Opinions

Critici vinden het een slechte film: zwak, onorigineel verhaal met onbegrijpelijk gedrag van de personages en alleen maar populair bij het publiek vanwege het 'gore'-element. Origineel is het zeker niet, want het is in essentie de zoveelste verfilming van het verhaal 'Who goes there' van Campbell uit 1938: onder meer 'The Thing From Another World' (1951), 'The Invasion of the Body Snatchers' (1956, remake 1978), 'Alien' (1979, vele sequels) en 'The Thing' (1982, remake 2011) zijn versies van dit verhaal uit 1938 (weliswaar is 'The Invasion of the Body Snatchers' gebaseerd op een ander verhaal, maar lijkt evengoed in essentie hetzelfde verhaal). In zekere zin is het in wezen een zombieverhaal: mensen worden door iets mysterieus ontmenselijkt/ontzield en in monsters c.q. gelijken veranderd waardoor de hele mensheid bedreigd wordt omdat het zich onzichtbaar verspreidt en een epidemie van onindividualisering vormt. Velen hebben in al deze verhalen een metafoor voor het anti-communisme of McCarthyisme gezien met The Thing als het communisme: als een sluipend gif neemt het communisme bezit van de geesten van burgers die zich weliswaar blijven gedragen als gewone, goede burgers maar hun individualiteit verloren zijn en ten behoeve van het wereldcommunisme alle mensen in hun omgeving besmetten. Door de nadruk op het visueel effectbejag ten koste van dit dieper metaforisch verhaal zou de film 'The Thing' een wanproduct zijn. Toch is deze film meer dan de andere versies een getrouwe verfilming van Campbells verhaal en wordt het verhaal effectief gebracht door de bijzondere sfeer (Antartica!), de geslaagde visuele effecten en de opgewekte paranoia (wie is nog mens en wie is The Thing?).

Ik ben de film gaan kijken omdat de British Film Institute deze film verkoos tot beste Britse film aller tijden. Het verhaal is in wezen simpel: Martins, een Amerikaanse schrijver van twederangs westerns, bezoekt zijn vriend Limes in Wenen direct na WOII maar Limes blijkt te zijn overleden. Limes lijkt te zijn vermoord en als de schrijver besluit deze moord op zijn goede vriend te gaan onderzoeken blijkt de politie gelijk te hebben dat Limes een crimineel was en loopt Martins wegens zijn contact met de politie zelf ook gevaar. Hij ontdekt dat Limes nog leeft en uiteindelijk volgt een dodelijke confrontatie tussen hem en Limes. De uitwerking van dit moordmysterie vond ik niet heel bijzonder of spannend: het bijzondere is hooguit dat de verrader wint (in zoverre dat Martins Limes aan de politie verraadt) en dat de onvermijdelijke vrouw voor de romantiek geen femme fatale is maar eerder een dwaas die vasthoudt aan Limes in plaats van die slechte persoon in te ruilen voor de goede Martins zodat de romance – ondanks de wederzijdse verliefdheid – niet van de grond komt. Het meta-aspect – de tweederangs westernschrijver wordt de held van zijn eigen western – is mager en leidt slechts tot dit in wezen tweederangs-misdaadverhaal. Blijkbaar heeft de film veel te bieden voor de expert maar ik kon er niet heel veel mee.

De documentaire focust op de obsessies van onze eigen tijd waarmee het verleden wordt geïnterpreteerd: aan de ene kant dat Joan Collins altijd een onafhankelijke vrouw is geweest ( “ik ben een feministe”) en aan de andere kant dat vrouwen, dus ook Joan, in de acteerbusiness aldoor seksueel en financieel zijn misbruikt en uitgebuit (maar dat ze daarmee zich juist sterk tonen “want het hebben overleefd’). Daarbij wordt ingehaakt op Joans reputatie als Dynasty’s Alexis van een sexy bitch die vele mannen heeft verschalkt en altijd kreeg wat ze wilde hebben, maar die het geluk in de liefde eigenlijk nooit heeft kunnen vinden. Maar omdat de documentaire Joans carrièreverloop – half door Joan Collins zelf verteld – met humor en zelfspot brengt, blijft hij aldoor amusant.

De film begint als een duister, spannend verhaal over de dood en hoe een oude weduwe haar geloof in God verliest en wordt dan een film over hoe een dorp in opstand komt tegen de ‘vooruitgang’ (hier de bouw van een dam waardoor de doden op de begraafplaats zullen worden weggespoeld door de vloedgolf) die een fataal ingrijpen in de natuur en traditie behelst, maar lijkt de twee zaken te verbinden doordat het christendom het begin was van die ‘vooruitgang’. Waar het christendom de wederopstanding van de doden leert, leert het dorp c.q. de film de wederopstanding van de levenden. Er is geen vooruitgang maar slechts verandering, de dood en de eeuwige terugkeer van alles waarbij ook het christendom lijkt te kunnen worden overwonnen.

De film heeft een fraaie wat poëtische vertel- en beeldtechniek maar wist me niet erg te pakken. De film is wel bijzonder, met name hoe het traditie en de moderniteit mengt in bv. de muziek waarbij traditionele Afrikaanse muziek uitstekend blijkt te mengen met modernistische, atonale horrormuziek. De cirkel van de natuur komt ook op die manier op een fraaie wijze rond.

