Opinions

Een oorlogsdrama en een sprookje, kennelijk bedoeld als een metaforische fantasy-thriller vanuit het perspectief van een dromerige twaalfjarige.

Hoewel er natuurlijk best wel symbolische verbanden te leggen zijn tussen het één en het ander, zijn die zodanig éénduidig, dat de twee hier zo’n beetje als olie en water blijven: het mixt niet. Erg labyrintisch wil het labyrint maar niet worden; het is steeds duidelijk in welke dimensie (realiteit of fantasy) we ons bevinden. En zo te zien heeft Del Toro van beide genres weinig kaas gegeten, want ook op zichzelf zijn zowel het sprookje als het drama weinig enerverend, en behoorlijk voorspelbaar.

Je moet bereid zijn jezelf op te offeren om het kind (de toekomst van Spanje) uit het huwelijk van onderdrukker en onderdrukte (het verleden, het fascistische Spanje) te redden: zoiets?

Okee...

Sensatie.

Het is een beproefd procedé om in de kunst het drama van het menselijk bestaan vorm te geven als essentieel gewelddadig. Voor zover die projectie in voldoende mate verwijst naar die onderliggende, algemeen menselijke conditie, en niet blijft hangen in de sensatie op zichzelf, lijkt me dat een legitiem procedé. Een film kan ogenschijnlijk – ik noem maar wat – de handel en wandel van een seriemoordenaar tot onderwerp hebben, maar in wezen een verbeelding zijn van een algemeen, conflictueus en tragisch menselijk verlangen.

Wat dat betreft ben ook ik – als kennelijk rustig en vredelievend persoon (omstandigheden werken mee, ik weet het) – als filmkijker niet vies van een stevig potje gewelddadige seks en/of bloederige moord & doodslag.

Maar het kan ook anders.

In Un Lac verbeeldt Grandrieux het in zekere zin ‘eeuwige’ drama van het naar binnen gerichte bastion van de familie in een onherbergzame wereld versus de – even noodzakelijke – openbreking daarvan. Die tegenstelling is naar haar wezen een crisis, en de dramatische vormgeving van die crisis als een conflict uitmondend in een orgie van geweld is haast voor de hand liggend.

Grandrieux doet dat niet. Zelfs de dreiging van geweld is hier niet of nauwelijks aanwezig; het ‘conflict’ blijft innerlijk, maar de emotionele processen die de familie (geconcentreerd natuurlijk op Alexei, maar niet alleen hij) ondergaat met de alles veranderende komst van de buitenstaander, vinden hun expressie in uiterst fysieke en zinnelijke beelden en handelingen van de personages, omgeven door een, inderdaad als een soort levende schilderijen in beeld gebrachte, overweldigende natuur.

Deze film ademt, letterlijk en figuurlijk; en je voelt de intensiteit, het instinctieve en het primitieve (niet in de zin van ‘onbeschaafd’, maar in de zin van ‘essentieel’) van de emotionaliteit die hier verbeeld wordt.

‘Niemand kan de wind tegenhouden’, zegt Alexei, als een soort gebed voor de maaltijd.

Misschien is hoe men reageert op die waarheid, een keuze tussen doorlopend verzet tegen, of uiteindelijke aanvaarding van, de natuurlijke loop der dingen.

Werkelijk, ook Un Lac is, op zijn eigen wijze, een zeer ‘sensationele’ film.

Weinig commentaar hier vooralsnog. Jij misschien al wat te melden, tbouwh?

Zelf liep ik, naar aanleiding van mijn associatie 'Ye Lou/Suzhou He/goed', afgelopen donderdag op de bonnefooi Rialto binnen: uitverkocht, what the hell. Ja, onderdeel van CinemAsia, compleet met introductie, wist ik veel. Weer eens door de mand gevallen als 'filmliefhebber' die zijn huiswerk niet doet. 

Uiteindelijk toch wel binnen gekomen, plekje op de tweede rij uiterst rechts. Dat is niet ideaal. Maar genoeg gezien om te weten dat het de moeite waard is om dit onder betere omstandigheden nogmaals te gaan aanschouwen. 

