Opinions

Het is dat de regisseur Leos Catax is – van wie ik Holy Motors heb gezien en welke film ik briljant vond – want anders was ik nooit naar deze musical van 139 minuten gegaan en gelukkig maar want ook deze film is prachtig en op het geniale af. Het is inderdaad een lange zit – de film had wat mij betreft korter mogen zijn – maar de film is zoals Ferdydurke hierboven aangeeft een beetje een film zoals Dancer in the Dark en Birdman, dat wil zeggen helemaal geen kitscherige of cheesy musical maar een avantgardistisch kunstwerk dat het gekunstelde en belachelijke van de musical transformeert tot een vervreemdende en bizarre maar ook intense ervaring.

De film maakt kitsch tot postmoderne kunst door – net als films als The Truman Show of nieuwsuitzendingen – het moderne waarin het echte leven wordt gespeeld als het ware om te keren tot de postmoderne hyperrealiteit waarin de show – het spektakel ‘bigger than life’ – het echte leven is. “But where's the stage, you wonder, is it outside or within?” zingt men in het begin van de film, want zoals Oscar Wilde al zei: “The world is a stage, but the play is badly cast” en de hoofdrolspelers in de film zijn dan ook geen professionele zangers zodat juist hun show realistisch of alledaags oogt. Het is door middel van het theatrale dat we ons kunnen uiten en door middel van de show dat de film de werkelijkheid toont: we dragen immers maskers om de waarheid te zeggen en om onszelf te zijn en de comedian Henry in de film steelt in feite Oscar Wilde’s uitspraak “If you want to tell people the truth, make them laugh, otherwise they'll kill you” als antwoord op de vraag waarom hij comedian is. We spreken de waarheid door te liegen en het onechte toont ons het echte (zoals de pop die de baby Annette voorstelt; ze wordt een echt mens als ze zich losmaakt van haar misbruikende vader). Die werkelijkheid is banaal en de film toont ons dan ook onder meer een beffende Henry als uiting van zijn liefde en een plassende Ann terwijl ze reflecteert op haar relatie, terwijl ze zingen want zonder een show en een beetje magie is het leven niets aan.

Het verhaal van de film is tamelijk standaard (maar dat is het echte leven ook, kun je zeggen) waarbij Henry en Ann in een vergelijkbare - ze leven beiden voor het applaus van hun publiek - maar tegengestelde rol zitten: Henry is een mislukte comedian, een verleider en moordenaar op grond van een soort ‘lach of ik schiet’ en Ann is een succesvolle operazangeres die in elke voorstelling weer sterft om het publiek te redden waardoor ze een heilige is. Henry is zo de duivel, die de val in de afgrond niet kan weerstaan, en Ann de Jezus die tegelijk als Catherine in Wuthering Heights (mijn bespreking: Emily Brontë: Wuthering Heights (1847)) bij haar duivelse minnaar en moordenaar blijft spoken. Of Ann is de heilige maagd Maria en Annette het kindje Jezus (maar Annette noemt zichzelf een vampier, nu haar ouders haar hebben misbruikt en ze in de duisternis moet leven). In de film doet in ieder geval de roddelpers bij wijze van “Showbiz News reporting” verslag van de ontwikkelingen in de relatie en het gezin waarmee de metalagen rond zijn gemaakt: het leven is een show dat wordt gebracht in een TV-show dat in een film zit, waarin de regisseur zelf de film als show aankondigt en Henry de show eindigt met de woorden "don't look at me". En wat een show: de film verdrinkt de kijker in zintuiglijk spektakel dat uiteindelijk slechts het leven toont, alleen dan wat intenser.

De film is een soort Hollywood-versie van Stalker (1979) - MovieMeter.nl: het verhaal is vrijwel identiek maar waar bij Stalker de reis in de geheimzinnige Zone een intellectuele en psychologische reis blijkt met als uitkomst dat het mysterie de hoop (religie) is (en als zodanig ook een mysterie blijft), is Annihilation de monsterfilm die je zou verwachten met als uitkomst dat onze heldin de wereld heeft gered van een invasie door een buitenaards wezen dat al het leven muteert en kopieert als een kankercel (natuurlijk door dat wezen in brand te steken). Dat maakt dat de film toch niet in het rijtje van films als Stalker past maar in het rijtje van films als Alien, The Thing en Jurrasic Park: we volgen een groepje wetenschappers dat moet ontdekken waarom niemand terugkeert uit een alsmaar groeiend en daarmee mensheid bedreigend oord dat vanwege z’n glinstering The Shimmer heet en dat daar binnen moet vechten tegen enorme, gemuteerde monsters. Zoals in al die Hollywood-films zijn de groepsleden totaal niet professioneel maar alleen maar bezig met grapjes maken, stoer doen, ruzie maken, keuvelen over hun levens dus met alles behalve met de missie waarop het lot van de mensheid afhangt, zodat alles wat er gebeurt hen totaal overvalt hetgeen de film spannend moet maken. Omdat ze niet serieus bezig zijn met hun opdracht begrijpen ze natuurlijk ook pas heel laat dat als alles in The Shimmer muteert ook zijzelf muteren.

Tot zover de film als een slecht uitgevoerde B-film uit de Hollywood-studio’s. Wel kennen we de regisseur van Ex Machina (2014) - MovieMeter.nl dat een interessant - en ik moet toevoegen: ook overtuigender - exposé over kunstmatige intelligentie was en ook deze film is duidelijk gemaakt om opnieuw interessante en actuele wetenschappelijke en filosofische thema’s te behandelen zoals hier genetische modificatie en vragen als ‘als we je lichaam volledig kopiëren, ben jij dan ook dat kopie?’. De heldin is niet voor niets een celbiologe die kanker bestudeert: het thema van de film is het onderzoek naar de biologische celdeling – de basis van het leven – waarvan de genetische limiet onze sterfelijkheid bewerkstelligt (en dat de film verbindt met een neiging tot zelfdestructie) maar welke beperking door de kankercel – een gemuteerde cel – wordt opgeheven waardoor er pathologische woekering ontstaat. Het buitenaards wezen muteert alle DNA in zijn omgeving waardoor er een wildgroei van nieuwe levensvormen ontstaat en ook kopieert het door de natuurlijke celdeling te initiëren (hetgeen aan stamceltechnologie doet denken) waardoor er verdubbelingen optreden en planten en dieren die met een mens in aanraking zijn gekomen menselijke vormen krijgen. Het geeft de regisseur een reden om visueel flink uit te pakken en ons psychedelische taferelen voor te schotelen, hetgeen ook een pluspunt van de film is.

