Opinions

Het eerste wat we van Lucien te zien krijgen, is dat hij een vogeltje dood gooit met een steen. Daarna schiet hij ook een haas en slaat hij een kip dood. Deze wreedheid tegen dieren is tekenend voor z'n morele ongevoeligheid en een voorafspiegeling van de rol die hij in de oorlog zal spelen. Wanneer hij verliefd wordt op de knappe dochter van een joodse kleermaker, leidt dat tot cognitieve dissonantie. Het tijdsbeeld en de Zuid-Franse natuur zijn knap weergegeven. In de tweede helft gaat het wel wat slepen.

Al wat je nodig hebt voor een spannend verhaal, is een sympathiek personage met een doel. Voor Antonio Ricci is die fiets de heilige graal. Ondanks z'n gebreken kun je gemakkelijk meeleven met deze Jan met de pet. Scenarist Cesare Zavattini, lid van de communistische partij, toonde graag de strijd van de kleine man om te overleven in een kapitalistische maatschappij. Ricco's vrouw steunt hem door dik en dun. Ze speelt haar glimlach uit om wat extra lires te verwerven voor die oude lakens.

Enzo Staiola werd uit vijfduizend kinderen gekozen omdat hij representatief was als een doorsnee arm kind. Z'n gezichtsuitdrukkingen variëren van enthousiast tot treurig. Close-ups en melancholische muziek spelen deze emoties uit zonder het er te dik op te leggen. Aangrijpend is de scène waarin hij geslagen wordt; dan ligt het team even uiteen. De scène in het restaurant toont het verschil tussen arm en rijk vanuit een humoristische invalshoek.

Het verhaal vertoont gelijkenissen met De Mantel van Gogol. De opbouw is eenvoudig en helder. Ricci maakt een fout die vermeden had kunnen worden, bijvoorbeeld met een fietsslot. Daarna probeert hij deze fout te herstellen. De titel staat in het meervoud omdat de dieven een kleine bende vormen. De man met de snor staat op uitkijk en hindert Ricci wanneer deze de achtervolging inzet. Op het einde worstelt hij met een ethisch dilemma. Een wielerwedstrijd en een fietsenstalling geven hem een Calimerogevoel: iedereen heeft er een behalve ik, en dat is niet eerlijk.

De omgeving is even belangrijk als de gebeurtenissen. Kort na de Tweede Wereldoorlog was het in zo'n Romeinse volkswijk armoede troef. De katholieke kerk vormde het centrum van de gemeenschap, maar er was ook bijgeloof. De beelden van de plenzende regen verhogen het hectische gevoel. Het was overal druk: bij de vakbond, in de steegjes, in het bordeel. De Sica en Zavattini deden veldonderzoek voor deze scènes. Ze zijn erin geslaagd een tijdsbeeld vast te leggen waarnaar de kijker van vandaag zich gemakkelijk kan verplaatsen.

Sursje Ronen bewijst dat ze een van de beste actrices van het moment is met dit portret van een zoekende adolescent. Haar haar is wat vuriger rood dan anders, maar haar gezicht heeft ze zonder make-up gelaten om wat lichte acne te laten zien die bij de puberteit past. Ook haar bewegingen en manier van spreken heeft ze aangepast. Geklungel, experimenteren en rebelleren horen bij die leeftijd.

Greta Gerwig heeft het hoofdpersonage interessant gemaakt doordat het iemand is die wil ontsnappen. Ze wil iemand anders zijn, gebruikt een andere naam, wil in een andere staat gaan studeren en met andere mensen omgaan. Van het oubollige Sacramento wil ze naar een plaats "waar cultuur is". In een land dat in het palindroomjaar 2002 in een politieke en religieuze crisis verkeerde, maakt zij haar eigen leeftijdsgebonden identiteitscrisis door. Tegen het einde begint ze zichzelf terug te vinden en worden haar opvattingen evenwichtiger.

Laurie Metcalf speelt een ouder die aan het leegnestsyndroom lijdt. Via oplaaiende discussies en veranderende verhoudingen herontdekt Lady Bird zichzelf en haar plaats in de wereld. Er is ruimte voor grappige kostuums en verrassende momenten, zoals wanneer ze zich uit de auto laat vallen. Het authentieke scenario en de eigenzinnige actrice maken hiervan een herkenbare zoektocht.

Naar aanleiding van de honderdste verjaardag van Olivia de Havilland wilde ik nog eens iets met haar zien. Het was heel anders dan verwacht, behoorlijk experimenteel. Het is een wel zeer merkwaardige rol als je bijna de volledige speeltijd in een lift zit.

Opgesloten zitten is een thema, en dat uit zich visueel in een traliemotief: de balustrade met bijhorende schaduw, parallelle strepen, een shot door een autovenster... De zoon zit ook opgesloten in zijn verhouding tot haar. Of het incestueus is of slechts een verstikkende band, wordt in het midden gelaten. Verrassende camerastandpunten en -bewegingen (of zoomen) creëren een onstabiel gevoel. Een vertroebeld beeld toont een kortstondige waan, wanneer Cornelia haar zoon meent te zien.