Qua historische setting en ook min of meer qua plot, kunnen de gedachten uitgaan naar Ang Lee's Se, Jie (2007), maar daar houden de overeenkomsten dan ook wel op. Ang Lee besteedde wel veel aandacht aan de (audio-)visuele vormgeving van zijn film, maar uiteindelijk lag de nadruk op, stond alles in dienst van, de karakterontwikkeling van, en de interactie tussen de personages. Het 'verhaal'. Ik vond het overigens, tien jaar geleden althans, een prima film.

Ye Lou doet toch heel wat anders. Dit is een verhaal vormgeven, niet vertellen. Personages met karakters, hun onderlinge verhoudingen, ze zijn er wel, maar hun 'literaire' uitdieping, hun persoonlijke 'verhalen' blijven beperkt tot het strikt noodzakelijke. Hier wordt uitgegaan van de conventies van het genre, of genres (romantische spionagethriller met noir elementen). Natuurlijk, in principe is de historische setting een 'verhaal' met een hele grote hoofdletter 'V', maar Ye Lou werpt juist hier een bepaalde blik op die een zekere afstand daartoe creëert, waarmee hij voorkomt dat zijn film dáármee staat of valt. 

Is die genre-benadering, tezamen met dat bepaalde perspectief - het nadrukkelijke in elkaar laten overvloeien van het dubbelspel van spionagewereld, theater en romantiek, in de 'realiteit', van schijn en wezen - dan zo bijzonder? Niet bepaald, natuurlijk. Een klassieke aanpak zou je zeggen. Geen hemelbestormende cinema hier. 

Ye Lou slaagt er gewoon in om het maximale uit de genreconventies te halen, schaamteloos alle clichés vol uit te spelen, en er toch een extra dimensie aan te geven. Geschoten in donker, niet al te contrastrijk zwart en wit, met een veelvuldig in beweging zijnde camera, regelmatig van in- naar out of focus (ja, dan zit je goed daar, rechts vooraan..), onoverzichtelijke actiescènes, en (toch ook) een inventieve opbouw: het leidt er toe dat deze per definitie 'voorspelbare' film alsnog een heel enerverende wordt.

Dan ben je heel goed bezig geweest.

En ja, het scheelt ook wel dat je iemand als Gong Li hier een deel van de kar kan laten trekken. Wat een geweldige uitstraling heeft dat mens nog, zeg.

Een film van Bresson, het went nooit. Er zijn natuurlijk veel meer cineasten die aanspraak maken op serieuze beschouwing, maar Bressons werk is zo eigen, zo afwijkend, zo wars van alle uitgesproken en onuitgesproken vooronderstellingen over datgene waaraan een film schijnt te moeten voldoen, dat hier nog meer dan anders geldt: altijd meerdere keren bekijken. Al was het maar omdat je jezelf dat kijken steeds weer opnieuw moet aanleren.

Het is weer verbluffend hoe Bresson ook met Lancelot du Lac een ‘eigen’ realiteit creëert. De film als geheel kenmerkt zich naar mijn gevoel – in beeld, geluid én narratief – door een repeterende, mechanische, cirkelvormige beweging; een cirkel waaruit de personages ieder op hun eigen manier wel willen ontsnappen, maar stuk voor stuk niet opgewassen zijn tegen de kracht van het lot, dat wezenlijk niet anders is dan de kracht van hun eigen ijdele verlangens en geldingsdrang; of dat nu in de vermomming is van nobele eigenschappen als liefde, vriendschap, trouw en moed, of niet.

De intenties van Lancelot om uit die vicieuze cirkel te breken lijken oprecht, maar zijn uiteindelijke beslissingen op cruciale momenten leiden ertoe dat die cirkel juist gesloten wordt. Het lijken dus juist de ridderlijke idealen te zijn die leiden tot de ondergang; die de ontsnapping daaraan verhinderen. Aan die idealen wordt beurtelings geappelleerd door diegenen die een beroep doen op Lancelot: Arthur, Gawain, Guinevere...

Guinevere’s verwijt aan Lancelot dat hij God als een trofee ziet, ter meerdere eer en glorie van hemzelf, hebben verschillende commentatoren op IMDb beschouwd als een centrale stelling waaraan de film kan worden opgehangen. Dat lijkt me van een iets te gretig moralisme. Guinevere staat niet boven de partijen, ze heeft haar eigen programma, dat doorkruist zou worden door Lancelots werkelijke bekering. Schitterend ‘middeleeuws’ beeld trouwens van de ijdelheid: de naakte koningin, staand in bad met een handspiegel, zich voorbereidend op een nacht met haar geliefde...

