Opinions

Ook na herziening ben ik toch weer getroffen door deze film. Wat is dit goed gedaan, wat grijpen menselijke handelingen en beslissingen, noodlot en de wereld zoals hij nou eenmaal is hier mooi in elkaar. En - de film heet niet voor niets 'Babel' - het onvermogen van mensen om elkaar werkelijk te begrijpen, zeker als je de culturele, maatschappelijke en mentale afgronden tussen hen in aanmerking neemt. Een 'helicopter-view' is weinigen gegeven, maar hier krijgen we er dan eentje (of meerdere, zo je wilt).

Volgens mij was '21 grams' zeker zo goed; 'Amores Perros' vond ik persoonlijk wat minder, maar ik denk dat ik ook die films maar weer eens ga herzien.

Do you think this is a game?

Zonde, vergeving en verlossing in hedendaags New York, met een indrukwekkende Harvey Keitel als gecorrumpeerde en verslaafde diender in neerwaartse spiraal richting hel. Brutaal, compromisloos en in your face in zijn verbeelding van zowel de 'zonde' als van de (katholieke) 'verlossing'.

Ferrara verdoet geen tijd met een schets van 'hoe heeft het zover kunnen komen', of karakterologische verklaringen die afleiden van de kern, maar manoeuvreert zijn protagonist middels een fraai gestructureerd verhaal met strakke hand in de positie waar hij hem hebben wil: daar waar hij moet kiezen.
Die keuze zal voor zijn leven niet meer uitmaken, zo blijkt uiteindelijk; maar des te meer voor zijn ziel. Zijn 'ziel'? Ja.

You do believe in God, don't you?

Dat is in ieder geval de rationale van de film, de setting waarin men mee moet gaan. Of laten we zeggen, men moet geloven in het belang van de keuze waar het Keitel-personage voor staat, anders blijft de film in mijn ogen een tamelijk zinloze onderneming. Met aan aantal briljante, dat wel, maar ook onbegrijpelijke scènes.

Hoe lastig het is om dit punt (het belang van die 'keuze') helder voor het voetlicht te brengen, ligt natuurlijk allereerst in de aard van de katholieke 'boodschap'. De film drukt dat zelf uit door iemand ergens te laten zeggen (tegen Jezus):

No one understands really why you did it. We 'd better just forget about you.

Helemaal goed, deze film.

Ja, dit kan ik best hebben, zo op z'n tijd.

Dit leek aanvankelijk niet goed te gaan, maar uiteindelijk weet men, tussen alle voor de hand liggende flauwiteiten door, toch voldoende droogkloterij á la Toren C, Smack the Pony of hoe al die ongein ook mag heten, er in te gooien, om het genietbaar te houden.

Bootwerkerblondine Diaz rocks, vind ik so wie so, maar met name ook Smith, Segel (gaandeweg) en Timberlake (die een overtuigende luldebehanger neerzet) dragen hun steentje wat dat betreft bij.

Je kan stellen dat hier een (nog) betere komedie in verborgen zit, dat men niet all out voor de totale anarchie gaat, maar laten we het er op houden dat Kasdan er in slaagt om het niet helemaal in zouteloze braafheid te laten ontaarden.

En als je er ook nog figuren als die (niet heel gefocuste) huisgenoot en die (niet heel enthousiaste) Abraham Lincoln impersonator in propt, dan heb je zeker mijn sympathie.

Verbeelding van een klassieke, obsessionele verhouding, een machtsspel eigenlijk, tussen introverte controlfreak en impulsieve femme fatale, dat door de ‘vertelwijze’ - flitsende montage, fraaie cinematografie, veelvuldig gebruik flashbacks - een absolute meerwaarde krijgt.

Eén en ander komt mooi samen in het midden van de film, wanneer het Keitel-personage voor het eerst het appartement betreedt. Wat dan volgt, is, met de onzekerheid van het perspectief (een ‘objectieve’ flashback, de herinneringen van Linden, of het fantaserende geestesoog van de rechercheur), misschien wel de crux van Bad Timing.

De suggestie dat de rechercheur de neigingen van de psychoanalist maar al te goed kan begrijpen, is er al eerder, en op een gegeven moment zien we beiden achtereenvolgens in de weer met een ingelijste afbeelding van een labyrint. Wat maak jij daarvan, Badalamenti? Of zal het je worst wezen ?

De repeterende spiraal neerwaarts van de om elkaar heen draaiende geliefden, met steeds dezelfde woordenwisselingetjes omtrent de aard van hun relatie, is wat uitputtend, maar Keitel en Garfunkel zijn in het laatste half uur echt goed, en Russell is hier natuurlijk sowieso voortdurend de fraaie kers op de taart.

Tom Waits en Billie Holiday geven het geheel een zwart-romantisch kader, en ook de piano doet tussendoor goed werk.

You must understand, you see, it's not enough to love a woman when she's so... difficult. You must love her tremendously; more even than one's own dignity.

Mooie film, zeker voor meerdere herzieningen vatbaar.

Verhaal met een aardig uitgangspunt, dat echter veel te schetsmatig, en zelfs een beetje cheesy, wordt uitgewerkt. Het potentiële drama lost zich op in een ‘dilemma’ dat – zoals het hier gepresenteerd wordt - eigenlijk die naam niet mag hebben, zo kraakhelder zijn de keuzemogelijkheden, en het geheel loopt met een sussende sisser af. Het wordt Barbara uiteindelijk veel te ‘gemakkelijk’ gemaakt om tot haar (daarom) zeer voorspelbare beslissing te komen.

Nog wel een redelijke schets van de drukkende, beklemmende en paranoïde sfeer, die er geweest moet zijn in de DDR voor met name personen die – om wat voor reden dan ook - in het vizier van de Stasi terechtkwamen, en een behoorlijke actrice in de hoofdrol.

Maar het is allemaal wat te expliciet en geconstrueerd (in de dialogen, en in de plotontwikkeling), te veel de kijker bij de hand-nemerig.

Het lijkt er op dat Petzold niet heeft kunnen kiezen tussen een echt menselijk drama, en een publieksfilm die all out gaat in het voor de hand liggende sentiment. Nu is het geen van beide geworden, en mist de film diepte, zowel in het persoonlijke, als in het maatschappelijke aspect.

Wat meer ambiguïteit en onuitgesprokenheid in de persoonlijke drijfveren van deze of gene, en wat lastiger gestelde persoonlijke en morele dilemma’s, hadden waarschijnlijk een betere film opgeleverd.

Je hebt van die films die je gaandeweg confronteren met je eigen onuitgesproken verwachtingen, die, als die schijnbaar niet uitkomen, in eerste instantie blijken te fungeren als een maatstaf waaraan de film niet voldoet. Maar op een gegeven moment realiseer je je dat je de kern van het 'verhaal' zoekt op een plaats waar het niet is, en waar je opgetrokken wenkbrauwen eerst scepsis uitdrukten, verandert dat vervolgens in verbazing, om uiteindelijk uit te monden in stille bewondering.

Stanley Kubrick's Barry Lyndon is voor mij zo'n film.

Een film waarin de personages nergens het schitterende decor ontstijgen waarin Kubrick ze gevangen heeft, en zich haast als poppen door het verhaal bewegen - als ze al bewegen, en dan is het toch vooral stijf in het gelid in hun fraaie uitdossingen richting de vergetelheid.

