Opinions

Dit is zo'n film die me van de eerste tot de laatste seconde boeit, maar waarvan ik achteraf uitgebreid kan uitleggen wat er allemaal mis mee is.

Dat de film zich grotendeels in één kamer afspeelt, vindt ik boeiend. In de beperking toont zich de meester. De acteurs vond ik goed, net als de jaloezie en rivaliteit tussen de wiskundigen onderling. Hoe wiskunde en logica opwindend kunnen zijn.

Ik ben een liefhebber van dit soort logische raadseltjes. Van dergelijke hersenbrekers zeggen de meeste mensen achteraf: "Ik wist het, het was simpel," maar eigenlijk wisten ze het niet. Het zijn oefeningen in creatief denken: op het eerste zicht lijkt een opgave onoplosbaar, maar als je even buiten het kader denkt, kom je er wel op. Ze komen natuurlijk wel uit een boekje, ze zijn niet door de makers zelf bedacht. Eén raadsel is volgens mij compleet absurd. Het raadsel met de drie kinderen houdt geen steek ("en de oudste speelt piano"). Het antwoord is 9; 2 en 2, maar wordt nooit uitgelegd. Waarom kan het bv. niet 6; 3 en 2 zijn?

Er zijn problemen met de geloofwaardigheid. Wanneer de chronometer één minuut aftelt, is dat in werkelijkheid soms meer dan anderhalve minuut. Het ineenkrimpen van de muren met hydraulische pompen is twijfelachtig. Zouden ze niet gewoon buigen of barsten? Ook van die moord via de autogordel ben ik niet overtuigd.

Een terugkerend thema bij Almodóvar zijn de traditionele rolpatronen tussen man en vrouw, en de omkering of bevestiging daarvan. In dit geval maken we kennis met een vrouwelijke stierenvechter en een mannelijke verpleger - een omkering van de rolpatronen. Daartegenover staan de danseres en de slangendoder - een bevestiging. Over de geaardheid van Benigno bestaat verwarring, bijvoorbeeld wanneer hij Marco beschrijft als een mooie man. Dan blijkt echter dat hij geobsedeerd is door de danseres Alicia en haar bespiedt als een voyeur.

De passionele kleur rood is nadrukkelijk aanwezig, vooral bij de corrida, al wordt de stier gelokt met een roze lap. Lichtblauw en wit zijn de klinische kleuren. Er zijn een paar mooie luchtshots van de Andalusische maquis en van de Spaanse architectuur, maar de belangrijkste scènes spelen zich binnen af. De chronologie wordt meermaals doorbroken voor flashbacks, een droom en een cine mudo. In dit zwart-witfragment zitten acteurs in jaren '20-stijl, met overdreven veel make-up en een Frankensteinachtig laboratorium. Deze scène is een verbloemde manier om de verkrachting van de comateuze Alicia te tonen. Ik verwachtte een verrassende ontknoping: Marco heeft het gedaan, Benigno neemt de schuld op zich. Zo zit het echter niet; de voor de hand liggende verdachte heeft het wel degelijk gedaan. Deze toont echter geen schuldbesef..

Er zijn nogal wat bekende gezichten in een nevenrol: Geraldine Chaplin als de danslerares, Lola Dueñas als de zus van Alicia, Elena Anaya als de ex van Marco, broer Agustín Almodóvar die als priester haar huwelijk inzegent. Marisa Paredes heeft een cameo als toehoorster bij het optreden van Caetano Veloso, die een Mexicaans lied zingt waarin de roep van de treurduif geïmiteerd wordt.

Fruitverkoper is een beroep dat veel voorkomt, maar zelden kom je er een als hoofdpersonage tegen. Hans Epp is een rusteloze antiheld die moeite heeft met standvastigheid en aan dipsomanie lijdt. Hij is klein in alle betekenissen van het woord.

Er zitten rare sprongen in de montage, maar er zijn ook mooie vondsten. Hun interieur is kleinburgerlijk en katholiek. Wanneer z'n vrouw overspel pleegt en door het kind betrapt wordt, hangt er een schilderij van de Heilige Familie aan de muur, ook een man, een vrouw en een kind.

Verschillende acteurs hebben (bijna) dezelfde voornaam als hun personage. Het vraagstuk dat het meisje voorleest, is onoplosbaar wegens te weinig gegevens. Het favoriete liedje van de fruitventer, waaraan romantische herinneringen verbonden zijn, wordt gezongen door Rocco Granata.

Aangename verrassing voor een film die ik voor zijn mooie affiche gekozen heb. Vrouwelijke actieheldinnen zijn al een minderheid, maar er zijn nog ongebruikelijke zaken. Wat mij vooral opviel, was de intimiteit, dankzij de hoorbare ademhaling en de close-ups van de ogen. Saoirse R. is iemand om te volgen. Cate Blanchett, die meer op Gillian Anderson lijkt dan op zichzelf, leeft zich uit in een voor haar atypische rol. Een leuke verrassing is Jessica Barden, die Sophie speelt, een flapuit die met beroemdheden dweept en met een plat Engels accent spreekt.

Verder zijn er de contrasterende locaties, enkele sf-elementen en de leuke soundtrack van The Chemical Brothers.

Hannah is niet het personage dat het meeste sympathie opwekt, want met haar behulpzaamheid en goede raad wekt ze de indruk zich superieur te voelen ten opzichte van haar omgeving. Ze is wel de spil waarrond de andere vier hoofdpersonages draaien: haar twee zussen, haar ex- en haar huidige echtgenoot. Wanneer beide mannen een relatie beginnen met een van haar zussen, is het schema gesloten.

