Opinions

Een coming-out om niet te kunnen negeren. Niet op alle fronten even geslaagd, maar met 'El Houb' (2022) zet Shariff Nasr zichzelf op de kaart als regisseur om in de gaten te houden. Het contrast tussen een traditioneel Marokkaans-Nederlands gezin en de gay scene had niet groter kunnen zijn. Maar voor Karim Zahwani (Fahd Larhzaoui) komen die uitersten bij elkaar wanneer hij zich opsluit in de meterkast van zijn ouders. Het is klaar geweest met hun hypocriete pogingen om zijn geaardheid te ontkennen. Nu heeft hij de controle over hun elektriciteit en centrale waterkraan. Hilarische verwikkelingen wanneer ouders Fatima (Lubna Azabal) en Abbas (Slimane Dazi) op alle mogelijke manieren proberen om deze crisissituatie te verbergen voor andere mensen uit de gemeenschap. Liever elk ander argument dan toegeven dat hún zoon homoseksueel is.

Het is duidelijk dat 'El Houb' (2021) behapbaar moet zijn voor een groot publiek. Een gevoelig onderwerp als homoseksualiteit in een moslimgezin is van zichzelf al aanstootgevend, dus de film probeert op andere vlakken niet te schuren of te confronteren. Vooral veel kluchtige humor en herkenbare typetjes. En natuurlijk de casting van populaire acteur Nasrdin Dchar als homoseksuele jeugdvriend Soufian. Maar was het werkelijk nodig om er zo'n brave publieksfilm van te maken? 'El Houb' (2021) is het sterkst wanneer Karim tijdens zijn letterlijke coming-out surrealistische koortsdromen heeft over zijn leven in de homogemeenschap. Helaas krijg je steeds het gevoel dat Shariff Nasr zijn zinnelijke sfeerbeelden moet temperen om mensen niet tegen het hoofd te stoten. De schreeuw om vrijheid verwordt tot een voorspelbare formulefilm.

Kwaliteitsdrama, maar toch net een tikkeltje te statisch naar mijn smaak. Het blijft een beetje hangen bij losse fragmenten uit Saddams leven en een allesomvattend kader ontbreekt.

De seriemoordenaar als faalbaar mens. Laat het maar aan Lars von Trier over om het ultieme kwaad terug te brengen tot banale lulligheid. Het maakt 'The House That Jack Built' (2018) een gitzwarte komedie over destructie als levenskunst en de hoop & dromen van een goddeloze mens. Wat als geluk en toeval losstaan van moraliteit? En wat kan een psychopaat eigenlijk aan zijn aard en aanleg doen? Meer een verzameling sketches met een thematisch kader dan dat het inzet op een grootse karakterontwikkeling. Perfect passend bij de verwording van een psychopaat voor wie zijn menselijkheid een flinterdun laagje vormen. D'r had ook geen betere Jack gecast kunnen worden dan Matt Dillon met zijn perfecte kaaklijn en donkere stem. In gelijke mate zowel een omineuze aanwezigheid als een koddige underdog. En dan tegenover hem een vervreemdende tegenpool met Bruno Ganz (dé Hitler-acteur) als engel Verge. De seriemoordenaar en de engel des oordeels bekijken elkaar met gepaste fascinatie. Tot mijn eigen verbazing bouwt 'The House That Jack Built' (2018) daadwerkelijk op naar een ontroerend slot waarin Jack geconfronteerd wordt met wat hij zal verliezen.

