Opinions

Zeer indrukwekkend hoe Roeg hier zijn camera de 'Walkabout' laat zijn, dwalend in de enorme ruimte tussen natuur en (westerse) cultuur, en tussen culturen onderling.

Roeg’s blik lijkt er één te zijn van tegelijkertijd heel dichtbij en heel veraf, waarmee ‘gewoon’ lijkende details zonder, of buiten hun gebruikelijke, context worden getoond, en daardoor vreemd en zelfs bizar worden. Dat begint al met de scène van de stemoefeningen van de schoolklas. Aardige associatie meteen al, van die oefeningen, met het geluid van de didgeridoo, waarvan het bespelen een specifieke ademhalingstechniek vereist...

Tezamen met de manier waarop hij dat soort verbanden legt in de montage, de soms random lijkende shots van flora en fauna, en de haast metaforische rol van de radio als vehikel van (mis-) communicatie, creëert Roeg een afwisselend haast buitenaards en microscopisch perspectief, dat wel uitnodigt tot conclusies, maar eenduidige oordelen uitsluit.

Ook het meisje en het jongetje worden uit hun ‘gebruikelijke context’ geplaatst, zijn volkomen ‘out of place’, en in de ontmoeting met de Aboriginal speelt Roeg de mogelijkheid, maar uiteindelijk vooral de onmogelijkheid van communicatie tussen, en wederzijds begrip voor elkaar, uit.

Het is de Aboriginal die zich dit uiteindelijk het beste realiseert, lijkt te voorvoelen wat dat betekent voor zijn levenswijze en cultuur, en hij trekt daaruit een radicale conclusie.

Maar hij is niet de enige met inzicht. Ook het jongetje lijkt dat in zijn kinderlijke onschuld te hebben, in tegenstelling tot zijn zuster, en hij slaat met zijn woorden over de mogelijke beweegredenen van de Aboriginal – in de episode rond de verlaten farm – waarschijnlijk de spijker op z’n kop.

Natuurlijk heeft het meisje óók wel haar vermoedens, maar zij negeert de ‘uitnodiging’ van de Aboriginal, en wijst hem daarmee af; al meer ‘beschaafd’ dan het jongetje, verlangt zij naar ‘hot showers, clean sheets, eating with knife en fork, and records’. Wie zal het haar kwalijk nemen? Haar door Roeg nadrukkelijk vastgelegde voetstappen op eindelijk weer ‘a real road’ voelen voor haar als thuiskomen...

Maar Roeg lijkt met deze film, getuige de eindscènes, ook het volgende te hebben willen verbeelden: een vernietiging van de ene cultuur, en een andere cultuur die, gevangen als het ware in zichzelf, achterblijft in een haar vreemd geworden natuur, achtervolgd door het melancholische vermoeden van een Paradise lost forever...

Het is zoals het is, zegt de radio-stem ergens. En zo is het maar net.

Een verhaal dat zich afspeelt in een afgelegen Duits dorpje aan de vooravond van de Eerste Wereldoorlog. Da's lang geleden. Hoe ga je dat vertellen?

Haneke doet het, paradoxaal genoeg, door die afstand te benadrukken. Allereerst natuurlijk door er een zwart-witfilm van te maken, maar ook door de manier van in beeld brengen: terughoudend, traag en statisch. En die kenmerken, die 'afstandelijkheid' zien we ook terug in de verhoudingen tussen de personages, waardoor de mentale en culturele kloof tussen hen en ons, de kijkers van nu, nog eens in de verf wordt gezet. De gebeurtenissen die in het dorp voor opschudding zorgen, de 'actie' zogezegd, blijven grotendeels buiten beeld.

En tenslotte de verhaalvorm: een reconstructie aan de hand van een verteller, waarmee je óók een bepaalde afstand creëert. De vertelstem is die van een oude man; de ik-figuur in de film is een jaar of dertig. Het is een herinnering, die voor die verteller - en voor ons, èn ook voor Haneke - al onvermijdelijk gekleurd is door latere gebeurtenissen. Dat noopt tot bescheidenheid; terugredeneren en oordelen zijn per definitie twijfelachtig.

Het duurde inderdaad een tijdje voordat ik in de film 'arriveerde', maar juist door die te overbruggen afstand wordt de film zo geloofwaardig. Binnen die harde schil van de vorm, waar je eerst doorheen moet, weet Haneke (met zijn werkelijk voortreffelijke cast) een microkosmos te scheppen vol hartstochten, net zoals het onder de oppervlakte van de formele afstandelijkheid in de omgang van de personages met elkaar kolkt van de emoties. Daarmee weet de film niet alleen een zeer authentiek aandoend beeld te schetsen van een vervlogen tijdperk, maar in de vergiftigde atmosfeer van dat dorpje óók de universaliteit van het menselijk tekort, in een culturele setting die op het punt stond ten onder te gaan.

Het is voor onze nazaten te hopen dat er over honderd jaar iemand is die zo'n film weet te maken over onze tijd, die ongetwijfeld aan de vooravond van - wat dan ook - staat.