Normaliter ben ik niet in de stemming voor onzinfilms als deze, maar gisteravond toen hij op TV kwam toevallig een keer wel. Ik vond hem best vermakelijk, ook al slaat het allemaal nergens op c.q. is het een bij elkaar jatten van alle denkbare clichés (en is de humor niet leuk). Wat ik leuk vond is dat alles bijeen is gebracht: mythologie, Middle Earth, heden, science fiction. Gewoon één grote dolle mix.

Deze indrukwekkende documentaire gaat niet over de meeste bekende oorlog van Duterte, die tegen de drugs, maar over zijn tweede oorlog, die tegen de journalistiek. In feite dient de massamoord op willekeurige drugsgebruikers of passanten vooral om angst te zaaien zodat mensen niet meer voor hun rechten opkomen en ook de persvrijheid kan worden afgeschaft. En met het einde van de journalistiek verdwijnt de democratie: ‘eerst kwamen ze voor de journalisten en ik deed niets want ik was geen journalist; wat daarna gebeurde weet niemand’…

Waarom is juist de Filipijnen zo’n extreem geval van dit verglijden van de democratie naar populisme en een autoritaire ‘sterke’ leider waarbij die leider de slechte kanten van zowel Poetin als Trump lijkt te verenigen (Duterte is enerzijds een maffia-achtige crimineel die alle macht naar zich toe trekt en elke tegenstander uitschakelt en anderzijds een clowneske mafklapper die reeds angst zaait doordat niemand weet wat ie gaat doen)? Omdat de Filipijnen zelf twee werelden verenigt: enerzijds heel Westers en geavanceerd waardoor nergens ter wereld internet en sociale media zo’n groot publiek hebben, anderzijds een Derde Wereldland met een zwakke rechtsstaat en veel misdaad. Het maakt het land de ideale proeftuin voor elk dictatoriaal experiment waarbij de sociale media op exponentiele wijze een politiek van haat verspreiden en elke misdaad openlijk en straffeloos kan worden gepleegd (waar Poetin de vergiftiging van een Navalny ontkent, schept Duterte juist op dat hij al z’n tegenstanders in de gevangenis zet of zelfs gaat vermoorden). Het maakt het land van Duterte de ultieme dystopie en – als we niet waakzaam zijn en nu optreden tegen de vergelijkbare tendensen in eigen land – ons voorland.

PS. De documentaire The Kingmaker (Film, 2019) suggereert dat Duterte slechts een marionet is van de Marcos-familie die via hem de macht terugneemt op het archipel.

De documentaire boeit door z’n fraaie beelden die sociaal-realistisch maar ook bewust esthetisch uitgekiend het arme en/of primitieve leven van een gezin in Myanmar tonen, waarvan vader en moeder zelf olie opboren en de zoon zich van die zware arbeid afkeert en hoopt een professionele voetballer te worden. Daarnaast is het ook interessant om dat dagelijks leven te observeren, waarin niet alleen letterlijk de handen vies worden gemaakt om brood op de plank te brengen maar waarin ook religieuze feesten een belangrijke rol spelen en veel zuurverdiend geld wordt uitgegeven aan bijgeloof en kwakzalverij. Wel miste ik enige context: de documentaire toont alleen maar dat dagelijkse leven en vertelt dus bv. niet eens dat we in Myanmar zitten of hoe dat particulier boren werkt (en of dat bv. illegaal is). De documentaire zal sociaal commentaar beogen maar die kwam niet over want er zijn geen schrijnende situaties. Dat maakt het uiteindelijk weinig meer dan een prachtig fotoalbum van een toeristische uitstap buiten de gebaande paden.

Aanvankelijk viel de film me tegen: in tegenstelling tot wat de lovende kritieken beloofden, leek de film weer zo’n clichématig, typisch Amerikaanse film met zaken als verheerlijking van eigenrichting, een gewelddadige, racistische en geestelijk beperkte politieagent e.d. Maar vermakelijk was de film wel en de escalatie in het verhaal maakte de film gaandeweg zelfs spannend. Uiteindelijk worden aan het eind wat clichés c.q. verwachtingen op z’n kop gezet, waardoor het toch een bijzonder bevredigende ervaring is geworden.

Ik lees hierboven dat mensen (het einde van) het verhaal niet bevredigend vinden, maar ik denk dat je deze film moet kijken vanwege de personages, die interessant zijn en/of zich op een interessante wijze ontwikkelen, en dat het verhaal slechts de achtergrond vormt voor de innemende personages en hun worstelingen. Niet het verhaal maar de personages geven hier de lach en de traan en het bevredigende gevoel. En als bonus worden ook hedendaagse thema’s als discriminatie op een leuke manier aangesneden.

Tussen vier en viereneenhalve ster.