Voor mij komt het nieuws dat Netflix mogelijk haar animatiestudio gaat sluiten als een triestig vooruitzicht. De streamingdienst is nu net zo plezant door onverwachte pareltjes als 'The House' (2022). Niemand doet meer iets met stop-motion en opeens wordt er een drieluik gemaakt met deze tijdrovende animatietechniek. Het eerste verhaal "And heard within, a lie is spun," is zonder meer het sterkst als een gitzwart sprookje rond een ambitieuze architect en een Faustiaanse deal met de duivel. Het oogt heerlijk kinderlijk en onschuldig, terwijl het eigenlijk een surrealistische hellegang vol bizarre indrukken. Het tweede verhaal "Then lost is truth that can't be won" is compleet anders in toon en stijl, maar heeft evenzeer een bittere invalshoek rond een antropomorfische rat die te kampen krijgt met een ongedierteplaag. Maar is hij zelf niet de plaag die hij wenst te bestrijden?! Tot slot een beetje lucht met 'Listen again and seek the sun' rond antropomorfische katten die een hippiecommune vormen na een apocalyptische milieuramp. Een lichte teleurstelling na twee ijzersterke verhalen, want de boodschap ligt er wel erg dik bovenop en het mist daardoor de nihilistische ondertoon.

Voor mij persoonlijk is de Middellandse Zee verbonden met de dood. Mijn moeder heeft een jaar of zeven een appartement gehad in een buitenwijk van Alexandrië, waar stedelingen flats kochten om dicht bij de zee te zijn. In het zomerseizoen verdronken er dagelijks mensen omdat er een sterke stroming stond bij de aanwezige golfbrekers, terwijl praktisch niemand van de aanwezige dagjestoeristen kon zwemmen. Op een gegeven moment werd het 'normaal' als er weer een opgezwollen mensenlichaam uit de azuurblauwe zee aanspoelde. Mijn eigen ervaringen maken dat ik dit ego-document, waarin Coco Schrijber op zoekt gaat naar of haar verdwenen broer wel of geen zelfmoord heeft gepleegd tijdens zijn Egyptische duikvakantie, me iets persoonlijker raakt dan anders het geval zou zijn. Het is een mooie dromerige documentaire over de aantrekkingskracht en het angstaanjagende van de zee, met veel indringende sfeershots van watergezichten en onderwaterbeelden. Misschien iets te veel slow mo's for the sake of it, maar dit nautische sfeerverslag kijkt lekker weg.

Net als 'Super Mario Bros' (1993) is dit werkje een stuk beter dan de beruchte status doet vermoeden. Howard the Duck is een grappig personage, vooral door de combinatie van het sarcastische stemgeluid van Chip Zien met een eendenkostuum dat verrassend veel verschillende gezichtsuitdrukkingen toelaat. Jeffrey Jones is ook leuk als de 'over the top' Overlord, die steeds iets meer van zijn vroegere gastheer verliest en er absurder, grotesker uit gaat zien. Natuurlijk met cheesy eighties lichteffecten, waarmee hij sonische stralen naar zijn vijanden stuurt, totdat we een eindgevecht krijgen met een figuur die doet denken aan de klei-animatie van Ray Harryhausen. Voor Lea Thompson zal het niet de rol van haar carrière zijn geweest, maar de actrice heeft een enthousiasme en vrolijkheid die best aanstekelijk op mij werken. De onzinnigheid en het absurdisme geven de film een voor de tijd ongebruikelijke stripboekensfeer: een beetje puberaal en bij vlagen gemeen, maar met een luchtigheid waardoor het nooit de grens overgaat.

Weet niet of het aan de versie lag die ik heb aangeschaft of aan de film; maar wat was het achtergrondgeluid belabberd! Ik kreeg hoofdpijn van de achtergrondgeluiden die soms zelfs de dramatische muziek wist te overstemmen (!?). In de kern is het een mooi verhaal over een lesbische vrouw die een jeugdliefde herbeleeft als ze weer verliefd is geworden op een jong meisje. Haar eerste lesbische ervaring eindigde echter met een pijnlijke scheiding tussen haar en de grote geliefde. Heden en verleden gaan via de montage door elkaar heen lopen en creeren zo een fijne dromerige sfeer.

