Opinions

De woorden en de dingen, wordt het ooit nog wat tussen die twee, en hoe de waarheid te onderscheiden van de leugen? Lastig, lastig...

Godard maakt ons in deze eh.. film deelgenoot van een paar dingetjes die hij meent te weten over.. ja, wat eigenlijk? Een vrouw? Vrouwen? Parijs? De industriële consumptiemaatschappij? Het kapitalisme? Of cinematografie?

Van alles wat, misschien.

Een huisvrouw klust bij als prostituee, teneinde te kunnen voldoen aan de kennelijk opgelegde drang tot consumeren. Ze wordt ons voorgesteld als actrice, en meteen daarna als personage; maar ze blijkt voornamelijk de buikspreekpop waarmee Godard zijn sociaal-politieke en taalfilosofische mijmeringen, dan wel citaten, over de kijker uitstort. Ze wekt niet echt de indruk te weten waar ze het over heeft.

Niet erg natuurlijk, misschien zelfs goed; een aardige illustratie wellicht van het blootleggen, het binnenstebuiten keren, van de opzet van een speelfilm en het ‘gebruik’ van acteurs daarin, als het ware. Tell, don’t show . Godard gebruikte dat procedé van documentair in de camera kijken en onuitgesproken interviewvragen beantwoorden wel vaker, tezamen met een pertinente voice over, en teksten in beeld als politieke slogans.

Maar elders maakten ook ‘echte’ speelfilm-elementen (plot, setting, karakters) onderdeel van het palet; hier is dat nauwelijks het geval. Een radicalisering van de vorm, ‘cutting the crap’ en doorstoten naar de essentie? Zou kunnen, maar op mij maakt het de indruk van... verplatting, een verlies van dimensies. De bewust karikaturale, ‘lange halen-gauw thuis’ politieke en sociale statements krijgen nu te weinig tegenwicht, en dat de Amerikanen niet alleen Hanoi (alsof dat al niet erg genoeg is) platbombarderen, maar blijkbaar ook Peking – en daarna zal Moskou er aan moeten geloven – maakt het er allemaal niet beter op.

Godard voert Flauberts nijvere boekenwurmen Bouvard en Pécuchet ook nog even op, maar ik vraag me af in hoeverre hij hier zelf uitstijgt boven die geestloze woordenpluizerij.

Of laat ik het anders stellen: de vragen waarmee dit stukje opent, zijn misschien best interessant; maar na het aanschouwen van dit ‘essay’ denk ik: ‘t Zal me eigenlijk worst wezen.

Dit ziet er filmtechnisch, qua beeld en geluid, echt fantastisch uit. Ook de manier waarop Kubrick dit verhaal 'vertelt', is een blijk van 's mans kunnen als filmmaker. Ik kan me goed voorstellen dat men indertijd hier met open mond naar zat te kijken (en te luisteren). Als episodes zijn 'Dawn Of Man' (met die geweldige overgang), de adembenemend spannende reis van de 'Discovery' en de surrealistische trip 'voorbij het oneindige', van grote klasse.

Ik geef er wel de voorkeur aan om de 'filosofische' (en zelfs religieuze) implicaties inzake oorsprong en lotsbestemming van de mens, die de film wil suggereren, te laten voor wat ze zijn. Want als ik het verhaaltje in dat kader moet zien (en dat schijnt helaas echt de bedoeling te zijn) dan wordt het toch allemaal een stuk minder. Dan zie ik een naieve ruimtelijke projectie van filosofische en religieuze intuïties over ontwikkeling, dood en wedergeboorte, de grenzen van menselijk kunnen etc. die de mensheid al bezighouden sinds eh.. mensenheugenis, en die niet alleen al veel beter tot uitdrukking zijn gebracht in de grote religies en filosofieën, maar ook al in de allervroegste oorsprongsmythes, of die nu van de Pygmeeën, de Germanen, of de Platvoet-Indianen waren.

Dit verhaal ademt daarvoor teveel de geest uit van het westers materialisme (en de typisch Amerikaanse drang naar de volgende 'Frontier') en legt eenzijdig de nadruk op technologische ontwikkeling. De Homo Faber als toppunt van menselijkheid? Ik vraag het me af. En juist door de schijn van 'realisme' die de film wil wekken (en waarvoor de makers zich grote moeite hebben getroost door zich zo goed mogelijk te baseren op toenmalige wetenschappelijke inzichten), wordt dat wel een heel smalle basis om per definitie subjectieve intuïties over het wezen van het menselijk bestaan, die altijd gepaard gaan met al te menselijke projecties van hoop, vrees, machtshonger en ijdelheid, geloofwaardig voor het voetlicht te brengen.

