Opinions

Easy?

Nou nee. De zoektocht naar 'vrijheid' is toch vooral moeizaam, en bloedserieus, waarbij van een vrolijk hippiedom weinig te bespeuren valt in deze film. Alleen het Nicholson-personage lijkt het allemaal wat minder zwaar te nemen (al heeft ook die een zekere treurigheid) maar dat is dan ook geen hippie.

Bij deze iconische film van de tegencultuur van de jaren zestig valt mij dus vooral de zwaarmoedige ondertoon op. De 'revolutie' lijkt alweer ten einde terwijl die pas nauwelijks begonnen was. Exemplarisch is misschien wel die scène waarin die stadse hippies hun zaaigoed op de dorre aarde strooien.

Beetje triestig dus allemaal, en dat terwijl 'vrijheid' juist zo'n mooi hoera-woord is. Maar ja, zolang je nog alle kanten op kan, kom je nergens. En daarvan geven dan weer de 'dialogen' in deze film blijk. Nou vooruit, men komt op het carnaval, maar daarna volgt toch onvermijdelijk Aswoensdag.

Toch is dit wel een bijzondere film; niet zozeer inhoudelijk, maar misschien wel omdat het de atmosfeer van die tijd reflecteert. En ook nu nog is navoelbaar hoe deze figuren, die de absolute anti-burgerlijkheid uitstralen, toendertijd alleen al door hun verschijning de angst en de woede van het establishment en het 'gewone' volk konden opwekken, als levende negaties van de waarden van die burgerij.

Om toch nog met een vrolijke, verzoenende noot te eindigen: hier een geinig hillbilly-steppenwolvinnetje, met Lloyd Maines op de snaren:

A senior moment?

Ja, was will das Weib nu eigenlijk, voor den drommel?

Het is een vraag waar in ieder geval de mannen, die Antonioni laat opdraven in zijn trilogie, geen antwoord op weten. En vrouwen, communicerende vaten die ze nu eenmaal zijn, weten het dan van de weeromstuit zelf ook niet meer.

In l' Eclisse voelen Vittoria en Piero zich tegenover elkaar als vreemdelingen in een ver buitenland. De moderniteit, is de suggestie, heeft de oude vormen vernietigd waarbinnen mannen en vrouwen tot elkaar in relatie stonden, en nu ontdekken zij dat ze vreemden voor elkaar zijn; ze weten niet wat ze met elkaar aan moeten. Misschien zijn mannen en vrouwen eeuwig en altijd al vreemden voor elkaar geweest, maar verhinderde het - nu verdwenen - culturele weefsel waarin ze ingesponnen waren, dat de vraag naar de zin in hun hoofden opkwam. Een soort tweede zondeval.

Dat hele vervreemdingsvraagstuk is natuurlijk niet door Antonioni bedacht, en was in de loop van de twintigste eeuw in Europa tamelijk modieus geworden, om niet te zeggen verworden tot een cliché.

Op het eerste gezicht zou je ook zeggen dat dat vraagstuk niet uitnodigt tot filmische vergezichten, maar Antonioni weet met zijn trilogie juist de ongrijpbaarheid van dat thema en de machteloosheid van zijn personages daartegenover, toch wel op fascinerende wijze in beelden te vangen.

En dan blijkt eigenlijk dat het moeilijk onder woorden te brengen is waaròm de films van Antonioni zo boeiend zijn. Natuurlijk zijn er wel wat concrete aanknopingspunten, zoals in l' Eclisse de hectiek van de beursvloer als mogelijke metafoor van de moderne tijd, waarvan de doelgerichtheid en passie van de 'deelnemers' die van 'de liefde' en 'de menselijkheid' in de weg lijkt te staan, en de referentie aan de 'primitiviteit' van Afrika, waar Vittoria en haar vriendinnen misschien wel naar verlangen, maar er alleen met neerbuigendheid (om het nog zacht uit te drukken) op kunnen reageren.