De illusie van veiligheid in een moderne stadswoning wordt doorbroken. Een klein incident is voldoende om veel technologie lam te leggen. Barbaarse elementen kunnen binnendringen, angst is niet overwonnen. De indringers zijn vijf zeer verschillende types, al hebben ze iets gemeen: een totaal gebrek aan empathie. En dan is er nog de onverschilligheid van de voorbijgangers die een alarm of geroep horen maar niet stoppen. Het zou grappig zijn als het niet zo ernstig was.

Geromantiseerde Engelse geschiedenis. In het begin is het wat lastig om de historische personages uiteen te houden, maar algauw ga je meeleven met Lady Jane, die haar leven aan gebed en studie wilde wijden maar gedwongen werd tot een gearrangeerd huwelijk en het bestijgen van de troon.

Veel acteurs behoorden tot de Royal Shakespeare Company. Het heeft wat van een koningsdrama van de Bard, maar het is dan ook de Tudorperiode. Er zit een mooie dansscène in met periodemuziek, maar er is tevens Barok- en nieuw geschreven muziek gebruikt, echter niet overdadig. Decors en kostuums zijn gemodelleerd naar schilderijen uit die tijd.

Historisch slaan ze de bal mis. Lady Jane wordt voorgesteld als een protestantse martelaar, ze wordt passioneel verliefd op haar kortstondige en gedwongen echtgenoot, en ze gedraagt zich als een sociaaldemocrate avant la lettre. In werkelijkheid werd de zilveren shilling al twee jaar vóór haar koningschap geslagen, en ze was blond. Het is een aangenaam kijkstuk met goede acteurs en dialogen, maar inhoudelijk moet je het met een korreltje zout nemen.

Dit is niet gebaseerd op Shakespeare, maar wel op een novelle van Nikolai Leskov over een vrouw met die bijnaam. Door het verhaal te verplaatsen van het Russische platteland naar Noord-Engeland brengen ze de locatie wel dichter bij de echte Lady Macbeth. Een tweede verschil is dat ze geen zelfmoord pleegt op het einde. Dat is een breuk met de negentiende-eeuwse opvatting dat overspel tot de ondergang van de vrouw moet leiden. In plaats daarvan wint ze, al is het meer een pyrrhusoverwinning.

Florence Pugh is een ontdekking. Ze straalt een mengeling uit van kinderlijke onschuld en meedogenloosheid. Met haar kobaltblauwe jurk steekt ze af tegen de bruin-witte achtergrond. Wanneer ze centraal in beeld komt met een symmetrisch decor, heeft ze iets despotisch. Hetzelfde geldt voor haar kat, een devon rex. Ondanks haar misdaden kun je met haar meeleven, aangezien haar omgeving zo bekrompen en victoriaans is en omdat ze als een gebruiksvoorwerp tot dat huwelijk gedwongen was. Schuldbesef toont ze nauwelijks, alleen na het verstikken van haar pleegkindje pinkt ze een traantje weg.

In tegenstelling tot bij veel kostuumdrama's is hier geen overbodige sentimentele muziek gebruikt, waardoor het realistisch overkomt.

Hoewel het zich afspeelt in het fictieve Centraal-Europese Bandrika, is het volledig in Engeland geschoten. Er worden verschillende talen gesproken, van Duits tot koeterwaals. Een militaire spoorweg in Hampshire is gebruikt, geschilderde bergen als decor en gemonteerde voorbijzoevende landschappen. Voor het begin, waarin de camera afdaalt naar een bergdorpje, is een miniatuurdorp gebouwd, met een nepauto die voortgetrokken wordt aan een touwtje. De twee al dan niet vergiftigde glazen zijn wellicht echt extra groot en geven de kijker het gevoel de drinkers te willen waarschuwen.

Het is een ouderwets avontuur met spionnen en een mysterieuze verdwijning. De macguffin is erg onwaarschijnlijk: welke boodschap van staatsbelang kan verscholen zitten in zo'n onschuldig melodietje? Madeleine Carroll speelt de jonge avonturierster die in eerste instantie door niemand ernstig genomen wordt. Michael Redgrave komt eerst als een hufter over, maar zorgt voor een romantische noot. Het komische duo is een parodie op mannen die nooit uitgepraat raken over sport. Toch wordt de show gestolen door Dame May Whitty, die een van de mooiste bejaardenrollen ooit neerzet. Haar Miss Froy pleit voor meer hoffelijkheid tussen mensen, omdat het leven dan zoveel gemakkelijker wordt. De cameo van Hitchcock komt uitzonderlijk laat, wanneer hij met een onbenulig tasje omringd wordt door mensen die met zware valiezen zeulen. Deze cocktail van spanning, humor, romantiek en kleine menselijke eigenschappen blijft een genot om naar te kijken.