Een juweel van een film.

Kunst? Nee, het is een wedstrijd. Die je niet winnen kan, volgens Bram Vermeulen, maar die tragiek komt hier niet heel erg uit de verf.

Teller (of het scenario) heeft het niet in huis om Neiman z'n ziel overtuigend aan de duivel te laten verkopen; ik geloof hem ook niet echt zoals hij van de weeromstuit verandert van een schijnbaar best aardige jongen in een ongelooflijk obsessieve eikel. De episode waarin het Neiman een tikkie teveel tegenzit om op tijd te komen voor een optreden, is onbedoeld hilarisch.

Simmons vond ik wel erg goed, maar ook in de dynamiek meester-leerling geldt: it takes two to tango.

Er wordt eigenlijk een film lang op hetzelfde aambeeld van 'Winners never quit and quitters never win' getimmerd, en dat vind ik in dit geval niet genoeg.

Wat dat betreft is de maar voortdurende slotscène exemplarisch: je hoopt op een gegeven moment toch dat Rita Moreno even langs komt, met een paar bekkens.

Rauw realistisch drama, waarbij aan de hand van een eenvoudig plot op nuchtere wijze een karakterschets wordt gegeven van een geïsoleerde, met allerlei familiebanden aan elkaar hangende gemeenschap aan de rand van de samenleving.

Een gemeenschap die geheel op zichzelf is aangewezen, voor een groot deel levend van illegale activiteiten, en wier keiharde mores naar voren komt als de persoonlijke en naaste familiebelangen van de zeventienjarige Ree Dolly in botsing komen met die van anderen binnen die gemeenschap.

Het gaat hier van beide kanten om overleven, om het naakte bestaan, maar eerlijk gezegd vind ik dit verhaal – gezien de inventiviteit waarmee het conflict uiteindelijk met enkele acties van zwijgzame solidariteit binnen die gemeenschap wordt opgelost (betrekkelijk dan, omdat de kiem voor een vete natuurlijk wel gelegd is) – helemaal niet zo deprimerend als het kennelijk op anderen hier overkomt.

Ree lijkt wel het karakter te hebben om die gemeenschap te kunnen ontstijgen, maar dat neemt niet weg dat zij ondanks alles toch ook een zekere trots ontleent aan haar afkomst, een Dolly ‘bred and buttered’ als zij is.

Spaarzaam, doch fraai gebruik in de film van die onverwoestbare, traditionele muziek die – hoewel vaak ‘meegenomen’ door Europese immigranten - zo verbonden is met het rauwe en harde leven in landelijk Amerika, of dat nu de Appalachen, het Zuiden, of de Mid-West is; muziek die in al zijn eenvoud recht uit het hart lijkt te komen, een authentiek levensgevoel tot uitdrukking brengend, zoals de gospel ‘Farther Along’, en met name dat huisconcert met ‘Come all ye Fair and Tender Ladies’, prachtig.

Dit is toch wel wat beter dan Bergman’s vorige werkstuk, ‘Zwart als roet’. Maar ook hier kun je je afvragen of het objectiveren, en het als breekijzer gebruiken, van de glibberige en beladen term 'racisme' een goed idee is.

Niettemin, 'Wit is ook een kleur' reflecteert wel een issue dat leeft, en sommigen in de documentaire weten prima de vinger op de zere plek leggen, die er natuurlijk wel degelijk is. Dat er wat flauwiteiten en min of meer mank gaande redeneringen gedebiteerd worden, is inherent aan de emotionaliteit van het onderwerp, denk ik.

De persoonlijke stijl van Bergman op zichzelf kan ik altijd wel pruimen. Over de wereldverbeterende potentie ben ik echter niet optimistisch.

Als iemand ergens de wens uitspreekt dat witten zich meer bewust zouden moeten worden van hun witheid, denk ik toch: be careful what you wish for.

Je lippen stiften met een framboos. Dat zouden meer mensen moeten doen.

Zelden iemand zo mooi psychisch uit elkaar zien vallen als Theresa (Dunst) tussen de Redwood trees van Californië, onder invloed van met een giftig goedje gemengde marihuana, kennelijk bedoeld voor een zachte dood.

De dames Mulleavy doen niet teveel moeite voor een coherente plot, en beperken zich tot wat fragmentarische informatie, die duidt in de richting van een rouwproces vermengd met schuldgevoel, en verder vooral suggestieve beelden die zich gedeeltelijk in het hoofd van de heldin afspelen.

Het doet bepaald niet af van de prestatie van Kirsten Dunst, die hier erg goed bezig is, en de volle 100 minuten de aandacht (nou ja, de mijne in ieder geval) weet vast te houden. Zij is zo overtuigend in de war dat ze daarmee deze film uittilt boven het ‘alleen maar’ esthetische genot. Ze deed me af en toe denken aan Susannah York in Altman’s Images.

En dan ook nog een bijzonder fraaie, de sfeer zo mogelijk nog meer verhogende soundtrack. Het kan haast niet op.