Al met al wordt de film zo toch weer boven het pulpwerk verheven op een typische Garland-wijze.

Ik ben een fan van Kaufman (m.n. de film 'Birdman' maakte een verpletterende indruk op me) en ‘Anomalisa’ stelde me niet teleur. Alle 90 minuten is de film typisch Kaufman in zijn scherpe, intelligente ontleding van ons modern bestaan, zodat de film nooit verveelt. De film gaat m.i. over onze eenzaamheid dus onze hunkering naar liefde c.q. intimiteit: dat is misschien niet zo'n origineel thema maar Kaufman weet dat zo uit te beelden dat het filosofisch wordt en althans mij prikkelt tot de volgende filosofische beschouwing. De film koppelt liefde aan individualiteit: het vinden van liefde is het vinden van het bijzondere van de ander (en we mogen daarom hopen dat iedereen liefde vindt als iedereen bijzonder is). De hoofdpersoon verleidt makkelijk vrouwen omdat hij is getraind om mensen zich bijzonder te laten voelen, maar daarmee laat hij slechts gebroken harten achter en ook hijzelf blijft ongelukkig achter omdat zijn liefdes inwisselbaar zijn: hij doet slechts alsof hij de ander bijzonder vindt maar hij vindt geen vrouw die voor hem echt bijzonder is. Of misschien is het nog erger en vindt hij wel de bijzondere vrouw – de ‘anomalie’ – maar raakt hij die kwijt omdat hij aan haar went waardoor ze haar bijzonderheid voor hem verliest.

Je zou kunnen zeggen dat het in zekere zin een typisch joods-christelijke en dus antiplatoonse film is: Plato leerde de ‘platonische liefde’ die ons van het meest concrete – de liefde voor dit ene particuliere lichaam – laat opstijgen naar het meest abstracte (de Idee). Wat is er immers voller en zuiverder van schoonheid dus schoner dan de Idee van Schoonheid? De joods-christelijke cultuur beweert het omgekeerde: juist het concrete individu is het meest waardevol en Ideeën zijn leeg en bestaan slechts in ons hoofd. Deze film zoekt de liefde c.q. hetgene wat ons leven zin geeft in het concrete dus bijzondere individu: we zijn echter geneigd om Plato te volgen – omdat we nu eenmaal denken – en van elk individu te abstraheren, waardoor bv. vrouwen inwisselbaar worden voor ons, maar dat maakt ons bestaan eenzaam en ellendig. Plato was niet tegen lichamelijke seks of promiscuïteit, maar zocht slechts nog meer bevrediging dan dat door een steeds hoger en geestelijker genot te bereiken. Deze film wijst die opklimming af: bevrediging vinden we juist op het ‘laagste’ concrete lichamelijke niveau, zodat seks ook de natuurlijke vorm en uiting van onze liefde is, al is het de kunst om je sekspartner niet te abstraheren tot ‘een lichaam’ (dat als zodanig inwisselbaar is voor andere lichamen) maar als individu lief te hebben. De hoofdpersoon doet zijn best maar slaagt er niet in. Hij is uiteraard niet de enige: de paradox van onze individualistische maatschappij c.q. liberalisme is dat het elk individu ‘bevrijdt’ en tot koning verheft (op grond van de joods-christelijke cultuur) maar dat het ook alle mensen gelijk en inwisselbaar maakt.

De film is een merkwaardige drie-akter: het eerste deel is een romantische Pretty Woman, het tweede deel is een slepende misdaadkomedie (met natuurlijk veel te aardige en klunzige boeven) dat veel te lang duurt waarna het derde dramatische deel afrondt met plotclimax en een einde dat je laat nadenken over de boodschap van de film. De plot gaat over een sekswerker (eigenlijk geen sekswerker maar een lapdancer welk typisch Amerikaans fenomeen echte seks lijkt te moeten vervangen in de preutse VS), maar lijkt te staan voor de huidige amoreuze affaires überhaupt: in ons kapitalisme dat alsmaar ‘fun’ wil verkopen, is ook liefde een inwisselbaar pleziertje geworden dat we daarom heel makkelijk geven en aannemen maar dat geen diepte of duurzaamheid heeft zodat degene die echt verliefd wordt de verliezer is op dit eeuwig durende feest. De volmaakte oppervlakkigheid van de hedendaagse liefde – het verschil met sekswerk is slechts dat bij dat laatste direct moet worden afgerekend in cash – staat zo in scherp contrast met de romantische liefde waar de 19de eeuw (maar ook de Hollywood-film van de 20ste eeuw) zo vol van was en dat werd nagestreefd als de diepste, volste ervaring die je als mens kunt beleven waartoe je zelfs je leven voor opofferde. Waar bij de romantische liefde het individu mystiek één wordt met het object van zijn liefde, is er bij de hedendaagse liefde de paradox van intimiteit op afstand waarvan het kijken van porno slechts de meest manifeste vorm is. De hedendaagse maatschappij is zo individualistisch en koud geworden dat zelfs onze geliefde een vreemde voor ons blijft waarnaar mijns inziens de titel verwijst: zoals de sekswerker onder een artiestennaam opereert, blijft onze echte identiteit geheim waardoor we ten diepste alleen en eenzaam – onbekend voor de ander – achterblijven. De film is zo uiteindelijk een anti-Pretty Woman dat vanwege de Hollywood-clichés eenvoudig de kijker op het verkeerde been zet.

Zoals de spanning van de film er vooral uit bestaat of de liefde wel of niet echt is, zo is de film zelf ook een dubbeltje op z’n kant voor mij: de film heeft een interessante boodschap maar de plot is onevenwichtig met een zwak, al te kluchtig middendeel, maar ook met een sterk einde.