Misschien dat 'Hubie Halloween' (2020) beter tot z'n recht komt wanneer je zelf warme gevoelens koestert naar deze Amerikaanse feestdag!? Maar ik kon weinig met een niet-grappige komedie die te grof is voor kinderen, maar te opzichtig een simplistische moraal over pesten door je strot duwt. Het helpt ook niet dat 't kleine beetje horror door de plee wordt gespoeld voor poep- en pishumor, of een hysterisch gillende Adam Sandler die z'n gebruikelijke typetje speelt: een ietwat dommige man met een spraakprobleem. Voor de obligate cameos is zo'n beetje iedereen uit de stallen van Happy Madison opgetrommeld, maar ze krijgen vervolgens weinig materiaal om mee te werken, zelfs niet een komisch genie als Steve Buscemi. Het maakt dat ik me vooral afvraag hoe 'Hubie Halloween' (2020) met een behoorlijk budget en een sterrencast toch zo opzichtig de plank misslaat. Zouden ze 't expres doen!?

Net niet. Hier zie je al iets van de filosofische inslag die de broers in later werk veel effectiever zouden toepassen. Het toont de krachten achter het kapitalisme als een soort bureaucratisch monster waarin mensen mee worden genomen in de waan van de dag. Helaas ligt het er zo dik bovenop dat er weinig te raden valt naar mogelijke andere betekenissen. De mooie settings en de prettig overacterende acteurs kunnen niet verhullen dat het eigenlijk een nogal moralistisch en voorspelbaar verhaaltje is.

In een maand waarin ik al zoveel prachtige films heb gezien kan een titel als Hunger er ook nog wel bij. Er zijn weinig films die volstrekte ranzigheid zo weten om te zetten in esthetische schoonheid als Steve McQueen dat met deze poëtische film doet. Met als absolute hoogtepunt het moment dat het hoofdpersonage voor onze ogen wegkwijnt tijdens zijn hongerstaking en zijn lichaam geteisterd wordt met zweren en doorligwonden. Over de macht en onmacht van zowel gevangene als gevangenbewaarder.

Tienerfilm die bijzonder goed uitpakt omdat het een cynische satirische onderlaag heeft. Ik hoop dat ze de hele trilogie zullen gaan verfilmen, want hier zit zeker meer materiaal in.

Niet schokkend veel beter dan het eerste deel, maar het is zeker een fijne voortzetting van de franchise. De aanloop naar de Hunger Games is deze keer vele malen interessanter dan de spelen zelf. Misschien zit hem daar ook wel mijn enige (lichte) teleurstelling: die keiharde strijd om te moeten overleven in de arena komt er wat bekaaid vanaf door plaats te maken voor de onverwachte plotwending . Zodoende voelt het een beetje als een tussendoortje voor de twee laatste films.

Hoewel het verhaal over een wilde propagandamachine tussen het Capitool en de rebellen best leuk gevonden is, blijft het vooral zeurderige tienerromantiek met eindeloze gesprekken tussen oninteressante personages. Kitscherige verwijzingen naar de slavernij en nogal gemakzuchtige morele dilemma's werken ook niet echt mee om wat leven in de brouwerij te brengen. Nog even geslaagd zijn de schitterende sets en de selectie van topacteurs die deze jongerenfranchise mee helpen dragen. Maar wat vooral rest is het gevoel dat hier onnodig een heel deel uitgeperst is om te kunnen legitimeren dat jong volk naar de bioscopen stormt om de avonturen van Katniss Everdeen te blijven volgen. Geen fijne ontwikkeling, want geef mij maar gewoon een afgerond verhaal voor de prijs van mijn dure bioscoopkaartje.