(sorry dat het stuk zo lang is geworden maar ik wilde proberen wat context bij het onderwerp te geven)

Iedereen die wel eens iets over psychologie heeft gelezen weet dat het nature/nurture-vraagstuk zo’n beetje de kern van deze wetenschap vormt en dat eeneïge tweelingen, die genetisch identiek zijn maar een verschillende opvoeding of omgeving kunnen kennen, de ideale mogelijkheid vormen om het vraagstuk op te lossen. Dus dan kun je al raden waar deze documentaire over gaat als je ervan hoort, temeer nu het vraagstuk met name in de jaren ’60 praktisch iedereen bezighield zodat het eigenlijk ondenkbaar is dat niemand het experiment toen zou hebben uitgevoerd want toen waren er ook nog geen ethische commissies. Toch weet de film te boeien, want het wordt op een gedramatiseerde wijze verteld waardoor je ook emotioneel betrokken raakt bij de drieling en de ontrafeling van het mysterie. Wel maakt de dramatisering de film erg lang (het verhaal van de jongens in een gemiddeld psychologieboek zal nog geen pagina tekst bevatten).

In die tijd was overigens het ideologisch gedreven geloof dat alles nurture is dominant: iedereen die anders meende werd onmiddellijk in de nazi-hoek gezet (Buikhuisen kan daar over mee praten). Dat maakt het misschien extra pikant dat een joodse organisatie het experiment daadwerkelijk uitvoerde, maar ideologisch is de kwestie sowieso complex want juist de joodse filosofie heeft altijd sterk geneigd naar (biologische) determinatie van de Bijbelse zondeval tot Spinoza en Freud (waartegen de nazi’s zich ten dele juist keerden). Het experiment vond ook plaats binnen een psychoanalytische context waarin Freud eerder al leerde dat wij geen vrije wil hebben maar dat ons gedrag wordt gedreven door onbewuste psychische processen. In ieder geval is het pikant dat de drieling zelf het experiment van de joodse organisatie als nazipraktijken duidt omdat het met mensen experimenteert alsof het laboratoriumratten zijn. Die vergelijking vind ik wat cru maar ongetwijfeld zou nu zo’n experiment waarbij meerlingen als baby worden gescheiden niet meer door de ethische commissie komen. Een schokkender experiment uit die tijd vind ik bv. het jongetje dat zijn penis verloor bij een besnijdenis en toen op advies van pschologen als meisje werd opgevoed vanuit het geloof dat alles en dus ook ‘gender’ nurture is zodat als je een jongen opvoedt als een meisje hij vanzelf een meisje wordt (die jongen pleegde later zelfmoord waarmee denk ik het ongelijk van de psychologen wordt aangetoond). Overigens, het joodse instituut zou de studie en haar resultaten tot 2066 geheim hebben willen houden om de betrokken, gesepareerde meerlingen te beschermen vanuit de gedachte ‘wat niet weet wat niet deert’ (maar vanwege de film mogen Bobby en David nu toch de studie deels inzien).

Vanwege de geheimhouding blijven zowel de doelen als de resultaten van de studie schimmig. Wat zeker lijkt is dat men meerlingen scheidde om ze bij ouders met een verschillende opvoedingsstijl te plaatsen zodat het effect van verschillende opvoedingsstijlen duidelijk wordt. Mogelijk werden ze ook bewust in verschillende milieus of klassen geplaatst om het effect van die omgeving te bestuderen; de intrigerende Up-serie met kinderen in Engeland waar de klasseverschillen nog groot zijn is in wezen dat laatste experiment dat niet toevallig ook in de jaren ’60 van start ging vanwege de nature/nurture-discussie. De film werpt ook de vraag op of de onderzoekers wilden onderzoeken of geestesziekten een product van de genen of van de omgeving zijn, omdat veel kinderen en wellicht ook hun biologische ouders psychische problemen hadden en omdat de bedenker en leider van het onderzoek een psychiater was, maar daarvoor blijkt toch weinig bewijs en wordt door een medewerker van het instituut ook ontkend. Dat veel kinderen psychische problemen blijken te hebben kan denk ik ook worden verklaard doordat ze alle adoptiekinderen zijn waarvan bekend is dat die veel vaker probleemgedrag vertonen. En wellicht kan ook de scheiding van elkaar als baby’s een onbewust trauma hebben veroorzaakt; in ieder geval zal de studie niets over de vraag naar de erfelijkheid van geestesziektes kunnen zeggen omdat de onderzoekers zelf hebben ingegrepen waardoor nature en nurture niet meer te scheiden zijn (en omdat juist de psychoanalytici van mening zijn dat alles het product is van ervaringen in de jongste kindertijd). De film trekt een andere conclusie: dat het ene kind grotere psychische problemen krijgt dan het andere kind laat zien dat uiteindelijk opvoeding doorslaggevend is (de erfelijkheid zou alleen maar ‘oppervlakkige’ overeenkomsten voortbrengen zoals uiterlijk, maniertjes en interesses). Daarin laat de film toch weer de ‘politiek correcte’ opvatting zien dat omgeving moet domineren over natuur...