Deze Ealingkomedie volgt het klassieke patroon van een overval die eerst gepland wordt, dan uitgevoerd, en waar vervolgens van alles mis gaat. Katie Johnson doet het geweldig als de frêle bejaarde die door niemand ernstig genomen wordt, vooral niet door de politie. Ironisch genoeg blijkt ze de dapperste en slimste van allen wanneer het erop aankomt. Ze is een toonbeeld van wellevendheid, biedt steeds een kopje thee aan en spreekt met een verzorgd Brits accent. Alec Guinness draagt een haarstukje en vooruitstekende tanden om op Alastair Sim te lijken, voor wie de rol bedoeld was. Hij speelt de sluwe bendeleider, maar z’n vier handlangers zijn lompe vlegels. Peter Sellers, toen nog geen grote ster, spreekt met een Cockney accent en doet ook de stemmetjes van de papegaai en de kaketoe.

Londen is een herkenbare locatie, met z’n rode telefooncellen en dubbeldekkers. Het huis van Mrs Wilberforce is waarschijnlijk ontworpen door een architect uit Pisa. De schilderijen hangen er scheef ten opzichte van de muren - alles is relatief. De krakkemikkige waterleiding, die door een klop van de hamer in gang gezet wordt, illustreert de vindingrijkheid van de bewoonster. De brug boven de stoomtreinen is een geschikt decor voor de apotheose.

De instrumentenkoffers staan voor uiterlijke schijn, het verbergen van de waarheid. De misdadigers maakten wel een foutje, want voor het strijkkwintet van Boccherini zijn eigenlijk twee cello’s nodig. Bij het trekken van de lucifers zie je duidelijk dat de rechtse lang is, maar niemand trekt die. Het is een staaltje van doldwaze, verfijnde Britse humor.

Een mooi tijdsbeeld wordt gecreëerd van New York in 1980: de yuppies, de exclusieve discotheken, het jachtige beroepsleven... Chloë Sevigny was voor mij een ontdekking, maar de hele cast doet het goed. De muziek met aanstekelijke dansritmes en krachtige zangstemmen was populair bij jongeren, ook bij de meer naar buiten tredende gay scene. Dit leidde tot haatreacties uit het conservatieve rockmilieu, met als dieptepunt het verbranden van discoplaten in een sportstadion.

Verschillende verhaallijnen zijn verweven, met ook een misdaad- en een liefdesplotje. De twee vrouwelijke hoofdpersonages zijn elkaars tegendeel: Alice is creatief en onschuldig; Charlotte is manupilatief en onberekenbaar. Tegen het einde hebben ze elkaars lief ingepikt; qua persoonlijkheid passen ze ook beter bij elkaar.

Visueel is er gebruik gemaakt van de discostijl: stroboscoop, gekleurde zwaailichten, confetti, ballonnen, extravagante kleding... Het contrast met de zakelijk ingerichte uitgeverij is navenant. Het beste zijn nog wel de spitsvondige dialogen, met diepteanalyses van Disneyklassiekers en psychologische theorieën.

Gebaseerd op het autobiografische kortverhaal Babylon Revisited van F. Scott Fitzgerald over zijn huwelijk met Zelda, maar verplaatst naar de jaren vanaf het einde van WOII. De titel komt van een liedje van Jerome Kern dat ook in de film gebruikt wordt.

Hoofdthema is de losse huwelijksmoraal van de jonge generatie Amerikanen in Parijs en de gevolgen ervan. Het verhaal is bij momenten boeiend, onder andere wanneer Charles het hoederecht over zijn dochtertje dreigt te verliezen. Soms is het te langgerekt en melodramatisch, zoals de passage met Helen op haar sterfbed. Je kunt vermoeden dat Charles en Helen allebei overspel plegen, maar in die tijd kon dat niet expliciet getoond worden.

Van Johnson vond ik nogal karakterloos, maar Liz Taylor, Donna Reed als de heimelijk verliefde schoonzus, Eva Gabor als de mannenverslindster en Walter Pidgeon als komisch nevenpersonage vond ik wel sterk. Roger Moore was duidelijk nog geen grote ster in die tijd, want zelfs terwijl hij spreekt wordt ingezoomd op het gezicht van Liz Taylor om haar reactie te tonen.

In deze horrorparodie zitten heel wat herkenbare elementen: een oud herenhuis, lichtflitsen, donderslagen… Frank Austin brengt je als butler aan het huiveren (of lachen) met z'n angstaanjagende gezichtsuitdrukkingen, geholpen door de belichting en een vals gebit. In de Spaanstalige versie werd deze rol door Boris Karloff gespeeld. Er zijn verschillende effecten, zoals een grote nepvleermuis aan onzichtbare touwtjes. Merkwaardig is dat het huis geen elektrische verlichting heeft, maar wel telefoon.

Oliver Hardy gebruikt voor het eerst z’n catchphrase “Well, here’s another nice mess you’ve gotten me into.” In werkelijkheid is het z’n eigen hebzucht die hen in de problemen brengt. Stan haalt een aantal typische gags uit, bijvoorbeeld wanneer hij uitgebreid de tijd neemt om z’n paraplu op te vouwen terwijl hij nog in de stortregen staat. Onorthodox is z’n opsomming van de maanden: “Septober, Octember…” Wanneer ze van de trap vallen, zijn dat twee stuntmannen.

Behalve horror en komedie is het ook nog een whodunit. Fred Kelsey speelt de overdreven zelfzekere maar onbekwame inspecteur. De moordenaar is Lon Poff in een travestierol. Dat de Dikke in het openingsshot zit te slapen, is een aanwijzing dat het vervolg slechts een droom is. Dit is een van hun betere shorts.