Geen 'ontpopping', geen karakterontwikkeling hier, en terwijl het levensverhaal van Redmond Barry toch vol zit met actie en drama, en hij regelmatig zijn passie en emotie toont, blijft ook hij een pion op het schaakbord van de (zijn eigen) geschiedenis, en lijkt Kubrick haast elke mogelijkheid (en dat zijn er nogal wat) om een en ander conventioneel-dramatisch uit te spelen, doelbewust te laten liggen, of zelfs te saboteren.

Dat bewuste afstand nemen wordt ook gedaan middels de voice over, die ons nota bene één van de meest dramatische momenten (en in één moeite door ook nog het uiteindelijke lot van de hoofdpersoon) doodleuk verklapt, enkele minuten voordat het daadwerkelijk plaatsvindt.

We zijn dan wel al in het tweede deel aanbeland, waarvoor het eerste, nogal fragmentarische deel een aanloop was, en dat wél langs één doorlopende verhaallijn wordt afgewikkeld. Hier lijkt ook wat meer ruimte voor de acteurs weggelegd, maar het afstandelijke karakter blijft toch grotendeels gehandhaafd.

Niettemin is het zo dat onder de strak volgehouden formele toon en de van ijzeren conventies doortrokken omgang van de personages onder en met elkaar, juist hier de dramatiek en de emotie wel degelijk tot uiting komt, met name ook belichaamd in de figuur van de gravin en haar zoon. Berenson als Lady Lyndon lijkt hier weinig anders te doen dan te poseren en wezenloos uit haar ogen te staren, maar in haar bloedmooie breekbaarheid en popperige passiviteit zet zij toch een monument neer van romantisch wegkwijnende ellende.

'De' achttiende eeuw bestaat niet, en Kubrick lijkt me veel te intelligent om zelf, al of niet via zijn personages, een bekrompen en zelfingenomen twintigste-eeuwse 'kritiek' te leveren op een vervlogen tijdperk. Er ís niet zo iets als historische objectiviteit, en deze film streeft daar ook niet naar. Wel bouwt Kubrick een historisch kader met 'objectieve' gegevens waarin de individuele biografie op afstand wordt gezet.

Wat zich voor onze ogen ontrolt is een stuk beter dan een geschiedenislesje: het leven en streven van menselijke individuen wordt ingesponnen in het keurslijf van conventies en historische omstandigheden, zoals altijd het geval is en zal zijn, waardoor het karakter van dat individuele leven en streven iets futiels, en tegelijkertijd iets algemeens krijgt.

Dat lijkt welhaast een slogan van de Franse Revolutie, aan de vooravond waarvan deze film eindigt (en die daarmee een voltooid verleden tijd vertegenwoordigt) maar misschien drukt het integendeel ook wel uit dat Barry Lyndon niet zozeer een historisch, maar eerder een tijdloos drama is.

Verhoeven blijft iets houden van een veertienjarig jongetje, en dat is tegelijkertijd zijn grote kracht, en zijn beperking. De fascinatie en angst voor vrouwen, doortrokken met (machts-)wellust: Verhoeven giet het hier in de vorm van een natte droom van datzelfde jongetje. En omdat ook in de meeste mannen die veertienjarige blijft sluimeren, om van tijd tot tijd de kop op te steken, is Verhoevens lompe directheid, zijn brutale en provocerende stijl, wel degelijk effectief.

Iemand noemde de Penthouse ooit 'een blad met meer dan gemiddelde belangstelling voor de vrouwelijke opperhuid', en ook Verhoeven zit er graag dicht op. Is die oppervlakte genoeg om 'basic instincts' aan de dag te laten komen? Vast wel, en moet je deze film niet willen beoordelen op wat het gewoon niet in huis heeft. Niet eens in huis wil hebben zelfs, misschien.

Maar ik heb toch het gevoel dat Verhoeven uit zijn eigen kader lang niet alles haalt wat er in zit. Het scenario van de film noir achtige thriller, met min of meer expliciete referenties aan Hitchcock en diens bewonderaar De Palma, zou voldoende moeten zijn om hier wat leuks van te maken. Maar het is misschien juist die uitgesproken bluf van Verhoeven, de vuilbekkerij, de opgelegde stoerheid, die uiteindelijk wat gaat vervelen, een beetje doodslaat.

Douglas doet zijn best, maar blijft qua karakter een beetje bungelen. Hij is gewoon niet ambivalent en donker genoeg. En Stone? Tja. Het zal deels een kwestie van smaak zijn, maar in mijn ogen heeft haar schoonheid iets glads, iets fotomodellerigs. Ook zij mist het ambivalente, maar dan in andere richting.

Het is gewoon niet een stel dat wil broeien, daarvoor blijven de kapsels ook net even te goed in de plooi; en ook de - voor een publieksfilm - tamelijk expliciete sexscènes houden iets gemaniëreerds, iets steriels. De nagelsporen op de rug van Douglas gaan lang niet diep genoeg, om echt pijn te doen.

Het 'gevaarlijke' basic instinct is hier net iets te aantrekkelijk, te lekker zeg maar. Lekker, maar dan wel als een ijslolly. En die zijn uiteindelijk altijd nogal waterig.

Virtuoos, hoe Reygadas hier het evenwicht bewaart tussen hemel en aarde. Het alledaagse, soms zeer opmerkelijke en nietsontziende realisme wordt slechts aangezet met bescheiden, haast nergens geforceerd overkomende middelen als wat langer als ‘normaal’ aangehouden shots, een langzaam ronddraaiende camera, en soms wat afwijkende perspectieven. Het inzoomen op het schilderij van de dode Christus in de armen van een engel, en Marcos dwalend in de mist, zijn zo’n beetje de enige echt ‘theatrale’ kunstgrepen.

Natuurlijk, de uiteindelijke ‘bedevaart’ van Marcos zou je bij uitstek ‘theatraal’ kunnen noemen, maar dat past naar mijn gevoel naadloos in de culturele setting. Bovendien blijft de sfeer – tot aan de allerlaatste scène dan – hier consequent realistisch, de blik van buitenaf, documentair zelfs.

En naar de ‘verlossing’ kun je wel verlangen, maar niet dwingen; ondanks vereende krachten slaagt men er niet in de kerkklok te laten luiden. Terwijl doorheen de film het onverbiddelijk doortikken van de tijd wél goed hoorbaar is.

Maar wat dit werk pas echt een ereplaats in de filmhemel bezorgt, zijn de personages. De engelachtige lellebel Ana natuurlijk, glorified door Marcos’ blik, en die van de camera; maar met name Marcos en Berta.

Reygadas slaagt erin om deze figuren niet te misbruiken als een soort kermisattractie, maar ze neer te zetten als liefdevolle partners in crime, levensecht, ontroerend en soms droogkomisch in hun schijnbare indolentie en gelatenheid, zonder het realisme uit het oog te verliezen.

Het brandpunt van de film is natuurlijk Marcos, met het perspectief beurtelings van buiten (de onbeduidende ‘hond’ van Ana, de zwetende ‘dikzak’) en van binnen (de opgeslotenheid in zijn wanhoop en verlangen).