Dus wat eigenlijk het sterke punt van de film is: zijn 'realisme' in de afzonderlijke scènes, maakt het door zijn eendimensionaliteit ongeschikt voor zijn pretenties.

Er wordt wel gesteld dat het verhaal multi-interpretabel is, en dat men zaken symbolisch moet zien. Dat riekt naar gemakzucht. Er wordt door middel van de gesuggereerde cruciale rol van de monolieten wel degelijk een eenduidig kader neergezet, die ons alleen de keuze laat tussen God en buitenaardse wezens. Metaforen? Nee, het lijken me eerder verkeersborden. En als je dat ding maar liefst viermaal als 'deus ex machina' moet inzetten om het verhaal aan de gang te houden, is dat op z'n zachts gezegd toch wel een zwaktebod.

Ik was ook niet erg ontroerd door die baby, kennelijk de volgende fase in de menselijke evolutie voorstellend. Stond hij nu op het punt om neder te dalen op de aarde, als een soort Heilige Geest? The Second Coming? Ik vind dat potsierlijk.

Okee, het is (maar) een film. En eigenlijk toch een verbluffend staaltje vakmanschap. Maar ik kan er toch niet onderuit om voor zijn, wat mij betreft mislukte, pretenties 1 strafpunt te geven. Daarom 3.5*

Geen 4*? Nee, want ik geef nooit 5*. Als ik ooit een film vijf sterren wil geven, zal men mij aan het einde van die film dwars door het scherm zien springen, met overslaande stem schreeuwend "It is God! It is God!".

Maar dit terzijde.

Ik ben een art fag, moet ik concluderen, als ik m'n platencollectie uit de late jaren zeventig nog eens in ogenschouw neem Al zie ik Rocket to Russia er ook tussen staan. En dat laatste niet tot mijn ongenoegen.

Leuke film, die me gaandeweg steeds beter beviel. Met stalen gezichten worden op bloedserieuze toon toch wel erg lollige dingen gezegd door deze of gene. Soms is het geleuter, soms is het verrassend raak, maar het is altijd vermakelijk.

Fanning is een dotje, Gerwig is goed bezig, maar Annette Bening is hier natuurlijk het ijzersterke middelpunt.

De Talking Heads hebben haar voorkeur boven de rauwe punk; interessant allebei, maar ze halen het niet bij de muziek uit de jaren veertig, toen ze zelf een jaar of 15-20 was...

Mills gaat niet all out voor een jaren zeventig-sfeertje, en vermijdt daarmee misschien ook de valkuil van het al te kluchtige, de karikatuur. Die 'menstruation'-scène komt daar wel behoorlijk bij in de buurt, maar juist vanwege de uitzondering pakt dat goed uit. Met méér van dat zou het mis gaan.

Deze Amerikaan is meer beheerst, meer ingehouden, dan bijvoorbeeld zoiets als Tillsammans, en weet ook, door het bij tijd en wijle overschakelen in een flashback (en flashforward)-perspectief door middel van voice overs, en het invoegen van documentaire beelden, de boel boven het anekdotische uit te tillen.

't Zou zo maar kunnen dat ik dit een tweede keer nog beter ga vinden.

Ik was hier enkele jaren geleden bij de eerste kennismaking nogal gecharmeerd van, maar ik heb nu bij herziening toch een gevoel van (lichte) teleurstelling.

Het is denk ik een kunst om bij het vertellen van verhalen over de dramatische slagen van het lot dat mensen kan treffen, het pathetische te vermijden. Ik geloof niet dat Inárritu daar altijd in slaagt met zijn films, die niettemin toch wel een zekere flair hebben, juist ook omdat hij haast roekeloos die rand van de afgrond van de kitsch opzoekt.

In 21 grams ontkomt geen enkel hoofdpersonage aan dat pathetische, maar ze slagen er gelukkig wel net vaak genoeg in een tuimeling in die afgrond te vermijden. Dat doet vermoeden dat de kwaliteit van de acteurs hoger ligt dan dat van het scenario. Dat scenario biedt dan wel weer met name Watts en Del Toro de ruimte hun klasse te tonen. Een ruimte die overigens iemand als Gainsbourg hier veel minder krijgt (of neemt). Misschien niet zo'n geweldige casting, hier.

Watts is hier wél als een vis in het water met haar uitstraling van fragiliteit in combinatie met een zekere felheid, en Inárritu is brutaal genoeg om ook de fysieke 'kwaliteiten' van de actrice hier ten volle - misschien net wat teveel - uit te buiten.