Anselm Kiefer wordt tot de belangrijkste hedendaagse kunstenaars gerekend, maar ik kende hem eigenlijk niet. Het eerste wat deze documentaire over hem en zijn werk leert is dat hij een leerling is van Joseph Beuys en dat zijn schilderijen heel groot zijn. Mooi kun je zijn schilderijen niet noemen: hij is ook de eerste om toe te geven dat hij geen talent heeft voor schilderen (net als Van Gogh ook geen talent had en met wie hij zich dan ook verwant voelt). Zijn schilderijen of landschappen zijn ook lelijk in de zin dat ze somber zijn en vooral vernietiging tonen (ook letterlijk als hij zijn werk met een brander te lijf gaat), hetgeen verband houdt met wat hem wellicht het meest kenmerkt: zijn werk is post-WO II in de zin dat hij is opgegroeid in Duitsland na WO II waarbij hij op een eigen manier worstelt met nazi-Duitsland om tot de conclusie te komen dat geschiedenis niet rationeel is te begrijpen om welke reden hij gebruik maakt van mythen (of een gelaagde stapeling van verhalen zoals ook zijn schilderijen een stapeling van verschillende materialen vormen).

Op een abstracter niveau wordt zijn werk gekenmerkt door de combinatie van orde en chaos, van het zijn en het niets, van schepping en vernietiging. Wat Kiefer zelf zegt neigt vaak naar et filosofische of zelfs raadselachtige, hetgeen hij wellicht gemeen heeft met de dichter Paul Celan die in de documentaire regelmatig geciteerd wordt. Wat de relatie tussen de twee is, maakt de documentaire overigens niet duidelijk: de documentaire biedt sowieso weinig informatie (de paar minuten Nieuwsuur over de kunstenaar leverde meer informatie op) en is meer impressionistisch dat zo wel de (sombere) sfeer van zijn werk goed weet over te brengen.

Voorop gesteld: ikzelf verafschuw het linkse activisme zoals de woke-beweging, Kick Out Zwarte Piet of Black Lives Matter omdat ik die veelal hysterisch, onredelijk, gewelddadig en totalitair vind maar de tegenbeweging die zich tegen elke verandering verzet vind ik vaak net zo hysterisch, onredelijk, gewelddadig en onverdraagzaam. Hoe dan ook, dat deze film antiracistisch zou zijn stootte mij niet af want ik vind dat kunst een ander perspectief moet tonen dan je al hebt, al waren mijn verwachtingen zeer laag omdat niet alleen jullie maar zelfs de (progressieve) kranten de film laag waardeerden omdat de boodschap er te dik boven op zou liggen. Maar de film viel me alleszins reuze mee: de film heeft zeker een antiracistisch perspectief, maar ik ben het met mjk87 eens dat de film nog best ambigu is in zijn boodschap en dat het de antiracistische boodschap beslist niet opdringt.

In feite vind ik de film – als film – heel geslaagd door de intelligente en interessante wijze waarop het verleden en heden door elkaar husselt (zo lijkt het aanvankelijk) op grond van Faulkners uitspraak en motto van de film “The past is never dead. It is not even past.”. Daarbij kan de film begrip kweken voor de Black Lives Matter-beweging – de rebellie van de zwarten tegen het ‘witte’ systeem – op grond van het thema van de film dat het wel lijkt alsof zwarten in de VS inmiddels hetzelfde leven leiden als blanken maar dat er nog onderhuids racisme is waarbij de zwarte stem nog onvoldoende wordt gehoord zoals de slaaf vroeger slechts met toestemming van de blanke mocht spreken. Wat daarvan ook zij en wat je daar zelf ook van vindt, de film brengt deze thematiek wel op interessante wijze dus ik begrijp de extreme negativiteit over deze film, puur vanwege z’n vermeende boodschap, niet.

De film laat het leven in het totalitaire Ceauşescu-tijdperk zien waarbij de film meer in het bijzonder laat zien hoe verschillende mensen in Boekarest op verschillende manieren in angst leven of met de onderdrukking worstelen maar ook hoe zij op hun eigen kleine wijze verzet plegen. Ondertussen is er het bloedbad in Timișoar op de achtergrond en is ook in Boekarest nog maar één vonk nodig om de volksopstand te doen ontvlammen. Interessant maar ik vond alleen het verhaal met de brief aan de Kerstman echt spannend.

Heerlijke film en in wezen een volmaakte film. Het heeft leuke humor, dramatische spanning, ontroerende romantiek en geen zwakke momenten. Je zit de hele film met een grote glimlach op je gezicht en hier en daar met een traan te kijken. Zoals we gewend zijn van Wilder zit het verhaal goed in elkaar en snijdt het belangrijke thema’s aan zoals in deze film machtsmisbruik en hoever je wilt gaan om materieel succes te behalen.

Dit is nou zo’n typische Hollywood-productie waartegen Eggers met The Northman tegenwicht lijkt te willen bieden: de Maya’s denken en handelen wel erg als hedendaagse Amerikanen, de actie is steevast ongeloofwaardig (met alle geluk voor de held en doorlopend pech voor z’n vijanden) en bovenal is er nauwelijks inhoud te bespeuren maar is de historische setting slechts decor voor de actie. De film is aldus een soort worstelshow vol vermaak maar geen authenticiteit. Maar goed, als vermaak is de film redelijk geslaagd, al is het tempo traag (Indiana Jones bevat meer actie per minuut), en is het geld voor de aankleding (smink e.d.) goed besteed want het ziet er allemaal goed uit.

Ik ben nog niet zo oud dat ik de historische gebeurtenis van de Maanlanding live heb mee beleefd in 1969 en al ben ik altijd bijzonder geïnteresseerd geweest in sterrenkunde heeft ruimtevaart – de technologie van een raket de ruimte in krijgen – me ook nooit kunnen boeien. De gedramatiseerde Maanreis vanuit Armstrongs perspectief in First Man (2018) - MovieMeter.nl heb ik dan ook maar twee sterren kunnen geven. Maar deze documentaire is heel andere koek: hij toont ons ‘the real thing’ en ik geloof dat ik bij het zien van de beelden van deze historische reis in deze documentaire iets van de opwinding van 1969 zelf heb ervaren. Het is weliswaar opwinding met terugwerkende kracht waarbij je de uitkomst al weet maar daar staat tegenover dat deze documentaire je op de eerste rij plaatst en de kwaliteit van de beelden veel beter is dan ze in 1969 zullen zijn geweest. Deze documentaire maakt de Maanreis - nu precies 50 jaar geleden - weer een adembenemend avontuur.