Alles bij elkaar maakt dit Batalla en el Cielo een wonder der natuurlijkheid. Voor mij toch wel verrassend, want ik zag eerder Stellet Licht en Post Tenebras Lux, en in die films (die ik overigens ook zeer de moeite vind) permitteert Reygadas zich nogal wat mooifilmerij en een pietsie geforceerd, bizar surrealisme.

Dan moet ik toch concluderen dat mijn voorkeur uitgaat naar deze.

Een romantische komedie. Ik was toch wel benieuwd wat Denis hiervan zou bakken, en ik hield eigenlijk m’n hart vast, van te voren.

Maar dat was helemaal niet nodig. Ze heeft er echt wat bijzonders van gemaakt.

Hoge laarzen onder een iets te kort rokje, en een T-shirt decolleté dat betere tijden heeft gekend: je zou zeggen ‘doet u dat nou maar niet meer, mevrouw’, maar het is de ‘juiste’ outfit om de obsessieve zoektocht naar liefde in beeld te brengen van de door het leven ietwat verfomfaaide Isabelle. Bepaalde mannen – of dat nu hufters, balen hooi, of best wel sympathieke lobbesen zijn - fysiek aantrekkend, maar tegelijkertijd emotioneel afstotend. Vraag en aanbod sluiten wederzijds niet geheel op elkaar aan, zogezegd.

Dat uit zich in moeizaam verlopende ontmoetingen, met haperende dialogen die doelloos in het rond draaien, nergens tot een punt komen; zoals de film dat ook niet lijkt te komen. Dat is wat mij betreft altijd eerder een voordeel dan een nadeel, maar ik kan me wel voorstellen dat mensen gaandeweg afhaken.

Natuurlijk, Isabelle (Binoche! ) is een tamelijk neurotisch type, een pietsie op zichzelf gericht en dus niet heel sympathiek, maar ze heeft wel iets waarachtigs, en daarom ook iets ontroerends. Voor de 'romantische' romantici wordt er nog even gedanst op Etta James’ At Last, en de glimlach wordt een grote grijns bij de finale ouwehoerpartij van de door de wanhopige Isabelle geraadpleegde helderziende (Depardieu), die echt minutenlang doorgaat. Lul jij maar lekker door, dan starten wij alvast de aftiteling

Toch nog een soort van punch line hoor, die laatste scène: de close up van het enorme hoofd van de ‘ziener’, afgewisseld met het beeld van de aan zijn lippen hangende Isabelle, vragen stellend en proberend chocola te maken van zijn geleuter, dat opportunistisch reageert op haar bewuste en onbewuste reacties, en voor zichzelf een rol manipuleert in haar toekomst. Want makkelijk te manipuleren is Isabelle, in al haar neediness, zoals ze zich al eerder vrij eenvoudig uit een prille relatie liet praten door één of andere jaloerse flapdrol...

Hilarisch eindschot van een vermakelijke film. Dit kan Claire Denis dus óók..

De opening zet de toon. Een zo'n acht minuten durende, statische long take van de voorbereiding en het begin van een kerkdienst, waarin de voorganger het offer van Abraham ter sprake brengt, bruut onderbroken door een aanslag met molotov-cocktails die het kerkgebouw in vuur en vlam zetten.

Vanaf dan hangt er een dreigende sfeer in de film die nooit helemaal weggaat. Kulumbegashvili heeft dan genoeg aan een close shot (in een bus) van een hand op de rugleuning van Yana, en Yana's nek, om dat even aan te stippen.

Zich dood houden schijnt een tactiek te zijn van bepaalde dieren om aan hun vijanden te ontkomen. In één van de andere, zeer opmerkelijke takes die deze film rijk is, ligt Yana minuten lang ruggelings in het bos met de ogen dicht. Misschien is het ook wel een uiting van de wil tot ontsnappen aan een constante druk, een verborgen doodswens zelfs, want Yana's leven lijkt volledig klem te zitten tussen een echtgenoot die haar geen ruimte geeft en een omgeving die zeer vijandig tegen haar en haar (Jehova-)gemeenschap staat. 

Yana onderwijst de kinderen van de gemeenschap in de godsdienstige grondbeginselen en bereidt ze voor op de doop. Met name wordt de kinderen gevraagd om een omschrijving van hemel en hel te geven.

In drie cruciale, magnifieke, gruwelijke scènes wordt Yana's hellegang geschetst. Haar ultieme reactie daarop (te zien in een alweer zeer sterke sequentie) roept eerder associaties op met Medea dan met Abraham. En wat te denken van die verbluffende eindtake? Een verbeelding te meer van een hellevaart, sterk resonerend met de eerdere verkrachtingsscène? Stof zijt gij...

Gheheh. Nee, erg geil wil het allemaal inderdaad niet worden. Maar Coppola is dan ook geen man. Last time I checked.

Een vrouwelijk perspectief dus; wil natuurlijk nog niet zeggen dat het meteen fantastisch is, maar ik vind het uiteindelijk toch wel goed werken hier. Opvallend is de transparantie in de verhoudingen, de directheid in de dialogen, waardoor er qua beweegredenen van de personages weinig te raden overblijft.

In die zin krijgen de acteurs weinig ruimte om te excelleren; maar wat met name de drie hoofdrolspelers moeten doen, doen ze heel erg goed.

Direct, transparant; maar tegelijkertijd ook weer heel erg vrouwelijk niet: Je kunt natuurlijk zeggen dat de reactie op meneer de korporaal 'boven-aan-de-trap-linksaf-m'n-lul-achterna' tamelijk éénduidig 'eraf met dat ding!' is (dat is zo'n beetje de conclusie van John zelf), maar Coppola slaagt er best goed in om één en ander uit de iets gecompliceerdere dynamiek van de (m/v-)psychologieën - met al het wantrouwen, de angsten, de verlangens en de misverstanden die daar bij horen - te laten voortvloeien.

Ik denk dat ik de versie van 1971 wel eens op tv heb zien langskomen, maar ik kan me er niets van herinneren. Ben er nu wel weer nieuwsgierig naar; kennelijk een film met een heel andere benadering.

Die Miles Davis-scène, inderdaad helemaal goed; zoals er van wel meer fraaie scènes (en muziek!) valt te genieten. Die eindsequentie mocht er ook zijn, zeg.

Dat de held hier een schrijver is, geeft misschien nog wel een extra dimensie aan het één en ander, al lijken de metaforen naar mijn gevoel eerder te rijmen, dan dat het echt poëtisch wordt. In mijn herinnering had Lee dat met zijn vorige, Shi, beter voor elkaar. Zou ik nog eens moeten bekijken.

Ik heb ook het idee dat het geheel iets korter had gekund. Maar toch, zeker de moeite waard, deze film.

Subtiel, droogkomisch en poëtisch.

Na het zien van Soom op tv, eind vorig jaar, nam ik mij voor de films van Kim Ki-Duk die ik in mijn kast had staan (en mij in eerste instantie niet als heel bijzonder waren opgevallen) weer eens aan een nadere beschouwing te onderwerpen.

Met de oosterse levenslesjes van Bom..Bom heb ik nog steeds niet zo veel, maar Bin-Jip bevalt mij intussen een stuk beter.

Een pas geleden geziene trailer van de film deed mij het ergste vrezen (het leek wel een jaren tachtig videoclip), maar Kim blijft ver weg van de flauwe romantische kitsch waarin deze onderneming, met een iets andere aanpak, had kunnen vervallen.