Deze vijf personages treden afwisselend op als verteller. De voice-overs zijn ad rem, beperkt in lengte, en geven vijf verschillende invalshoeken op ten dele dezelfde gebeurtenissen.

De hypochondrie van Mickey (Woody Allen), gebracht met een typische mengeling van ernst en humor, leidt tot een zoektocht naar zingeving. Deze vindt hij niet in een vorm van lichamelijke of spirituele onsterfelijkheid, maar in aangename aardse zaken als een komedie met de Marx Brothers.

De meest sombere figuur is Frederick (Max von Sydow), de kunstenaar in de ivoren toren, vervreemd van de maatschappij. De scène waarin Lee (Barbara Hershey) hem dumpt, is aangrijpend. De aanwezigheid van Von Sydow en de structuur met drie familiediners verraden invloed van Ingmar Bergman.

Dat het overspel van Elliot (Michael Caine) onopgemerkt blijft, is een breuk met de traditie dat een slechte daad bestraft moet worden. De afloop lijkt net iets te gunstig, met de drie zussen gelukkig getrouwd. De zwangerschap van Holly (Dianne Wiest) doet echter vragen rijzen, want Mickey kon toch geen kinderen krijgen? Hij lijkt me trouwens genetisch voorbestemd om zich altijd ongelukkig te voelen.

De rondleiding met de architect is een goede aanleiding om wat New Yorkse gebouwen te laten zien. Sommige scènes zijn in het appartement van Mia Farrow opgenomen, terwijl zij in de kamer ernaast met het huishouden bezig was. Haar vier kinderen hebben een figurantenrolletje. Ook in het het echte leven is ze de dochter van Maureen O'Sullivan. Net als Holly's boek ontleent het script elementen aan de werkelijkheid, met uiteenlopende reacties tot gevolg.

Deze zwarte komedie brengt twee mensen samen die op het eerste zicht zeer verschillend zijn. Harold is jong, mannelijk en geobsedeerd door de dood. Maude is oud, vrouwelijk en vol van liefde voor het leven. Toch hebben ze ook zaken gemeen. Allebei doen ze aan artistieke expressie en willen ze uitbreken uit het maatschappelijke keurslijf, uit de kooi van morele voorschriften. Oh my, how the world still dearly loves a cage.

Harolds geënsceneerde zelfmoordpogingen zijn happenings, zoals die plaatsvonden in de moderne kunst van die tijd. Ze doen ook denken aan het gedicht Résumé van Dorothy Parker. Zijn moeder probeert hem vruchteloos tot een normale burger te kneden. Maud houdt intens van het leven, de vrijheid, de natuur. De oorsprong hiervan wordt pijnlijk duidelijk via de tatoeage op haar arm. Ze probeert nog steeds uit een concentratiekamp te ontsnappen.

Ze verplaatsen zich in heel wat al dan niet gestolen auto's, onder andere een Buick en een gele Volkswagen Kever. De achtervolgingsscène is dolkomisch. Harold krijgt een Jaguar cadeau, maar bouwt deze om tot lijkwagen. Met z'n laatste daad maakt hij duidelijk dat hij wil blijven leven, wellicht onder invloed van Maud.

Passend bezingt Cat Stevens het leven, de vrijheid en de natuur. Hij heeft een cameo op de tweede begrafenis. Regisseur Hal Ashby is een kwartier voor het einde te zien als bewonderaar van een modeltrein. Het leger, de Kerk en de psychiatrie worden op de hak genomen, met typetjes die deze instellingen vertegenwoordigen en met op de achtergrond een portret van Richard Nixon, Paulus VI en Siegmund Freud. Het is donkere humor die heel wat conventies en vanzelfsprekendheden onderuithaalt.

Het had een zoveelste opeenstapeling van drugs en geweld kunnen zijn, maar het onderkoelde acteren van Michael Caine en de onderbouwing van z'n personage geven er iets meer aan. Hij is een ex-marinier in een fantasieloze sociale woning die van een klein pensioentje leeft en als enige vertier z'n schaakpartijtjes met Len heeft. Op z'n marinefoto ziet hij er jong en trots uit; nu anachronistisch en gedesillusioneerd. Hij ziet z'n buurt verloederen. Het criminele milieu wordt wel erg hard voorgesteld, maar in Londen is dat wellicht erger dan in België. De sfeer is grauw en uitzichtloos. Emily Mortimer heeft een mooie rol als het enige vrouwelijke en het enige bekwame lid van de politie. De vraag roept zich op in hoeverre dit soort grootschalige problemen op te lossen valt en in hoeverre iemand zelf burgerwacht mag gaan spelen. Ethische dilemma's is waar het om draait.

Starr groeit op in twee verschillende milieus: een probleemwijk en een school met tieners uit de hogere middenklasse. Ze past haar gedrag en haar taalgebruik aan, ontwikkelt twee persoonlijkheden. Het centrale incident, gebaseerd op verschillende ware voorvallen, is een gevolg van de Amerikaanse polarisatie tussen blank en zwart, maar vooral ook van een aanslepend sociaal-economisch probleem. In de grootsteden zijn er kansarme buurten met veel drugs en geweld waar de politie sneller tot schieten overgaat. Khalil misdroeg zich tijdens de politiecontrole, maar dat was geen reden om zonder waarschuwing te schieten. Typisch is dat de politieman niet vervolgd wordt, wat aanleiding geeft tot protesten als Black Lives Matter.

