoor ik aldoor naar het einde snakte. Er wordt inderdaad goed gespeeld – qua acteren en qua muziek – maar de film heeft gewoon te weinig inhoud om echt te kunnen (blijven) boeien. De film begint als een talentenjacht met een clichémoraal dat niet uiterlijk maar of je iets te vertellen hebben er toe doet – en dat deel was nog wel aardig want het is altijd hartverwarmend als een onbekend talent wordt ontdekt – en eindigt als een saai clichéverhaal over een destructieve relatie met een alcoholverslaafde.

Dit is weer zo’n film waarvan ik niet begrijp waarom zo veel mensen hem geweldig vinden. Het suffe en grotendeels voorspelbaar clichéverhaal kan het niet zijn: waarschijnlijk vonden ze de ‘vibe’ van de film, dat wil zeggen de optredens van Bradley Cooper en Lady Gaga, lekker of – en dat komt eigenlijk op hetzelfde neer – het zullen fans zijn van Bradley Cooper en/of Lady Gaga.

Prima actiefilm met uitstekend acteerwerk en formidabele visuele effecten. De film blijft boeien, ook al zijn de ontwikkelingen clichématig, en wordt nog iets boven de actiefilm uitgetild door de interessante one-liner

Ik heb niks met de Star Wars-films – ik vind het oninteressante pulp – maar deze vond ik wel enigszins vermakelijk. Het is allemaal behoorlijk slecht – het lijkt alsof je naar amateurtoneel bij je in de buurt kijkt met special effects die net zo primitief ogen als de eerste videospellen – maar de film lijkt zich ook niet heel serieus te nemen en dan wordt het ook wel charmant (ik denk dat de latere Star Wars-films zich veel te serieus nemen waarmee alle lol verdwijnt).

Tegelijk begrijp ik denk ik wel waarom deze eerste Star Wars in 1977 aansloeg bij een groot publiek. Wat de film origineel en opvallend maakt is de postmoderne hybriditeit. Strikt genomen is het geen science fiction, die toekomstscenario’s schetst, maar wil het een sprookje of mythe zijn die aldus niet in een bepaalde tijd of een bepaalde plek te plaatsen is: het verhaal speelt zich af “a long time ago in a galaxy far, far away” en heeft de eeuwige strijd tussen het Kwade en het Goede als thema. Bewust gooit de film alle tijden en genres door elkaar. In sommige opzichten lijkt het zich af te spelen in de prehistorie, dan weer in het heden (met de film als metafoor voor de strijd tussen het ‘vrije’ Westen en de dictatuur van de Sovjet-Unie) en dan weer in een verre toekomst als we in ruimteschepen “anderhalf keer de lichtnelheid” reizen. De film is een avonturenroman zoals Odysseus waarin onze helden aldoor nieuwe gevaren moeten overwinnen (zoals iets later de films van Indiana Jones), een fantasieverhaal zoals The Lord of The Rings met een tovenaar die een hybride gezelschap leidt maar ook een middeleeuwse ridderroman waarin een schone jonkvrouw moet worden gered uit het kasteel van haar kwaardaardige ontvoerder en er met (laser)zwaarden wordt gevochten, science fiction waarbij vreemde planeten en wezens worden ontmoet en zelfs iets van James Bond nu de kwade macht de wereld (of eigenlijk: werelden) wil vernietigen en dat moet worden voorkomen (dat appelleert aan de toenmalige politiek waarbij de Sovjet-Unie als kwade macht de wereld bedreigt met kernwapens). Ook de wezens zijn hybride: robotten die menselijker dan de echte mensen zijn en talloze kruisingen tussen mens en dier. Veel van de charme van de films wordt geleverd door al die grappige en vaak schattige fantasiewezens die deze wereld bevolken. Tot slot is de actie nieuw en opwindend omdat wordt aangesloten bij het videospel en de gamecultuur die toen net aan het opkomen was.

De eerste Star Wars-film uit 1977 was nog slecht op een charmante en frisse manier, maar al vanaf dit tweede deel van de eindeloze serie is de doorlopende onzin die je krijgt voorgeschoteld niet meer te pruimen omdat er geen ironie meer is: het is ongeïnspireerde en oncharmante pulp die goedkoop wil scoren bij 12-jarige kinderen, bevat niets origineels en is in elk opzicht een belediging voor elke volwassen kijker.