Het originele plot, het haast totale zwijgen van de hoofdpersonen, de foto's, de spiegels, de aard van de relaties van de diverse bewoners, de rol van het golfspel, de weegschaal, de overstap gaandeweg naar een sprookjesachtige, magische sfeer: dat alles geeft de film een onderliggende structuur die aanleiding biedt tot mijmeringen over perceptie, 'zien' en niet-zien, en (het bevrijdende van) verbeelding.

Bij terugblik vallen mij de raakvlakken op met Soom; zelfs de drie medegevangenen zijn hier al present, al is het slechts in één scène.

Over enkele dingetjes heb ik nog wel mijn twijfels, zoals de (ietwat overbodig lijkende) afrekening met de rechercheur en de portrettering van de echtgenoot, die wel erg nadrukkelijk als een grote kleuter wordt neergezet. En misschien is de pay off van de film, over droom en werkelijkheid, net iets te veel.

Het zijn naar mijn gevoel echter geen zaken waar de film aan hangt, en wie weet concludeer ik bij een volgende herziening wel dat deze dingen er naadloos in passen, en gooi ik er qua waardering nog een schepje boven op.

Want 3 sterretjes in eerste instantie: waar zat ik met mijn hoofd?

Trending topic zijn, of niet zijn, dat is de vraag.

Zeer amusante film over een uitgerangeerde ‘superheld’ die - met letterlijk de moed der wanhoop - de sprong wil maken van Hollywood naar Broadway, maar zich niet meer los kan maken van het imago, het masker, dat onverbrekelijk met zijn persoonlijkheid vergroeid is, zo lijkt het.

Riggan Thomson is bij deze gewaagde onderneming al vanaf het begin de controle kwijt, en als een kat in een vreemd pakhuis maakt hij rare sprongen, blundert hij zich van tegenslag naar tegenslag steeds verder de wanhoop in, maar elke stap in die comedy of errors drijft hem, in zijn ignorance, tegelijkertijd ook onweerstaanbaar richting fame & glory.

Het is de obsessie met dát, wat Hollywood en Broadway delen; de self centeredness ook, de vervaging van de grens tussen imago en persoonlijkheid, spel en ernst, waan en werkelijkheid; de illusie – het fundament van film en theater – die de realiteit overneemt, die hier op soms hilarische wijze wordt uitgespeeld.

Het is een wereld waarin het metafysisch verlangen zich verplaatst heeft naar het eigen ego, hunkerend naar liefde en erkenning, waarin oprechtheid onderdeel van het spel lijkt. Het is ook een vergeefs verlangen naar echtheid in een valse wereld, en de uiterste consequentie van één en ander lijkt te zijn dat de ultieme stap naar glorie de zelfmoord is.

Dat is zeker geen flauw moralisme; het is niets meer of minder dan een vorm waarin het menselijk streven zich voor kan doen. Het ‘spel’ ís de ‘werkelijkheid’, en ik zie niet in waarom men niet met de personages in hun oprechte streven zou kunnen meeleven.

Sterkste punt van de film is inderdaad de constant voortrollende camerabeweging, die de indruk wekt van een niet aflatende golfslag waarin Thomson herhaaldelijk lijkt te verdrinken, en waarop hij reddeloos wordt meegesleurd. Die camera blijft ook altijd dichtbij, en tezamen met de kleine, volle kamertjes en de smalle gangetjes in het theater versterkt dat het gevoel van gebrek aan controle en overzicht, dat Thomson moet hebben.

Dat perspectief van Thomson wordt wel enkele keren doorbroken met scènes waarin Keaton niet aanwezig is, en waarin Norton, Stone en Watts centraal staan. Je kunt je afvragen of die episodes niet afbreuk doen aan de dwingende structuur van het geheel, maar goed, het zijn niet de minste scènes, en zeker de personages van Stone en Norton staan natuurlijk in direct verband met die van Keaton.

De film deed me in zekere zin wel wat denken aan Synecdoche, New York; dat niveau haalt Birdman denk ik niet, maar de nadruk ligt hier wat meer op de komedie, en dat maakt de film in ieder geval wel een stuk eh... draaglijker.

Ingetogenheid en subtiliteit zijn zoals gewoonlijk weer ver te zoeken bij Inarritu. Net als zijn voorgangers is Biutiful een af en toe nogal pathetisch aandoend melodrama, met scènes die niet suggereren, maar hun betekenis uitschreeuwen.

Maar toch, dit rolt weer soepeltjes voort in een lekker ritme, met dynamisch camerawerk, en de acteurs – met name dan Bardem en Álvarez – zijn uitstekend.

Inarritu zet de emotie graag zwaar aan, maar heeft gewoon genoeg beheersing in huis om zijn films op dat vlak niet volledig uit de rails te laten lopen.

Resultaat is opnieuw een met flair gebracht drama, waarin de lotgevallen van het hoofdpersonage en zijn gezin, én dat van de illegale Afrikaanse en Chinese immigranten, mij – in ieder geval voor de duur van de film - wel degelijk wisten te raken.

Canon, War ship, Bajonet, Dagger, Gun.

Dat zijn enkele van de eerste Engelse begrippen die de inheemse kindertjes worden ingeprent door de vertegenwoordigsters van de Westerse beschaving, aangevoerd door een geweldige Deborah Kerr als Sister Clodagh. En dat zijn (niet) toevallig ook de instrumenten waarmee de vermeende superioriteit van die beschaving op het Indiase subcontinent geschraagd moest worden. Maar wat men ook allemaal kan doen met bajonetten: men kan er niet op zitten. Macht is nog geen gezag.

'Black Narcissus' scheen mij in eerste instantie eerder een esthetisch dan een intellectueel genoegen toe. Het verhaal, of de verhaallijnen, lijken niet uit te stijgen boven de anekdote. Maar na herziening moet ik toch concluderen dat de film er wel degelijk in slaagt iets van die botsing der culturen, die uiteindelijk natuurlijk ook een confrontatie van het Westen met zichzelf is, voelbaar te maken.

De beschavingsmissie in de slipstream van de bajonetten loopt hier te pletter op de rotsen van de Himalaya, en op de bewoners daarvan, die net zo ondoordringbaar, onverschillig en.. vreemd zijn. Hun vederlicht, schijnbaar kinderlijk opportunisme blijft ongrijpbaar voor het loodzware ethos en de discipline van de nonnen. En terwijl de atmosfeer van de overweldigende omgeving en de onophoudelijke wind de standvastigheid van de vrouwen langzaam maar zeker wegvreet, moeten zij ook nog, letterlijk en figuurlijk op hun 'eigen' terrein, een razend populaire kluizenaar dulden, als een levende - en vooral zwijgende - ontkenning van hun spirituele en sociale waarden.

Maar het is in 'Black Narcissus' toch vooral de twijfel van de nonnen aan zichzelf en hun roeping, die hen ten onder doet gaan. Deze zelfopgelegde 'burden' kunnen zij toch niet dragen. En daarmee zijn zij metaforisch voor het British Empire dat ten tijde van de opnames van deze film op zijn laatste benen liep: het is aan de vooravond van het vertrek van de Britten uit India.

