Opinions

Op de huid, maar niet echt eronder.

Zeker qua film niet, en daar gaat het hier toch om.

Ik bedoel: Get Out heeft uiteraard een reëel issue te pakken, maar komt eigenlijk niet verder dan een oppervlakkige reflectie daarvan. Het blijft nogal straightforward qua uitwerking, een lesje haast, ietwat inpeperig. Zuiver op narratief niveau zien we het goede slachtoffer van een duivels slechte omgeving, die uiteindelijk prevaleert na zijn perfide opponenten één voor één flink op hun lazer te hebben gegeven. Heel bevredigend allemaal natuurlijk, en ook dat laat aan duidelijkheid niets te wensen over.

Wie weet is een thema als racisme nog te brisant en te gepolitiseerd, te veel een ‘laatste waarheid’, een wortel van het kwaad, om het anders te gebruiken dan een krachtige stok waarmee er met alle recht op los kan geslagen worden. Misschien is dat onvermijdelijk, maar als de zaken zo duidelijk liggen, dan is het lastig om daar een heel interessante film van te maken.

Ook op plotniveau is er kennelijk die behoefte aan duidelijkheid, met de hypnose en de hersentransplantaties als metaforisch toch wel tamelijk grove paardemiddelen.

Niettemin weet Peele een aantal bekende paranoia thriller/horror elementen – titels als The Stepford Wives en Invasion of the Bodysnatchers zijn hier al genoemd - vaardig op de rails te zetten, en zeker in het eerste gedeelte van zijn film een beklemmende en unheimische sfeer te creëren, met hier en daar een droogkomische toets. Er wordt hier in een aantal scènes wel degelijk raak gekopt, maar kom, zijn het niet ook een beetje... inkoppertjes?

Maar okee, je kunt stellen dat de verwerking van het thema binnen het genre – met al zijn conventies en inherente beperkingen - gewoon prima gedaan is. Niet meer en niet minder dan, want iets overstijgen doet Get Out nergens.

Nagenoeg perfecte klassieker over het lot van een outcast tegen wil en dank onder het Italiaanse fascisme, die een kortstondige ontmoeting heeft met een huisvrouw, wier leven als moeder van zes en echtgenote van een fascistische officier al in de eerste scènes schitterend wordt neergezet.

In die ontmoeting wordt beider isolement even opgeheven, ondanks de constant dreigende en zeurende alomtegenwoordigheid (hier in de vorm van een doorlopend tetterende radio en een afgrijselijke concierge) van het totalitaire regime.

Huiveringwekkend is het beeld van de flatbewoners, die massaal en opgewekt het wooncomplex uitstromen om hun adhesie te betuigen aan het fascistische regime: het is feest vandaag! Hun knullige alledaagsheid wordt paradoxaal genoeg geaccentueerd door hun merkwaardige uniformen. Het lijkt wel alsof hier een Invasion of the Bodysnatchers heeft plaatsgevonden.

Scola weet trouwens deze hele film door op overtuigende en beklemmende wijze de aard van het totalitarisme te schetsen, als doordringend tot in alle vezels van de maatschappij en in het leven van alledag, waaruit geen ontsnapping mogelijk is. Het flatgebouw, met zijn horizontale en verticale doorkijkjes, ademt een sfeer van transparantie (niets kan hier verborgen blijven) en tegelijkertijd claustrofobie.

Goed ook dat hier benadrukt wordt dat de protagonisten bepaald geen geharnaste, politiek bewuste tegenstanders zijn van het fascisme: de vrouw is idolaat van Mussolini, en de man heeft tot de ultieme zelfverloochening aan toe geprobeerd zijn plaatsje in de maatschappij te behouden. Zij zijn 'slechts' slachtoffers van deze 'omstandigheden', en met de keuze voor deze invalshoek wordt het in alle opzichten onontkoombare van hun situatie, en de kwaadaardigheid van deze ideologie met zijn debiele machismo met onthutsende helderheid tentoongesteld.

Voor de vrouw is er uiteindelijk bewustwording, maar eigenlijk geen hoop op ontsnapping uit haar grauwe leventje, en voor de man is er helemaal geen toekomst meer. Want vrouwen hebben nog wel een - weliswaar ondergeschikte en nederige - rol in de wereld van het fascisme, en zullen daarom niet louter om hun vrouwzijn vervolgd worden; maar voor mannen die 'geen echtgenoot, geen vader en geen soldaat' zijn, is er geen plaats.

