Opinions

Niet de eerste en ook niet de beste film over hoe zwaar kinderen het hebben in een functioneel gezin waarbij ze aan zichzelf overgeleverd zijn maar toch een alleraardigste film. De opname in zwart-wit benadrukt dat hun leven geen rozengeur en maneschijn is, maar de film bevat ook momenten van liefde en warmte. Een wat vroege kerstfilm.

De film gaat over de ziekte van deze tijd: narcisme. Zowel de man als de vrouw van het stel in de film zijn volstrekt narcistisch zodat zij het niet kunnen uitstaan als zelfs de eigen partner heel even aandacht krijgt in plaats van zijzelf waarbij dat narcisme ook in de weg staat van eerlijkheid. Met name de vrouw liegt nonstop en gaat tot het uiterste om in het middelpunt van de belangstelling te komen waarvoor zij bereid is om zelfs haar eigen lichaam kapot te maken omdat slachtoffers nu eenmaal veel aandacht krijgen in onze ‘inclusieve’ maatschappij. Er is overigens een naam voor dit verschijnsel: het syndroom van Münchhausen. De vrouw is dan ook echt ziek want mentaal gestoord. Ze is ‘ziek van zichzelf’ en wordt het ook als het uit de hand loopt, maar dan uit zich het narcisme zich slechts in zelfmedelijden als nieuwe vorm van het narcisme en dat ook een maatschappelijke ziekte is in de vorm van de vele hulpgroepen voor slachtoffers.

De film kaart zo uitdrukkelijk narcisme als maatschappelijke ziekte aan maar doet er niet heel veel verrassends mee (hooguit is de film soms wat verwarrend doordat het fantasie en werkelijkheid door elkaar laat lopen). Al met al is het een redelijke maar ook weinig bijzondere maatschappelijke satire die niet het soms briljante niveau haalt van de vergelijkbare films van Östlund.

Deze film is mogelijk de meeste bizarre maar ook meest briljante film ooit gemaakt. Hij gaat over de desintegrerende regisseur Caden die aan alles lijdt en alles verliest en die besluit een toneelstuk te maken die ‘echt’ is om zichzelf te begrijpen hetgeen een eindeloos Droste-effect geeft: een acteur moet hem en z’n leven spelen die dan, omdat hij de regisseur speelt, zelf weer een nieuwe acteur moet aannemen om hem te spelen ad infinitum. Wat ‘echt’ moet zijn verwordt zo tot een eindeloze verval in onechtheid waardoor het proces wel levensecht de desintegratie van de regisseur weergeeft. De film gaat er ook over we eenzaam zijn en de ander niet kennen, maar dat we ook in hetzelfde schuitje zitten waardoor we tegelijk iedereen zijn hetgeen in het stuk vorm krijgt doordat iedereen de ander speelt.

De film gaat ook over kunst die het leven wil uitdrukken maar daarvoor afstand moet nemen van het leven waardoor realisme en fictie evenals kunst en psychose vanzelf samenvallen: Cadens kunst doet dat door het leven uit te vergroten en die van Adele door middel van miniaturen. Uiteindelijk valt het begrijpen van onszelf samen met onze dood; het einde volgt uit het begin, inclusief onze keuzes, en uiteindelijk volgt onze dood uit onze geboorte. Dat we de werkelijkheid niet kunnen (be)grijpen en we alleen maar kunnen scheppen maakt de film ultiem postmodern.

De film is geniaal in zowel z’n idee als de uitwerking (zelfs elke zin die wordt uitgesproken is een juweeltje), maar ook buitengewoon zwaar: de film is zo moeilijk dat je hem bijna niet voor je plezier kijkt. Maar dat is wellicht ook weer het levensechte ervan, want ook het leven zelf is geen pleziertje.

De film oogt realistisch en die werkelijkheid is deprimerend: de film laat de schrijnende paradox zien van de hulpverlening waarbij een kind onhandelbaar is geworden omdat ze zich in haar thuissituatie in de steek gelaten voelt en zich dan hecht aan haar hulpverleners bij wijze van substituutouders die precies omdat zij niet haar ouders zijn haar ook weer in de steek moeten laten en haar zo alleen maar opnieuw traumatiseren. Er lijkt geen ontsnapping mogelijk uit deze vicieuze cirkel en je kunt je levendig voorstellen dat als zo’n meisje niet in een gesloten instelling eindigt ze op straat komt en daar snel een fout vriendje zal krijgen – eindelijk iemand die er altijd voor haar is! – door wie ze aan de drugs en in de prostitutie raakt.

De film heeft aldus een confronterende boodschap en de jonge actrice speelt voortreffelijk. Wel is de film eentonig en langdradig in z’n aaneenschakeling van soortgelijke agressieaanvallen en vluchtpogingen, hoe dramatisch die op zichzelf ook zijn. En waar je een goed einde verwacht of in ieder geval hoopt, nu het met de hulpverlener Micha bijzonder goed lijkt te klikken, neemt de film zelfs niet die wending waardoor de film net zo uitzichtloos eindigt als ie begon.