Het is gedurfd om zo'n actueel, geladen thema aan te pakken. Bepaalde stukjes dialoog op de lichtere momenten zijn wat banaal, maar de dramatische scènes zijn confronterend. Het standpunt is genuanceerd. Beide kanten worden bekritiseerd; verschillende personages kijken verder dan het hokje waarin ze opgroeien. Amandla Stenberg, bekend als de kleine Rue in The Hunger Games, heeft een voornaam die in het Xhosa kracht betekent, en ze speelt haar rol dan ook met bezieling.

Na het zien van de theaterversie zou Olivia de Havilland er zelf bij William Wyler op aangedrongen hebben om deze rol te mogen spelen. Met haar wijde, doordringende ogen weet ze perfect de veranderende emoties van haar personage weer te geven. Haar Catherine heeft weinig zelfvertrouwen en is voortdurend met haar handen aan het frunniken. Ze is bang om een ouwe vrijster te worden, laat voorwerpen vallen in gezelschap. Haar onzekerheid is te wijten aan haar vader, die denegrerende opmerkingen over haar maakt en z'n overleden vrouw voorstelt als een niet te evenaren ideaal. Montgomery Clift speelt de klaploper die met z'n natuurlijke charme zowel Catherine als tante Lavinia om z'n vinger weet te winden.

Het toneelstuk was gebaseerd op de roman Washington Square van Henry James, die zich afspeelt in New York halverwege de negentiende eeuw. Er komen enkele archaïsmen in voor, zoals rales - rochels als ziektesymptoom. Alles is op een set in Hollywood geschoten. De kostuums en decors zijn aangepast aan de historische periode, met veel mooie lantaarns met kaarsen. Wyler gebruikte goed geplande long takes. De woordeloze scène waarin De Havilland de draaitrap op stapt, zouden ze meer dan dertig keer geschoten hebben met twee koffers vol met boeken, zodat ze er echt vermoeid uitzag. Voor de inmiddels 103-jarige actrice was dit de hoofdrol waarvoor het diepste moest graven.

Ze spreekt de waarheid, en ze spreekt nogal luid. Dat is genoeg om het epitheton helleveeg opgekleefd te krijgen in een bekrompen, kleinburgerlijk milieu waarin schandaaltjes onder de mat geveegd worden. Ze is chagrijnig, maar heeft daar ook reden toe. Tiny kan brutaal zijn, maar ze is eerlijk. De meeste van haar familieleden zijn schijnheilige kwezels.

Het boek van A. F. Th. van der Heijden behandelt een periode van ruim een halve eeuw. Hier worden de tijdsprongen gelinkt door korte zwart-witfragmenten met een klimrek, waarbij Tiny’s leeftijd telkens in beeld komt. Naar het einde toe zijn er een paar flashbacks naar haar tienerjaren, waarin de oorzaak van haar jeugdtrauma onthuld wordt.

Hannah Hoekstra speelt Tiny van haar veertiende tot haar negenenzestigste. Dat is een ferme acteerprestatie, maar ook de make-upafdeling leverde haar bijdrage. Neef Albert wordt door vier acteurs van verschillende leeftijd gespeeld. Het verhaal wordt grotendeels door zijn verwonderde ogen getoond.

De opnamen vonden plaats in verschillende Nederlandse gemeenten, waaronder Eindhoven, Utrecht, Waalwijk en Geldrop. De mooiste beelden komen wanneer ze fietsen of stappen op de Moerputtenbrug in Den Bosch, met tegenlicht van de zon. De muziek tijdens de aftiteling is van de Nederlandse band Kovacs.

Het probleem van de segregatie en het protest daartegen wordt van onder uit bekeken, uit het standpunt van het personeel. Kathryn Stockett, die een cameo heeft na drieënvijftig minuten, schreef over haar geboortestad Jackson, Mississippi vóór haar geboorte. Ze identificeert zichzelf wellicht met het hoofdpersonage Skeeter - een bijnaam afgeleid van "mosquito", die het schijnbaar vanzelfsprekende in vraag durft te stellen.

Een rake tegenstelling is die tussen de personages van Viola Davis en Octavia Spencer. De eerste speelt een heftige dramatische rol; de tweede zorgt voor de komische noot met haar karakterkop, haar uiteenzetting over bakvet en haar chocoladetaart met een speciaal ingrediënt. De zuiderse sfeer, de kostuums, haarstijlen en accenten zijn goed weergegeven. Muziek uit de vroege jaren '60 is effectief gebruikt.

Een politie-inspecteur speelt wel vaker een kat-en-muisspel met een verdachte, maar in dit geval krijgt de kat ook gevoelens voor de muis. Er ontstaat een dilemma tussen passie en plicht. Bovendien herhaalt de geschiedenis zich in een andere politiezone.

Vijftien jaar na Se, Jie is Tang Wei terug als de Chinese emigrante in Zuid-Korea. Ze leerde Koreaans spreken voor deze rol. Het taalprobleem bemoeilijkt de communicatie. De titel heeft meerdere betekenissen: de beslissing om China te verlaten, om Busan te verlaten, om uit het leven te stappen. De inspecteur zit vast in een verstandshuwelijk.