Als 'What We Do in the Shadows' (2014) al een feestje was vol dorky muurbloempjes en hun semi-hipheid, dan doet 'Hunt for the Wilderpeople' (2016) er nog een schepje bovenop. Julian Dennison is fantastisch als de jonge Maori die probeert om stoerder, hipper, meer gangster en zelfverzekerder over te komen dan hij eigenlijk is. Het contrast is enorm tussen het Tupac-minnende stadsjongetje tegenover zijn oubollige pleegouders uit een vorige eeuw: de doodknuffelende moederkloek (Rima Te Wiata) en haar afstandelijke, passief-agressieve echtgenoot (Sam Neill). Het is zo'n film waar het formulematige plot niet eens veel nieuws brengt, maar de odyssee uit de titel brengt een heleboel grappige ontmoetingen met vreemde karakters. Vooral de compleet over-the-top jeugdzorgambtenaar Paula (Rachel House) is hilarisch, als ze het voor elkaar krijgt om - ondanks haar bescheiden positie in ‘the chain of command’ - toch iedereen voor haar eigen karretje te spannen. Desalniettemin blijft de film iets te veilig en te voorspelbaar naar mijn smaak, waardoor het einde als een anti-climax komt. Maar ach, ik heb er flink om gelachen.

Misschien geen verdiende oscar-winnaar maar wel degelijk een van de meest claustrofobische thrillers over moderne oorlogsvoering. De beklemming en de spanning van het vechten in een gebied als Irak wordt dan ook pijnlijk scherp in beeld gebracht. Ik zat in vrijwel elke scene op het puntje van mijn stoel te hijgen om een beetje adem na alle tergende spanning op het scherm gezien te hebben Wie na het zien van deze film nog zin heeft in een dienst naar een oorlogsgebied kan beter zijn hersenen checken bij de lokale psychotherapeut, want er wordt geen spaander heel gelaten van het hele haantjesgedrag en heldhaftige dat altijd met oorlog geassocieerd wordt. De film is pijnlijk, rauw en uitermate indringenc. Dan neem ik op de koop toe dat de karakters wat oppervlakkig blijven en dat er uiteindelijk meer uitgehaald had kunnen worden.

Ouderwetse slasher, met een vilein uitgangspunt: het doelwit is doofstom. 'Hush' (2016) introduceert de gemaskerde moordenaar wanneer hij het dode lichaam van een vrouw tegen een keukenraam duwt, terwijl hoofdpersonage Maddie (Kate Siegel) staat te koken. Hij bonkt en maakt lawaai, maar ze hoort niks van de nakende dreiging. We hebben Maddie eerder leren kennen via gebarentaal en een interne monoloog met de stem van haar moeder. Een jonge schrijfster, net uit elkaar met ene Craig, die (ondanks haar beperking) eigengereid en met humor haar alledaagse problemen te lijf gaat. Maar de gemaskerde moordenaar die haar begluurt, ziet niet anders dan haar handicap als een extra element in zijn perverse kat- en muisspel. Dit is horror in de geest van John Carpenter's 'Halloween' (1978) - ook door de synthesizermuziek en de beklemmende, voyeuristische kadrering - maar de boeman is hier niet een haast bovennatuurlijke dreiging. Al vroeg in het verhaal zet hij zijn masker af en blijkt vooral een opportunist die in deze afgedwongen situatie de overhand heeft. Het maakt de strijd tussen 'jager' en 'prooi' zoveel tastbaarder in hoe ze aan elkaar gewaagd zijn en allebei voordeel kunnen halen uit de situatie. 'Hush' (2016) is allerminst origineel, maar beklijft als een sardonisch machtsspel waar de grootste handicap onderschatting is van een tegenstander.

Tweede keer gezien. Ik blijf het een mooie hypnotiserende, meditatieve film vinden over de afstand die er altijd tussen twee mensen zal blijven bestaan en hoe deze alleen overbrugd kan worden door de keuzemogelijkheden van de ander. Aziatische films kunnen seksualiteit op zo'n subtiele en smaakvolle manier in beeld brengen. Jammer van het wat te gekunsteld symbolische einde, maar ik zou eerlijk gezegd ook niet zo goed weten hoe ze het anders hadden kunnen eindigen.