Zeer overtuigend spel van Loren (toch geen voor de hand liggende keuze voor deze rol) en vooral Mastroianni, die ik nergens zo indrukwekkend zag als hier.

Topfilm. Eén van de beste van de afgelopen veertig jaar.

Wat een leuk idee, een vampier in chador. Kan qua geestigheid wedijveren met die cartoon van Barbamamma in een boerka (‘Barbamamma zag er ineens héél anders uit...’), maar lijkt me hier zeker niet alléén komisch bedoeld. De associatiemogelijkheden van deze combinatie zijn legio, en vol verwarrende tegenstrijdigheden. Zoals in de oosterse en/of islamitische mythologie de djinn meerdere zijnsvormen kennen; onder andere die van vervullers van wensen die wat al te letterlijk uit kunnen pakken...

Maar Ana Lily Amourpour laat zich met deze film nergens op vastpinnen; een film die westerse cinema-conventies onbekommerd combineert met een oosterse culturele setting, en qua sfeer en narratief alle kanten op lijkt te wapperen, zonder echt dóór te bijten in een bepaalde richting (nou ja, af en toe wél natuurlijk ); dat kun je een gebrek aan focus en scherpte noemen, maar misschien is dat juist wel het sterkste punt van het geheel. Een vrouwelijk labyrintische, meanderende geest die zich ongrijpbaar slingerend voortbeweegt in een eenzijdig doelgerichte, masculiene wereld...

In ieder geval levert één en ander een aantal fraaie scènes op, soms vol dreiging, dan weer zwart-komisch, en afwisselend triestig melancholisch en tragisch-romantisch van sfeer – ik moest zelfs even denken aan Carax’ Boy Meets Girl... het prachtig donkere zwart-wit en de aardige score helpen daarbij.

Heel bijzondere, eigenzinnige film.

Viel niet tegen na herziening. Ik vind Gosford Park nog steeds niet behoren tot het sterkste dat Altman heeft gemaakt, maar het draagt toch onmiskenbaar zijn persoonlijke kwaliteitsstempel.

En dat is de springerige, beweeglijke, meanderende manier waarop Altman zijn werk vormgeeft; soms inzoomend op details en individuele personages, maar vaker op afstand blijvend, tekst en beeld moedwillig fragmentarisch en zonder focus presenterend, om des te beter een totaalbeeld en –sfeer te creëren. Altman is niet geïnteresseerd in individuen op zichzelf, zo lijkt het; alleen voor wat betreft hun mogelijkheden om bij te dragen aan de schets van dat algemene. En dat algemene: de wereld, de werkelijkheid, is per definitie rommelig, onoverzichtelijk, en een beetje groezelig.

De labyrintische en halfduistere krochten van het landhuis vormen een passende setting voor dit procedé, een setting die een microkosmos herbergt van een cultuur die aan het uiteenvallen is, met een vermolmde aristocratie die op zijn laatste benen loopt, en waar met de openlijke scepsis van sommige bedienden een nieuwe samenleving zich al aankondigt.

Altman ‘vermomt’ dit alles in een niet al te serieus opgezette, niet onbekend voorkomende, whodunit, waarbij dan de politie-inspecteur (hoe heet ie ook alweer) zeer nadrukkelijk niet degene is die dit gaat oplossen, en de ontknoping in zekere zin inhoudt dat inderdaad ‘de butler’ het gedaan heeft. De wraakmoord, met zijn hemeltergende aanleiding, is dan een soort afspiegeling van het opkomende bewustzijn van de lagere klasse, die het niet langer pikt, en met deze actie dondert de hele verdomde zooi – die al min of meer op instorten stond - in elkaar, en er is eigenlijk niemand, ook de upper class niet, die daar erg rouwig om is.

Maar goed, er wordt ook wel een beetje melig gedaan met die Amerikaanse regisseur die ondertussen voorbereidingen treft voor een film over een moordmysterie in een Brits landhuis, en met opgelegde geintjes als ‘Do you think he is a murderer?’ – ‘Much worse. He’s an actor’. Altman werd op latere leeftijd kennelijk wat meer relaxed, en dat had tot resultaat dat van zijn eerdere, soms heel rake sarcasme de scherpe kantjes een beetje werden afgeslepen, en er soms in flauwiteiten werd vervallen.