Gebeurtenissen in het heden gaan plots over in flashbacks of voorstellingen in de verbeelding van de speurder. Personages zijn soms in spiegelbeeld te zien. Moderne apparaten als de smartwatch worden aangewend om te communiceren, te bespioneren en te vertalen. Bergen en de zee worden vermeld in een citaat van Confucius. Ze symboliseren standvastigheid en onstuimigheid. Insecten en schildpadden vertegenwoordigen de natuurlijke cyclus van leven en dood. Mist, sigarettenrook en Mahlers Adagietto versterken de dromerige sfeer.

Als actrice werd Clare Dunne overal afgewezen omdat ze een moedervlek onder haar linkeroog heeft. Het getuigt van wilskracht dat ze daarom herself het scenario ging schrijven voor een onafhankelijke productie. Ze speelt zelf de hoofdrol en de moedervlek zit erin verwerkt. Ze haalde inspiratie uit persoonlijke ervaringen, maar het is fictie. Het Ierse accent, de sobere stijl en de natuurlijke omgeving versterken het gevoel dat je op het smaragden eiland zit. Het beperkte budget wordt ruimschoots gecompenseerd door de geestdrift van haarzelf en de twee kindacteurs.

Een vrouw slaat op de vlucht voor partnergeweld, maar weigert zich bij de slachtofferrol neer te leggen. Enkele flashbacks tonen de problemen uit haar verleden. Het bouwen van een huis is ook een metafoor voor het heropnemen van het eigen leven, je lot in eigen handen nemen. In letterlijke zin is een huis bouwen veel moeilijker dan het reclamespotje doet vermoeden en zou het waarschijnlijk minstens dubbel zoveel kosten als gepland. Even vreesde ik voor een voorspelbaar happy end, maar dan krijgen ze af te rekenen met enkele onverwachte tegenslagen. Er gaat een wij-tegen-de-wereldgevoel van uit.

Een controversiële politieke thriller over de Britse rol in de Noord-Ierse Troubles. Voorstanders loven hem voor z'n realisme, z'n dialogen en z'n gedurfde standpunten. Tegenstanders hekelen hem als IRA-propaganda.

Alle elementen voor een spannende thriller zitten erin: een dubbele moord, een achtervolging, de cassette als macguffin, een politieke samenzwering die helemaal tot de top reikt. Er is echter geen overvloed aan technische effecten, hamerende muziek en actiescènes.

Zich afspelend in de vroege jaren '80 is het een aanklacht tegen het Britse staatsterrorisme in Noord-Ierland vanaf de jaren '70. In de antiterreurstrijd waren onorthodoxe middelen geoorloofd voor MI5. Het personage Peter Kerrigan (Brian Cox) is gebaseerd op John Stalker. Deze Britse rechercheur stelde vast dat Britse veiligheidsagenten onrechtmatig vermeende IRA-leden neergeschoten hadden, waarop hij prompt van het onderzoek verwijderd werd. In 1990 werd IRA-lid Fergal Caraher in z'n auto neergeschoten door een paar mariniers; zij werden drie jaar later vrijgesproken.

Het is een eerbetoon aan de onderzoeksjournalisten en mensenrechtenactivisten die dit soort zaken wereldkundig maken. In hoeverre de politieke samenzwering reëel was, valt moeilijk te beoordelen.

Het is een satire op sensatiejournalistiek of yellow journalism, met reporters van concurrerende kranten die elkaar de loef af willen steken en alles over hebben voor een primeur. Een ontsnapte gevangene is belangrijker dan de beginnende oorlog ("Take Hitler and stick him to the funny page!") Het tempo is jachtig, de spreeksnelheid zeer hoog. Soms tateren ze door elkaar heen of zijn er twee simultane telefoongesprekken. Dit was technisch moeilijk, want ze konden maar één microfoon tegelijk opnemen.

Het is een herwerking van het toneelstuk The Front Page van Ben Hecht, die zelf als verslaggever werkte in Chicago. Er is eenheid van tijd, plaats en handeling. Alles speelt zich af binnen een beperkte, hectische werkruimte, ingeleid door een lang tracking shot. Het is een race tegen de klok. Ze hebben één dag om de executie te verhinderen van iemand die een politieman neerschoot zonder te beseffen wat hij deed.

Het grootste verschil met het toneelstuk is dat ze van Hildy een vrouw gemaakt hebben. Zij zit in een driehoeksverhouding en moet kiezen tussen een rustig gezinsleven en een hectische carrière. Burns zegt tegen haar: "You're a newspaper man!" Rosalind Russell huurde iemand in om haar personage wat extra kwinkslagen te geven. Regisseur Howard Hawks moedigde eigen initiatief en improvisatie aan. Er zitten gewaagde politieke grapjes in. Momenten van zelfreferentie zijn er wanneer de echte acteursnamen Ralph Bellamy en Archie Leach genoemd worden. De nieuwe titel is afgeleid van van Man Friday, de helper van Robinson Crusoe.

Cary Grant speelt vaak de goed geklede vrijgezel die rad van tong is en plannetjes bekokstooft, maar uiteindelijk het hart op de goede plaats heeft. Van de vele screwballkomedies waarin hij geacteerd heeft, is dit misschien wel z'n beste.

Drie eenvoudige volksmensen maken een reis door Patagonië. Hier en daar kruisen hun verhaallijnen elkaar. De enige professionele acteur is Javier Lombardo. Hij brengt er wat komedie in. Die taart was allicht niet meer te vreten na die lange, schokkerige autorit, meerdere bewerkingen en blootstelling aan diverse temperaturen.