Maar wat een fantastisch mooie ondergang! Naast het geweldige camerawerk, de belichting, de onwerkelijk fraaie kleuren en de kostuums, die bijna elke scène een lust voor het oog maken, is vooral ook de onderhuidse spanning in, en de uitstraling van het personage van Deborah Kerr, van een ongekende schoonheid.

Prachtige film.

Een vergaande identificatie van een acteur met het personage dat deze dient te spelen. Dat verhaal is in literatuur en films in verschillende variaties wel eens eerder verteld, maar dat hoeft de pret niet te drukken. Het blijft een mooie kapstok om allerlei aspecten van de menselijke conditie aan op te hangen.

Hier gaat het dus om Het Zwanenmeer, en het interessante hierbij is dat de tegenpolen in het verhaal van dit ballet, de Witte èn de Zwarte Zwaan, door één en dezelfde persoon dienen te worden vertolkt (in deze film althans). Dus de spanning zit niet alleen tussen de 'persoon' en het 'personage', maar bevindt zich ook in die twee afzonderlijk. Dat biedt mogelijkheden, zou je zeggen, om het vat vol tegenstrijdigheden dat de mens nu eenmaal is, en de tegenstellingen waar hij/zij mee worstelt, eens lekker driedubbelovergehaald voor het voetlicht te brengen, in de vorm van een spiegelbeeldige voorstelling van 'verhaal' en 'werkelijkheid'.

Kennelijk was alleen dat laatste de bedoeling van Aronofski, want verder dan die 'letterlijkheid' gaat het toch niet. De schets van het balletwereldje, de pushende en tegelijkertijd verstikkende moeder, de rivaliteit, de dubbele identificatie van seksualiteit met bevrijding en gevaar: het is allemaal wat clichématig. De tegenstelling in het hoofdpersonage is (en blijft) grofweg op het niveau Timide Tuthola / Ordinaire Lellebel, en die afstand is te groot - en als conflict te oppervlakkig - om echt voor spanning en verwarring te zorgen. Het gebruik van kunstgrepen als waanvoorstellingen, en suggesties en beelden van fysieke transformatie, werken wat mij betreft alleen als hulpmiddelen ter ondersteuning; nu blijven dat soort dingen teveel in de lucht hangen als zuivere projectie, respectievelijk als tekens die voor zichzelf moeten spreken, niet als metaforen die naar iets anders verwijzen. Daarmee wordt het een beetje effectbejag, en dat geldt zeker ook voor het visuele 'boe!' roepen, dat herhaaldelijk in de film plaatsvindt.

Ongetwijfeld kun je het verhaal en de afloop van de film zien als een overwinning, in die zin dat Nina met haar innerlijke worsteling het verhaal van Het Zwanenmeer 'perfect' uitbeeldt. En dat zij daar juist met haar verknipte persoonlijkheid eh.. geknipt voor is. Maar eerlijk gezegd ben ik er niet kapot van.

Ik meen me te herinneren deze ooit eens op televisie gezien te hebben, maar eigenlijk waren alleen een gymnastiekende Daryl Hannah, de (mooie) confrontatie tussen Ford en Hauer, en het slechte weer me bijgebleven. Dus het zou kunnen dat ik toendertijd alleen het laatste uurtje of zo gezien heb. Maar intussen is ook tot mij doorgedrongen dat deze film beschouwd wordt als een klassieker in het genre, en toen ie afgelopen vrijdag werd uitgezonden, ben ik er dus maar weer even voor gaan zitten.

'Blade Runner' is een sfeervolle film in een originele vormgeving, die me in zijn stijl een beetje deed denken aan een sf-stripverhaal. Grappig om te vernemen (uit de aansluitend uitgezonden documentaire) dat de geroemde desolate en donkere setting deels te 'danken' was aan de beperkte budgettaire mogelijkheden. Er moest ook gewoekerd worden met de beschikbare 'decors'. Dat pakte dus niet slecht uit.

Het verhaaltje vind ik echter niet heel sterk, en ik heb niet de indruk dat ik - ook na eventuele herziening - de mogelijke filosofische en psychologische implicaties heel erg interessant ga vinden. Ik ben wat dat betreft nooit enthousiast geweest over de mens/machine identificatie, waarvan ik het idee heb dat die - als we het over 'het wezen' van de mens hebben - een beetje de plank misslaat. Natuurlijk is de verhouding (ook in de mens) tussen materie en geest, en de invloed van (bio-)technologie op zichzelf zeer belangwekkend, maar door deze film wordt me dat in ieder geval niet duidelijk.

Toentertijd wist deze film, met zijn bizarre plompverlorenheid, volkse boertigheid en cartooneske scènes, me wel te imponeren. Na herziening heb ik er echter gemengde gevoelens over.

Misschien dat dat ook te maken heeft met het feit dat die typische, vet aangezette, kluchtige sfeer van de Midden-Europese literaire traditie mij gewoon niet ligt (Haseks Schwejk kon ik ook al niet goed zetten), maar de film als geheel maakt op mij een wat gekunstelde indruk, en lijkt niet echt tot leven te komen, waarschijnlijk omdat het allemaal iets te vet is; te opgelegd.

Die driehoeksverhouding mag dan scandaleus en expliciet zijn, maar blijft (daarom ook) een beetje spanningsloos, en dan gaat het voortdurende gegraai onder de rokken van moeder al snel vervelen.

Het geheel lijdt denk ik ook een beetje aan die typische kwaal van boekverfilmingen: scènes en karakters die in het boek ongetwijfeld goed werken, komen op het doek niet uit de verf. Een paar beelden kunnen in theorie wel meer zeggen dan duizend woorden, maar hier blijf je vermoeden dat alleen de formele gestaltes, de geraamten van karakters zijn overgebleven.

In gelijke mate geldt dat eigenlijk ook voor de hele setting van Danzig, het door de opkomst van de nazi’s verscheurde mozaïek van Duitsers, Polen, Joden en andere minderheden. Het houdt iets aanstipperigs in deze film.

Niettemin is die Oskar natuurlijk wel een fabuleus personage, die iets ongrijpbaars en dubbelzinnings houdt, en soms de indruk wekt een soort van trickster te zijn, een guitig overkomend demoontje, wiens acties overigens niet zulke guitige gevolgen hebben. Een soort noodlotsgeestje, misschien met trekken van de mythologische onruststoker Loki.

Dat demonisch-grappige komt ook tot uitdrukking in dat dwergen-circus, dat zich enerzijds lijkt te bedienen van onschuldig ogende, goedkope goocheltrucs, maar anderzijds – met het collaboreren met het nazi-regime, ook iets donkers heeft; een opportunisme Jenseits von Gut und Böse.

Dat soort dingen geeft de film toch iets fascinerends, maar ik vermoed – zoals eRCee hierboven al opmerkte – dat dat meer de verdienste is van het boek, dan van de film.

Een film die misschien wel nadrukkelijk aan een bepaald tijdperk verbonden is, maar toch alleen 'tijdgebonden' is waar het dat moet zijn, namelijk in de schets van het hippe milieu van het Londen van de sixties. Dat is echter alleen de vorm, de omlijsting van deze film.