Geen kwaad woord van mij overigens over de fragmentarische opbouw van de film en het heen en weer springen in de tijd, hier al zo vaak geroemd én bekritiseerd. Inderdaad zijn we er als kijkers al redelijk snel achter hoe de vork in de steel zit, maar in deze film draait het natuurlijk niet zozeer om de feiten, als wel om hoe de personages daar 'mee omgaan'.

Deze aanpak heeft een ontegenzeggelijke meerwaarde, omdat het de nadruk legt op de onontkoombaarheid van het lot, de samenloop van omstandigheden waar niemand greep op heeft, en waar niemand wat aan kan veranderen. Je kan in opstand komen tegen dat lot, of er vruchteloos allerlei vragen bij stellen (zoals alle betrokkenen in feite in eerste instantie doen), maar aan het einde van de dag gaat het om acceptatie ervan. En alle drie de betrokkenen krijgen dat ook, ieder op zijn eigen manier, en met hun eigen frame of mind, uiteindelijk voor elkaar. In die zin is deze film dan ook zeker niet deprimerend.

Of de lotgevallen en handelingen van de personages nog een bepaalde ironische of symbolische lading hebben - anders dan het feit dat dit soort handelingen óf futiel zijn, óf onbedoelde gevolgen hebben - laat Inárritu grotendeels wijselijk min of meer in het midden.

Dat ons aan het einde van de film toch nog wat semi-filosofisch gemijmer over het 'gegeven' waaraan deze film zijn titel ontleent, wordt voorgeschoteld, is wat mij betreft een teken dat hij met deze film méér dan genoeg hooi op zijn vork heeft genomen.

Een droom van een film, en andersom, in de woestijn ergens halverwege Persona en Mulholland Dr.

3 Women heeft iets nadrukkelijks en ongrijpbaars tegelijkertijd, want zoals het een droom betaamt, wordt het nooit helemáál duidelijk waar zo nadrukkelijk naar verwezen wordt. Maar Altman weet de verschillende elementen en motieven (de schilderingen, de kleuren, het dagboek, het water, de verdubbelingen) in zijn film zodanig met elkaar te verweven, dat de kijker genoeg houvast heeft om voor zichzelf uit te maken wie of wat de drie vrouwen zouden kunnen zijn.

Je zou kunnen zeggen dat, gebaseerd op een droom van Altman zelf, het zo’n beetje in lijn is met psycho-analytische theorieën over de vrouwelijkheid van het mannelijke onbewuste, dat we hier twee vrouwen zien, Pinky en Millie, die de uitbeelding lijken van een psychologische ontwikkeling, dan wel worsteling, van de derde: Willie. En de schilderingen van die laatste zijn dat ook, tegelijkertijd.

Maar dat is theorie over een eventuele inhoud; het gaat er maar om hoe dit (of wat dan ook) in het vat wordt gegoten, en wat dat betreft is Altman hier weer briljant, met een merkwaardige mengeling van het unheimische en het droogkomische, van spielerei en seriousness. Inderdaad als een Lynch avant la lettre uitgaand van een basisidee, schijnbaar intuïtief voor de vuist weg werkend – we zien wel waar we uitkomen - , en tegelijkertijd de indruk wekkend dat dit zeer zorgvuldig is uitgedacht.

Fantastische actrices natuurlijk: de graatmagere, grootogige en goofy Duvall – een ontdekking van Altman overigens - is van zichzelf al ietwat surrealistisch, en leeft zich hier uit met door haar zelf geschreven, op steeds dezelfde conversatietoon uitgesproken, volslagen infantiele reclame- dan wel soap-achtige teksten, en met de zoom van haar Franse mosterd-kleurige jurk consequent onder het gesloten portier van haar Engelse mosterd-kleurige autootje uitpiepend.
Spacek is indrukwekkend met haar metamorfose van een kinderlijk plattelandsmeisje in een door de wol geverfde lellebel, die de mannen om haar vinger windt.

Bijdragen aan de algehele verwarring en feestvreugde doen ook Ruth Nelson en John Cromwell als de stokoude ouders van Pinky (of niet), die we ook nog even hartstochtelijk rollebollend in bed zien. Dit tot ontsteltenis van Millie. Of Pinky. Of Willie.

Fascinerende film, kortom. Behoort tot het beste uit Altmans oeuvre.

Foutje, bedankt Canvas. Ik dacht dat ik er intussen zolangzamerhand een beetje slag van had gekregen om op tv mijn juiste film-momenten te kiezen, maar ik ben er toch weer ingetrapt.