Het feit dat de drie hoofdpersonages een duidelijk doel voor ogen staat, hoe onbeduidend ook, doet je met hen meeleven. Hun zuidwaartse tocht leidt hen weg van de moderne jachtigheid, naar mooie landschappen en gezelligheid. Er zit voldoende stuwing in om je aandacht vast te houden.

Het is gebaseerd op een roman van Paul Morand uit 1941, maar verplaatst naar een recentere tijd. Alain Delon speelt een kunstverzamelaar die altijd gehaast is, un homme qui bouge, zo iemand die altijd dringend een carrièrezet moet doen maar vergeet te leven. Stilstaan bij een mooi moment is er niet bij, zelfs niet de geboorte van z'n kind. De beweging wordt zichtbaar wanneer hij loopt, zweet, te snel autorijdt of een vluggertje heeft in het toilet. Wanneer hij tot stilstand gedwongen wordt, is dat altijd tegen z'n zin, zoals in die gevangenis in Senegal of in het ziekenhuis. Die jachtige levensstijl eist een tol van z'n gezondheid.

De twee zussen, gespeeld door Mireille Darc en Monica Guerritore, contrasteren met hem doordat zij wel traagheid waarderen. Onderling contrasteren ze ook: Edwige is een meegaande blondine; Marie een argwanende brunette. De antieke kunstvoorwerpen zorgen voor visuele prikkels. Een heerlijke scène is wanneer hij een romaans gebouw heringraaft omdat de burgemeester het wil laten registreren. Ondanks het thema begint het in een vrij gezapig tempo met nadruk op de dialogen, maar de intensiteit neemt geleidelijk aan toe.

De Waalse documentairemaker Thierry Michel trok naar Congo om de gruweldaden aan de kaak te stellen waar we zelden wat over te horen krijgen. In de oorlogen in Oost-Congo worden vrouwen massaal verkracht en verminkt door Afrikaanse soldaten. Dokter Mukwege helpt deze slachtoffers op lichamelijk, sociaal en psychologisch vlak om verder te gaan met hun leven. De dokter en de soms erg jonge vrouwen komen uitgebreid aan het woord. Ook Hillary Clinton heeft zich hiervoor ingezet. Helaas wordt er niks gedaan door de Congolese autoriteiten en blijven de meeste wereldleiders onverschillig.

Letterlijk vertaald is de titel Kafferkoren. Dit gewas heeft inderdaad een rode kleur. Wanneer ze er wijn van stoken, zie je het volkse bijgeloof en het Chinese polytheïsme. Ze offeren een kelk aan de wijngod en ze geloven dat het een soort wonderdrank is.

Gong Li speelt een vrouw die in opstand komt tegen de feodale en patriarchale maatschappij. Ze wordt uitgehuwelijkt, geruild voor een geit en bijna verkracht. Na de dood van haar echtgenoot stelt ze voor om de grond collectief te bewerken, wat overeenstemt met de idealen van de Culturele Revolutie. Na de abrupte inval door de Japanners komen deze hervormingen op de helling te staan.

Haar minnaar heeft een mengeling van goed en slechte eigenschappen. Hij redt haar, maar blijkt ook een dronkenlap. Zijn urine is het geheime ingrediënt van de wijn - wellicht is de smaak vergelijkbaar met Heineken.

De kleur rood heeft een positieve connotatie. Het is de kleur van de jurk en de tent, en van het kafferkorenveld waarin de vader van de verteller verwerkt is. Een rode kleurfilter creëert een warme sfeer, al staat daar een blauwe filter tegenover voor de donkere avondscènes. Het is een scherpe blik op het bewogen leven van een vrouw en op een stukje Chinese geschiedenis.

"I've got a falsetto voice."

"I've got a fals set o' teeth."

Van dit soort woordspelingen puilt deze komedie uit. De Marx brothers brengen weer een heerlijke mengeling van absurde humor en muziek.

In hun vroege periode, toen ze nog met hun vieren waren, waren de broers op hun best. Groucho is de centrale figuur die het verhaal draagt en bekend staat voor zijn sterke oneliners. Vreemd genoeg heeft hij niet echt een valse snor, maar een zwarte streep onder zijn neus die van ver op een snor lijkt. Chico en Harpo brengen absurde komische intermezzo's. Zij zijn ook de twee beste muzikanten, op respectievelijk piano en harp. Zeppo is de minst grappige, maar toch missen de Marx brothers iets als hij in latere films ontbreekt. Voor het verhaal is het wel goed als er één serieuzere broer is.

Het liedje "Everyone Says I Love You" - later ook de titel van een Woody Allen-film - wordt in vier verschillende versies gebracht met drie verschillende teksten en een harpversie door Harpo. Bij dat instrument moet ik altijd aan Harpo denken.

Rechtbankdrama in de traditie van Witness for the Prosecution. De plot is ingenieus, met een goede spanningscurve en enkele verrassende wendingen. Eén detail was wat ongeloofwaardig: dat de intelligente verdediging compleet over het hoofd gezien had dat het zomeruur die nacht ingetreden was.

Zowel de hoofdrol als de nevenrollen zijn sterk geacteerd, vooral op vlak van stemgebruik. Je krijgt enkele mooie Britse accenten te horen.

Een hostile witness is een weerspannige getuige, iemand die niet wil samenwerken met het gerecht. De overbuur van de verdachte wil zijn vriend niet aan de galg praten.

Een minpunt is dat het duidelijk om een verfilmd toneelstuk gaat. Visueel valt er niet zo veel te beleven.