De documentaire hield me vanaf het begin gekluisterd aan het doek en door de focus op de technische details krijg je ook het idee dat je begrijpt waar de technische uitdagingen lagen en hoe die zijn opgelost. Wel is het jammer dat het – zoals te verwachten – sterkt focust op de heenreis (een mens op de Maan krijgen!) en de terugreis wat afraffelt terwijl juist die terugreis bij mij wat vragen oproept hoe die technisch mogelijk is. Zo was er een geweldig gevaarte van 110 meter en 3 miljoen kilo nodig om genoeg stuwkracht te genereren om aan de Aarde te ontsnappen en weliswaar is de ontsnappingssnelheid op de Maan vijf keer kleiner maar hoe deed de Eagle dat die nauwelijks groter was dan een autootje? En hoe gevaarlijk is het koppelen aan Columbia als ze in een snelheid van zo’n 150 m/s om de Maan vlogen en Columbia moest bijsturen? Vervolgens leren we dat de Apollo de Aarde naderde met een snelheid van zo’n 11.000 m/s en ook in de dampkring nog een flinke snelheid had en de wrijving een enorme hitte genereerde (zodat zo'n meteoriet van gisteren bij Zwolle een vuurbal was): hoe kunnen de astronauten met zo’n snelheid en hitte heelhuids het vaartuig verlaten door middel van parachutes? En hoe ging men überhaupt om met de extreme temperaturen en G-krachten? Als men meer aandacht had besteed aan de terugreis en z’n technische uitdagingen dan was ook die reis spannend geweest om te volgen hetgeen nu niet zo het geval was.

De documentaire laat natuurlijk ook een andere historische tijd zien: de competitie tussen VS en Sovjet-Unie maar bovenal het geloof in vooruitgang en technologie die de mensheid juist ook kan verenigen. In onze tijd krijgt dat geloof veel weerstand en zijn bemande ruimtereizen iets voor de superrijken (ruimtetoerisme) – een product van het kapitalisme – en is het ondenkbaar geworden dat de overheid zo veel geld uitgeeft aan ruimtevaart dat wil zeggen aan nieuwsgierigheid. ‘Laten we eerst de armoede en andere problemen op Aarde oplossen’ is dan het democratische argument tegen uit belastinggeld betaalde ruimtevaart. Maar deze documentaire laat impliciet zien dat het echter heel verfrissend en wijs kan zijn om nu eens – letterlijk – afstand te nemen van onze Aardse bekommernissen en om de Aarde en onze leventjes erop letterlijk even in een groter perspectief te kunnen bezien. Ruimtevaart maakt zo beschouwd de filosofische God’s eye voor iedereen beschikbaar.

Een godallemachtig langzame, lange en saaie film waarin niets interessants gebeurt of wordt gezegd. De film begint ermee dat de journalist Jacque wordt uitgenodigd om deel te nemen aan een commissie die een canoniek onderzoek doet naar een Maria-verschijning en dat wordt precies zo saai verteld en in beeld gebracht als het klinkt. En beter wordt het niet want vervolgens moeten we twee uur kijken naar dat onderzoek dat niet vordert zodat we twee uur later nog precies even veel weten als in het begin: niets. Er worden zelfs geen aanwijzingen gegeven dat het meisje de zaak belazert, dat ze wordt gebruikt door de mensen om haar heen of dat haar verhaal waar is om zo de film nog een beetje spannend te maken voor de kijker: er wordt simpelweg niets gesuggereerd zodat de film puur nietszeggend en slaapverwekkend is. De film lijkt dan af te sluiten met het cliché dat we de waarheid nu eenmaal niet kunnen kennen en dat het de vrije keuze van het geloof is om te geloven in het mysterie en in hetgeen je niet kunt zien of bewijzen. Maar dan blijkt het meisje toch nog de sleutel van het mysterie aan de journalist te hebben weggegeven en krijgen we in een soort epiloog de oplossing van het raadsel welke oplossing echter ook vooral erg oninteressant is en ze eigenlijk beter achterwege hadden kunnen laten.

Kortom, deze film is een heuse beproeving voor de kijker en ik raad ‘m niemand aan!

De vorige film van de regisseuse, Begining (alweer uit 2020), kan ik me niet goed meer herinneren maar ik schreef erover: “De film is vaak slaapverwekkend saai hetgeen echter een scherp contrast geeft met de vaak heftige gebeurtenissen in de film; op dezelfde manier speelt de film met het contrast tussen stilte en lawaai. Inhoudelijk is er eenzelfde dubbelzinnigheid van vroomheid en zonde (zoals de verkrachte vrouw als het ware vroom in zonde is). De film laat het – ook statelijke – geweld tegen een christelijke minderheid zien dat in de film met name de vorm van vrouwenhaat als intimidatiemiddel lijkt te krijgen (…) Al met al een ietwat experimentele film die op z’n minst interessant is.”

Over deze film zou ik hetzelfde kunnen schrijven met het verschil dat het thema van de vrouwenonderdrukking nu niet wordt behandeld binnen de context van een christelijke minderheid (de Jehova’s Getuige) maar van een gynaecologe op het platteland die nogal tegen de gangbare, conservatieve mores in handelt: ze helpt de arme vrouwen en meisjes met het stiekem verstrekken van anticonceptie en illegale abortussen waarbij ze zelf als alleenstaande vrouw als een soort prostituee vreemde mannen op straat oppikt voor de seks. Ze handelt ‘moreel’ in onze moderne ogen maar is tegelijk een zondares (zodat ook zij vroom in zonde is) welke dubbelzinnigheid wordt uitgedrukt door de vreemde figuur waarin ze soms is getransfigureerd, alsof ze van zichzelf is gaborteerd en vervreemd tot een monster. Evengoed lijkt de film weinig metaforisch of geestelijk (modern) maar juist erg letterlijk en lichamelijk, resulterend in body horror als het expliciet laten zien van de lelijkheid van het bestaan en het lichaam. De film voelt ook enigszins als een hororfilm vanwege de grauwe sfeer, die voor het contrast wordt afgewisseld met uitbundig fleurige beelden, en schokkende momenten, die worden afgewisseld met even extreem saaie stukken. Er gebeurt niet veel in de film – de film is niet traag maar staat voortdurend praktisch stil – maar omdat je dan weer 10 minuten naar niets anders een regenbui zit te kijken, dan 15 minuten naar een abortus (waarbij je de abortus zelf niet eens ziet), dan 5 minuten naar de vrouw zittend in een stoel, etc ben je zo 134 minuten verder waarna je opgelucht naar huis kunt. Want waar ik Beginning nog als goed beoordeelde kon ik deze keer in de film te weinig boeiends vinden voor meer dan een magere voldoende.