Maar dat zijn slechts hulplijnen, en ongetwijfeld had Antonioni allerlei politiek-maatschappelijke opvattingen, maar dat is denk ik niet het punt van zijn films. Maatschappijkritiek en 'boodschappen' in die geest blijven niet zo lang goed. Het lijkt te gaan om schetsen van een existentiële situatie waarin zijn personages zich bevinden. Wel ligt Antonioni's sympathie in zijn vervreemdingsdrama's duidelijk bij de vrouw, die van de kant van de man voornamelijk wordt getracteerd op lompheid, egoïsme en onverschilligheid.

Het personage van Delon in l' Eclisse is misschien wat te dik aangezet met zijn gladheid, zijn telefoons en zijn autootje, maar Monica Vitti is uitstekend als dolende en twijfelende vrouw, die haar levendige en opgewekte blik in een oogwenk kan laten verstarren tot een doffe, sombere leegte. En Rabal zit prachtig als een ondoordringbaar blok beton in zijn leunstoel.

Het zijn echter de kaders (een huiselijk interieur, of een desolate buitenwijk) waarin die personages worden geplaatst, en hoe dat in beeld wordt gebracht, met het nadrukkelijk inzoomen op gebouwen, voorwerpen, maar ook bomen en ruisend struikgewas, die daardoor iets vreemds en buitenaards (ik meende zelfs een vliegende schotel op een betonnen paal te zien) krijgen, waarmee Antonioni de vergeefs naar zin zoekende moderne blik lijkt te verbeelden, met een allure van een Tarkovski, avant la lettre. En de hier al terecht veelgeroemde eindsequentie tlit wat mij betreft l'Eclisse zelfs nog boven l 'Avventura en La Notte uit.

Een lantaarnpaal is een mooie uitvinding, is mijn persoonlijke mening, maar in l 'Eclisse laat Antonioni het schijnsel daarvan het licht van de maan verduisteren. En misschien is dat, in al zijn compactheid, wel het voorbeeld bij uitstek van wat Antonioni met zijn beeldtaal vermag. Zonder die lantaarnpaal, of wie dan ook, in het beklaagdenbankje te zetten.

Dit was de tweede keer, na 'Brothers' (ze zaten met z'n tweeën in een deel van de deftige 'Directors Collection') dat ik me behoorlijk bekocht voelde na het zien van een film van mevrouw Bier. Alweer een scenario dat bezaaid lijkt met explosief materiaal, maar nu blijken het zelfs allemáál blindgangers te zijn. Een gekunsteld verhaaltje hoeft geen bezwaar te zijn, als je dat gebruikt als kapstok voor het creëren van boeiende confrontaties, zware dilemma's, of wat ook maar een aardig inzicht biedt in de menselijke conditie.

Maar hier gebeurt helemaal niks! Ja, er is iemand met een merkwaardig plan, en verdomd, het lukt, zonder noemenswaardige problemen. Nou, fijn. Zo'n karakter als dat van Jorgen vráágt er natuurlijk om, om tot de grond toe te worden afgebroken (en daarna eventueel weer te worden opgebouwd, voor mijn part).

Maar nee, het is en blijft een geweldig toffe peer, die door iedereen aanbeden wordt; alleen het Jacob-karakter sputtert - totaal niet overtuigend - een heel klein beetje tegen. Wat een grandioze miscast trouwens, die Mikkelsen in deze rol. Is dit een gedreven, idealistische ontwikkelingswerker? Een kindervriend? Een liefhebbende vader voor zijn dochter? Ik geloof er echt helemaal niks van. Dit lijkt me meer een huurmoordenaar. Het is dan ook niet meer verbazingwekkend dat de in potentie dramatische spanningsboog Denemarken-India (zijn trouw aan 'zijn' Indiase zoontje) geruisloos in elkaar zakt. Dat leek ook nergens naar, die relatie.

En wat is dat toch met dat gesjouw en gezwaai met die camera? Met dat soort fratsen kun je hooguit iets ondersteunen, een bepaalde sfeer of dramatische spanning; maar je kunt er toch niks mee creëren? Proberen authentiek te doen komt heel gekunsteld over. In die lijn ligt denk ik ook de reden waarom ik over dit soort films zo pissig kan worden: het wil meer lijken dan het is. Dit is een soap-gezelschap dat net doet alsof men een kwaliteitsfilm gemaakt heeft.
'Ik ben de jus vergeten...boehoehoe!!'
Inderdaad. Ze is de jus vergeten. Boe.