Wat Antonioni hier wil laten zien over beeld en beeldvorming, en de macht en onmacht van de camera, is nog steeds actueel, en behoorlijk fascinerend, en levert enkele prachtige en schrijnende scènes op. Allereerst al die, waar de poster van de film naar verwijst: een onthutsend (en goed beschouwd tamelijk obsceen) beeld van de machtige fotograaf die zijn 'object' als het ware 'aanrandt', en (mis)vormt naar zijn wil.

Dat komt ook terug in de zo mogelijk nog schrijnender scènes met de vijf of zes modellen, die als willoze etalagepoppen gekoeioneerd worden. Of willoos? Het valt op dat al deze vrouwen (en de twee wannabees) zich maar al te graag laten vernederen om deel te hebben aan de magische macht van het beeld, om maar 'iets' te zijn, kennelijk.

Maar het hart van deze film wordt uiteraard gevormd door de werkelijk briljante episode met betrekking tot de vermeende moord in het park, en dan met name de ontwikkel-scènes, waarbij de beelden op de loop lijken te gaan met de 'verbeelding' van de fotograaf: de beelden-manipulator laat zichzelf manipuleren door zijn zelf geschapen beelden (en uiteraard ook door het gedrag van het Redgrave-personage). Mijn ruimtelijk inschattingsvermogen is niet al te best, maar vergis ik me heel erg als ons fotograafje hier de verschillende perspectieven, de blikrichtingen, door elkaar haalt, en zo zijn eigen werkelijkheid construeert? Hij lijkt hier tegelijkertijd de macht van het beeld te over- ('Ik heb een moord verhinderd!') én te onderschatten. Samen met de woorden van de 'bevriende' kunstenaar over het achteraf zien van betekenis, en de eindscène met de tenniswedstrijd, waarin de ontbrekende ballen door de kijker zélf worden toegevoegd, maakt dit alles toch tot een indrukwekkende film over beeld(vorming) en werkelijkheid, en hoe zij elkaar beïnvloeden.

Het zal zo zijn dat de ietwat kille, afstandelijke sfeer in deze film, en de personages die het karakter van pionnen of marionetten (!) niet overstijgen, bewust zo zijn gecreëerd. Je zou kunnen zeggen dat dat goed past bij de decadente setting waarin dit alles zich afspeelt, en ook volkomen 'in stijl' is met de veronderstelde 'leegheid' van de beeld-cultuur. Maar in dit geval heb ik toch een gevoel van gemis voor wat betreft de 'platheid' van de personages. Ik heb het idee dat de film nu iets teveel van een bedachte constructie heeft om mij echt te raken, terwijl dat er misschien wel had ingezeten.

Ik vind 'Blowup' daarom wel een bijzonder goede film, maar het is - vooralsnog - geen persoonlijke favoriet van mij. En misschien ligt dat dan uiteindelijk toch ook aan de door mij gevoelde afstand in de tijd.

Eindelijk eens herzien, en het blijft toch opmerkelijk hoe in deze film met bescheiden middelen een zeldzaam unheimische sfeer gecreëerd wordt. In de strak volgehouden setting van de jarenvijftig idylle die overschaduwd wordt door de onbenoembare dreiging van het kwaad, wordt zoiets verbeeld als een groei naar en angst voor volwassenheid, waarin de afgrond gezien wordt, maar uiteindelijk de blik in afschuw afgewend wordt, en weer gericht wordt op de nu grotesk geworden idylle. Het kwaad wordt verdrongen, en dat wordt voorgesteld als een (overduidelijk valse) overwinning van het 'goede'. In die zin loopt de film bepaald niet best af...

Blue Velvet toont al duidelijk sporen van met name Wild At Heart en Lost Highway, is beter dan eerstgenoemde, waarin het cartooneske naar mijn smaak te veel overheerste, en kan in kwaliteit zelfs met de tweede nog de concurrentie aan. Lost Highway lijkt een stuk raadselachtiger en gecompliceerder, maar is tegelijkertijd in zekere zin minder ambivalent. En minder humoristisch.

Humoristisch? Nou, toen ik bijvoorbeeld de van ontzetting totaal uit het lood getrokken grimas van Laura Dern bij het zien (en horen) van de naakte waarheid weer zag , had ik opnieuw een brede grijns op mijn gezicht. Van oor tot oor.

Een gelukkig huwelijk, dotjes van kinderen, picknicken in het park, nog een liefje erbij: het kan niet op, le Bonheur, en Varda smeert het met een zekere terloopsheid, maar evengoed duimendik met veel bloemen en vrolijke kleuren over het scherm. Zodat het toch weer iets heel nadrukkelijks krijgt.

Godard kwam in 1964 met Une Femme Mariée, en Varda lijkt een beetje aan die film, die tot Godards beste werken behoort, te refereren, met de gefragmenteerde shots van afwisselend de vrouw en de geliefde van Francois, en de borden en opschriften als 'temptation', 'assurance', en 'confiance' die met enige regelmaat in beeld verschijnen en die kennelijk verwijzen naar de handelingen, dan wel de mentale gesteldheid van de protagonisten.

De dramatische wending lijkt een ommekeer in te luiden, maar het ziet er naar uit dat het niet meer is dan een rimpeling in het gezinsgeluk. Dat lijkt althans de fraaie eindsequentie te suggereren. Het geeft le Bonheur een merkwaardige, ietwat bittere bijsmaak.

Dat is nog eens een leuk weerzien.

Ik kon deze destijds best waarderen dacht ik, maar hij was tamelijk ver weggezakt uit mijn geheugen. Blijkt dus gewoon tot het beste werk te behoren van PTA, in een toch al niet misselijk oeuvre.

Messcherpe schetsen van Amerikaanse personages in een Amerikaanse setting, grotesk, ontluisterend én vol empathie, soms hilarisch, soms hartroerend, en soms allebei tegelijkertijd, en altijd zonder oordeel: het is wat Anderson doet.

En in Boogie Nights gaat dat allemaal wel heel erg goed, niet in het minst dankzij de weer geweldige cast. Naast de gekende klasse van onder meer Reilly, Moore, Hoffman en Macy, zien we hier ook de voor 'dit soort' films op het eerste gezicht wat atypische acteurs als Wahlberg en Reynolds tot grote hoogte stijgen.

Fraai tijdsbeeld ook natuurlijk, en je leeft mee met de personages, die in hun naïviteit iets ontwapenends hebben, hun worsteling als hun dromen in duigen vallen, en hun uiteindelijke vlucht terug in het warme bad van hun illusoire wereld.

Hier word ik nou chagrijnig van.

Van Warmerdam wilde een suggestieve film maken, zo beweerde hij. Als hij daarmee het totaal niet uitwerken van een rudimentair basisideetje – een soort variant op Invasion of the Bodysnatchers - bedoelde, dan is hij daarin geslaagd.

Maar wat mij betreft is de enige suggestie die van deze film uitgaat, dat hij zich beter bij het theater kan houden. Daarin is hij toch een stuk leuker. Denk dat zijn opgelegd droogkomische, absurdistische aanpak daar veel beter werkt.

Grootste zwakte ligt toch wel in de uitwerking van het scenario. Er zit niet of nauwelijks spanning in deze confrontatie, omdat het gezinnetje – een stelletje leden poppen en een soort huisrobot - de hele film door totaal geen partij is voor de (on)genode gast.