De film heeft de feel van het neorealisme van Fellini en doet weinig verkeerd maar liet na op mij veel indruk te maken, vermoedelijk omdat de film zo realistisch is dat het slechts een leven met z’n ups en downs toont zonder een bevredigende ‘ontknoping’ of boodschap. Het is vooral de muziek van Ravi Shankar die de film een typisch Indiaas geluid en versiering geeft. Daarbij zal het overigens niet zonder betekenis zijn dat Apu fluit speelt: net als bij de fluitspelende god Krishna zal dit fluitspel staan voor een soort goddelijke lichtzinnigheid die spel en plezier verkiest boven ernst en gewin (maar zal Apu door de gebeurtenissen uit deze jeugdige onschuld en spel worden gerukt).

Weinig bijzondere overlevingsfilm van een man op de Noordpool. Er gebeurt erg weinig in de film en je hoopt aldoor op actie die niet komt. Zo loopt er al in het begin een ijsbeer rond zodat je uitkijkt naar het grote gevecht met de beer maar dat gevecht komt er niet eens (veel later volgt slechts een korte confrontatie die weinig om het lijf heeft). Ook had ik heftigere ontberingen verwacht zoals afgevroren tenen en het ontstaan van krankzinnigheid.en sowieso een intense strijd met de natuur met eventueel een moraal als dat de mens nietig is tegenover de natuur, maar de film brengt dit alles niet. De natuur is eigenlijk slechts een decor zodat je niet eens de kou meevoelt. En een les heb ik ook niet kunnen ontwaren. Zelfs geen les over de menselijke natuur; de film volgt daarentegen slechts de wat ongeloofwaardige Hollywood-clichés als dat de man de zwaargewonde vrouw niet in de steek laat om zijn eigen overlevingskansen te vergroten. Wat brengt de film dan wel? Eerst een eindeloos noodsignalen uitzenden door de man terwijl hij visjes vangt en daarna een eindeloos rondzeulen van een zwaargewonde vrouw. Een nietszeggende en overbodige film. Ja, Mikkelsen acteert wel goed zodat ik de film daarom geen zware onvoldoende zal geven.

Dit is mijn derde film van Bresson maar hij is niet mijn regisseur: de ideeën voor zijn films zijn wel aardig maar de ‘minimalistische’ uitvoering – in mijn beleving vooral een emotieloze en daarmee vlakke uitvoering – haalt alle potentiële spanning of beleving überhaupt weg. In dit geval past het wel bij de nihilistische boodschap van de film: in een individualistische maatschappij waarin alles mag en geld ter realisering van persoonlijk geluk het enige van waarde is, viert misdaad hoogtij en is iedereen die traditionele waarden zoals moraal en naastenliefde behoudt bij voorbaat kansloos. De film is aldus wellicht een soort intellectuele Halloween (1978) , maar niet persé boeiender.

Ik hou helemaal niet van films over historische gebeurtenissen maar deze film vond ik toch erg leuk en spannend. De film is intelligent gemaakt en het is niet moeilijk mee te leven met de personen die bovenal hun zenuwen onder controle moeten houden (en waarbij Mendez die hen door het avontuur sleept helemaal een supercoole kikker is). Op het eind komen alle mogelijke struikelblokken wel erg gekunsteld samen, waarbij je dan wel weet dat het ze toch gaat lukken.

Toen ik ‘m in de bioscoop zag moest ik vechten om niet in slaap te vallen: ik was misschien gewoon moe maar de film was ook saai. Nu ik ‘m opnieuw zie op TV vind ik ‘m nog steeds saai: het grootste deel zit je te kijken naar weinig spannende pogingen om met de aliens te communiceren als een podium om wat taalkundige feitjes te delen terwijl ondertussen de domme legerleiders natuurlijk oorlog willen voeren tegen de aliens. Uiteindelijk blijkt de film de Sapir-Whorf-hypothese dat je wereldbeeld wordt bepaald door de taal die je spreekt te combineren met het idee van circulaire, niet-lineaire tijd waardoor je de toekomst kunt zien zodat de taalkundige die de circulaire taaltekens van de aliens leert ook in de toekomst kan kijken en de film die haar volgt aldus ook circulair is (en daarmee de kijker op het verkeerde been zet). Ook op andere niveaus komt het circulaire thema terug, van palindromen en de vorm van de ruimteschepen (en hun circulaire economie) tot de ontkenning van het nulsomspel zodat alle strijd tussen landen alsmede tussen de mens en de aliens moet worden overwonnen in samenwerking (don't break te circle!) waar we allen van zullen profiteren. Er zit zelfs nog het Nietzscheaanse thema van amor fati in die is gekoppeld aan de leer van de eeuwige wederkeer.

Villeneuve laat zo zien dat hij een en ander heeft geleerd over non-lineariteit en dat kan toepassen in een film, zodat het een soort film is die Nolan ook graag maakt (Nolan speelt ook met name graag met non-lineaire tijd hetgeen sowieso een belangrijk thema van postmoderne fictie is). Maar dan zonder de actie van Nolan: waar die actie bij Nolan wat vermoeiend is, is de afwezigheid ervan bij Villeneuve wat slaapverwekkend en maakt de film weinig meer dan een denkoefening, al is het wel een interessante denkoefening.