Een tragikomisch underdog-verhaal in stemmig zwart-wit, waarin Jarkko Lahti als Olli Mäki waarschijnlijk de meest iele en minst gespierde bokser uit de filmgeschiedenis neerzet. Juho Kuosmanen stript deze sportvertelling van al haar heroïek en schetst vooral een subtiel tijdsbeeld van die jaren zestig, waarin een jonge generatie naar wegen zocht om zich te verzetten tegen de toen heersende rolpatronen tussen mannen en vrouwen. Die kleine momentjes waarop Olli en Raija even uit het keurslijf van die mannencultuur breken en nader tot elkaar komen, terwijl coach Eris zijn boksende protegé steeds weer terug probeert te lokken om wel te blijven voldoen aan die onredelijk hoge verwachtingen. Kuosmanen gaat niet voor het grootse drama of de hilariteit, maar schetst vooral van dichtbij de verhoudingen tussen deze mensen die allemaal gehinderd worden door hoe patriarchaal machismo op hun levensgeluk drukt.

Ook maakt de Finse regisseur mooi gebruik van perspectief, kadering en subtiele toetsen op het beeld om de verhoudingen tussen zijn personages mee te accentueren. Met kleine pareltjes als de scéne waarin Olli op een stapelbed ligt en zijn liefje, op het bed boven hem, teder streelt terwijl hij lijdt onder de fysieke afstand tot haar. Of als hij naar een carnavals-attractie gaat en ziet dat een jonge vrouw, waar hij ook net ballen naar wierp om haar in een bak met water te doen plonzen, haar pruik afdoet en opeens een kwetsbare indruk op hem maakt. Of die heerlijke fietsscenes waarin de camera lichtjes meetrilt en het energieke levensgeluk tussen de twee tortelduifjes op het beeld brengt. We kunnen beslist meer toffe films tegemoet zien van deze gevoelige, feministisch ingestelde regisseur.

De politieke machten achter de politieke onvrede

Adam Curtis weet met zijn nieuwste essayistische documentaire een tegendraads horrorverhaal te vertellen waar niets is wat het lijkt. De bloeddorstige kolonel Khadaffi was - behalve knetterzot- vooral een willig slachtoffer van een westerse machtspolitiek die hem neersabelde, op een schild hees toen het nodig was en even hard liet vallen toen zijn oppositie aan macht won. Ondertussen was Assad (de vader) bezig met een antikoloniale beweging om zelfmoordterroristen in te zetten tegen westerse doelen; een strategie die zijn vruchten afwierp in de burgeroorlog in Libanon. Een wrange ontwikkeling die Assad (de zoon) flink zou bijten met de rampsituatie waarin het hedendaagse Syrië zich momenteel bevindt.

Tegelijkertijd raken de banken, het bedrijfsleven en de politiek van elkaar vervreemd. Om nog enige invloed te blijven behouden, kiest de Amerikaanse politiek voor politieke strategieën die raakvlakken hebben met hoe Rusland het postcommunistische bestel wist te verkopen. Het ‘HyperNormalization’ uit de titel is een politieke strategie om idealistische tegenbewegingen in te kapselen in de invloedssfeer van de dominante machten. Dus door ogenschijnlijk de ruimte te bieden voor verzet (demonstreren, stemmen meningen uiten, zekere mate van persvrijheid), maar door tegelijkertijd steeds tegenstrijdige verhalen de wereld in te helpen om de scheidslijn tussen feit en fictie onduidelijk te maken. Die overheidsinmenging creëert bij de burgers het gevoel van een cynische lethargie: een positie waarvan uit het onmogelijk lijkt om veranderingen aan te brengen in het systeem van de heersende machten.

Volgens Curtis verklaart dat concept van ‘hypernormalisatie’ de manier waarop de 21e-eeuwse conflicten in en rond het Midden-Oosten zijn gevoerd. Een machtspolitiek van het zaaien van verwarring (o.a. door de misinformatie rond UFO’s, of hoe er met een dictator als Khadaffi is omgesprongen). Chaos en onduidelijkheid creëren, onduidelijke politieke vriendschappen en vijandschappen aangaan, zodat de burgers duidelijke verhalen krijgen waarmee zij moeilijk te duiden, complexe thema's eenvoudig kunnen behappen. Een rookgordijn van leugens en manipulaties onder het mom van een vrije, liberale en open samenleving.