Met de fabuleuze eindsequentie – als spiegeling van het begin – gooit Bresson, onder opgewekte marsmuziek, de Arthur-legende letterlijk en figuurlijk op de schroothoop. De cirkel is gesloten, de ronde tafel is leeg. Een definitief exit van de ‘ridderlijke idealen’? Och.. we zien wel op een gegeven moment het boerenkind als in aanbidding de hoefsporen van de zijn uiteindelijke ondergang tegemoet rijdende Lancelot kussen, dus niet getreurd...

Ik galoppeer nog even door, want in het Keltische kruis, waarbij Lancelot zijn bede tot God richt om hem vooral niet te verlaten, komt de cirkel terug. Het christendom heeft dat kruis overgenomen uit de Keltische traditie, zoals het zo veel heidense elementen incorporeerde; maar een cirkel en een kruis zijn toch wezenlijk verschillende zaken. Ik weet het niet zeker, maar ik vraag me af of de hier getoonde variant niet eerder de heidense, zeg maar ‘nationalistische’, dan de christelijke betekenis representeert. Als dat zo is, kun je stellen dat de gebeden van Lancelot verhoord worden...

Boeiende impressie van de eerste oorlogsbelevingen van een tankbemanning. Ik heb zelf geen gevechtservaring, maar de belevenissen van de soldaten maken een realistische en beklemmende indruk.

Voor wat betreft het zuivere ‘verhaaltechnische’ aspect van de film kun je je afvragen of de bemanning niet iets teveel voor zijn kiezen krijgt in een paar uur tijd – één of twee ‘gebeurtenissen’, en verder focussen op de interne verhoudingen en de ‘sfeer’ in de tank was ook een optie geweest – maar ook nu komen het gebrek aan overzicht en informatie, de irritaties, de stress, de vermoeidheid en de angst in die benauwde ruimte goed over.

Opvallend – maar in oorlogen ongetwijfeld niet bepaald bijzonder – is dat deze soldaten zeer matig voorbereid lijken op, en slecht geïnformeerd zijn over, de oorlog, en het conflict in brede zin, waarin zij hun leven op het spel moeten zetten.

Het is in bijna alle opzichten niet te vergelijken, maar de film riep herinneringen op uit de tijd dat ik als dienstplichtige met nog vijf anderen in een pantservoertuig rond hobbelde, tijdens militaire oefeningen op de Lüneburger Heide.

Het is in de eerste plaats het gebrek aan informatie en communicatie, wat je al snel het overzicht doet verliezen (als je al geïnteresseerd bent in die informatie), waardoor bijvoorbeeld opdrachten tot verplaatsing ondoorgrondelijk, zo niet onzinnig lijken. Maar opvallend is ook hoe alledaagse routinezaken in een situatie waarin niet alles vanzelfsprekend voorhanden is, van ‘levensbelang’ (nou ja, niet op de Lüneburger Heide natuurlijk) kunnen worden: is er genoeg eten en drinken, krijg je genoeg slaap, blijft de kachel werken in de winter, wat als je panne krijgt, de brandstof op is? En: het is opmerkelijk hoe snel het een klerezooi wordt in het interieur van zo’n voertuig, waarin je je, al is het maar voor een week of zo, met een aantal mensen zo’n beetje dag en nacht moet ophouden.

Zeker voor de gewone soldaat kan dat alles leiden tot een gevoel van malaise, onmacht en frustratie, die hem in zijn beleving reduceren tot een willoze pion die op een stafkaart heen en weer geschoven wordt. En tot een gevoel van wantrouwen, dat zijn lot in handen ligt van een of andere flapdrol van een officier, die hem met zijn commando’s, die hij niet op juistheid kan beoordelen, de dood in kan jagen.

De film slaagt er wel in om beide aspecten van de oorlog – enerzijds de persoonlijke omstandigheden, de sfeer onderling, en de praktische omgang daarmee; en anderzijds de werkelijke oorlogshandelingen: de doodsangst en de verlamming oog in oog met de dood, de beslissingen die je dan moet nemen, of nalaat te nemen – tot hun recht te laten komen, maar wordt zoals gezegd door zijn relatief korte duur wat ‘vol’, en wekt de indruk nu te groot te zijn voor een short story, en te klein voor een roman.