Iraanse films zijn vaak kwaliteitsfilms maar deze viel me tegen. De film volgt een paar kleuters op de kleuterschool: we worden verteld dat alleen op de kleuterschool jongens en meisjes nog geen gescheiden onderwijs krijgen en de film geeft de indruk dat de religieuze indoctrinatie (of opvoeding), die er al wel wordt ingebracht, nog weinig vat krijgt op de kleuters die zich meer met wereldse zaken bezighouden zoals de vraag hoe kinderen worden gemaakt. De film lijkt zo te gaan over de (laatste) fase van kinderlijke onschuld in Iran, maar de hoofdpersoon en twee andere kleuters die worden gevolgd blijken slachtoffer van emotionele verwaarlozing of seksueel misbruik zodat hun onschuld al is verloren. Ik weet niet goed wat de film hiermee wil zeggen – de school reageert heel betrokken en goed op de mishandeling van de kinderen dus er lijkt geen sprake van maatschappijkritiek (of het is een kritiek op Iraanse ouders) – zoals het idee van de film sowieso slecht is uitgewerkt: het verhaal is wat moeilijk te volgen en ook het acteerwerk van met name de kinderen laat te wensen over.

“Can't figure it out: do you want to be like me or do you want to be me?" zegt de beruchte bendeleider Jesse James op een gegeven moment tegen z’n idolate volger Robert Ford. Dat is zo’n beetje de kern van deze grandioze western. Robert is een jongen die door niemand wordt gezien of gerespecteerd en smachtend naar aandacht en succes probeert hij bij de beruchte misdaadbende van zijn idool Jesse aan te sluiten. Maar bewondert hij Jesse werkelijk of wil hij zelf een idool zijn: wil hij eigenlijk Jesse’s plaats innemen?

De film duurt 160 minuten en reeds de titel geeft weg waartoe de film uiteindelijk leidt. Dat is ontypisch voor een modern verhaal, want kenmerkend voor het moderne denken is dat we geloven dat we ons eigen lot kunnen bepalen zodat in een modern verhaal we vaak zien dat de hoofdpersoon tegen alle verwachtingen in een moeilijke situatie ontsnapt door een ingenieuze inval of door een gelukkig toeval zodat het verrassingselement wezenlijk is. Maar Robert heeft, zoals hij zelf aan het eind concludeert, “geen geluk”, ongeacht wat hij doet: zijn leven is – zoals dat van zijn antagonist Jesse – een tragedie. De tragedie is een klassieke kunstvorm die ons leert dat we ons lot niet kunnen ontlopen: hoe harder we spartelen en vluchten, hoe strakker het net sluit als een spinnenweb. De tragedie geeft ons geen onverwachte wendingen maar juist de beklemming van de wetenschap of het gevoel dat het slecht gaat aflopen en dat we daar niets aan kunnen doen. Deze film slaagt er in om zo 160 minuten beklemmend te blijven, ook al weten we vanaf de eerste minuut hoe het afloopt. In feite wordt een goede tragedie als deze elke keer dat je ‘m opnieuw ziet of leest nog beklemmender en ontroerender omdat je steeds meer de innerlijke dynamiek ontdekt waardoor je gaat inziet dat er geen andere uitkomst dan het fatale einde kan zijn.

Er blijft genoeg te raden over voor de kijker, maar het lijkt erop dat Robert inderdaad Jesse wil zijn: als ook Jesse hem niet serieus neemt en de bende uit elkaar valt zodat iedereen paranoïde wordt, transformeert Robert van bewonderaar tot verrader. Maar het helpt hem niet: hij wordt niet vereerd als de held die hij hoopte te worden maar veracht als de verrader die Jesse laf in de rug schoot. En waarom liet Jesse zich doodschieten door Robert? Dacht hij dat Robert te laf was om hem te vermoorden? Te idolaat? Te onbeduidend? Of gunde hij het Robert? Of was het een gevaarlijk spel dat hij met Robert wilde spelen en kwam hij te dicht bij het vuur? Of zag Jesse in dat hij zijn einde niet meer kon ontlopen? Telkens moeten we ons afvragen bij de tobbende gezichten in de film: wat speelt zich daar af, welke innerlijke worsteling vindt daar plaats? Wat weten ze van de ander, wat denken ze van de ander? En zoals in de film de moord vervolgens eindeloos wordt nagespeeld door de Ford-broers welk fataal einde daardoor een ander karakter krijgt, zo kan men wellicht ook deze film elke keer anders interpreteren: een goede tragedie verrast de kijker niet door het verhaal als zodanig maar door wat de kijker zelf van dat verhaal maakt.

Zeker sinds The Mole: Undercover in North Korea (2020) weet ik dat Noord-Korea niet zomaar een totalitaire dictatuur is maar dat het een bizar misdadig regime is omdat het als regime misdaden op zo’n geavanceerde manier pleegt dat je het niet eens kunt voorstellen. Zoals Silicon Valley is gespecialiseerd in high tech, zo is Noord-Korea gespecialiseerd in misdaad op het hoogste niveau, zeg maar. De wijze waarop Kim Jong-un zijn (half)broer Kim Jong-nam laat vermoorden op het vliegveld van Kuala Lumpur is daarom zowel ingenieus als bizar (zelfs Poetin komt in vergelijking een beetje over als een amateur). In tegenstelling tot Bacon vind ik de meisjes helemaal niet naïef en is tevens glashelder dat ze erin zijn geluisd: de Noord-Koreanen hadden gewoon een plan opgezet dat niet kon mislukken en waarvoor de meisjes zijn gebruikt.

De documentaire is wat langdradig door het hele verhaal vanaf het begin zo ongeveer per dag te vertellen, maar juist de rechtszaak tegen het einde is bloedspannend omdat Maleisië geen onafhankelijke rechtspraak blijkt te hebben (want dan zouden de meisjes zeker worden vrijgesproken): nadat Noord-Korea nog op handige wijze Maleisië blokkeert om onderzoek te doen naar de betrokkenen Noord-Koreanen is er grote druk op Maleisië om de meisjes te veroordelen als zondebok (hetgeen de doodstraf oplevert) waarna een politiek spel op het hoogste niveau plaatsvindt want de verschillende betrokken landen hebben verschillende belangen en het is dat spel dat bepaalt of de meisjes worden opgehangen of vrij worden gesproken. Ik was echt blij toen ze uiteindelijk beiden vrij kwamen.