Heel matig uitgewerkt verhaal doorspekt met saaie en langdradige actiescènes, waarbij het belachelijke pief-paf-poef gebeuren in Contention de kroon steekt qua onzinnigheid en ongeloofwaardigheid. Wat een interessante vraag had kunnen zijn - kiest de rancher eieren voor zijn geld of houdt hij moreel stand - is hier niet meer dan een heel zwakke echo van 'High Noon'. En van de ambivalentie van het Crowe-personage en zijn sympathie voor de rancher geloof ik eigenlijk geen barst.

Ik schat zo in dat het origineel minder zwak is dan deze totale overbodigheid, maar veel zin om dat uit te gaan zoeken heb ik niet meer.

Toch nog wat geleerd: nooit een remake gaan kijken voordat je het origineel hebt gezien.

Menselijkheid, je daadwerkelijk inzetten voor een ander, dat kost wat. Dat kost véél, in een beklemmende dictatuur, die de menselijke integriteit en waardigheid als vanzelf aantast, corrumpeert. Daar leeft die dictatuur van, zo houdt die zichzelf in stand.

Dit is het verhaal van Otilia; niet van Gabriela, dat mag duidelijk zijn.

In die zin is het opvallend dat de 'betaling' van Otilia aan Bebe het enige moment in de film is waarbij het perspectief niet bij haar ligt.

Mungiu weet in woord en beeld de juiste toon aan te slaan in dit indrukwekkende drama, dat soms spannend is als een thriller, maar dat niet is.

Topfilm.

Neem je jezelf niet te serieus?

Zo. Dat werd wel eens tijd: in één keer een hele Fellini tot mij nemen. En zelfs als ongeneeslijk protestantse noorderling - die hoe dan ook toch een zekere afstand voelt tot de preoccupaties van deze Italiaan - kan ik melden dat ik zeer onder de indruk ben. Hoewel het er in eerste instantie misschien een beetje op leek dat er maar wat aangerommeld en afgeleuterd werd, blijkt het geheel uiteindelijk zeer strak in elkaar te zitten, en wordt er in feite bijna geen woord teveel of te weinig gezegd, in een hele reeks van scènes die zich in je geheugen griffen, met prachtig in beeld gebrachte gezichten en schijnbaar tot in de puntjes geregisseerde bewegingen van de personages. De muziek is fantastisch, en wat Fellini doet met zwart en wit, en licht en schaduw, is werkelijk grandioos.

De film is verbluffend goed opgebouwd, met een geraffineerde wisseling van 'werkelijkheid', verbeelding en film. Maar de opeenvolging van die drie is natuurlijk uiteindelijk (of tegelijkertijd) een samenvallen, waarmee een schitterend verhaal wordt verteld van een filmmaker die alle obstakels van de buitenwereld en zijn persoonlijke obsessies weet om te smeden in een ultieme triomf.

En om bovenstaande vraag, tegen het einde van de film gesteld aan Guido, te beantwoorden: Nee. Iemand als Fellini, die de gave had zijn passie voor het leven met zoveel concentratie en discipline vorm te geven, kan zichzelf nooit serieus genoeg nemen. Ik ben nu in ieder geval zo ver, dat ik films als La Dolce Vita en Amarcord eens écht ga bekijken, en er niet alleen als een verstrooid konijn in de koplampen naar ga zitten staren.

Toen ik nog een jong Ferdydurkje was, dacht ik dat met Nouvelle Vague de Nieuwe Vaagheid bedoeld werd. Jeugdig als ik was, had ik een hekel aan 'vaagheid', en door dat misverstand heb ik de films van Godard en consorten lange tijd links laten liggen.

À Bout de Souffle bleek ik tot vorige week zelfs nog nooit te hebben gezien, en ik kan niet anders zeggen dan dat ik zeer aangenaam verrast ben.

De camera is of in beweging, of gericht op beweging. Zelfs in de pontificale close-ups is er beweging. De jazz, de springerige editing, de rusteloze impulsiviteit van het hoofdpersonage (voortreffelijk gespeeld door Belmondo), de vriendelijke doch koele charme van Seberg, de dialogen, die soms nergens heen lijken te gaan, en dan weer doorspekt worden met lucide en geestige oneliners of replieken: dat alles geeft deze film een geweldige dynamiek en een lichtvoetige sfeer, waarin tegelijkertijd de vertwijfeling over het leven doorklinkt.

Ze proberen het wel, maar er is geen romantiek à la Bergman & Bogart voor Michel en Patricia weggelegd. Ze kunnen of durven er uiteindelijk niet in te geloven, niet in zichzelf en niet in elkaar.

Het is denk ik die bepaalde sfeer, die mengeling dus van vrijheid en wanhoop, die Godard hier zo scherp weet neer te zetten, wat À Bout de Souffle tot een film maakt die niet of nauwelijks verouderd lijkt.