Een pageturner die maar niet van de pagina’s los kan komen. Een aaneenschakeling van ‘verrassende’ ontwikkelingen en ‘enerverende’ wendingen, maar een echte film wordt het nergens. De lol zit ‘m volledig in de aparte plot en het schijnbaar onnavolgbare hoofdpersonage (het enige personage in de film dat die naam waardig is eigenlijk, de rest is bordkarton), maar ja, dit is geen boek.

Filmisch valt hier bijzonder weinig aan te beleven. Qua drama /thriller ontbeert dit elke sfeer en spanning; het zal ook zo zijn dat Verhoeven dit meer als satire, dan wel komedie bedoelde. Maar Verhoevens ‘lachen’ is een beetje honend, het heeft iets vernietigends.

Ik lach niet met hem mee.

Ja, erg leuk. Goed opgebouwd, in een rustig tempo, en Villeneuve weerstaat de neiging om de boel compleet uit de rails te laten lopen, met de ene na de andere buitensporigheid. Dan kun je beter scoren door af en toe een spin los te laten. Metafoor-technisch misschien niet om heel enthousiast over naar huis te schrijven, maar ter compensatie maak je 'm gewoon heel groot . En dat spinnetje in die hotelgang mag bij mij ook over het plafond komen lopen.

Het feit dat dit door velen als een puzzel wordt gezien, die opgelost kan worden, en vooral dat ze daar misschien wel gelijk in hebben, geeft meteen ook de beperkingen van deze film aan. Enemy slaagt er niet helemaal in de indruk weg te nemen dat het inderdaad niet méér is dan dat. Angst voor 'the ol' Ball 'n' Chain', denk ik?

Nou ja, ik ga hem denk ik nog wel eens bekijken, ooit. Want ik heb me er prima mee vermaakt.

Films laat ik doorgaans als een geheel over me heenkomen, zonder veel te letten op technische details of vormgeving, en of een film mij echt bevalt is in eerste instantie een 'gut feeling'. Maar bij 'l'Enfant' valt zelfs mij op hoe goed dit in elkaar zit, hoe zorgvuldig deze schijnbaar uit de losse pols geschoten film gemaakt is. Met geen woord of beeld teveel of verkeerd, zonder sentimentaliteit of afgezaagde sociale kritiek, wordt hier een verhaal verteld dat de goedkope morele verontwaardiging links laat liggen en juist door die vormgeving van grote schoonheid is. De makers gaan niet bijdehand doen en stellen zich niet boven hun personages, en weten met die 'bescheiden' opstelling heel veel te zeggen.

Met de impulsieve, opportunistische, totaal op zichzelf gerichte en tegelijkertijd van elke zelfreflectie gespeende Bruno wordt een raak portret geschetst van iemand die kennelijk al sinds zijn vroege jeugd volkomen op zichzelf is aangewezen, en daarom in moreel opzicht nog steeds een kleuter is. De combinatie van onbekommerdheid, kinderlijke naïviteit en routineuze leugens maakt hem ook tegelijkertijd sympathiek en deerniswekkend.
Zijn uiteindelijke gang naar het politiebureau - waarschijnlijk de eerste 'volwassen' daad van zijn leven - geeft dit alles alleen maar meer reliëf.

Het is misschien een 'klein' verhaal, maar het gaat er maar om hoe het verteld wordt. En zoals dat in deze film gedaan wordt, getuigt van grote klasse.

Visueel sterk, soms zelfs overdonderend, en in die zin eigenlijk de hele film door boeiend.

Plot is ook oké, maar de uitwerking ervan levert geen verrassingen op. Het is het plaatje bij het praatje van vriend Alex, en dat is het wel zo'n beetje. Misschien dat er iets teveel (of de verkeerde) details over het verleden van broer &zus te berde worden gebracht (vanaf die duik in het verleden begint de boel ook een beetje te slepen), en dat het hele verhaal daardoor wat blijft steken in eenduidigheid. Iets meer ruimte, iets meer raadselachtigheid had de film goed gedaan.