Bergman vs. Bergman. De dialoog staat centraal in deze confrontatie tussen een concertpianiste en haar dochter. Tijd en plaats zijn beperkt. Het speelt zich grotendeels in één huis af binnen een periode van vierentwintig uur. Enkele onderbekingen zorgen dat het meer wordt dan twee mensen die zitten te praten in een kamer. Het begint en eindigt met een brief van de dochter. Schoonzoon Viktor doorbreekt met z'n begin- en eindmonoloog de vierde muur. Charlottes monologen betekenen dat ze hardop denkt, iets wat normaal slechts in het theater gebruikt wordt. Flashbacks, dia's, een nachtmerrie en twee muzikale intermezzo's zorgen voor afwisseling.

Via de gesprekken en herinneringen komen we veel te weten over het verleden en de persoonlijkheid van de twee hoofdpersonages. Charlotte is een succesvolle pianiste, maar heeft gefaald op persoonlijk vlak. Ze liet haar carrière steeds op de eerste plaats komen, en liet haar twee dochters in de steek. Ten opzichte van Eva stelt ze zich vanuit de hoogte op, zoals wanneer ze spontaan pianoles begint te geven. ("Chopin is geen sentimenteel oud wijf.") Haar mentaal gehandicapte dochter Helena heeft ze in een instelling gedumpt. Ze geeft haar Mercedes weg, glimlach veel en omhelst haar dochters, maar dat kun je uitleggen als het theatrale gedrag van een narciste. Charlotte vertoont biografische gelijkenissen met beide Bergmans. Ook Ingrid had een Italiaanse minnaar; ook Ingmar verkoos z'n carrière boven z'n gezin.

Bij de aankomst van de witte Mercedes komen naaldbomen en vervolgens herstbladeren in beeld. Ook binnenshuis zijn herfstkleuren dominant. Een uitzondering is de felrode jurk van Charlotte, die aangeeft dat ze niet in rouw is en dat ze in de belangstelling wil staan zoals op een concertpodium. De realiteit wordt zonder opsmuk getoond. Tijdens de close-ups van onopgemaakte gezichten is elke rimpel te zien, vooral bij Ingrid Bergman, die toen al borstkanker had.

Wegens problemen met de fiscus koos Ingmar voor een Noorse locatie, maar er wordt Zweeds gesproken. De lichtvoetigheid van zijn vroege periode is helemaal verdwenen, met een taai maar diepgaand drama als resultaat. De vorm kan uitgelegd worden als een sonate in drie delen. Het eerste deel draait dan rond het verleden van Charlotte, het tweede deel rond het verleden van Eva, en het derde deel rond de confrontatie. De prelude van Chopin wordt gespeeld door Käbi Laretei, de vierde en voorlaatste echtgenote van Ingmar. In de flashbacks wordt Eva gespeeld door Linn Ullmann, het dochtertje van Liv.

Op de voorgrond staat een strak opgebouwd drama met spanning, romantiek en humor. Op de achtergrond staat een pittoreske Parijse wijk met straatkinderen, volksmensen, tippelaarsters en louche figuren. Het is mooi in beeld gebracht, vooral de buitenopnames. Voor de viering van de Nationale Feestdag werden meer dan vierhonderd figuranten opgetrommeld. Binnen wordt er stijlvol gebruik gemaakt van tralies en schaduwen.

Het enige minpunt is dat de twee minnaars in het begin te mooi gekleed en opgemaakt zijn voor mensen die klagen over armoede. Het duistere verleden van de hoteluitbater (Louis Jouvet) geeft de extra impuls om de ontwikkeling op gang te houden.

Het zijn de nevenpersonages die voor de couleur locale zorgen, vooral de opvliegende Raymonde (Arletty) en de sluiswachter die ook bloeddonor is. Een interessant detail zijn de gebakjes. Ze eten gâteau de savoie, een soort cake met aardappelmeel en eieren. Ze vermelden ook religieuses, een voorloper van de éclair waarvan de vorm op een pauselijke mijter lijkt. Het zou echter niet gepast zijn om die op een Eerste Communie te eten. Zo sluipen ook de culinaire en religieuze opvattingen uit die tijd binnen.

Francis Urquhart is een machiavellist. Hij zet het masker op van trouw partijlid, maar ruimt als een shakespeariaanse schurk iedereen uit de weg die tussen hem en de troon staat. Z’n vrouw is als Lady Macbeth, de manipulatrice op de achtergrond. Politiek is een cynisch machtsspel voor gewetenloze strategen.

De media spelen een cruciale rol, want ze hebben invloed op de publieke opinie. Kranten zijn partijdig en op sensatie belust. Een schandaal rond seks, geld of drugs heeft meestal een achterliggende reden. Het is een manier om een politieke rivaal uit te schakelen.

Het elitaire sfeertje van de Britse politiek zit er meteen in. Historische gebouwen in Westminster dienen als decor, maar interieurscènes zijn ook in Manchester opgenomen. Tijdens het vragenuurtje is het Lagerhuis lawaaierig als een kinderspeeltuin. Coalities zijn zo wankel als een kaartenhuis.

Ian Richardson speelt de rol van z’n leven als de heerszuchtige Tory. Hij doorbreekt de vierde muur om de kijker deelgenoot te maken van z’n plannetjes. Ook de groenogige Susannah Harker is indrukwekkend als de jonge journaliste op zoek zoek naar een "friend in high places”. Een drama als dit doet je op een andere manier naar het politieke milieu kijken.