De film moet het geheel van de special effects hebben en van eindeloos geschiet hetgeen puberjongens misschien leuk vinden. Het verhaal heeft weinig om het lijf en is een dom allegaartje (een soort nazi-Duitsland tegen Che Guevara guerilla vechters op galactische schaal met een beetje Lord of The Rings erbij). De humor is vreselijk flauw en afgezaagd. Zou wel eens de duurste infantiele film aller tijden kunnen zijn. De reeks van Star Trek is leuker.

De documentaire vertelt het verhaal van de opkomst en ondergang van Brian Jones – de rockster die de meesten niet (meer) kennen maar die mij wel interesseert omdat ik altijd een zwak heb gehad voor de vroege muziek van de Rolling Stones – al is dat verhaal vooral dat van een ondergang.

We leren dat Brian Jones uit de middle class kwam met een (klassieke) pianolerares als moeder, dat hij met zijn liefde en keuze voor zwarte muziek (blues) met succes daartegen rebelleerde waarbij zijn vader hem op z’n 17de het huis heeft uitgezet en zijn keuze voor de Rolling Stones nooit heeft begrepen zodat Brian altijd op waardering door z’n ouders heeft gehoopt. En dat de Rolling Stones is ontstaan door de fusie tussen een bandje van Brian Jones en een bandje van Mick Jagger en Keith Richards en dat er meteen rivaliteit was tussen Brian en Mick waarbij aanvankelijk Brian de winnaar was met de meeste meisjes achter zich aan: behalve muziek is Brian altijd alleen geïnteresseerd geweest in meisjes en hij heeft er enorm veel zwanger gemaakt (ik las eens een interview van Mick Jagger waarin hij hoog opgeeft van het beschikbaar komen van de anticonceptiepil eind jaren ’60 hetgeen ik nu beter begrijp). Brian was ook de leider, de woordvoerder en de manager van de band. Zijn band was meteen een succes maar tamelijk snel werd Brian naar de achtergrond gedrukt, met name toen ze een manager kregen die de blues wilde verruilen voor pop omdat dat beter verkoopt en Mick en Keith naar voren schoof die ook de liedjes gingen schrijven, welke liedjes Brian vreselijk vond. Waar Mick eerst jaloers was op Brian keerde dat om en Brian ging zwaar aan de drugs (amfetamine en alcohol) hetgeen hem ook onberekenbaar en paranoïde maakte (niet ten onrechte meende hij dat Mick en Keith hem in de maling namen). En hij ging nog meer fotomodellen zwanger maken waarbij de meisjes ook graag hopten van de ene Rolling Stone naar de andere.

De laatste fase begint met Anita Pallenberg met wie Brian een soort Sid en Nancy- of Cobain en Love-relatie krijgt vol drugs (LSD) en uitspattingen. Zij haalt de duistere kant van Brian naar boven (hij was altijd al een etter overigens) maar Brian vindt er ook een nieuwe sterrenstatus door omdat hij de hipste, meest extravagante kerel van swinging London wordt waarbij hij zelfs de Rolling Stones voorziet van een meer exotisch geluid. Maar als Anita naar Keith hopt is het klaar: hij verliest zich zo in drank en drugs dat hij niet eens meer gitaar kan spelen zodat Mick en Keith hem uit de band zetten. Drie weken later wordt hij dood in zijn zwembad aangetroffen.

De tragiek van Brian Jones’ leven is aldus dat hij in een band zat die hij haatte – hij vertrouwde Mick en Keith niet en hij haatte hun muziek – maar niets anders had (hij was te onzeker om zelf muziek te schrijven althans te publiceren) en dat het succes dat de band hem gaf hem enerzijds de kans gaf heel veel affaires te beleven en de prachtigste meisjes te bezwangeren maar anderzijds hij zo veel frustraties had (met zijn ouders en als bandlid) dat hij ook zijn drugsgebruik niet onder controle had hetgeen zijn ondergang werd.