In theorie leek dit misschien een interessant project, maar in de praktijk blijkt het een pijnlijke mislukking. Eigenlijk kon je al van tevoren bedenken dat de combinatie van documentaire film en zingende personages gewoon niet werkt; sterker nog, het blijkt nergens op te slaan, en levert alleen maar plaatsvervangende schaamte bij de kijker (nou ja, bij deze kijker althans) op, met als absoluut dieptepunt Halsema voor de spiegel. Het was toch wel handig geweest als de 'zangers' in ieder geval een beetje talent hadden gehad.

Die hele paspoort-affaire is in principe natuurlijk heel interessant, waarin niet alleen alle hoofdrolspelers hun eigen persoonlijke en politieke motieven hadden, maar waarmee ook een veelzeggend beeld te schetsen zou zijn van het sociale en politieke klimaat in het huidige Nederland. Maar hoe kun je nu zonder overgang, zonder kader, het 'objectieve' van een documentaire combineren met het subjectieve karakter van een lied? Ja, politiek wordt bedreven door mensen van vlees en bloed, en met emoties, maar op deze manier vormgegeven, plakken de liedjes als wezensvreemde aanhangsels aan een documentaire, waarvan de meest interessante beelden bestaan uit televisieregistraties van o.m. kamerdebatten en persconferenties. En die kenden we al.

Waarom is dit project doorgezet als belangrijke hoofdpersonen slechts gedeeltelijk (Böhler en Hirsi Ali weigerden te zingen) of helemaal niet (Lousewies van der Laan) meewerkten? En waar zijn degenen die het balletje aan het rollen brachten: de koene reporters van 'Zembla'?

In de film merkt een redacteur van de 'Volkskrant' - ik meen Chris Rutenfrans - op dat in Nederland asielzoekers vooral behoeftig en zielig moeten zijn, en zich niet moeten opstellen als autonome figuren met tegendraadse meningen en eigen plannen, want dat wordt niet gewaardeerd. Dát is een interessante constatering, maar dat wordt ons alleen medegedeeld.

Die behoeftigheid en zieligheid komen in ieder geval wel aan bod in de vorm van het Afghaanse gezin, waarvan de leden klagen dat je met de waarheid vertellen Nederland niet binnenkomt, maar met leugens wel. Dit wordt nog een keer letterlijk herhaald, dus het zal wel een belangrijke boodschap van de film zijn. Het is ook een mening waarvan destijds in verschillende varianten veelvuldig door de vox populi in het radio-programma 'Stand.nl' kond is gedaan. Goed dat het nog maar weer eens gezegd wordt, hoor!

Van de hele affaire zou je natuurlijk wel een échte musical of speelfilm kunnen maken, met professionele acteurs en/of zangers. Dan creëer je de afstand die nodig is om daarmee juist dichter op de toch algemeen-menselijke drijfveren waarmee de zaak volzit - sociaal-cultureel, politiek, emotioneel en zelfs erotisch (Halsema en Verdonk constateerden terecht de mannelijke fascinatie voor de charmes van Hirsi Ali) - te kruipen.

Hee, dat valt toch een beetje tegen. Had ik niet verwacht.

Het lijkt wel of Eggers gewoon teveel uit de kast trekt om de sfeer te creëren die hij wil hebben, niet in het minst met het sound design, dat daar wel heel nadrukkelijk naar op zoek is. Maar ook de beelden voelen opgelegd aan, de film houdt iets gekunstelds, komt niet echt tot leven.

Met dat Pattinson-personage kan ik ook niet zoveel; ik geloof hem niet zo (ik zeg niet dat dat aan de acteur ligt, die kan best wel wat). Dafoe is een stuk leuker, die heeft er duidelijk plezier in.

Er wordt natuurlijk wel aan het mythologische één en ander gerefereerd, er is wat psychologisch herenleed en -frustratie, maar Eggers kan het niet boeiend krijgen.

Deed me af en toe (met alle verschillen ) wel wat denken aan Hadžihalilović' Évolution, maar die had het een stuk beter voor elkaar.

Jammer, ik vond The VVitch een opmerkelijk sterk debuut, maar ik zet Eggers nog niet bij mijn rijtje favorieten.