Je kan je laten imponeren door het soms keiharde, nietsontziende realisme van de beelden, maar ikzelf kan beelden alleen waarderen in een bepaalde context, al is het maar mijn eigen fantasie. En die context hier biedt daar te weinig ruimte voor. De portrettering van het leven van onze held en zijn relatie met zijn geliefde zuster leunt iets teveel op het melodramatische, en op een nogal clichématige psychologisering. En tranentrekkerij is niet hetzelfde als emotionele diepgang.

Uiteindelijk bleef ik achter met het gevoel gekeken te hebben naar een visuele salto mortale vanaf de tienmeterplank, eindigend in een iets te ondiep filosofisch/levensbeschouwelijk pierenbadje.

Stan Laurel met afgestroopte huid.

Wat zeg ik, (onder de) huid? Er wordt hier resoluut met beide handen naar de hersenstam gegrepen, en die wordt eens even flink heen en weer geschud.

Doorgaans worden de nachtelijke producten van het brein 's morgens door datzelfde brein weer uitgewist, maar Lynch laat zich wat dat betreft niet zo makkelijk piepelen.

Hij toont zich dus al meteen met zijn eersteling een meester in het uitbeelden van die dromen, die zich in het diepst van de slaap lijken te manifesteren, als een reis ver terug in de evolutie van het leven. En ja, wat vind je dan?

Opvallend is hier al de kenmerkende stijl, dat tergende inzoomen op schijnbaar banale zaken, onder begeleiding van dat aanhoudende, onheilspellende geluid, waarmee de (vaak onderbelichte) omgeving, en de voorwerpen daarin, haast iets abstracts krijgen, en een algehele sfeer van desoriëntatie en onbehagen wordt gecreëerd. En 'inhoudelijk' natuurlijk de suggestie van projectie van neigingen en verlangens, en de angst daarvoor (door wiens ogen kijken wij, en wat zien we dan eigenlijk?).

Net als in veel van zijn latere films is de willekeur van de beelden slechts schijnbaar, of weet Lynch in ieder geval uiteindelijk sterk de indruk te wekken dat hij iets zeer zorgvuldig aan het (re)construeren is. Maar is de herinnering aan een droom niet al haast per definitie een constructie achteraf? Het zoeken van structuur in het onbegrijpelijke?

Hoe dan ook, over deze film kan ik verder alleen maar zeggen: Gatverdamme, wat goed.

Een eerste indruk.

Thematisch gezien (feminisme, sex & politiek) misschien wel een kindje van zijn tijd, deze film, maar audio-)visueel nog steeds zeer indrukwekkend. Hoewel ‘verleden’ (de jaren 10-20) en ‘heden’ (eind jaren 60) qua stijl en sfeer nogal verschillen – het verleden kan zo op de toneelplanken, terwijl het heden experimenteel en fragmentarisch is – is dit werk de hele speelduur lang werkelijk een lust voor het oog.

Metaforisch af en toe wat opzichtig (die kruizen, dat gedoe met die filmrol), maar daar staan weer een aantal fraaie vondsten tegenover (dat rugbyen met de overblijfselen van de anarchist bijvoorbeeld).

Inhoudelijk en emotioneel hakt het er bij mij persoonlijk niet erg hard in, maar ik kreeg ook niet de indruk dat het de bedoeling was om bijvoorbeeld een persoonlijke band met de personages te krijgen (al krijg ik best warme gevoelens bij het aanschouwen van de ronde toet van Mariko Okada ).

De film is misschien meer bedoeld als een soort mentaal-psychisch, maatschappelijk-historisch panorama (pardon ), waarin persoonlijke psychologie wel een rol speelt, maar ondergeschikt is aan het totaalplaatje. Het persoonlijke is politiek, ja.

Ik sta als buitenstaander misschien ook iets te ver af van de Japanse maatschappij en geschiedenis om dat alles echt op waarde te schatten, en heb al helemaal geen flauw idee van het eventuele historische gewicht van Sakae Osugi.

Over het geheel heb dus nog wat reserves (ik mis ook ongetwijfeld nog een hoop), maar dit is zo’n feest om naar te kijken, dat ik hier echt niet minder dan 4 sterren voor ga geven.