Ja, hier word ik wel blij van.

Sterke film, in de eerste plaats misschien wel omdat Lafosse zich concentreert op de opbouw van het drama, en niet op de ontknoping ervan. Hij stapt niet in de valkuil van het sensationele, en haalt wat dat betreft meteen al met de openingsscène de ‘angel’ er uit.

Hij toont beheersing in het naar voren brengen van de verschillende elementen (omstandigheden, karakters en hun drijfveren, hun relatie tot elkaar) van dit verhaal, en vervalt niet in larmoyante en met de vinger wijzende tranentrekkerij. Dat maakt deze reconstructie psychologisch geloofwaardig, en des te schrijnender.

Zo ontstaat het beeld van een noodlotstragedie, die niemand wilde, maar die niet te voorzien leek toen die zich begon af te tekenen. Juist vanwege die fatale combinatie van karakters en omstandigheden. Al ontkom je er eigenlijk niet aan om allerlei vragen en bedenkingen te hebben bij de merkwaardige figuur van Pinget.

Bij dit soort drama’s is de invulling van de hoofdrol natuurlijk wel erg belangrijk. Maar daarover is in dit geval niks te klagen: Emilie Dequenne is hier zeer indrukwekkend als de steeds meer sociaal en mentaal geïsoleerd rakende Murielle, op weg naar het breekpunt.

De ruimtes benutten: altijd een goed idee, begrijp ik uit de sportcommentaren van tegenwoordig. Lazarov weet er in ieder geval wel raad mee. En nodigt ons daar ook toe uit, als het ware.

Een eindeloos, leeg landschap en het uitspansel daarboven, soms verschijnt er iets nietigs aan de horizon (een magisch rendier bijvoorbeeld); maar je kunt er vooral in verdwijnen, in die ruimte. Als kijker kun je er je gedachten in laten rollen, of, inderdaad, verzinken in contemplatie.

Lazarov rijmt de beelden van motorolie, respectievelijk rendierbloed in de sneeuw, en het uitgehakte ijsgat met het helikopter shot van de mijn. Daar valt ook wel wat over te mijmeren.

Maar de film verbindt de afstanden bijna constant met sterke, persoonlijke emoties, voortvloeiend uit het individuele lot van de personages en hun onderlinge verhoudingen; nog flink aangezet soms door de aanwezige soundtrack.

Magnifieke eindsequentie, met daarin een close up van een huilende Ága. Dat doet zij zodanig overtuigend dat je haast als vanzelf mee gaat zitten janken.

Zeer sterke film inderdaad, unheimisch van sfeer, fascinerend tot het einde. Maar waar heb ik nu naar gekeken?

Een soort gruwelsprookje misschien, opwellend uit het onderbewuste, een prepuberale jongenskoortsdroom, een brouwsel van onderdrukte angsten, fantasieën, en half- of onbegrepen zaken uit de wereld van volwassenen?

Er zit ook de suggestie van een initiatie in, een overgang naar een volgende levensfase, van oudsher ervaren als een hachelijk proces, dat verkeerd kan aflopen.

Hoe dat ook zij, in ieder geval ziet het er schitterend uit, met een aantal zeer sterke beelden. In de zee natuurlijk (symbool van het onbewuste bij uitstek), maar ook die kamer met dat raam; dat leek wel een schilderij.

Ondanks – maar anderszins misschien juist dankzij – het gebrek aan houvast dat het narratief biedt (we ‘weten’ eigenlijk nog minder dan Nicolas), slaagt Hadzihalilovic er in het spannend te houden, en ik vond het bij momenten zelfs aangrijpend. Ergens een snaartje geraakt kennelijk.

Ben nu wel benieuwd geworden naar dat fameuze Innocence.

Die waterput is een 'spectaculair' hoogtepunt inderdaad, prachtig gedaan, naast de ook al fantastische sterfscène. Heel sterk, hoe herhaaldelijk het concrete overvloeit in haast abstracte beelden. Had overigens meerdere keren wat 'Russische' associaties (Sokurov, Tarkovsky).

Het was wat benauwd vanmiddag in EYE, bij het begin van de film, maar na de.. dood kon ik herademen, zo leek het wel. Een man of twintig in de zaal, en doodstil. Zo hoort het. En mooi, omdat geluid zo'n cruciale rol speelt in deze film.

Nadrukkelijke weergave van de vier elementen aarde, water, vuur en lucht, viel mij op. Misschien iets te? Wat dondert het, dit is een meeslepende audiovisuele ervaring, die nog wel wat langer had mogen duren.