'Zielloos VS'? Die indruk had ik niet bepaald. Eerder vervreemdend, en onwezenlijk. Het verschijnen, het 'zijn' van dit personage, de ultieme buitenstaander zonder taal, bezit en verleden, in het 'landschap' van de Verenigde Staten resulteert in een welhaast buitenaardse blik vol verwondering op dat enorme land, dat hier verbeeld wordt als merkwaardige mixture van desolate rafelranden, aangeharkte kleinburgerlijke saamhorigheid en een ontzagwekkende, meedogenloze natuur.

De film is op zijn sterkst met dat gekantelde perspectief op concrete situaties dat Horvath weet te creëren door middel van  zijn registrerende camera. Dit van alle menselijke banden verstoken personage - een soort Woman who fell to earth, sans toit ni loi -  loslaten tussen de Amerikanen, in dat landschap: het levert herhaaldelijk een licht absurdistisch schouwspel op. Zie Lillian in haar sheriff-jasje onbekommerd haar kostje bij elkaar scharrelen te midden van de Dakota's, een marginale groepering toch, maar wel met een stevige identiteit in haar grieven tegen de roof van haar land en rechten. Het oneindige verschil tussen de rand van de samenleving, en daar volledig buiten staan.

Minder onderscheidend is de film dan wel in de verbeelding - hoe fraai en indrukwekkend ook - van de natuur; een echt vervreemdende abstractie is er slechts bij momenten.  Daarnaast permitteert Horvath zich af en toe misschien iets te veel constructie:  die watermeloen tussen de benen bij een demolition derby, dat is net effe te lollig naar mijn smaak. En ook dat poppehoofd vind ik er net een tikkie teveel aan.

Maar dat zijn slechts bescheiden kanttekeningen bij een film die ik als geheel gewoon heel goed vind werken.

Een land waar je inderdaad in kunt verdwijnen. Ja, dat kan overal ter wereld, zeker als 'illegal alien' zonder enige connectie; dat is van alle plaatsen en tijden.  Lillian schuifelt vrijwel onopgemerkt over dat continent, en er zijn mogelijkheden te over waar dan precies die verdwijning eh... plaatsgevonden zou kunnen hebben: langs één van de vele eindeloze highways of backroads, in de Rocky Mountains, of zowat tussen de toeristen in Yellowstone Park; de wildernis van Alaska, of misschien wel één of ander maïsveld..

... ‘I’m an actress’

- ‘... So you don’t believe in anything’

Dat is, uit de mond van de bevlogen, naïeve idealist (gevaarlijke types zijn dat), bedoeld als een vernietigend oordeel.

Maar Charlie lijkt toch meer iemand die in de praktijk oprecht alles kan geloven, juist omdat ze uit zichzelf, diep in haar hart, eigenlijk niets gelooft. Maar als haar iets op de juiste manier wordt voorgeschoteld, dan weet ze daar op overtuigende wijze vorm aan te geven. Er echt ... in te geloven. Dat maakt haar inderdaad tot een zeer goede actrice, maar het is de vraag of het eigenlijk niet gewoon een algemeen menselijke eigenschap is.

Ik weet niet of Park (of Le Carré, ik heb het boek niet gelezen), er alles uithaalt wat er in zit. Het lijkt haast wel of alle psychologische stress uiteindelijk van Charlie afglijdt als water van een eend, en het verhaal lijkt toch een beetje van de afgrond terug te deinzen door zijn toevlucht te zoeken in een ‘authentieke’ romantische liefde.

Maar ik heb wel wat met films of verhalen – per definitie bedoeld om hun publiek te manipuleren – die hun geheimen brutaalweg constant prijsgeven, als een doorlopende ontnuchtering. Alsof je na een scène waarin een acteur de toeschouwer tot tranen toe bewogen heeft, ‘cut’ hoort, en daarna de acteur een sigaretje ziet opsteken, of een vieze mop hoort vertellen tegen de regie-assistente. Ja. Je wordt belazerd waar je bij staat, en toch geloof je er in, al is het maar voor de duur van de film.

Goed, het is geen Shakespeare, maar dat dit uit het land van de grote bard komt, mag geen toeval heten.

En vooruit, een halfje erop voor Florence Pugh, die ook al zoveel indruk maakte in Lady Macbeth.

Ja okee, ik laat hier ook andere dan professionele kwaliteiten meetellen. Zo ben ik ook wel weer. Kan ik het helpen?