Het soapachtige en de rozige nostalgie die zoiets als Downton Abbey (dat ik overigens zeker niet slecht vind) aankleven, zijn hier echter ver te zoeken; Gosford Park lijkt, met zijn herhaaldelijk refereren aan films en filmmaken, eerder juist een commentaar van buitenaf te zijn, met als conclusie dat dat hele historische upstairs/downstairs gedoe van het wereldje van de Britse aristocratie, met zijn hiërarchische verhoudingen, ondoorgrondelijke etiquette en ongeschreven regels, uitstekende acteurs en filmdraken heeft opgeleverd.

Zoals gezegd, dit behoort niet tot zijn allerbeste werk, daarvoor is de spanning tussen menselijke komedie en menselijk drama denk ik niet strak genoeg; maar Gosford Park is wel degelijk een fraai staaltje vakwerk.

Dat vind ik ook. Deze film wil te veel, en wil dat te makkelijk. Dat zie je terug in veel geforceerde scènes, die mank gaan aan echte scherpte en geloofwaardigheid.

Bittere oude stomp en tevens kersverse weduwnaar met weggestopt overzees oorlogstrauma en een slechte verhouding met zijn kinderen, banjert als zo'n beetje de laatste blanke in een mijnenveld van racisme en culturele vooroordelen in een vervallen stedelijk Amerika. Daar kun je een langlopende serie van maken. Eastwood doet het in twee uurtjes, en hecht de boel af met een opoffering die tegelijkertijd een boetedoening is.

Net als in Unforgiven is het de overleden, aanbeden echtgenote die een grote rol op de achtergrond speelt in het wedervaren van het hoofdpersonage. Maar waar Unforgiven een sfeer ademde van ambivalentie en tragiek, lijkt Eastwood hier met elke scène een 'waarheid' te willen verkondigen. Dat de protagonist zijn overleden vrouw hier, in tegenstelling tot in Unforgiven, wél 'trouw' kan blijven en door zijn laatste daad ook nog eens als een held door iedereen vereerd wordt, maakt deze film bepaald niet beter; wel sentimenteel en nogal moralistisch.

Generaals proberen altijd de vorige oorlog te winnen, zo luidt een bekende wijsheid, en Renoir kwam in 1937 met een film die in 1912 geniaal zou zijn geweest.

Hoewel, ook aan de vooravond van WO I leefden in socialistische kringen de hoop en verwachting dat internationale klassen-solidariteit zou verhinderen dat de arbeiders uit de respectieve landen naar het front zouden trekken... Niet dus.

La Grande Illusion is een herneming van issues behorend bij, en een reflectie op een oorlog die toentertijd al bijna twintig jaar verleden tijd was, en het lijkt mij dat de film ook in 1937 al tamelijk irrelevant was in relatie tot de toenmalige sociale en politieke situatie in Europa.

Oorlog is zinloos? Maar eind jaren dertig was men de gruwelen van WO I bepaald nog niet vergeten, en de meeste Europeanen vreesden een nieuwe oorlog; en dat gold ook voor de meeste Duitsers, al veranderde dat snel na de eerste successen van de Duitse legers.

De notie van de universele, grensoverschrijdende ervaring van gelijkheid dan? De herkenning van elkaar in gedeelde ervaringen, als broeders in een gedeelde menselijkheid? Maar je kunt met evenveel – en misschien wel meer – recht stellen dat mensen zichzelf haast instinctief definiëren aan de hand van de verschillen met anderen. Misschien een Grande Illusion, soit – maar het inruilen van de ene illusie door de andere, dat schiet niet op.

Natuurlijk was Renoir een uitstekend cineast, en La Grande Illusion bevat een aantal fraaie scènes, alsmede enkele scherpe teksten; maar de gezelligheid van de gevangenenkampen en de beleefdheden over en weer weerspiegelen wat mij betreft ook de onwezenlijkheid ervan; het is de blik achteruit die het maakt tot een nobel bedoelde Maginotlinie, die de realiteit al te makkelijk links laat liggen, en al bij al een gaapverwekkend saai geheel oplevert.