De komedies van Ealing staan voor subtiele Britse humor, waarbij het understatement belangrijk is. Dit is zo'n caper comedy waarin een roof volgens drie fasen verloopt : planning, uitvoering en het gedoe achteraf. Hoe goed ze zich ook voorbereiden, nooit verloopt het helemaal volgens plan. Altijd is er wel dat ene onvoorziene detail.

Alec Guinness speelt een braaf burgermannetje, althans, zo doet hij zich voor in afwachting van de grote kraak. Stanley Holloway is meer het volkse type, een gezellige dikzak en onverbeterlijke schooier. De nog onbekende Audrey Hepburn heeft een minirolletje als serveerster in Brazilië. Het is opgebouwd als raamvertelling. Dutch Holland (Alec Guinness) zit in Rio als rijke bon vivant en blikt terug op z'n grote slag. Pas op het einde wordt duidelijk waarom hij en de man naast hem steeds een hand onder de tafel houden: ze dragen handboeien, Dutch is gearresteerd.

De montage houdt de vaart erin, met een afwisseling tussen scherpe dialogen, lepe trucs en komische actiescènes. Er zijn goed gevonden matchcuts: van een kleine Eiffeltoren naar de grote, van een krantenkop met "heet" naar de smeedoven. Tijdens de nachtelijke inbraak van de twee handlangers worden dreigende schaduwen gebruikt. Zo'n komedie maken is even moeilijk als een zwaarwichtig drama. Je gaat meeleven met de misdadigers, bedenken wat je in hun plaats zou doen.

Alice Rohrwacher verweeft magische en realistische elementen. Het idee kwam van een nieuwsbericht uit de jaren '90. Op een landgoed werkten arbeiders nog als lijfeigenene, onwetend dat de mezzadria of deelpacht al sinds 1982 afgeschaft was. Zij leefden nog in het feodale tijdperk, zonder contact met de moderne wereld. .

Het fictieve landgoed heet Inviolata, wat onbeschadigd, onbedorven betekent. Deze naam kan op de plaats slaan, maar ook op het karakter van het hoofdpersonage. Lazzaro is naïef, een harde werker die steeds bereid is iedereen te helpen en in niemand iets kwaads ziet. Hij heeft een bijzondere band met de natuur. Hij weet alles over planten en heeft contact met een wolf. Zijn naam deelt hij met de bijbelse Lazarus, die eveneens opstond uit de dood. Wanneer hij een kwarteeuw later ontwaakt, is hij net als Doornroosje geen dag ouder geworden. Het tweede deel speelt zich af in een moderne stad. De voormalige landarbeiders leven als schooiers, en krijgen zowaar heimwee naar de oude tijd. Alba Rohrwacher, de zus van de regisseur, kan perfect doorgaan voor de tieneractrice uit het eerste deel die ouder geworden is.

Er zitten mooie, panoramische beelden in van de natuur van Lazio. De stadsgedeelten zijn in Milaan en Turijn opgenomen. De maan komt herhaaldelijk in beeld, verwijzend naar markiezin De Luna. Het geluid van de wind en de huilende wolf is op een bijzondere manier gebruikt. Uit de muziekdoos van de markiezin komt het melodietje Casta Diva van Bellini. In het tweede deel verkopen ze dat artefact voor een schamel bedrag. De voor- en nadelen van de oude en de moderne levensstijl worden op een fantasierijke manier behandeld.

Aki Kaurismäki durft een polarisend thema als transmigratie aan. Voor één keer verliet hij z'n vertrouwde Finland om in het Frans te werken. De Normandische havenbuurt, met z'n bedrijvigheid en z'n verloederde plekken, komt uitgebreid in beeld.

De twee hoofdpersonages zijn in veel opzichten tegengesteld: een bejaarde, blanke Fransman en een jonge, zwarte migrant. Toch ontstaat er snel een band. Commissaris Monet vertegenwoordigt het gezag, maar blijkt ook een humane kant te hebben. Kati Outinen heeft een statische rol.

Het ideologische conflict wordt ten top gedreven, wat tot spannende scènes leidt. De kijker weet meer dan de politie, en kan dus meeleven met het jongetje. Er is aandacht voor visuele details als een roomsoesje en een afbladderende regenpijp.

Hugo Claus was een groot schrijver, maar als regisseur werd hij geconfronteerd met een hoop moeilijkheden: leiding geven aan een grote groep, financiën, geschikte locaties en kostuums vinden... Omdat ze niet in twee talen wilden werken, kozen ze om de Fransen door Nederlandse acteurs te laten spelen. De kostuums leenden ze van een Bruegelstoet; ze zaten er slechts een paar eeuwen naast.

Hendrik Conscience romantiseerde de geschiedenis door de Guldensporenslag voor te stellen als een spontane opstand van Vlaamse boeren en ambachtslui tegen verwaande Franse aristocraten. Jan Decleir heeft een heldhaftige rol als Jan Breydel. Heel wat bekende figuren uit die tijd hebben een nevenrol - onder anderen Johan Verminnen als troubadour.