Na de vroegere bioscoopervaringen met 'Blue Velvet' en 'Wild At Heart', en - meer recent - het overdonderende 'Mulholland Drive', behoort David Lynch voor mij tot degenen die waarschijnlijk niet in staat zijn om een film af te leveren die geen indruk maakt. Wat dat betreft stelt ook 'Lost Highway' niet teleur.

Ook hier toont Lynch zich weer een meester in het goochelen met hallucinatie, droom, werkelijkheid en tijd, en weet hij weer in die onnavolgbare opbouw van zijn 'verhaal' een onheilspellende sfeer te scheppen die je op het puntje van je stoel houdt, en je af en toe de stuipen op het lijf jaagt.

Het is opnieuw een werkstuk in een filmnoir-achtige setting, met een op het eerste gezicht onschuldige protagonist die een psyche als een moordkuil blijkt te hebben. Het is die combinatie van het sensationele, de constante dreiging van een onnoemelijk kwaad, met een zekere stijlvolle 'coolness' en de totale onvoorspelbaarheid (die nooit zodanig uit de hand loopt dat het lachwekkend zou worden) die ook in deze film weer mateloos fascineert. Waarschijnlijk omdat Lynch de techniek van het verhalen vertellen tot in de puntjes beheerst, is hij in staat om alle regels daarvan los te laten, en zijn eigen regels te stellen.

Een beperking in zijn aanpak vind ik wel dat hij tamelijk zwaar leunt op het pathologische aspect van een in wezen vrij simpele psychologie van verdringing van trauma's, seksuele obsessies en paranoia, jaloezie, verlangens en angsten. Die psychologie krijgt alleen een schijn van diepte door de manipulatie met de verschillende perspectieven in de afwikkeling van het verhaal. Anders gezegd: de kijker bevindt zich voornamelijk in een toestand van desoriëntatie, omdat hij geen informatie heeft over welk perspectief ('objectief', subjectief, 'realiteit', droom) er op welk moment wordt gevolgd, of op welk punt in de chronologie hij zich bevindt.

Natuurlijk is dat pathologische aspect ook een machtig instrument bij het vertellen van een goed verhaal, maar het kan op een ander vlak ook een beetje tegenwerken: geschiedenissen worden al snel ziekte-geschiedenissen, waardoor er een zekere afstand wordt geschapen tot de kijker, die daardoor niet echt geconfronteerd wordt met het eventueel 'griezelige' (of problematische) in zijn eigen psyche. Of nou ja, in ieder geval met het algemeen-menselijke, wat iets minder makkelijk te ontwijken valt dan het evident ziekelijke.

'Lost Highway' slaagt er volgens mij minder in om uit te stijgen boven dat pathologisch-sensationele dan 'Mulholland Drive', waar met name de Hollywood-connectie in mijn ogen een extra dimensie aan het geheel gaf. Toch is ook dit weer een sterke film, en het aanschouwen van 'Inland Empire' staat nu definitief op mijn lijstje. Zal er binnen een jaartje of drie wel van komen, denk ik.

Gemengde gevoelens hierbij. De registrerende, documentaire stijl werkt aan de ene kant erg goed, maar heeft ook iets al te bescheidens. Zo’n blik van afstand ziet veel, maar blijft ook een beetje veilig buiten staan. Laten we zeggen dat op die manier het wonder dat ‘film’ teweeg kan brengen, niet zo snel zal ontstaan.

Niettemin, Hausner weet met haar aanpak toch wel emoties op te roepen, variërend van deernis tot vrolijkheid (ik moest toch een aantal keren hardop lachen) en verbazing. Het is dan de vraag in hoeverre dat te danken is aan Hausner zelf, dan wel aan het merkwaardige fenomeen dat Lourdes (of eigenlijk het rooms-katholicisme) van zichzelf al is.

Testud is hier wel goed in haar gelijkmoedige gelatenheid, en het is nooit lang zoeken naar dat rode hoedje in de drukker bevolkte scènes. Het einde is ook mooi, als het ‘wonder dat plaatsvindt tussen mensen’ waar zij op hoopt, lijkt uit te blijven, en ze maar weer plaatsneemt in haar rolstoel...

Zou die kaartspelende eerwaarde trouwens een knipoog zijn naar Bunuel?