Je kunt nog opwerpen dat dat ook niet de bedoeling is, en dat de boel in wezen naar de ratsmodee gaat door interne spanningen en karakterzwakte, maar die mogelijke lijn is wel erg gemakzuchtig en goedkoop uitgewerkt. Bovendien heeft Van Warmerdam daarvoor dan toch nog een hele reeks magische dan wel bovennatuurlijke ingrepen nodig.

Misschien is dat de grap, ik weet het niet; en wie weet geldt dat ook voor het gebrek aan interne logica – de wanverhouding tussen de kennelijk magische krachten van de invallers en hun bij wijlen nogal vermoeiend omslachtige aanpak.

Achterliggend probleem is misschien ook wel dat als je absurdisme, surrealisme, of zelfs humor wilt laten werken, je een goed beeld moet hebben van wat alledaags of gewoon is. Ik heb niet het idee dat Van Warmerdam daar erg in is geïnteresseerd. Het alledaagse op voorhand niet serieus nemen of zelfs maar respecteren, wekt geen enkele spanning op. Dit is gewoon een gezinnetje van niks.

Het helpt wat dat betreft ook niet dat totaal charismaloze figuren als Minis en Perceval hier centrale rollen krijgen toebedeeld. Wel wat merkwaardig overigens, als je mensen als Bokma, Malherbe en Schluter tot je beschikking hebt.

Kortom, ik heb er weer eens geen reet van begrepen.

Making movies on location, oefening 1

Een monoloog verzinnen, ‘laten uitspreken’ door iemand in een intercom, gericht aan diens geliefde. Terwijl hij duidelijk wat anders zegt. ‘Spontaan’ uit te spreken teksten van tevoren opschrijven en instuderen. Een paartje in innige omhelzing aanschouwen, onder begeleiding van David Bowie op de koptelefoon. De sterrenhemel zien in het behang, of in het vloerzeil. Een sjaal behorend bij een andere verloren liefde wordt toegeëigend als de dierbare herinnering, de talisman, van de eigen, verloren liefde.

Alex leeft zijn leven als een te maken autobiografie (die onafgemaakt blijft omdat de schrijver voortijdig overlijdt), als een film, en Carax toont het maken van die film als een work in progress. Waarbij je je kan afvragen of het medium film niet altijd tekortschiet in het uitdrukken van ‘het leven’. En het leven van de mens op zijn beurt in die zin dat Alex met het omhelzen, het vastgrijpen, van zijn object van verlangen, dat ‘object’ doodt... en dat is dan tegelijkertijd weer een goede uitdrukking, misschien.

Wat dat ‘leven als een acteur in een film’ betreft lijkt er al vanaf deze eersteling een directe lijn te lopen naar het geweldige Holy Motors. Met dien verstande dat Carax met Boy Meets Girl, en trouwens ook met - het overigens zeker zo sterke – Mauvais Sang, nog wel in zekere mate stond op de schouders van reuzen (Godard, Resnais?).

Ik moet Pola X nog zien, en Les Amants du Pont-Neuf herzien. Maar momenteel vermoed ik dat Carax iemand is die in wezen steeds weer dezelfde film maakt. Een film die steeds beter wordt.

Zo, eindelijk eens herzien, en opnieuw frappeert mij weer die typische mengeling van het komische (om niet te zeggen kluchtige) en het tragische (om niet te zeggen melodramatische), die bijvoorbeeld ook 'Idioterne' zo kenmerkte. Let wel, ik doel hier niet op de tragikomedie, die op z'n best een melancholieke, bittere, of cynische glimlach teweegbrengt. Von Trier weet op één of andere manier de boel zo te combineren dat het komische hilarisch wordt en het tragische ten hemelschreiend. Het serieuze (of wat daar voor door wil gaan) wordt belachelijk gemaakt, en het belachelijke (of wat daar voor doorgaat) bloedserieus genomen.

Nou ja, een religie die tegenover de wet van 'de Joden' en de wijsheid van 'de Grieken' de 'dwaasheid van het Kruis' stelt, leent zich kennelijk wel voor de fratsen van Von Trier. Ondertussen weet deze zelfverklaarde 'militante' atheïst wel tamelijk zorgvuldig een archetypisch beeld te schetsen van een stichtelijk, voorbeeldig christelijk leven, compleet met kruisgang, opoffering en verlossing. Die zorgvuldigheid t.a.v het christendom kenmerkte later ook 'Antichrist', maar daar viel niet zoveel bij te ginnegappen, blijkbaar omdat Von Trier toen zelf nogal in de put zat.

Dat is hier wel anders. De verlossings- en opofferingslogica van Bess wordt tot het einde toe gevolgd: zij geeft haar leven teneinde dat van haar geliefde te redden, en potverdrie, asjemenou, heb je het ooit zo zout gegeten etc.: na gedane zaken begint Jan toch aardig op te krabbelen. 't Is een mirakel. De 'Joden' en de 'Grieken' kijken mooi (lelijk) op hun neus. En nadat de dominee bij een leeg(!) graf hel en verdoemenis gepreekt heeft, en de wetenschapper al leuterend de begrippen 'psychose' en 'goedheid' aan elkaar heeft geknoopt, laat Von Trier (God) voor de zekerheid nog even de kerkklokken luiden.

Is dat leuk, of niet? Von Triers motto lijkt wel te zijn, variërend op een uitspraak van Paulus: Er zijn geen Joden en Grieken meer, alleen nog idioten. Of dat voldoende is voor een bevrijdende (verlossende) lach, mag een ieder voor zichzelf uitmaken.

Sterke film, die zijn eigen maatschappelijk-culturele kader serieus neemt, het conflict niet verdoezelt door een makkelijke tegenstelling te creëren, en in zijn alledaagse setting ontroerend en geloofwaardig overkomt. Johnson is in haar hele uitstraling geknipt voor haar rol.

Misschien dat met de laatste scène een geforceerde poging wordt gedaan om de afgrond van melancholie wat te dempen, maar niettemin is dit een film die nog recht overeind staat.

Inderdaad, die scène tegen het eind lijkt wel heel erg op die van Campion. Ook Holly Hunter had bijzonder weinig te vertellen trouwens, in die film. En liep daar ook niet een bijdehand dochtertje in rond?
Het betere jatwerk, zullen we maar zeggen.

Koolhoven is ongetwijfeld een liefhebber, en de film ziet er bij tijd en wijle best mooi uit. Maar verder rammelt het behoorlijk. Hij wil misschien iets teveel stijlen en genres aanraken, waardoor de film - als geheel, maar ook in de afzonderlijke scènes - nooit in het goede ritme komt.

Om te beginnen al niet echt lekker opgebouwd, dit verhaal met z’n chronologisch door elkaar gehusselde hoofdstukjes. Het lijkt de potentie aan spanning en dreigende sfeer zelfs een beetje de kop in te drukken. Je weet te veel, of te weinig. Hoe kan de toeschouwer in het begin van de film de schok navoelen die door Liz heen gaat, bij het horen van die voor haar al te bekende stem op de preekstoel?

De film lijdt ook onder het misverstand dat als je de ellende en het schandalige onrecht maar flink hoog opstapelt, het geheel des te overtuigender wordt. Bij mij echter gaat die overkill gaandeweg een tikkie op de lachspieren werken. Dit soort realisme heeft heel veel behoefte aan een flinke scheut surrealisme, maar dat ontbreekt bijna volledig.