In haar boek beschreef Edith Wharton de New Yorkse high society op het einde van de negentiende eeuw, met haar weelderige levensstijl en schijnheilige moraal. Vreemd genoeg is het allemaal in Schotland opgenomen. De nadruk ligt dan ook op de gedecoreerde interieurs en de kleren.

Lily Bart is opgevoed is met de bedoeling om met een rijke man te trouwen. Enkele foute beslissingen die vermeden hadden kunnen worden, leiden tot haar ondergang. Moreel is ze hoogstaander dan de meeste andere personages, maar ze wordt verstoten door haar eigen milieu en heeft niet de wapens om buiten dat milieu te overleven. Gillian Anderson geeft prachtig gestalte aan een personage dat eerst jeugd en schoonheid uitstraalt maar dan geleidelijk aftakelt.

Deze epische western toont hoe het Wilde Westen bevolkt raakte, ontgonnen werd en verder evolueerde. Het is een halve eeuw Amerikaanse geschiedenis en een familiekroniek over meerdere generaties. Henry Hathaway leverde de grootste bijdrage met drie van de vijf episodes en de epiloog. Er zit voldoende rode draad in om het als één groot epos te ervaren. Wegens de lengte kun je er best twee zitbeurten over doen.

In het begin trekt een gezin met twee dochters westwaarts. Tegen het einde van het tweede deel hebben ze allebei een avonturier bekeerd tot echtgenoot (James Stewart en Gregory Peck). Debbie Reynolds, die een aantal muzikale intermezzo’s heeft, evolueert van jonge wildebras tot kranig oudje. Ook George Peppard zit in drie episodes als haar neef. Wanneer deze z’n overleden vader citeert, imiteert hij de stem van James Stewart. Mooie nevenrollen zijn er onder andere voor Henry Fonda en de immer grappige Thelma Ritter.

Veel historische gebeurtenissen zitten erin verwerkt: de trek naar het westen, de goudkoorts, het ontstaan van boerderijen en steden, het aanleggen van spoorwegen... Tijdens de Amerikaanse Burgeroorlog werd hevig gevochten voor controle over de westelijke staten. De indianen worden voorgesteld als beschaafde lieden met wie je kunt onderhandelen. Er komen echte Arapaho’s in voor die hun eigen taal spreken. De heerschappij van piraten en bandieten wordt geleidelijk verdrongen door de rechtsstaat.

Cinerama was een kortstondig experiment waarbij drie cameralenzen tegelijk gebruikt werden. Het bioscoopscherm had de vorm van een drieluik. Op de gerestaureerde dvd-versie zie je geen verticale strepen meer. Het brede, panoramische beeld past bij het grootschalige opzet. Terwijl de acteurs vooraan in het midden staan, loont het de moeite je ogen af te laten dwalen naar de zijkanten met figuranten en landschappen. Er komen imposante natuurbeelden in voor, bv. van de rotsformaties in Monument Valley, Utah.

Na een halfuur komt het verhaal letterlijk en figuurlijk in een stroomversnelling terecht. Wanneer de acteurs herkenbaar in beeld komen, zitten ze op een vlot in een studio met achtergrondprojectie. Wanneer ze niet herkenbaar zijn, zijn het stuntmannen. Er is een ruime variatie aan vervoermiddelen: vlot, kano, stoomschip, huifkar, postkoets en stoomtrein. Er werden camera’s op de grond geplaatst waarover vervolgens een kudde of een trein raasde. Erg spectaculair is de stampede met de buffels. De epiloog springt even naar de twintigste eeuw, met files op autosnelwegen. Het is een imponerend schouwspel met verbluffende beelden en een verzameling topacteurs.

Een mooie verzameling sketches, aaneengesproken door John Cleese, die volgens het principe van de Britse humor de stiff upper lip bewaart terwijl hij de grootste absurditeiten uitkraamt. Bepaalde ergerlijke situaties zijn inderdaad erg herkenbaar: mensen die praten als je naar tv kijkt, iemand die overdreven attent is op restaurant...

Twee hoogtepunten zijn de sollicitatie- en de vliegtuigsketch, maar ook de sketches met Connie Booth waren erg leuk. Een deel van de humor zit erin dat Cleese ervan uitgaat dat mensen opzettelijk andere mensen irriteren, terwijl ze dat in werkelijkheid meestal onbewust doen.

Hier wordt al geklaagd als het een paar graden onder het vriespunt is, maar in IJsland is het echt koud. De winderige sneeuwlandschappen zijn goed gebruikt om de grauwe Arctische sfeer op te roepen. Onderkoeld is ook de manier van communiceren van de twee broers, die geïsoleerd leven en slechts een paar woorden wisselen als het niet anders kan. Ze lijken op elkaar, maar onderlinge rivaliteit heeft hun relatie verzuurd. Een typerende scène is wanneer de ene broer de andere met een wiellader aan het ziekenhuis aflevert zonder een woord te zeggen. Wie Fúsi (2015) gezien heeft, zal de dikke Gunnar Jónsson herkennen in een nevenrolletje.

Scrapie is een ziekte aan het centrale zenuwstelsel bij schapen, te vergelijken met BSE bij runderen. Voor de boeren is het een debacle als hun veestapel vernietigd moet worden, ook al krijgen ze compensatie. Daardoor hebben de broers opeens een gemeenschappelijke vijand. Het toont een uithoek van Europa die nog niet besmet is door de jachtigheid van het moderne leven.