Herziening moet er wel van komen, maar eerst nog ‘even’ die andere twee uit de mooie Arrow-box.

Qua thematiek toentertijd wel gewaagd denk ik, en opvallend dat ook de hedendaagse blikken op deze eh.. schepping vaak nog steeds de mannelijke en vrouwelijke projecties lijken te zijn waar de personages in de film al van uitgingen. Me dunkt dat er op de keper beschouwd weinig 'vrouwelijke' wispelturigheid en onberekenbaarheid in het gedrag van Juliette te bespeuren is. Tamelijk transparant eigenlijk, maar kennelijk is de blik van direct betrokkenen altijd verduisterd door de eigen psychoseksuele make-up (en de heersende 'moraal' uiteraard), en wordt zo iemand dan raadselachtig en ongrijpbaar. Het zou mij niet anders vergaan zijn, vermoed ik.

Het plotje is op zichzelf niet verkeerd, maar wordt in de afzonderlijke scènes wel wat krukkig uitgewerkt. Ongelooflijk stroef en tempoloos allemaal. Filmisch is dit eigenlijk helemaal niks. Op dat gebied volgens mij in de jaren vijftig al volkomen aftands, met dat statische camerawerk dat van nagenoeg elke scène een tafereeltje uit een toneelstuk maakt. Een perspectief via het andere eind van een verrekijker, als het ware.

Maar goed, laten we ons concentreren op de vlag, en niet op de modderschuit. Brigitte is schitterend, ook als actrice, en die dansscène is nog steeds de moeite waard.

Eindelijk eens in z'n geheel herzien, en m'n vermoeden is bevestigd: puike doorbraakfilm van Von Trier,

zeker tot zijn betere werk behorend.

Een typerende film ook binnen zijn oeuvre: qua vorm inventief, en inhoudelijk niet al te subtiel. Maar bij hem pakt dat laatste, wat mij betreft, meestal wel goed uit.

Een spoorwegmaatschappij in vol bedrijf, vlak na de oorlog in Duitsland: dan weet je het wel. Von Trier is dan toch nog niet te beroerd om één van de wagons in de trein op de lijn Frankfurt-Berlijn om te toveren tot een concentratiekamp-barak.

Dat de Amerikanen, vanwege hun plannen destijds voor Europa, de nazi-'infrastructuur' in bestuur en industrie in Duitsland grotendeels intact lieten, wordt ook nog net niet van de daken geschreeuwd.

Maar dat expliciete past naadloos in de stijl van deze film, hét selling point: een zwaar dramatisch aangezette hypnotische koortsdroom, met een mooie rol van Sukowa en een geslaagde kunstgreep in de vorm van Von Sydow's voice-over.

En met de oplopende spanning ook nog op hilarische wijze de Duitse regelarij op de hak nemen: zo valt er ook nog wat te lachen, wat wil je nog meer.

Die scènes met Blair vind ik toch nog steeds onthutsend sterk, moet ik zeggen, en de wat magere (christelijke) psychologie en symboliek, het gebrek aan 'context' zeg maar, werken volgens mij ook niet echt tegen.

Setting en point-of-view blijven alledaags en 'modern'; het is een wereld waaruit (het gevoel voor) het bovennatuurlijke is verdwenen, en dan vindt er out of the blue deze 'overval' plaats. De onbegrijpelijkheid van deze invasie maakt het niet minder angstaanjagend.

Daar bovenop reflecteert de film misschien ook de (post-)moderne perceptie van een christendom op haar retour, wier theologie, vanuit die perceptie, óók onbegrijpelijk aan het worden is.

De demon wordt in een onttoverde wereld dus niet meer begrepen als demon, en ook niet als psychologisch fenomeen. Hij/zij/het trommelt zelf dan maar in arren moede de zo'n beetje allerlaatste rooms-katholieke exorcist op.

Het geeft overigens te denken dat in een wereld waarin materialisme en rationalisme lijken te hebben gezegevierd, de populaire (film-)cultuur krioelt van de vampiers, weerwolven, monsters, boze geesten en allerlei ander gespuis, al of niet voorzien van puntoren dan wel slagtanden, en soms ook vermomd als ieders buurjongen of – meisje...