Het lukt Pearce ook niet om binnen het hem gegeven kader zijn dominee méér te laten zijn dan een ongelooflijke klerelijer, met nogal doorzichtige en banale drijfveren. Er zijn wat slappe aanzetjes om hem tot een meer mythische vertegenwoordiger van het kwaad te maken, maar dat lukt voor geen meter.

Het blijft een één-dimensionale slechterik, volkomen van het padje af, die, tezamen met het groteske geweld, de toeschouwer op een comfortabele afstand zet, met een verhaal dat in al zijn extremiteit niets wezenlijks onthult over wat dan ook; niet verder komt dan wat clichés over de gewelddadigheid van de (mannen-)maatschappij, de onderdrukking van vrouwen, en - vooruit maar weer - de verderfelijkheid van religie.

Het is zo godvergeten voorspelbaar allemaal.

Ah, dit komt uit het theater? Dat verklaart inderdaad een hoop. Wat dáár tot leven komt, verandert op film in bordkarton. Personages worden dom en plat, en dialogen klinken opeens bedacht, ongeïnspireerd en sentimenteel.

Zo ook hier.

Dat Van Groeningen de chronologie van het verhaal zonder enige aanwijsbare functie door elkaar husselt, maakt het er niet bepaald beter op.

Maar de makers lijken zich so wie so een beetje te vertillen aan hun eigen ‘materiaal’.

Onbedoeld komisch wordt het wanneer het stervende meisje, zich bekommerend om – zich identificerend met - een dood vogeltje, van vaderlief te horen krijgt dat het vieze ding zo snel mogelijk in de vuilnisbak gekieperd moet worden.

De ironische rol van de bluegrass en country in deze geschiedenis wordt ook compleet gemist: het is op z’n minst toch opmerkelijk te noemen dat een militante atheïst met zoveel enthousiasme songs als Will The Circle Be Unbroken, Wayfaring Stranger en Over In The Gloryland te berde kan brengen.

Toegegeven, dat fenomeen is iets van het soort wat in de praktijk wel vaker zal voorkomen, maar toch, als je dit zo nadrukkelijk in de film brengt, en de persoon in kwestie ook herhaaldelijk zijn liefde voor die muziek laat verklaren, én tegelijkertijd hem een karakter en een levensinstelling geeft die volkomen haaks staat op het levensgevoel van die muziek, dan is het toch een beetje gek dat je daar eigenlijk helemaal niets mee doet.

Alhoewel, dan zou je onvermijdelijk richting de komedie gaan, en dat was geloof ik niet de bedoeling.

Ik heb trouwens het gevoel dat die tirade over de Ongelooflijke Slechtheid van het Opperwezen een soort sleuteltekst is, een Belangrijke Boodschap van de film. Belangrijke Boodschappen doen een film als film doorgaans geen goed, of men moet van wel zeer goeden huize komen.

Met de ijdele en sadistische Jahweh worden trouwens ook harde noten gekraakt in het boek Job, waarin de hoofdpersoon op zeker moment de raad krijgt ‘Vervloek God en sterf’. Het lijkt er haast op, gezien het moment waarop en wat daar op volgt, dat onze talentvolle muzikant met zijn toespraak als het ware die woorden tot zijn vrouw richt, die hem vervolgens op zijn wenken bedient.

Over Job gesproken: misschien kan deze film wel een geinige double bill vormen met The Tree of Life. Of met Antichrist. Met als motto: hoe het niet, en hoe het wél moet.

Fuk. Ik moet dit soort films ook niet afkijken. Slecht voor m’n mooie stemgemiddelde. En voor m’n humeur.

Wat een merkwaardige film is dit. Niet zozeer vanwege de belangrijke vragen die het oproept, en ook niet omdat die niet beantwoord worden, maar omdat er in feite helemaal niets mee wordt gedaan:
Hoeveel is het je waard om te blijven leven, wat ben je bereid om te doen om te blijven leven, en als je dat doet, wat is dat leven dan nog waard? Is het leven op zichzelf voor jou het hoogste wat er is, of stel je ook nog morele eisen aan dat leven?

Is, als het op deze vragen aan komt, je eigen gezinnetje werkelijk het allerbelangrijkste wat er is, zelfs zo belangrijk dat je daarvoor een ander gezin wilt verwoesten? Waarom zit jij in het leger als je koste wat kost wilt blijven leven, als je niet bereid bent je leven te verliezen? Waar wil jij in godsnaam de Afghanen van overtuigen als je bereid bent om iemand dood te knuppelen teneinde je eigen hachje te redden? Van de superioriteit van de westerse cultuur soms?

Let wel, het gaat hier niet om een oordeel. Het zijn vragen, die alleen beantwoord kunnen worden door degene die voor de keuze komt te staan. Maar laat dan wel duidelijk zijn wat er op het spel staat.

Maar Bier, in haar kennelijke preoccupatie met familieverhoudingen, laat deze vragen liggen en concentreert zich volledig op haar favoriete onderwerp. Met als verbijsterend resultaat dat nu de indruk wordt gewekt dat als de vrouw des huizes manlief na zijn biecht (als die komt) zal vrijspreken, alles weer koek en ei zal zijn. Nou ja, normaal gesproken gebeurt dat niet, natuurlijk. Die vrouw gaat daar ook helemaal niet over. Voor vergeving moet hij bij de weduwe zijn, maar gezien zijn uitgestreken gezicht bij zijn bezoekje aan haar, vindt hij van niet. Het gaat hem om zijn gezinnetje.

In 'After the Wedding' flikte ze iets soortgelijks. Over het verhaal van die film hing de dreiging van een belofte die niet ingelost zou worden, maar toen puntje bij paaltje kwam werd de soep niet zo heet gegeten als hij werd opgediend. De belofte hoefde helemaal niet te worden nagekomen. Er waren ten slotte belangrijker dingen, namelijk de familieperikelen.

Word ik nou steeds door mevrouw Bier grandioos in de maling genomen, of heeft zij geen idee wat ze doet? Dat laatste zou pas echt verontrustend zijn.

Mooi stukje vakwerk, deze film, een schrijnende smartlap uitmondend in heerlijke hyperromantiek. Het heeft wel wat weg van een gesproken musical, de personages en dialogen vaak (niet altijd) een tikje bizar en larger than life, laten we zeggen een klein beetje uit het lood staand met de realiteit, maar poëtisch helemaal raak.

Geweldig stel acteurs natuurlijk, in de eerste plaats Gallo zelf, wat een uitstraling heeft die vent ook, en Ricci als de reddende engel van dienst is aanbiddelijk. Huston en Gazzara als de ouders, liefdeloos op het waanzinnige af, ook al fantastisch.

Dit staat er verder gewoon heel goed op, en het geheel heeft een droge, zwartkomische ondertoon. De fraaie, Dennis Potter-achtige intermezzo's (een croonende - nou ja, playbackende - Gazzara en een tapdansende Ricci) zijn twee mooie kersen op de taart.

Als de film werkelijk gaat ontroeren en de apotheose nadert, hoop ik op een finale die hier een meesterwerk van maakt, maar Gallo's keuze (qua scenario en regie, bedoel ik) stelt me om één of andere reden toch ietwat teleur.

Soit, ook op deze manier blijft dit een uitstekende film.