En al die dromerige idealisten met hun countercultuur? Eerst de verzetsliederen van een Patti Smith en de feministische/marxistische periode van een Jane Fonda. Daarna een soortgelijke idealistische cultus rond hackers, programmeurs en computeractivisten die nieuwe geloofssystemen ontwierpen rond de opkomst van de nieuwe technologie. Volgens Curtis zijn zij - ondanks hun naïeve pogingen om zich af te zetten tegen de status quo- diep verankerd in het geglobaliseerde, kapitalistische systeem. Waarin mensen los gezongen worden van een verantwoordelijkheidsgevoel en een realiteitsbesef van en over de wereld om hen heen. Waar de politieke realiteit een soort activisme oproept dat over randzaken gaat en iedereen in zijn/haar eigen bubbel terechtkomt; zonder dat de uitwisseling van ideeën tot vruchtbare oplossingen leidt om het systeem van binnenuit te veranderen.

En dan verschijnt Trump als de idiote clown om het machtigste land te gaan leiden. Net als de Brexit wordt het fenomeen weggelachen, maar de figuur weet stormenderhand de harten en hoofden te beroeren van ontevreden burgers. Een ontwikkeling waar het establishment in het algemeen en de linkse politiek in het bijzonder, geen adequate oplossingen voor hebben. Elk verzet tegen Trump verdwijnt in dezelfde bubbel van gelijkgestemden die een andere werkelijkheidsbeleving hebben dan de mogelijke stemmers op de populist. De westerse politiek is afgezwakt door het falen om mee te ontwikkelen met de macht van de markt en de razendsnelle opkomst van nieuwe technologieën. Het biedt geen invloed op terreinen die van invloed zijn op ons dagelijkse leven, terwijl de politiek zelf een façade is geworden om zijn eigen relevantie te bewijzen met simpele verhalen die angst inboezemen, ontroeren of hoop bieden. Het machtssysteem zelf blijft echter onveranderd.

Adam Curtis doet zelf een tikkeltje wat hij de politici verwijt die hij aanhaalt: rechtlijnigheid en coherentie scheppen in complexe geopolitieke materie. Ik heb niet de kennis paraat om zijn verhaal te bevestigen of te ontkrachten, maar hij lijkt een blinde vlek te hebben naar de feministische stromingen en emancipatiegolven die de westerse maatschappijen blijvend hebben veranderd. In die zin zit er een seksistische ondertoon in hoe hij verzandt in louter cynisme over koddige figuren als Jane Fonda/Patti Smith. Volgens mij zou je best een interessante tegen documentaire kunnen maken over de manier waarop liberale waarden en emancipatiegolven vanuit het westen zelfs op de meest onverwachte plekken dingen in gang hebben gezet.

Desalniettemin weet de Britse documentairemaker wederom met de associatieve montage en de ingewikkelde lijntjes die hij uitzet, te prikkelen om voorbij je eigen vooroordelen en politieke overtuigingen na te blijven denken. Na het zien van deze documentaire zie ik een hele andere Khadaffi voor mij dan de despotische malloot waar ik hem altijd voor hield, meer als een tragische figuur die door andere machten tot zijn ondergang is gebracht. Curtis heeft natuurlijk ook de werkelijkheid niet in pacht, maar zijn intellectueel prikkelende werkjes zijn een aardig tegengeluid op hoe het geopolitieke gebeuren meestal tot ons komt in hap en snap nieuwsfeitjes. Ook 'HyperNormalisation' (2016) stimuleert om verbanden te gaan zien die misschien niet zo evident lijken als je in eerste instantie zou vermoeden.

Voor mij gaf het brave sfeertje juist een extra element van humor aan de film. Het vergroot de aandoenlijkheid van Hugh Dancy als de idealistische, zedelijke arts die eigenlijk continu vrouwen aan het bevredigen is. Dit is geen film om een stevig statement te maken.