Bijzonder.

En dan niet zo zeer vanwege de thematiek, die raakt aan alle al of niet mythische clichés over vrouwen en vrouwelijke seksualiteit, als wel vanwege de uitsluitend ‘vrouwelijke’, of althans niet-mannelijke, invalshoek.

Het ‘mannelijk’ perspectief, met al zijn obsessies, begeerten en angsten, is hier irrelevant; geen behaagziek tegemoetkomen aan het mannelijke voyeurisme hier, en, wat me misschien nog wel meer bevalt, geen wraakzuchtige, ideologisch gekleurde m/v confrontatie. De film gaat daar aan voorbij, overstijgt dat, zoals bijvoorbeeld een film als Moonlight superieur is met betrekking tot dat andere hot issue.

Toegegeven, je kunt de film ook zien als een commentaar, een kritiek, op een extreme machowereld, een gedachtenspel met de mogelijke, (on)denkbare, reacties van vrouwen daarop. Spring Breakers had dat ook wel, min of meer. Maar Korine is een man, en dat kon je toch wel zien aan die film.

De strijd tussen de geslachten wordt hier effectief buitenspel gezet door de keuze van een mannelijke homoseksueel (zo’n beetje de enige mentaal evenwichtige figuur in de film) als brandpunt van de ‘aandacht’ van de dames. Alsof we hier met een oerkracht, een ontketening, te maken hebben, die zich niet per se dáár iets aan gelegen laat liggen.

Tezamen met de laconieke, droge en somtijds zwartkomische ondertoon leidt een en ander tot een frisse, originele film, met goede acteurs in een aantal heel sterke scènes. Die Marillier spat van het doek af, zeg.

Toch zijn er wel wat zaken die me afhouden van een echt hoge score. Het eerste is meer een persoonlijke gevoelskwestie: ik heb de indruk dat er iets schort aan de timing, het ritme van de film; soms lijken dingen iets te lang te duren, of althans niet het juiste tempo te hebben. En hoewel de openingsscène op zichzelf gewoon heel goed is, lijkt het tezamen met de ‘opvolgende’ scène daarvan, later in de film, minder in het geheel te passen. Al is het shot van de langs de snelweg lopende Justine wel weer geweldig...

Maar goed, dat kan nog aan mij liggen, aan mijn onbewuste ‘verwachting’ van een conventionele spanningsopbouw, wat hier kennelijk niet de eerste prioriteit heeft.

Kwalijker vind ik het einde van de film, dat ik, niet eens zozeer inhoudelijk, maar wel als nadruk die het nu (als einde) krijgt, een soort pointe, beneden de maat vind.

Niettemin, alles bij elkaar een indrukwekkend debuut, dat naar méér smaakt (duh).

Leuk om eens gezien te hebben. Maar ik heb niet het idee dat dit een volwaardige film is geworden; eerder een reeks indrukwekkende en enerverende beelden, 'geloofwaardig' of niet. Technisch bijzonder knap, dat wel.

3D heeft ongetwijfeld de toekomst, maar het is natuurlijk vooral een technische innovatie, zoals de geluidsfilm en de kleurenfilm dat waren ten opzichte van de stomme, respectievelijk de zwartwit-film.

Speelfilms, of om het even welke (beeldende) kunstuiting, doen voor mij in de eerste plaats een beroep op de verbeelding van de toeschouwer. De beleving moet in zijn hoofd plaatsvinden, het is aan hem om het gebodene te associëren met zijn persoonlijke ervaring. Ik ga er voetstoots van uit dat 3D de mogelijkheden om dat effect te bereiken enorm verruimt.

Al zal het altijd zo zijn dat een paar simpele lijnen op een stuk papier soms meer kunnen suggereren dan de meest geavanceerde 3D. En dat komt dan denk ik omdat het in de eerste plaats gaat om die vierde dimensie, zogezegd. En daar heb je niet per se 3D voor nodig.