Overigens, in de wetenschap is er inmiddels algemene consensus dat wij als individuen het product zijn van zowel genen als omgeving. Wellicht dat het erop neerkomt dat de genen ons naar bepaalde zaken doen neigen en het spectrum van onze mogelijkheden afbakenen maar dat de omgeving bepaalt wat het uiteindelijk wordt. Zoals in de film wordt gezegd: de genen laten ons in een bepaalde richting drijven maar dat wil niet zeggen dat ze onze (lots)bestemming bepalen (dat wat doet denken aan Leibniz’s metafoor van de bootjes op een stroming). Dit lijkt ook sterk op neurowetenschappelijk onderzoek naar de vrije wil waaruit blijkt dat ons gedrag wordt ingegeven door onbewuste processen maar dat we de zo onbewust gestarte handeling wel kunen stoppen. En inmiddels weten we ook dat genen zelf door de omgeving kunnen worden aan- of uitgezet waarmee genen en omgeving onscheidbaar zijn.

De film zelf behelst niet zozeer deze wetenschappelijke of filosofische discussie maar is een mooi en meeslepend drama over een ‘bizar’ experiment. Het is makkelijk in te zien waarom de documentaire een groot succes in de VS was en dat waarschijnlijk hier ook wordt. Het eerste deel is een vrolijke feelgoodfilm over de hereniging van broers (waarbij je meeleeft met de ‘surreële’ ervaring als je opeens je dubbelganger ontmoet) en het tweede deel wil de schaduwzijde van het experiment tonen – met de verdachte geheimhouding van het experiment als uitdrukkelijke donkere wolk die vanaf het begin over het feest hangt – en vond ik wat minder en iets te lang, maar al met al heb ik erg genoten.

Het is bijzonder dat er een (vakantie)filmpje opduikt, opgenomen in 1938 in een Pools dorpje waar zo’n 250 mensen op staan, onwetend wat hen zou overkomen. De makers van deze documentaire hebben hun best gedaan maar veel interessants hebben ze er niet uit weten te persen. Ik had enige verhalen verwacht van of over enkele geïdentificeerde personen op het filmpje maar die verhalen zijn er eigenlijk niet; er is slechts het (bekende) collectieve verhaal dat ze als joden werden vervolgd en dat vrijwel niemand de oorlog heeft overleefd. De documentaire wordt ook warrig verteld en is daarom moeilijk te volgen. De aanwezigheid van de personen op het filmpje uit 1938 maakt de pijnlijke afwezigheid – vernietiging – van hen en hun wereld in 1938 voelbaar en het filmpje uit 1938 is aldus een mooi gedenkteken voor de anonieme personen op het filmpje die zijn gestorven omdat het gezichten geeft aan hen. Maar de verlenging van die beelden tot ruim een uur maakt hun aanwezigheid bij gebrek aan verhalen niet groter en voegt ook verder weinig toe.

Deze film was een hele fijne verrassing. Van het begin tot het eind heb ik aan het doek gekluisterd gezeten: de film begint meteen intrigerend met bizar gedrag van een politieagent op de begrafenis van zijn moeder en bijna elke scene erna heeft een vergelijkbare impact. Vanwege dat begin is meteen duidelijk dat er iets mis is met de man en wat eerst op een gewone overspannenheid lijkt lijkt later een PTSS vanwege een dienstongeval (waarvoor hij onderscheiden is) als bron (met de dood van zijn moeder als katalysator voor een ‘emotional breakdown’), al maakt de film een en ander niet expliciet. Cummings lijkt soms over the top te gaan qua acteren, maar met een PTSS is zulk gedrag misschien toch realistisch. De film raakte me diep omdat de film tegelijk hilarisch komisch is en diep triest is, hetgeen de film een topdrama maakt à la American Beauty (1999) - MovieMeter.nl waarbij net als die klassieker ook deze film een document is van hoe gewone Amerikanen het leven met zijn gewone tegenslagen soms niet meer aankunnen.

Ik heb de film beleefd als een intense emotionele achtbaan en de enige reden dat ik geen vijf sterren geef is dat er een paar zwakkere en/of minder interessante/intense scenes in zitten (zoals in het klaslokaal en bij zijn zus) en het verhaal in zijn geheel niet heel bijzonder is. De scenes zijn echter hilarisch/hartverscheurend en het is een van de meest indrukwekkende films die ik sinds een tijdje heb gezien.

PS. De beschrijving van de film op MM komt niet overeen met hoe ik de film heb geïnterpreteerd. Ik heb geen narcistische man gezien, maar juist een man die voor iedereen het beste voor heeft (maar totaal geen grip op zijn leven krijgt). De liefdesbrief herken ik ook niet…

Aardige film maar weet niet te imponeren. Het gaat over een nieuw soort resort dat niet alleen een vakantie maar geluk en meer in het bijzonder familie wil bieden aan de mensen. Waarom deze verkoopformule wordt gekozen wordt niet uit de doeken gedaan. Het zal ermee te maken hebben dat de hedendaagse mens eenzaam is en geen vakantie maar verbondenheid zoekt. De boodschap van de film is dan dat het kapitalisme dat moderne gebrek aan verbinding niet gaat herstellen: het werkt niet als je vertrouwen probeert te verkopen door mensen te bedriegen (hetgeen wel weer mooi past bij mijn praatje over de moderniteit: De film als modern fenomeen - MovieMeter.nl) c.q. als je mensen insluit door ze op te nemen als familie dan sluit je anderen ook uit. Het idee van de film is daarmee heel aardig en de beelden zijn ook mooi (artistiekerig) maar de film weet nergens echt te boeien en de finale die een climax zou moeten zijn is eigenlijk meer een anticlimax. Er had meer in gezeten.