Ja, ooit in de bioscoop gezien, begin jaren tachtig! Mijn waardering dreef denk ik vooral op mijn fascinatie voor het vrouwelijke karakter in deze film. Een ongrijpbare mix van ongenaakbaarheid en kwetsbaarheid, zo kwam het op mij over. Een soort Jungiaans anima-type. Ha, met je grijpgrage handen met kleren en al in het ligbad sodemieteren, terwijl zij er net vliegensvlug uitstapt. Mooi.

Gezien het kennelijke gebrek aan weerklank dat deze film ten deel is gevallen, zal ie wel niet meer te krijgen zijn. Nou ja, laat ik de herinnering koesteren, want ik vraag me af of Boisson, een (ex-)porno-actrice als ik me het goed herinner, me nog steeds zo zou biologeren.

Technisch zeer fraaie, en bijzonder sfeervolle film, waarin zo'n beetje elke scène er perfect uitziet, met een prachtig gebruik van ruimte, licht en kleur, waarbij we de personages afwisselend soms zien in een oranjeachtig licht met blauw in de achtergrond, en dan weer andersom.

Verder valt vooral de zorgvuldig opgebouwde structuur op, waarbij verschillende scènes en personages elkaar spiegelen, in een andere setting, vorm of hoedanigheid later weer terugkomen, of op min of meer impliciete wijze met elkaar in verbinding staan. Veranderend perspectief. Eén en ander onontkoombaar de suggestie oproepend van een of meerdere dubbele bodems in deze geschiedenis.

Aardig is bijvoorbeeld dat onze dokter, na de ontboezeming van zijn vrouw dat zij bereid was hun gezin op te geven voor één nacht met een onbekende, daarop geconfronteerd wordt met de dochter van een patiënt, die háár leven en aanstaande huwelijk wil opgeven voor hem.

Het verband lijkt langs Bill heen te gaan (hij blijft zichzelf maar pijnigen met een zelfgefabriceerde fantasie over het - ook al imaginaire - overspel van zijn vrouw, maar ja, a dream is never only a dream, nietwaar?), zoals in het algemeen de indruk wordt gewekt, in deze film en ook in andere van Kubrick, dat de (hoofd-)personages niet veel meer dan zetstukken zijn op het bord van de geschiedenis, de cultuur, de maatschappij, en de powers that be. Willoze, optimaal manipuleerbare slachtoffers van krachten, oneindig veel sterker dan zijzelf. Persoonlijke psychologie, de subjectieve blik van de enkeling: het zijn verwaarloosbare factoren, behalve als extra, als het ware zelfgegraven, valkuilen, waar men reddeloos in valt.

Introducing Sociology eens te meer, inderdaad. Kubrick is doorgaans meer van de brede, afstandelijke blik op de mensheid, dan die op de individuele mens. Dat pakt wat mij betreft de ene keer wat beter uit dan de andere, en alle films die ik van Kubrick gezien heb (een stuk of 8, 9) zijn van een bijzondere klasse, maar een groot liefhebber van zijn werk zal ik toch niet worden.

Misschien hangt dat samen met die niet aflatende wil tot ontluistering van de menselijke pretentie, en tot ontmaskering van de ..'ware' aard van de mensheid. Met een nadere blik op alleen al de afgelopen eeuw kun je hem die neiging niet bepaald kwalijk nemen, maar ook de objectieve, afstandelijke blik, de 'ontdekking' van de onderliggende waarheid, houdt altijd iets selectiefs.

Het werkt het misverstand in de hand dat als men maar diep genoeg graaft, de essentie komt bloot te liggen. Hoe wantrouwender, hoe 'realistischer'.

Kubrick, hoewel ongetwijfeld emotioneel betrokken bij zijn 'onderwerpen', lijkt juist met die afstandelijke blik zichzelf te dissociëren van, en reliëf te ontnemen aan, dat wat hij in zijn films wil aankaarten. En ondanks het uitbundige kleurgebruik beperkt Eyes Wide Shut zich daarom in mijn ogen, qua emotionele gelaagdheid en diepte, tot de tinten grauw en zwart. En dat vind ik eigenlijk te weinig.