Gravity lijkt echter uitsluitend in te zetten op het zuivere realisme, het wil de illusie creëren 'alsof je er zelf bij bent'. Er is een moment dat je een astronaut als een soort goodyear-ballon de zaal in ziet zweven, en dat is fraai om te zien, maar juist omdat het alleen een driedimensionaal realisme beoogt, is het effect eerder tegengesteld. Het haalt je juist uit die 'realistische' beleving, en vestigt de aandacht op het feit dat je naar een film, een kunststukje, zit te kijken.

Het achtergrondverhaaltje van de heldin van Gravity is niet interessant genoeg, en het idee van wedergeboorte (als dat de bedoeling was) te mager uitgewerkt, om deze film zogezegd de zwaartekracht te geven om te beklijven.

Gravity is een schitterend bombardement van beelden, maar ik word niet geraakt. Het gaat dwars door me heen, zonder een spoor achter te laten.

Nou ja, met uitzondering misschien van dat zwevende rode tafeltennisbatje in het Chinese ruimtestation. Pingpong in space, da's best geestig.

Voor het eerst sinds Antichrist kom ik weer eens een pratende vos tegen in een film En vergeleken met die eerste is dit echt een ongelooflijke kletsmeier.

Hartstikke leuke film, die tegelijkertijd de kracht, en de leugenachtigheid van de mythe lijkt te willen laten zien. Haha, letterlijk op de schouders van reuzen willen staan, het is bijna te flauw, zou je zeggen, maar het is toch een fraaie scène.

The Green Knight is een sfeervolle vertelling, een geestige mengeling van ontluistering en mythologisering, waarmee Lowery zich, na Ain't Them Bodies Saints en A Ghost Story, wat mij betreft bevestigt als een serieuze filmmaker.

Een film die er niet alleen over de volle vier uur prachtig uitziet (en alleen al daarom zeer genietbaar is), maar gaandeweg ook steeds meer hart en ziel krijgt, in de manier waarop de nerveuze, semi-militaire atmosfeer geschetst wordt van de naoorlogse Taiwanese samenleving, getekend door de communistische machtsovername op het vasteland en de invloeden van de Amerikaanse popcultuur, aan de hand van de lotgevallen van de introverte puber Si'r, en het vluchtelingengezin van Chinese vastelanders waarin hij opgroeit.

De spanningen en het wantrouwen tussen immigranten en autochtonen weerspiegelt zich in de elkaar bekampende jeugdbendes, die langs dezelfde lijnen verdeeld zijn.

Je ziet en voelt aan alles, de vele specifieke details, op school, in het gezin en op straat, dat hier nogal wat persoonlijke herinneringen van Yang, die in dezelfde tijd opgroeide, in verwerkt moeten zijn.

Yang verbindt zijn verhaal met de eerste officieel geregistreerde moord door een minderjarige in naoorlogs Taiwan, en met een piepjonge Chen Chang heeft hij het perfecte middelpunt om de sociale, historische en persoonlijk-psychologische lijnen van zijn film te laten samenkomen.

Si'r heeft een bepaalde uitstraling waarbij je vermoedt dat we hier met een langzaam vollopende emmer te maken hebben, een potentieel vaatje buskruit zelfs. Trots en onmacht, een ongelukkige combinatie. Een aardje naar zijn vaartje, ook dat nog. Hij lijkt het pragmatisme en opportunisme te ontberen dat zijn leeftijdgenoten zich wel hebben aangemeten. Hij zegt niet veel, en wat hij op zijn lever heeft, vindt weinig weerklank.

Opvallend vond ik de atypische scherpte waarmee de puber de filmregisseur op zijn plaats zet, door hem te verwijten dat hij ‘acteren’ en ‘echte gevoelens’ niet van elkaar kan onderscheiden. Een omineuze opmerking bovendien, als je bedenkt over wie dat oordeel eigenlijk geveld wordt.

Toch lijkt het er lang op dat de zich ophopende frustraties niet voor een echte uitbarsting gaan zorgen, en als dat uiteindelijk toch gebeurt, zie je het eigenlijk niet meer aankomen. Maar zo zal dat misschien toch meestal wel gaan.

Een historisch epos, dat niet vervalt in bombast, maar het persoonlijke op de voorgrond zet, zodanig dat de ‘achtergrond’ des te beter uit de verf komt. Om dat er goed in te branden, moet je wel de tijd nemen. Die vier uur zijn er dan ook niets teveel aan.

Inderdaad, een Taiwanese klassieker.