Het was vantevoren duidelijk dat dit een vreemde film is en ik was daarom bang dat de film vaag zou zijn en ik er niks mee zou kunnen of erg absurdistisch en onleuk. Maar de film is vreemd op een leuke en boeiende manier: in het aanprijzen van de film door Cineville wordt ie vergeleken met het werk van Hitchcock, Polanski, Lynch en Escher en dat zijn goede vergelijkingen. Het verhaal is namelijk in essentie een spannende thriller met een driehoeksverhouding, moordplannen en mensen die dood gaan. De film schuurt ook tegen horror aan en weet in ieder geval de spanning erin te houden, ook omdat er steeds weer vreemde dingen gebeuren: met het ruilen van huizen lijken ook levens te worden geruild met in ieder geval symmetrieën tussen wat op de twee verschillende plekken gebeurt terwijl de tijd juist niet meer chronologisch verloopt waardoor er telkens verschillende werkelijkheden door elkaar gaan lopen zodat alles ook een droom of hallucinatie lijkt. Ik begrijp overigens dat de regisseur is geïnspireerd door Escher en dat verklaart het in ruimte en tijd door elkaar heen lopen van verschillende werkelijkheden op een manier die vloeiend en toch onmogelijk is. Met name Anna lijkt na een ongeval helemaal de weg kwijt te zijn, welke waanzin mysterie toevoegt aan het verhaal op een manier die werkt: het maakt het moordmysterie nog boeiender (ook al wordt er overigens geen moord gepleegd).

Kortom, vreemd en boeiend gaan hier gelijk op en geloof me, het is een van de vreemdste films van het jaar maar dat is positief bedoeld. Ik ben daarom eigenlijk wel benieuwd wat Lynch van dit arthouse-juweeltje vindt.

Slome, saaie, slaapverwekkende film. Zelfs ik kan er niks meer van maken ...

Een ietwat vreemde film over een vreemde vrouw maar in wezen is het een film die heel conventioneel de postmoderne clichés en een verzoenende boodschap brengt. Allereerst is er de (obsessieve) gerichtheid op het lichaam – soms sexy maar meestal afstotelijk en gewelddadig – waardoor de film af en toe op arthouse gore lijkt en in het verlengde ervan op transgenderschap en de mengvorm van menselijk lichaam en machine (de cyborg). Niet alleen valt het grove lichamelijke geweld in de film op, zoals wanneer Alexia mensen vermoordt of zichzelf toetakelt om op Adrien te lijken, maar het laat ook zien hoe we soms ons lichaam met geweld mooi proberen te maken, zoals bij het gebruik van anabolen, en soms de natuur ons lichaam toetakelt, zoals bij een zwangerschap. Daarbij komen de genderrollen die bewust worden omgekeerd zoals dat in deze film de seriemoordenaar een vrouw is en de macho heel gevoelig blijkt. Een en ander leidt er toe dat ook met seksualiteit volop wordt geëxperimenteerd: niet alleen is Alexia lesbisch maar bovenal doet ze het (omdat ze zelf metaal in haar hoofd heeft, zo is de suggestie) met auto’s zodat ook haar kind een cyborg is. Uiteindelijk is er liefdevolle boodschap dat het er niet toe doet wat je bent – man of vrouw of transgender of cyborg – en dat we elkaar moeten accepteren zoals we zijn.

Al met al is het resultaat een wat vreemde maar toch ook clichématige film die niet bang is om over the top te gaan en die met name in het eerste (Alexia-)deel naar onder meer Crash lijkt te verwijzen en in het tweede (Adrien-)deel naar Rosemary’s Baby. Ik vind ‘m duidelijk beter dan Grave/Raw omdat de film wel dermate heftig en rijk aan inhoud is dat ie je aandacht aldoor trekt, al is het tweede deel helaas minder heftig en wat langdradig.

Alhoewel deze titanische film niet perfect is, blijft de film – in tegenstelling tot het schip – moeiteloos overeind en blijft hij gedurende z’n lange duur meer dan boeien. Het verhaal van de Titanic is bekend maar de film weet de tragedie van deze historische gebeurtenis als spectaculaire rampenfilm op prachtige wijze te vervlechten met een avonturenfilm (op een dubbel niveau omdat het een verhaal binnen een verhaal vertelt), een romantische film en zelfs sociaal commentaar waarbij alles samenkomt in een climax die overleving en opoffering samenbrengt en zowel tragisch als hartverwarmend is. De film is een klassieker van de buitencategorie en heeft z’n immens succes beslist verdient.

De film lijkt op Green Book van hetzelfde jaar maar dan met WO II en de jodenvervolging in plaats van slavernij als thematiek: een zoon van een nazi en een zoon van een vermoord joods echtpaar gaan met elkaar op een roadtrip en alhoewel ze ook qua karakter tegengesteld zijn – de een een levensgenieter en de ander uiterst serieus – groeien ze naar elkaar toe waarbij de zoon van de nazi zich bewust wordt van de gruwelijkheden waar de joden slachtoffer van zijn geworden. Het begin is veelbelovend en mengt op geslaagde wijze tragedie en humor maar – zoals hierboven al gezegd – de film blijft wat oppervlakkig en gaat daardoor snel steeds meer vervelen.