Brian luisterde nooit naar de Rolling Stones – zijn eigen band – maar wel graag naar The Beatles. Ik denk dat The Beatles niet alleen muzikaal veel beter en innovatiever zijn maar ook authentieker: de Rolling Stones zijn toch vooral een commercieel product van een commercieel denkende manager en de gewiekste zakenman Jagger die zorgvuldig een rebels imago cultiveerden met Keith Richards die de junkie-outlaw speelt. Het is ironisch dat de enige bandlid die echt rock ‘n’ roll was – Brian Jones – geen echte rol van betekenis speelde (ook al doet Bill Wyman z’n best ons van het tegendeel te overtuigen) en ook onhoudbaar bleek precies vanwege z’n rock ‘n’ roll-levensstijl. De documentaire doet een prima job het verhaal van Brian Jones te vertellen, waarbij opvalt dat de documentaire praktisch alleen bestaat uit dingen die worden gezegd door allerlei betrokkenen terwijl de muziek zelf praktisch niet klinkt (er wordt ook geen enkel album genoemd en slechts een paar liedjes). Maar dat is wellicht precies de tragedie van Brian Jones.

Prima meta-documentaire over het maken van een Westerse documentaire over Afrika die Afrikanen laat vertellen hoe en waarom zo’n documentaire neokoloniale keuzes maakt in bv. het willen laten zien van lijden en welke Westerse blik de Afrikaan tot een afhankelijk object reduceert, maar ook hoe de Afrikanen zelf ook met een gekolonialiseerde blik kijken (‘we moeten eerst onszelf dekolonialiseren’). De documentaire gaat niet erg diep maar bewerkstelligt wel z’n doel, dat is bewustwording bij de kijker.

De documentaire laat een geweldige show zien met veel aandacht voor een opvallende choreografie, decors, belichting en outfits (het grote pak van Byrne is iconisch geworden) en heel veel vrolijkheid en fysieke energie (rennen, gekke dansjes, etc): elk nummer is een totale work-out, niet in de laatste plaats voor frontman Byrne. Dat past wel in de jaren ’80 en is in wezen tegengesteld aan de traditie van rock ‘n’ roll met z’n pijn, agressie en te veel drank en drugs. De muziek neemt ook duidelijk afstand van die traditie van scheurende gitaren en richt zich vooral op ritme (met een zweem van wereldmuziek) om erop te kunnen dansen. Het maakt de show fris, origineel, fascinerend en in z’n vlekkeloze uitvoering welhaast volmaakt.

Deze film heeft me behoorlijk omver geblazen. Alles is prachtig aan deze film. De stijl is een soort Charlie Chaplin meets Tom Waits en is zeer rauw – alles en iedereen heeft een zeer armoedige uitstraling – maar ook vertederend. De twee of eigenlijk drie hoofdpersonages zijn alle drie fascinerende figuren om te volgen en hun relaties onderling – vol aantrekking en afstoting ineen – zijn eveneens fascinerend. De cynische Zampano en de dromerige Gelsomina zijn tegengesteld qua karakter maar beide uiterst tragische figuren en lijken tot elkaar veroordeeld omdat verder niemand van ze houdt. Ook De Gek is een tragisch figuur die zijn vroege dood zelf al aankondigt. Met name het trieste clowntje Gelsomina met haar ‘artisjokkenhoofd’ steelt de show (ook al acteert misschien Quinn het best).

Wie had kunnen denken dat Lynch zo’n film als The Straight Story kan maken? Geen surrealisme en geweld/horror dit keer, maar een verhaal dat je kunt volgen en dat bovendien de mens van zijn beste en mooiste kant laat zien zodat je ontroerd van begin tot eind met tranen in de ogen zit te kijken. Lynch slaagt erin om precies die toon en details te vinden waardoor de mensen in deze film niet alleen hartverwarmend goed zijn maar toch ook normaal en levensecht met elk een tragisch levensverhaal. Als er één film is die hoop in de mensheid geeft (of die op z’n minst van mensen kan laten houden) dan is het deze wel. Een prachtige film.

Briljante film. Vijf sterren.