Een bekende anekdote is dat na de première Hugo Claus de hand mocht schudden van koning Boudewijn. Ze hadden hem twee etiquetteregels ingeprent: je moet de koning met "sire" aanspreken en je mag hem geen vragen stellen. Toen het zover was, vroeg Claus: "Dag meneer, wat vond u van de film?" Koning Boudewijn zou geantwoord hebben: "Skoon landskappen!"

Het is leuk om de Antwerpse locaties te herkennen: de stationsbuurt, het stadspark en de Schelde. De tegenstelling tussen chassidische en vrijzinnige joden is weergegeven in de kleding en de levensstijl. Ze spreken Engels in plaats van Nederlands. Het platte accent van de conciërge is het equivalent van plat Antwerps, terwijl Laura Fraser het equivalent van A.N. spreekt.

Er komen ook een paar Hebreeuwse woorden in voor. Seider is een de eerste avond van Pesach, waarop een kind vier vragen reciteert. Gomer was de promiscuë vrouw van de profeet Hosea. Wanneer Chaja te horen krijgt dat ze volgens de regels geen broek mag dragen, schakelt ze over op een minirok, waarna de pater familias haar een gomer noemt, vergelijkbaar met "slet".

De titel kan op twee manieren geïnterpreteerd worden. Chaja's vader is letterlijk naar twee koffers die hij tijdens de Tweede Wereldoorlog begraven heeft. Symbolisch gaat het om de baggage van de Holocaust, waar vrijzinnigen en orthodoxen verschillend mee omgaan.

Chaja ondergaat een verandering via haar ervaring met het kindje en de familie. Jeroen Krabbé speelt een personage dat helemaal niet op hemzelf lijkt, erg donker maar ook met een reden. Isabella Rosselini speelt de verzoener, iemand die het conflict uit de weg gaat en partijen bijeen probeert te brengen.

Nog nooit had ik wat uit de D.D.R. gezien, dus werd het dringend tijd. Verrassend genoeg blijkt het geen grauw arbeidersverhaal met een politieke boodschap, maar een kleurrijke romance met veel bloemen en muziek. Ze nemen rustig de tijd om een rocknummer van de Puhdys en het vioolconcerto van Beethoven op te voeren.

Van het dagelijkse leven van de Ossis wordt veel getoond, zoals een koffiemolen en een fluitketel. Aan de muur hangen ouderwetse tegels, waarvan er één ontbreekt. Oude gebouwen worden opgeblazen om ze te vervangen door eenvormige flatgebouwen. Ze rijden met de meest blitse auto aller tijden: de Trabant.

In technisch opzicht lagen de DEFA-studio's achter, wat blijkt uit een paar knullige actiescènes. De dialogen en de dramatische opbouw zitten wel goed. Er zijn vrolijke, maar ook tragische momenten. Preuts waren ze niet, want er komt wel wat bloot in voor.

De acteurs hebben uitstraling: Winfried Glatzeder met z'n langwerpige lijf en haviksneus; Angelica Domröse met haar waterige blik. Dit werd een bioscoophit, maar in de vroege jaren '80 kwam er een tv-verbod, omdat beide hoofdrolspelers naar het Westen overgelopen waren.

Het eerste halfuur van deze fijnzinnige relatiekomedie is ingewikkeld door de flashbacks. Je moet je aandacht erbij houden om de chronologie te kunnen volgen. De eerste dialoog tussen de twee hoofdpersonages op de trein is misleidend, omdat ze een rollenspel opvoeren. Ze doen alsof ze elkaar voor het eerst ontmoeten, terwijl ze in werkelijkheid een getrouwd koppel met echtscheidingsplannen zijn. Ondanks hun conflict voel je dat ze te veel samen opgebouwd hebben om dat zomaar te laten vallen. Daarna wordt het luchtig, met als thema de strijd der seksen. De vraag is wie een les zal geven aan wie. Er zitten een paar echt grappige momenten in, met name Carl-Adams reactie op het stelen van zi'n verloofde. David heeft in z'n naïviteit niet door dat de felicitaties sarcastisch zijn.

Een opmerkelijk rolletje is er voor Harriet Andersson. Hoewel ze daar vijf jaar te oud voor was, speelde ze de tienerdochter Nix, een meisje dat zich als een jongetje gedraagt. Bergman steekt de draak met maatschappelijke conventies en vastgeroeste rolpatronen.

Centraal in dit emotionele oorlogsdrama staat de tegenstelling tussen individu en massa. Er zijn scènes met veel figuranten waarin een rijdende camera Victoria volgt doorheen een hek. Dan is er plots een fel belichte close-up. Vóór de brand gebruikt ze in een telefoongesprek het woord báboesjka, net voordat ze haar grootmoedertje verliest in een brand. Wanneer ze het brandende huis in loopt, wordt haar gezicht afwisselend licht en donker door de opflakkerende vlammen. Daarna heeft ze roetvlekken op haar mooie gezichtje.

Zandzakjes leggen de link tussen het thuisfront en de loopgraven. Tijdens de sterfscène van Boris is de cameravoering subjectief. Z'n wankele blik is gericht op de hoge bomen en de bewolkte hemel. Herinneringen en fantasieën komen aan z'n geestesoog voorbij.