De film gaat over een vrouw (Leslie) die de loterij wint maar een alcoholiste wordt en zo aan lager wal raakt. De film vertelt niet en zeker niet meteen waarom juist zij met het vele geld in de problemen is gekomen, maar de plausibele suggestie is dat omdat ze in een ‘achterstandswijk’ woonde dat geld een vloek is omdat de mensen om haar heen misbruik van haar plotselinge rijkdom maakten en zijzelf misbruik maakte van drank en drugs vanwege het geld. In algemene zin lijkt me het winnen van de loterij ook een metafoor voor het leven überhaupt: als we jong zijn dan lijkt alles mogelijk en willen we onze dromen waarmaken maar meestal komt daar weinig van terecht. We worden geboren met vele potenties maar we zijn niet de meester over ons leven en we zijn geneigd onze kansen c.q. ons leven zoals zij het geld te verspillen. Zoals Leslie geen idee heeft waar ze morgen is, hebben wij bij het kijken ook geen idee waar de film heen gaat, temeer nu Leslie – zoals dat gaat met alcoholisme – onverbeterlijk lijkt en elke kans die ze krijgt verknalt. Maar uiteindelijk vindt Leslie toch stabiliteit en de film een optimistisch einde, niet in de laatste plaats door de steun en liefde van een ander en het niet langer meer vluchten voor gemaakte fouten in het verleden.

Behalve een goede thematiek en boodschap is de film erg goed uitgevoerd: de interacties tussen de personen zijn aldoor geloofwaardig en boeiend waarbij met name Andrea Riseborough formidabel acteert en wat mij betreft de Oscar 2023 voor beste acrice krijgt (ook al schijnt er ophef over haar onverwachte nominatie te zijn). Al met al is de film een eenvoudige maar ontroerende country-ballad: net als de betere countrymuziek is het weinig origineel maar wel in elk opzicht sterk en overtuigend neergezet.

Ik weet nooit zo goed wat het nu is: ligt het aan mijn stemming op dat moment of ligt het aan hoe de film is gefilmd of hoe er wordt geacteerd? Hoe dan ook, voor mijn gevoel had ik deze film ook heel traag en slaapverwekkend kunnen vinden maar in werkelijkheid werd ik er meteen ingezogen en zat ik de ruime twee uur aan het doek gekluisterd. De reden dat de film me zeer boeide zit ‘m denk ik in het herkenbare waardoor ik goed kon meeleven met de personages: het familiefeest aan het begin van de film, hoe oud zeer nog steeds de levens van mensen bepaalt, etc.

De film is een psychologisch drama met detective-elementen: de film lijkt misschien ogenschijnlijk over een ontvoering te gaan met daarin de ‘whodunnit?’-vraag maar uiteindelijk stelt dat verhaal niet zo veel voor en zit het kloppende hart van de film in een familiegeheim dat overhoop wordt gehaald door de ontvoering. De film is misschien traag maar ik ervoer ‘m als intens.

Op Plato’s Symposium (drinkgelag) vertellen de deelnemers al dan niet aangeschoten over de liefde. De komedieschrijver Aristophanes geeft er een satirische oorsprongsmythe van de liefde die de bekendste toespraak is uit de dialoog omdat het ook erg romantisch is. De film geeft het idee van die mythe een letterlijke vorm hetgeen even belachelijk is als eng. Bovenal is het simpele idee te mager voor een lange speelfilm – al is het wel leuk bedacht om het thema in de vorm te gieten van 'bindingsangst’ (die door de film een wel erg platische vorm krijgt) – en is het verhaal dat men erom heen heeft bedacht wel vermakelijk maar ook weinig origineel, zodat het uiteindelijk toch weinig meer dan een doorsnee (‘body’-)horrorfilm is.

Leuke film die me aangenaam verraste. De stijl van de film c.q. het gedrag van zijn Finse personages lijkt typisch Scandinavisch/Fins en past bij het ijzige noordelijke klimaat en de kille bureaucratie van het Sovjet-verleden: afstandelijk, kil, eenzaam, sober, droogkomisch, vervreemdend (misschien vergelijkbaar met de films van Roy Andersson), maar tegelijk is de toon en het verhaal levenslustig, optimistisch en warm en weet de film te raken, als een wodka die het hart verwarmt in een koude, eenzame nacht.

Ozu wordt erom geroemd dat hij heel goed het verdriet en de vreugde van het gewone leven overbrengt en dat doet hij ook in deze film, maar net als in Tôkyô Monogatari die wel wordt beschouwd als de beste film aller tijden blijft dat alledaagse ook wel erg alledaags en weet de film me niet echt te pakken. Saai wordt de film ook niet en mede omdat de film zo lang duurt ga je toch ook wel meeleven met de personages en in dit geval dus ook met de tragiek van Akiko. Tegelijk houdt de film afstand, hetgeen mischien als een verbetering kan worden opgevat ten opzichte van de vaak sentimentele en overdreven ‘heftige’ Hollywood-films, zodat je echter – net als de personages – niet echt aangedaan wordt. De film gaat over de band tussen ouder en kind en de pijn van het in de steek gelaten worden en alhoewel de film zeker goed is gemaakt is het geen film die me bij zal blijven.