Ook voor mij een tegenvaller, gezien de lovende recensies van de kranten. De eerste helft van de film is sowieso ronduit saai want je zit eindeloos te kijken hoe een kantoorbediende de hele dag op kantoor is en allerlei onbenullige klusjes doet zoals koffiezetten en de troep opruimen. Als er al iets gebeurt dan is het flauw en niet interessant. Het kantoor oogt bovendien zeer onwerkelijk want iedereen lijkt zwaar depressief of autistisch: niemand groet of maakt een praatje en er is totaal geen humor. In de tweede helft van de film wordt de context duidelijker: dan pas blijkt het een kantoor dat iets te maken heeft met filmproductie en dat het typisch zo’n slechte hiërarchische bedrijfscultuur heeft waarbij iedere nieuweling of lagergeplaatste alle rotklusjes moet doen waarbij de topman mooie jonge vrouwen werft voor de seks.

De film stelt, in de persoon van de kantoorbediende die alle rotklusjes moet doen, de ethische vraag of je daar als medewerker een klacht over moet indienen of dat het jouw zaken niet zijn wat de directeur doet en dat je (of de vrouw die wordt gebruikt voor seks) altijd nog zelf kunt vetrekken als de bedrijfscultuur je niet bevalt. De film geeft ook de oorzaak van die slechte bedrijfscultuur: massa’s mensen willen er werken dus als het je niet bevalt dan zijn er honderden die jouw plaats willen waardoor jij zelf ook druk voelt om zo’n gewenste baan niet op te geven en alle vernederingen te slikken, ook al maakt de cultuur je diep ongelukkig.

De tweede helft redt de film aldus nog wel maar ik had er meer van verwacht. Een krappe voldoende.

Deze film is typisch Wes Anderson met z’n bekende stijl van bijzondere kleuren, symmetrische vormen, droge humor en metalagen van verhalen in verhalen en weet de kijker opnieuw te overdonderen met over elkaar heen vallende licht absurdistische scenes. Ondanks dat het zo weer meer van hetzelfde is, vind ik de film heel geslaagd en aldoor vermakelijk. Allereerst speelt de film typisch postmodern uitdrukkelijk met z’n gelaagdheid van (acteerspeloefeningen van een komische actrice die een tragische rol wenst in) een toneelstuk in een TV-programma in een film waardoor het bewust van de werkelijkheid vervreemdt en aldoor metacommentaren levert. In het begin zegt de TV-presentator dat z’n programma “the inner-workings of a modern theatrical production” laat zien en inhoudelijk heeft de film ook een typisch modernistisch thema, namelijk de zoektocht naar de zin van het leven (na de ‘dood van God’). Het toneelstuk speelt zich af in 1955 dus ten tijde van nucleaire dreiging maar ook van een vooruitgangsgeloof en de verkenning van de ruimte als substituut van het (christelijke) geloof dat tanende is: er is de hoop dat technologie en wetenschap ons “the secrets of the universe” en daarmee de zin van ons – veelal beschadigde en getraumatiseerde – leven brengen, hetgeen natuurlijk een illusie is. Op dezelfde wijze wordt door de spelers gereflecteerd op de betekenis van het toneelstuk – en daarmee van de film – die er natuurlijk eveneens niet is, anders dan dat we als moderne wezens, iedereen op z’n eigen manier, zoeken naar de betekenis van het leven (of een kunstwerk).

Mooie biografie van de laatste maanden van Vincent van Gogh. In plaats van dat we met onze blik naar hem kijken, probeert deze film de wereld door de – geniale – ogen van Van Gogh te kijken en doet dan niet onverdienstelijk, daarbij geholpen door kleurenfilters (“ik schilder licht”) en onrustige cameravoering om de geestelijke onrust (“ik begin mijn verstand te verliezen”) uit te drukken. Normaal hou ik niet van biografieën omdat het vervangen van echt, bekend persoon door een acteur de hele film nep doet aanvoelen, maar Defoe slaagt erin Van Gogh overtuigend te spelen, zelfs terwijl hij Engels praat.

Het grootste deel van de film zien we een aantal probleemjongeren bezig op een workshop om bij wijze van sociale integratie gezamenlijk een thriller te schrijven (vanuit het idee dat schrijven je een weg uit de verveling en je zelfvertrouwen geeft en je weer contact laat maken met de wereld en hogere cultuur). Zo’n workshop klinkt niet erg verheffend en de film is dan ook voor een groot deel weinig boeiend: de ideeën voor de thriller waarmee de pubers komen zijn uiteraard clichés maar ze werken wel goed mee en hun eerste schrijfsels zijn literair erg volwassen hetgeen dan weer erg ongeloofwaardig is.

De film zelf, dus het verhaal van die workshop, ontwikkelt zich ook als een thriller en die is een stuk interessanter, al laat die ontwikkeling zich wel erg lang op zich wachten en lijkt de film in dat opzicht even weer een saai politiek correct pamflet te worden met de blanke extreem-rechtse Antoine als pispaaltje van niet alleen de groep maar ook van de regisseur. In ieder geval weet de docente Olivia geen raad met hem en ontstaat er een spannend spel van aantrekking en afstoting tussen Antoine en Olivia. Dat deel van de film is geslaagd en de film werkt zelfs naar een heuse spannende climax toe. Het verband tussen de thriller van de workshop en de thriller van de film is ook interessant: Olivia schrijft over moordenaars maar heeft nooit de behoefte gevoeld ooit te moorden terwijl Antoine nooit heeft geschreven maar wel graag wil moorden en aldus de fictie werkelijkheid kan laten worden (en omgekeerd Olivia’s opdracht ter harte neemt vanuit zijn eigen leven te schrijven). De film lijkt een dubbele boodschap te hebben: enerzijds een politiek incorrecte boodschap omdat de Gutmensch Olivia geen contact blijkt te hebben met de echte wereld maar anderzijds ook wel weer een politiek correcte boodschap dat terroristen eigenlijk eenzame mensen zijn die willen doden uit verdriet in plaats van uit ideologie of uit slecht karakter.

Al met al een film met zwakke en sterke punten, waarbij de sterke punten uiteindelijk nipt overwinnen.

De film geeft een kijkje in het verveelde leven van jongeren op een eiland van Venetië waar ze rondracen op opgevoerde speedboten in plaats van opgevoerde brommers terwijl ze verder vooral lijken te blowen en de film is net zo vervelend. De film is duidelijk gericht op stijl in plaats van inhoud – het magere plot wordt bewust onduidelijk verteld, waarschijnlijk om te voorkomen dat de stijl even naar de achtergrond zou worden gedrukt – maar de stijl vind ik weinig bijzonder (beetje spelen met kleurfilters en zo) of anderszins indrukwekkend. Het is daarom weinig meer dan een hele saaie film.