Ook het geluid is zeer verzorgd. In een grote hal weerklinkt de nagalm van voetstappen en gefluister. Tijdens een bombardement probeert Mark met z'n pianospel de sirenes te overstemmen. Zijn fout is dat hij z'n individuele, wispelturige verlangens boven het gemeenschappelijke belang stelt. Ethische dilemma's in een historische context verbinden een individuele en een collectieve invalshoek. De antioorlogsboodschap is helaas nog niet overal doorgedrongen.

De kleren maken de man, zegt men wel eens. Dat geldt zeker voor het personage dat Emil Jannings hier neerzet. Zijn uniform als portier van een luxehotel is een statussymbool. Z'n indrukwekkende snor is nog in de stijl van keizer Wilhelm. Vaak is er een lichtbron in beeld, waardoor het contrast tussen licht en donker groter wordt.

Hij woont in een arme arbeidersbuurt, maar werkt in een omgeving waar kaviaar, champagne en glimmende schoenen de norm zijn. Wanneer hij wegens ouderdom gedegradeerd wordt naar een uitbolbaantje zonder uniform, wil hij de realiteit niet onder ogen zien. Je ziet hem lichamelijk ineenkrimpen. Hij wordt uitgelachen door de roddelaars. Z'n vertroebelde waarneming onder invloed van alcohol wordt getoond. Hij dagdroomt dat hij een zware koffer met één hand op kan tillen. Het einde, waarin het cliché van de onverwachte erfenis gebruikt wordt, komt over als een onrealistische. wensdroom.

Het is niet zozeer de religie op zich die bespot wordt in deze absurde komedie, maar de kuddementaliteit van de volgelingen. Hoewel hij geen profeet wil zijn, brengt Brian een zinnige boodschap: denk voor jezelf, wees geen meeloper. Een prachtige paradox is wanneer Brian tegen de menigte zegt: "You are all different", waarop één iemand reageert: "I'm not!"

Bij het herbekijken worden sommige grappen wat flauw: het zich verkleden als vrouw, het spraakgebrek van Pilatus. Dat wordt echter gecompenseerd als je subtielere grappen voor het eerst opmerkt. Terry Jones valt opzettelijk uit z'n rol wanneer hij Judith "that Welsh tart" noemt. Actrice Sue Jones is van Wales, maar in de eerste eeuw bestond die deelstaat nog niet. Het had "that Judean tart" moeten zijn.

Andere leuke momenten zijn wanneer John Cleese zich als een strenge schoolmeester opstelt. Het zinnetje "You're only making it worse for yourself" heeft hij waarschijnlijk geleend van een voormalige leraar. Nog zo'n anachronisme is wanneer ze aanschuiven bij het stempellokaal. De affiche is een parodie op die van King of Kings. Zo steken ze de draak met de Hollywoodiaanse, epische benadering van de Bijbel.

Eric Idle is de meest traditionele komiek van het gezelschap, iemand die het van pointes en grappige accenten moet hebben. Het liedje op het einde verkondigt de filosofie van de Pythons: het leven is een hoop ellende; je kunt er maar beter de humor van inzien. "Life's a laugh and death's a joke, it's true."

Een grandioos visueel spektakel, met het spel van het licht in het water enz. Bij de dvd zit een documentaire over de technische achtergrond. De hyena is bv. animatie wanneer je hem samen met de jongen ziet, maar een echte hyena in een zevental close-ups. De vliegende vissen werden gegooid maar zouden tegelijk een soort elektronisch brein hebben - ik heb het niet allemaal in detail begrepen, maar het geeft een idee hoe ver ze zijn gegaan.

Ik heb ook het boek gelezen, wat helpt om te begrijpen waarom Pi twee versies van hetzelfde verhaal vertelt. De kok (hyena) heeft de matroos (zebra) en zijn moeder (orang-oetan) opgegeten. Vervolgens heeft Pi de kok vermoord en opgegeten. De versie met de dieren is een symbolische weergave, omdat hij zich schaamt voor zijn kannibalisme. De tijger staat symbool voor de dappere versie van Pi zelf. Het is niet toevallig dat de tijger een groot deel van het verhaal onder het zeil verborgen is. In Mexico wandelt hij zomaar weg, waarna er nooit meer wat van is vernomen.

Het is een moderne versie van Robinson Crusoe. Daarin zit een gelijkaardige religieuze boodschap: dat je je in uiterste nood kunt verlaten op God. Overigens kun je een rechtlijnige atheïst zijn en toch deze film waarderen.

Vier decennia lang had Charlie Chaplin de wereld vermaakt met zijn clowneske typetje en zijn doldwaze stunts. Als dank zou hij z'n gastland uit gezet worden door een stel humorloze communistenjagers. Hij antwoordde door z'n masker af te zetten en een zwaarmoedig drama te maken over een komiek die het contact met z'n publiek kwijt is geraakt. Hoewel in Hollywood opgenomen speelt het zich af in de Londense buurt waarin Chaplin opgroeide en kennismaakte met vaudeville, music hall en commedia dell'arte.