Ook ik heb deze film gekeken omdat de film zo hoog scoort op de lijstjes van critici en andere filmkenners, maar ook mij is hij wat tegengevallen al is de film overigens best aardig. De film is wat traag en het is geen film die mij op het topje van de stoel heeft doen zitten, maar het einde met de enige (schoon)dochter die wel oprecht lief en zorgzaam is ontroert en de film gaat wel langzaam onder je huid zitten…

Wat opvalt is dat je eigenlijk niet merkt dat de film zich in de jaren ’50 in Japan afspeelt omdat alles heel herkenbaar is en net zo goed in Nederland anno nu had kunnen afspelen, hetgeen echter ook niet zo vreemd is nu het thema van de film is dat kinderen zich op een gegeven moment losmaken van hun ouders waardoor zij een eigen leven gaan leiden, zich van hun ouders vervreemden en hun zorg voor die ouders sterk plichtmatig wordt zonder nog een echte band te ervaren. Dat thema lijkt me tamelijk universeel al zal het ook wel typisch zijn voor de Westerse wereld van na WO II waartoe ook Japan moet worden gerekend: de moderne maatschappij is immers sterk individualistisch (‘egoïstisch’) geworden waarbij de kinderen zelfs in een andere stad gaan wonen en de band met hun ouders radicaal doorsnijden. Men wil niet dat de ouders iets te kort komen, maar ze gaan liever met de ouders de stad in zodat ze zich vermaken dan dat ze een persoonlijk gesprek met ze voeren.

Een ander sterk punt van de film is dat alles wat er gebeurt en wordt gezegd heel geloofwaardig is hetgeen samenhangt met mijn eerdere opmerking dat alles wat er wordt gezegd heel herkenbaar is: de dialogen zijn realistisch en de film laat het echte moderne leven zien waarbij iedereen er wel voor de ander wil zijn maar daar eigenlijk toch ook geen tijd of zin voor heeft omdat die ander niet in het eigen leven past. In die zin is deze film wel iconisch voor het moderne, naoorlogse leven.

Mooie, warm-menselijke film die de lange speelduur blijft boeien. De film zou over afscheid nemen gaan, maar in mijn beleving gaat de film meer over hoe mensen die in volledig aparte werelden leven, zelfs als het vader en kind betreffen, weer bij elkaar kunnen komen. En over hoe we zo druk zijn met alles wat we moeten doen dat we vergeten te leven (maar hoe zou je die momenten van levensgeluk ook überhaupt kunnen vasthouden?). En over hoe we voortdurend rollen spelen zoals opgelegd door de structuren waarin we leven, hetgeen ons kan verhinderen echt verbinding te maken met anderen, met ons gevoel en met leven. De film brengt een lach en een traan zodat de film in die zin een tragikomedie kan worden genoemd, maar vooral omdat dat het echte leven is zonder dat de film komedie of tragedie wil brengen.

De film imponeert allereerst met zijn extravagante en esthetisch uitgemeten beelden, alsof Salvador Dalí een film heeft gemaakt en ik denk dat de Chileen Jodorowski ook in die Spaanse surrealistische traditie van Dalí/ Buñuel staat waarvan je zou denken dat cinema ervoor is bedoeld. Het surrealisme beoogt het onbewuste uit te beelden en in dat opzicht is het overvloedige geweld en seks van de film niet zomaar grotesk maar drukt het denk ik op geslaagde wijze onze onbewuste (maar vaak onderdrukte) lust tot wreedheid uit. Het irrationalistische van de stroming vindt z’n vorm doordat de film aldoor het tegendeel doet als wat logisch zou zijn en wat je dus verwacht. De voortdurende omkering en uitgesproken paradoxen (bv. ‘perfectie is een fout’ en ‘je wilt je leven weggeven hetgeen je de gevaarlijkste vijand maakt’) maakt de film aldoor intellectueel prikkelend.

Toch is de film niet incoherent en is het verhaal goed te volgen: de groteske en perverse orgie van geweld, seks en macht staat voor de zondige wereld van de verdorven impulsen van de mens – het Wilde Westen dus het genre van de western biedt hiervoor een goed podium met de beschaving als slechts nog gruwelijker omdat daar nog het element van de hypocrisie dus leugen alsmede geweld als amusement wordt toegevoegd – waarbij de hoofdpersoon de overwinnaar is (en daartoe eerst de kolonel als de wereldse absolute vorst en daarna vier revolverhelden als wijzen hoe als winnaar te leven verslaat) maar juist daardoor de weg naar verlossing zoekt uit deze verdorven wereld: hij is ‘el topo’ ofwel de mol die aldus oppermachtig is in het duister onder de grond maar die ook het licht boven de grond zoekt (welk licht hem verblindt). Daartoe moet hij als een christelijke heilige alles weggeven en nederig als slaaf leven om als een Messias een gevangen volk te redden, hetgeen niet perse tot een goed resultaat leidt in deze verdorven wereld: net als de Bijbel eindigt de film met wat het de apocalyps noemt. De filmhoofdstukken verwijzen al uitdrukkelijk naar de Bijbel en de film zit sowieso vol christelijke symboliek, bv. zoals dat een geit aan het kruis is geslagen hetgeen natuurlijk naar Jezus als de zondebok verwijst. De film biedt dus zeker geen absurdistische flauwekul: alles heeft duidelijk een betekenis met een duidelijk verhaal en (pessimistische) boodschap. Het heeft een heerlijke, geniale film opgeleverd.