Het eerste en meest opwindende deel van deze trilogie in vier delen speelt zich af in een verre, dystopische toekomst. Er zitten verwijzingen in naar de Laat-Romeinse tijd, die ook een schrikbewind kende in een decadente fase. Panem verwijst naar de uitdrukking panem et circenses, het principe dat de bevolking koest gehouden wordt met een dosis voedsel en entertainment. Het is een satire op de gemediatiseerde Amerikaanse cultuur met z'n verregaande sensatiezucht. De tv-presentatoren dragen namen van Romeinse heersers: Caesar en Claudius. Figuren die meeheulen met het regime komen onnatuurlijk, dom en ijdel over, met belachelijke kapsels en kostuums.

De eerste helft draait rond de voorbereiding, met enkele flashbacks naar het harde leven in District XII. De stijl is hyperkinetisch, met schokkerige beelden en een aaneenrijging van shots die zelden langer dan vijf seconden duren, om de onrust en de hectiek uit te drukken. Wanneer ze gestoken is door de tracker jackers, geven de beelden haar vertroebelde waarneming en hallucinaties weer. Tijdens de Spelen zijn enkele rustmomenten ingelast, wegens de teruggetrokken, afwachtende strategie van Katniss, met momenten waarop de sympathieke personages naar elkaar toe groeien. Katniss doodt uitsluitend uit zelfverdediging of om iemand het genadeschot te geven. Het enige echt sympathieke personage dat sterft, is Rue - gespeeld door de getalenteerde Amandla Stenberg. Haar dood zal later aanleiding geven tot een opstand..

De sluwe en altruïstische heldin, een moderne Amazone, zal vooral tienermeisjes aanspreken. Natuurlijk moet er ook een liefdesdriehoek zijn, maar daarbij rijst de vraag wat echt is en wat geacteerd voor de camera. Met Jennifer Lawrence hebben ze geen braaf tienersterretje gekozen, maar wel een actrice die een dramatische spankracht aankan. Ze is brutaal en jongensachtig. Leuke nevenrollen zijn er voor Woody Harrelson, Donald Sutherland en Lenny Kravitz. Deze ideeën zijn sindsdien meermaals gekopieerd, maar zonder dezelfde impact.

Paul Newman had nog nooit een keu aangeraakt voordat hij deze rol kreeg. Toch voert hij zelf enkele mooie shots uit. Hij kreeg les van topspeler Willie Mosconi, die een cameo heeft. Wanneer bij een moeilijk shot enkel Eddie's handen in beeld komen, zijn het die van Mosconi. Ook driebanden komt er in voor, met een straffe carambole via vijf banden.

De protagonist - geïnspireerd door "Fast Eddie" Parker - heeft talent maar ook een neiging tot zelfdestructie. Zijn stoere manier van spreken en bewegen maskeert z'n innerlijke onzekerheid. Hij heeft een nonchalante stijl, zonder das, met een saffie in z'n mond. Z'n rivaal Minnesota Fats is een imponerende verschijning met een omvangrijke buik, een anjer in z'n knoopsgat, brillantine in z'n haar en gepoederde handen. In pool zijn intimidatie en psychologische oorlogsvoering even belangrijk als speeltechniek. George C. Scott speelt de wolf die geld slaat uit andermans talent. Afro-Amerikanen zijn enkel te zien als schoonmaker of dienstmeisje; het was de tijd van de segregatie.

Na het eerste halfuur verspringt de aandacht naar Eddies privéleven, wanneer hij Sarah (Piper Laurie) ontmoet. Dan krijg je een relatie tussen twee dipsomanen die elkaar beurtelings naar boven en naar beneden trekken. Zij verlangt veel tijd en aandacht van hem, maar stelt vast dat ze niet kan concurreren met z'n ware liefde, de pooltafel.

In die speelzalen moet een ongezonde geur hangen van alcohol en sigaretten. Rook, schaduwen en spiegelschrift roepen een noirsfeertje op. De jazzy muziek van Kenyin Hopkins beaamt deze groezelige stemming.

Een boog kan op veel manieren gebruikt worden: als wapen, als vrijetijdsbesteding, als muziekinstrument of om de toekomst te voorspellen. Het is ook een fallussymbool. De badkuip en de boten daarentegen hebben een vrouwelijk karakter. Het muziekinstrument is een haegeum - een Koreaanse vedel met twee snaren. De pentatonische melodie heeft weemoedige toonbuigingen.

Het draait allemaal om tegenstellingen: jong en oud, man en vrouw, dag en nacht, rood en groen. Als schietschijf dient de Zuid-Koreaanse vlag, met een variant van het yin-en-yangsymbool en de acht trigrammen, die evenwicht symboliseren.

De actrice drukt tegenstrijdige gevoelens uit zonder woorden. Het meisje heeft nochtans een stem, want ze kan fluisteren en slaakt af en toe een kreetje. De oude man treedt deels op als haar beschermer, maar heeft ook wat van Wolfgang Přiklopil. In dat geval zou zij aan het Stockholmsyndroom lijden. De vraag is of hij zal kunnen aanvaarden dat z'n plaats ingenomen wordt door een jongere man.

In afzondering van de buitenwereld wordt tijd op een andere manier ervaren. Het is vooral cyclische tijd, en weinig lineaire tijd. Een beetje valsspelen met de kalender lijkt dan ook toelaatbaar.

De weidse zee staat in contrast met de beslotenheid van de roestige schuit, die omcirkeld wordt door een helikoptercamera. De zonsondergang wordt mooi in beeld gebracht. Het is visuele poëzie met een inslag van oosterse filosofie.