Wanneer de grijsaard Calvero voor een optreden z'n donkere valse snor opplakt, ziet hij er bizar uit. De voormalige ster is afgeleefd en afgeschreven. Wanneer ze hem nog eens boeken, doen ze dat uit medelijden en huren ze een claque in om voor hem te applaudisseren. Toch zal hij het publiek een laatste keer aan het lachen brengen. Nog eenmaal ging het doek weer open.

Chaplins jarenlange ervaring met pantomime is te zien wanneer hij een stuk fruit eet, wanneer hij zijn vlooiensketch opvoert, maar ook wanneer hij tijdens een filosofische uiteenzetting een roos en een rots uitbeeldt. Hiermee probeert hij uit te leggen dat in elk voorwerp en in elk levend wezen een drang schuilt om te leven. Verbale humor zit er ook in wanneer hij z'n hospita versiert om haar die achterstallige huur te doen vergeten. De oude clown wil een deel van zichzelf zien voortleven in de jonge danseres. Haar gevoelens voor hem zijn louter platonisch, ook al probeert ze dat te ontkennen. Zwaardere onderwerpen worden aangehaald of gesuggereerd in de mate dat de censuur dat toeliet: zelfmoord, abortus en prostitutie. Het is een nostalgische ode aan het vergane tijdperk van de oude komedie.

Het beeld dat hier opgehangen wordt van intelligentie, is naïef. Iemand die zeer intelligent is, zal niet opeens miljoenen verdienen op de beurs. Hij zal niet opeens goed kunnen boksen doordat hij boksen op tv gezien heeft. Hij zal zich geen informatie herinneren die hij nooit bewust opgeslagen heeft. Hij zal niet opeens razendsnel zijn boek kunnen schrijven alsof het vanzelf gaat; hij zal juist dieper en langer nadenken. Zijn boek zal niet als meesterwerk erkend worden door een redacteur die er één dag in gelezen heeft. Mensen zullen hem niet meteen erkennen en bewonderen, maar hem als een betweter beschouwen en bij hun eigen gelijk blijven. Hij zal niet opeens allerlei jobs aangeboden krijgen. Intelligentie heeft niet onmiddellijk zoveel praktische voordelen. Door sommige mensen zou hij als een bedreiging gezien worden, eventueel zelfs gehaat.

Aangrijpend drama, losjes gebaseerd op een stuk verborgen Belgische geschiedenis. Hoe werd er vroeger in het katholieke België omgegaan met tienerzwangerschappen? 1978 is niet eens zo lang geleden. Alles werd zo veel mogelijk geregeld buiten medeweten van het meisje zelf. De vader betaalde, maar hield zich voor de rest afzijdig.

Bij momenten wordt het luchtig, zoals wanneer de meisjes een toneelstuk inoefenen. Onvermijdelijk worden ze echter teruggevoerd naar de harde realiteit.

Met een naam als Emanuel Goldenberg brak je niet door in de jaren '30, dus koos de Roemeense immigrant het pseudoniem Edward G. Robinson. Hij had niet het uiterlijk van een romantische held, maar voor brachycefale gangsterrollen was hij geschikt.

De opvliegende, schietgrage Rico begint z'n carrière als klein boefje dat naar de grote stad trekt. Chicago wordt niet bij naam genoemd; het is opgenomen in Burbank, een voorstad dicht bij Hollywood. Z'n metgezel Joe wil z'n leven beteren, terwijl Rico zelf zich op wil werken in de hiërachie van de georganiseerde misdaad. Hij vertoont tekenen van grootheidswaan. Z'n bijnaam is die van een Romeinse keizer. Hij draagt een overjas zonder z'n armen in de mouwen. Z'n sigaar is een fallussymbool en geeft mooie rookwalmen. Als een narcist bewondert hij zichzelf in een spiegel. Een terugkerend motief is de klok. In het begin draait hij de wijzers terug om een vals alibi te creëren. Van een handlanger krijgt hij een gestolen, gouden horloge als statussymbool. Het is een zinnebeeld voor de wegtikkende tijd, want na de klim volgt algauw de val. Rico eindigt als een van de vele daklozen tijdens de Grote Depressie. Dan verandert hij van een geheelonthouder in een zuiplap, want ondanks de Drooglegging was illegale drank gemakkelijk verkrijgbaar.

De nieuwe mogelijkheden van geluid werden benut. Het geknal van pistolen en machinegeweren is opvallend. In het gangstergenre werd voor het eerst gesproken met een plat Amerikaans accent en bijhorende grammatica: Ain't nobody gonna leave this room! Er komt nogal wat slang in voor. Een rod of een gat is een handvuurwapen. De stir is de gevangenis. Een moll is een gangsterliefje. Yellow, uitgesproken als "yella", betekent laf, in Rico's ogen het allerlaagste. Wanneer hij de keuze heeft tussen zich laten doodschieten en laf genoemd worden, kiest hij het eerste. Het fanatisme en de redeloosheid van de beroepscrimineel en z'n milieu worden tegen het licht gehouden, en daarmee was een nieuw genre geboren.