PS. Bij het kijken dacht ik regelmatig hoe ondenkbaar het is dat zo'n film nu nog gemaakt zou kunnen worden: niet alleen worden minderheden gekwetst maar het bloot en het geweld is vaak expliciet (hetgeen veel oude surrealistische films lijkt te kenmerken). Dat moeilijk te ensceneren geweld geldt vooral voor de dierenmishandeling maar in deze film zou Jodorowsky ook daadwerkelijk een vrouw hebben verkracht (hetgeen hij later natuurlijk heeft ontkend).

Zoals we gewend zijn van de broers Dardenne behandelt ook deze film een maatschappelijke kwestie – in dit geval die van het harde bestaan van vluchtelingen in de illegaliteit – in een rauw-realistische stijl zonder veel drama of opsmuk. Dat er gebruik wordt gemaakt van amateur-acteurs geeft het nog een extra authentieke feeling (al zijn met name de gevechten niet erg geloofwaardig geacteerd). Gelukkig zit er vrij snel spanning in het verhaal van de twee vluchtelingenkinderen die klem zitten tussen mensensmokkelaars en drugshandelaren terwijl ze proberen een legale status te verwerven en geld naar hun familie in Afrika te sturen en weet het die spanning vast te houden, waardoor de film niet alleen de vluchtelingenproblematiek met de uitbuiting van minderjarigen belicht maar ook gewoon onderhoudend is.

Toen de film uitkwam besloot ik er niet heen te gaan, want de trailer sprak me totaal niet aan: oersaaie, nogal minimalistische beelden en een oersaai, nogal minimalistisch verhaaltje. Maar doordat velen zo lovend zijn en de film maar blijft draaien in de bioscopen, werd ik bang iets moois te missen zodat ik toch maar ben gegaan.

Maar m’n eerste intuïtie werd bewaarheid: oersaaie, nogal minimalistische beelden en een oersaai, nogal minimalistisch verhaaltje. Ik begrijp dat De Wit eerder furore maakte met een korte film van 8 minuten: welnu, eigenlijk is La Tortue Rouge ook een korte film van hooguit 8 minuten maar dan uitgesponnen over 80 minuten. Dat zijn dus 80 hele, hele lange minuten waardoor ik bijna in slaap viel en de tweede helft een ware kwelling werd de film überhaupt uit te zitten. Ik kan ook niks met het verhaal: ik zie alleen een drenkeling die zich er een mooie vrouw bij fantaseert als gezelschap hetgeen ik trouwens ook zou doen als ik alleen op een eiland zou zitten. Uiteraard zit er symboliek in de schildpad e.d. – dat je ergens in moet geloven misschien – maar wat dat ook allemaal mogen zijn, de film blijft gewoon oersaai en geen lolletje om helemaal te moeten uitzitten. Ik had gehoopt op een zekere schoonheid in het minimalisme – een meditatieve rust, een poëzie in details? – maar ik vond het niet: de film is slechts slaapverwekkend.

De film is misschien slecht in z’n ongeloofwaardige actie en aftandse humor maar het verhaal met z’n gelaagdheid en spel tussen droom en werkelijkheid, valse en echte herinneringen, spion en dubbelspion in het kader van de vraag naar wat de identiteit van iemand bepaalt met de christelijke boodschap dat naaastenliefde belangrijker is dan macht of geluk is zo geniaal dat de film evengoed een een onweerstaanbare science fiction-klassieker is.

Een beetje veel domme actie in zo’n intelligent verhaal vol filosofische kwesties (in dat opzicht lijkt de film op The Matrix (1999) - MovieMeter.nl) maar de film lijkt me als remake van het prachtige Total Recall (1990) - MovieMeter.nl oké. Sowieso is het verhaal bijna niet kapot te krijgen en blijft Dick’s dystopische toekomstvisie waarin het onderscheid tussen illusie en werkelijkheid niet meer te maken is fascineren.

Het is verleidelijk Rusland en China – onze twee grote vijanden die ook steeds openlijker het Westen uitdagen om een multipolaire wereld af te dwingen die in de plaats van de Westerse hegemonie moet komen – als tegenpolen te zien: Rusland is een terreurstaat, oogt middeleeuws, ruimt tegenstanders op brute wijze op, intimideert, dreigt, martelt, voert oorlog, probeert voordeel te halen uit chaos en China is een controlestaat, oogt futuristisch, streeft naar harmonie en is subtieler in zijn aanpak. Maar ook China schakelt dissidenten uit – het martelt en manipuleert hooguit meer psychologisch – en heeft met zijn full blown surveillancestaat de perfecte totalitaire staat geschapen die de bevolking reduceert tot slaven. Het is evengoed horror - zoals deze documentaire laat zien - en je vraagt je af of in hoeverre ook het Westen die weg op zal gaan, nu de technologie beschikbaar is en totale controle voor elk politiek kamp aantrekkelijk is.