Het sterke van de film is dat het een even realistisch als prachtig inkijkje geeft in het huidige Senegal met veel armoede en corruptie en met zowel een botsing tussen rijk en arm als tussen traditie of religie en de moderne levensstijl. Het inkijkje is prachtig omdat de beelden prachtig zijn, zowel omdat de fotografie prachtig is als omdat zo’n armoedig Derde Wereldland al van zichzelf heel kleurrijk en fotogeniek is (ze zeggen wel dat het kwaad vele vormen maar het goede maar één vorm heeft, maar armoede lijkt overal ter wereld in eenzelfde paradoxale kleurrijke levendigheid in chaotische grauwheid te verschijnen). De film deed me daarmee wat denken aan Capharnaüm (2018) en sommigen zullen de film misschien poverty porn vinden omdat de film niet uitlegt dat de armoede en corruptie in Senegal het gevolg is van de Franse kolonisatie of zo. Maar ook hier geldt: volgens mij gaat de film niet over Senegal maar vertelt het een universeel verhaal over onderdrukking en bevrijding en meer in het bijzonder over de aanwezigheid van wie er niet (meer) is en wat is geweest (de herinnering) op grond waarvan een cynisch ‘het is wat het is’ wordt vermeden en de hoop mogelijk is. Net als in Capharnaüm ontwaarde ik zo een christelijke boodschap in de film.

Mogelijk is de regisseuse Diop overigens niet christelijk maar islamitisch, want ze zet het islamitische concept van djinns in om van het emigratiedrama een spookverhaal te maken: zoals de jongemannen al niet meer in Senegal zijn zodra ze besluiten de armoede en uitzichtloosheid te ontvluchten en op een bootje naar Spanje te stappen, zo zijn de mensen die zijn vertrokken niet echt weg voor de achterblijvers maar keren zij terug als geesten (waarin ook de romantische gedachte zit dat geliefden elkaar nooit verlaten). Ik heb dan ook alle lof voor de prachtige beelden en het mooie idee voor de film, al wordt het verhaal helaas niet heel spannend verteld. Bij het magische element wordt de film zelfs verwarrend, mede omdat het lange tijd wat onduidelijk is of de geesten moeten worden opgevat als echt of als een fantasie of als een verkleedpartij (al lijkt de conclusie te moeten zijn dat ze echt zijn en zich daarbij openbaren door middel van de lichamen van levende mensen die dan ‘bezeten’ door een geest zijn). Mogelijk wreekt hier dat ik niet zo vertrouwd ben met de islamitische of Senegalese cultuur maar ik denk dat het verhaal veel meer impact had gehad als het spannender en helderder was verteld.

Net als het legendarische Atlantis laat deze sombere maar toch ook hoopvolle film de nabije toekomst van Oost-Oekraïne zien als een gezonken – door de oorlog verwoest en praktisch onbewoonbaar – land. De film moet het echter niet zozeer van z’n verhaal of boodschap hebben: de film bestaat hoofdzakelijk uit tableaux zonder veel actie maar die zijn wel erg imponerend in hun grauwe schoonheid. De film laat je heerlijk onderdompelen in zowel een postapocalyptische wereld als de natuurlijke elementen waartoe die wereld is uiteengevallen.

Overbodig flutwerk dat – zoals Askikker al meldde – volledig van de clichés aan elkaar hangt. Ik weet niet of computers tegenwoordig al films maken, want deze film zou heel goed door een computer kunnen zijn gemaakt: het is puur formulewerk zonder ergens ook maar een spoor van originaliteit of authenticiteit. En wat je eveneens van een computer zou kunnen verwachten: het verhaal heeft gebreken (is niet altijd geloofwaardig) en heeft wat vreemde elementen zoals popliedjes als achtergrondmuziek bij de scenes (wel heel leuke popliedjes zoals At Last van Etta James en Where Is My Mind van The Pixies).

Aan de andere kant zijn formules en clichés niet voor niets formules en clichés die telkens worden gebruikt: ze zijn effectief gebleken om het gewenste effect te bereiken. Zo weet ook deze film een enkele keer wel te ontroeren, al is het een goedkoop gemaakt effect. De film heeft ook twee regels die ik wel mooi vond en die de film heel eventjes naar een iets hoger niveau tilde:

- ‘De muziek heeft bezit van je genomen en jij hebt bezit genomen van de muziek’

- ‘Het verschil tussen mij en jou is dat ik verloren ben geraakt in de muziek en dat jij jezelf hebt gevonden in de muziek’.

PS. Bij de omschrijving hierboven staat drama/komedie. De komedie kan ik niet plaatsen, tenzij men bedoelt dat de film lachwekkend slecht is.

Mooie en aangrijpende film over het drama dat zich in Frankrijk (en in andere landen) op het platteland voltrekt: elke dag pleegt er een boer zelfmoord in Frankrijk, zo lezen we aan het eind voor de aftiteling. We leren dat het moderne agrarische bedrijf, waarin de boer een ondernemer is geworden die gevangen raakt in een systeem van schaalvergroting en afhankelijkheid van de markt, de nek van de boer als het ware in een strop duwt. Maar anders dan de films van Ken Loach staat maatschappijkritiek hier niet voorop: de film is vooral een psychologisch drama waarin we de pijn van het gezin meevoelen. Dat dat goed lukt komt mede doordat de film erg realistisch overkomt (dat heeft het dan wel weer gemeen met de films van Loach). Dat de film het verhaal van de regisseur zelf vertelt die zijn eigen vader op die manier verloor, zal daarbij zeker hebben geholpen.

Het eerste half uur is indrukwekkend en veelbelovend waarna de film iets inzakt en eigenlijk niet meer het hoge niveau haalt maar hij blijft wel vermakelijk. Het verhaal hangt van toevalligheden aan elkaar en is dus weinig geloofwaardig maar het genre is dan ook zoiets als het wonderlijke/fantastische/sterke avonturenverhaal waar de ongeloofwaardige gebeurtenissen juist de fun zouden moeten vormen (maar ik genoot meer van de geloofwaardige episodes).