Dit familiedrama speelt zich af in een klein stadje in Alabama in het begin van de twintigste eeuw. Het Zuiden leeft nog op de oude manier: grote huishoudens met loyale zwarte dienaars. Toch is de overgang van een grond- naar een geldeconomie volop bezig. Bette Davis is op haar best als Regina Hubbard, een egoïstische, manupilatieve vrouw.

Het gaat over de hebzucht van individuen, maar je kunt het ook ruimer zien, als een aanklacht tegen het kapitalistische systeem. Het is gebaseerd op een toneelstuk van Lillian Hellman, die lid was van de communistische partij en later op de blacklist terecht zou komen.

De trap is een centraal visueel motief, met de diagonaal van z'n leuning en de afwisseling tussen vogel- en kikkerperspectief van personages die intimideren of geïntimideerd worden. Later wordt diezelfde trap cruciaal voor het verhaal wanneer Horace erop sterft. Juridisch gezien valt er Regina weinig aan te wrijven; door niks te doen heeft ze de perfecte moord gepleegd. In Hollywood bleef destijds echter geen enkele boze daad ongestraft. Regina krijgt het geld, maar verliest haar dochter.

Think Big! Act Big! Reject Rejection!

Hier wordt flink de draak gestoken met positief denken en zelfhulpboeken. De personages doen er alles aan om hun droom waar te maken, maar in de praktijk stoten ze van de ene mislukking op de andere. Door onvoorwaardelijk te blijven samenspannen bereiken ze toch één iets: ze worden een hechter, liefdevoller gezin. En is dat niet veel belangrijker in het leven dan een missverkiezing winnen, piloot worden, een bestseller publiceren of Proustkenner zijn?

De tegenstelling tussen het Amerikaanse winstbejag en de Schotse traditionele cultuur dreigt op een botsing uit te draaien, tenzij toenadering mogelijk blijkt. In Texas is MacIntyre een yuppie met een Porsche, maar in Schotland krijgt hij een band met de natuur en de plaatselijke bevolking. De kuststreek is adembenemend, al wordt ze soms bedoezeld door oefenende bommenwerpers. De mensen leven er alsof de tijd stil is blijven staan, spreken met dat rollende accent en spelen volksmuziek op een ceilidh of buurtfeestje.

Felix Happer (Burt Lancaster) heeft het oliebedrijf geërfd, maar is ironisch genoeg meer geïnteresseerd in astronomie dan in zakendoen. Tijdens de bestuursvergadering knapt hij een uiltje, en hij herkent z'n eigen werknemers niet. De strandkluizenaar Ben Knox zou, gezien z'n familienaam, een ver familielid kunnen zijn van de oprichter van het Texaanse miljoenenbedrijf. De twee Schotse vrouwen hebben een toepasselijke naam: de duikster Marina (zee) en de echtgenote Stella (ster).

Het conflict tussen economie en ecologie is een ernstig thema, maar er zijn ook puur komische elementen. Happer heeft een scheldtherapeut, wellicht bedoeld om als miljonair geen opgeklopt zelfbeeld te krijgen. Urquhart verandert van kleding omdat hij tegelijk kelner en boekhouder is. Mac en Watt eten hun eigen konijn op: casserole de lapin.

Het dorpje en de kerk bevinden zich in de Schotse Hooglanden in het noordwesten; het strand en de rode telefooncel in het noordoostelijke Pennan. Mark Knopfler speelt zenuwachtige gitaartrekjes bij de jachtige scènes in Texas; in Schotland schakelt hij over op een meditatieve stijl. Het leidt tot een sfeervol resultaat met bezinning, humor en schone landschappen.

De jonge Hitchcock liet meteen zien dat hij aanleg had voor visueel denken. Voor een liefdesverklaring liet hij de aanbidder hartjes snijden uit een plak deeg. Rook, stoom, regen, gaslantaarns en de Londense mist benutte hij volop. Er zijn bewegende schaduwen, en een raam doet een kruis vallen op het gezicht van de huurder. Hij gebruikte verschillende kleurfilters: blauw voor ‘s nachts in openlucht, geel of roze voor binnen.

De pensionhouders wonen in een souterrain, zodat je de onderste ledematen van voetgangers ziet passeren. In hun verbeelding zien ze hun commensaal door een glazen plafond. Daarna glijdt z’n hand langs de trapleuning naar beneden, als een geamputeerd lichaamsdeel. Hij blijft lang mysterieus doordat hij door andermans ogen getoond wordt. Kort voor de climax onthult een flashback z’n ware bedoeling.

Het boek was geïnspireerd door Jack the Ripper. De goed ogende Ivor Novello, ook populair als liedjesschrijver, mocht echter geen moordenaar spelen. De onschuld van de verdachte was een aanleiding om er de thematiek bij te halen van sensatieverslaggeving en massahysterie, wat tot een geweldige climax leidde.

Hitchcocks obsessie voor blondines was blijkbaar al begonnen. Hij heeft z’n allereerste cameo na vijf minuten, en dus niet op het einde - in tegenstelling tot wat Truffaut zei. Opmerkelijker is dat ook z’n vrouw Alma een cameo heeft, na zeven minuten als radioluisteraar. Het is het begin van een grandioze filmografie en een hoogtepunt van het Britse stomme tijdperk.