Opinions

Voor Marcel Proust was het de geur van een madeleine die z'n jeugdherinneringen naar boven bracht; bij Woody Allen zijn het de oude liedjes van de radio. Het zijn subjectief gekleurde herinneringen aan z'n familie, radioprogramma's en roddels over radiosterren. Deze lappendeken van kleine verhaaltjes - banaal, ernstig, ontroerend, grappig of absurd - roept een nostalgische stemming op. Merkwaardig genoeg waren de jaren van de Tweede Wereldoorlog voor Joe een prachtige tijd. Het toont aan hoe het menselijke geheugen opgeslagen gebeurtenissen mooier kan maken dan ze waren.

Er is een groot verschil in welstand tussen de bescheiden woonwijk in Queens en het glamoureuze radiogebouw in Manhattan. In de tijd vóór televisie werkten vedetten voor de radio. Beelden werden erbij gefantaseerd door de luisteraar. In de fantasie van Joe had de Masked Avenger een atletisch lichaam, hoewel die stem ingesproken werd door een kleine kaalkop (de eeuwig fantastische Wallace Shawn). Grappig is hoe er destijds gewaarschuwd werd voor de verderfelijke invloed die de radio op de jeugd uit kon oefenen.

Een groep oude bekenden vormt een prachtige ensemblecast. Het is ook een zeldzaam voorbeeld van een voice-over die goed werkt, omdat die niet enkel de gebeurtenissen vertelt, maar er scherpzinnig commentaar op levert.

Het thema van een lesbische relatie in een afkeurende omgeving is al vaker gebruikt, maar het feit dat het zich in Kenia afspeelt, maakt het extra prangend. Homoseksuele relaties zijn daar nog steeds strafbaar, al is de wetgeving vooral tegen relaties tussen twee mannen gericht. De Kerk veroordeelt sodomie als tegennatuurlijk, en past soms exorcisme toe om de kwade geest uit te drijven.

We krijgen geen schrijnende armoede te zien in Afrika, wel een realistisch beeld van Nairobi. Er staan grote flatgebouwen met afbladderende verf en was die hangt te drogen. Er is een opkomende jeugdcultuur, met dansfeestjes en motoren. Op het terrasje met frisdanken wordt wat afgeroddeld. De inwoners spreken Engels met een grappig accent, en Swahili. De titel Rafiki (vriend) slaat op de situatie dat minnaressen zich als “gewoon vrienden” voor moeten doen.

Dat hun vaders politieke rivalen zijn, zorgt voor een gelijkenis met Romeo and Juliet. Kena ziet er jongensachtig uit met haar korte haar en haar skateboard. De linten in de deuropening lijken op het kapsel van Ziki. Het roze in haar haar en haar nagellak ligt niet zo ver van het purperen priesterkleed. Blacksta draagt de Afrikaanse kleuren rood, geel en groen. Het is een kleurrijk portret van een cultuur in beweging.

Rain Man lijdt aan de variant van autisme die samengaat met het savantsyndroom. Vroeger noemden ze zo iemand een idiot savant, iemand die heel intelligent is op een beperkt gebied maar onnozel op andere gebieden. Hij heeft bijvoorbeeld een fenomenaal geheugen voor getallen en kan snel vierkantswortels berekenen, maar hij begrijpt niet dat een huis meer waard is dan een kilo peren. Hij is slecht in sociale contacten en het is moeilijk om door te dringen tot de persoon die verscholen zit achter die rituelen en die herhalingszinnetjes.

Dustin Hoffman heeft voorbeelden uit het echte leven als inspiratie gebruikt, vooral Kim Peek. Het resultaat is dan ook geloofwaardig. De enige ongeloofwaardige scène is die waarin hij in één oogopslag het aantal tandenstokers kan tellen. Over zijn voeding valt ook wat te zeggen: pizza pepperoni, pannenkoeken met ahornsiroop, fishsticks... Dat lijkt me niet de gezonde voeding die je in een geneeskundige instelling zou verwachten.

Ook Tom Cruise speelt hier een van z'n beste rollen. Hij is het personage dat verandert. In het begin is hij een yuppie die zelf een gebrek aan empathie vertoont. Tegen het einde is hij door contact te leggen met z'n broer een completer persoon geworden.

Qua sfeer en tempo zit het goed. Tijdens hun autoreis zien we mooie beelden van een zonsondergang achter de voorbijglijdende snelweg. Het heeft dat oppervlakkige sfeertje van de jaren '80, terwijl het toch een ernstig onderwerp behandelt. En ik heb eindelijk die grap van Abbott en Costello begrepen.

Het toneelstuk werd geschreven door Lorraine Hansberry, die putte uit haar ervaringen als kind. Toen ze acht was, kocht haar vader een huis in een blanke buurt in Chicago, wat leidde tot vijandige reacties van buurtbewoners en een rechtszaak. De titel komt uit een gedicht van Langston Hughes, waarin een onvervulde droom vergeleken wordt met een uitgedroogde rozijn.

Tussen Lena en haar kinderen is er een generatiekloof. Zij behoort tot de generatie die noordwaarts trok op zoek naar vrijheid en een beter leven. Ze is streng christelijk en heeft conservatieve morele opvattingen. Haar kinderen gaan daartegen in. Walter wil alcohol verkopen en schoondochter Ruth overweegt abortus. De radicaalste is haar dochter Beneatha. Zij heeft humanistische in plaats van theocentrische ideeën. Ze is tegen assimilatie in de Amerikaanse samenleving en vindt dat ze hun Afrikaanse afkomst moeten herontdekken. Economisch wil ze vooruitgaan door dokter te worden, wat ingaat tegen de opvatting dat Afro-Amerikanen tevreden moeten zijn met jobs waartoe ze toegang hebben, zoals chauffeur, kinderoppas of poetsvrouw.

Zeer realistisch is de vertegenwoordiger van het "welkomstcomité". Hij is geen stereotiepe racist die scheldwoorden of geweld gebruikt, maar hij probeert de kwestie diplomatisch aan te pakken en z'n boodschap positief voor te stellen. Hij is de kruiperige woordvoerder van de buurtbewoners. Beneatha vergelijkt zijn financiële aanbod met de dertig zilverlingen van Judas in de Bijbel. Het taalgebruik vertoont grammaticale afwijkingen van het Standaardengels: "You ain't never been wrong about nothing", "Don't you pay them no mind"... Soms wordt het vrij grof: "them faggoty looking white shoes".

Veranderingen van fortuin vormen de twee grote kantelpunten voor het gezin, eerst met de erfenis, daarna wanneer Walter het geld verspeelt. Het is beperkt qua locatie en actie, maar dat wordt gecompenseerd door de krachtige inhoud en de het levendige acteerwerk van de vier hoofdrolspelers.

De titel komt van de afkorting van remote access trojans. Ashley Benson maakt wat van haar rol, ze speelt hier een totaal ander personage dan in Pretty Little Liars. Ze doet aan cocooning, leeft omringd door technologische speeltjes, waardoor ze deels afgesloten raakt van de realiteit. Er ontstaat een claustrofobische sfeer wanneer iemand binnen probeert te dringen in haar bubble. Er zijn verschillende verdachten: haar ex, haar nieuwe kennis Michael, haar professor, de computerspecialist... Zelf verdacht ik Nicole, omdat die het minst voor de hand lag. Het was dan ook ontgoochelend dat de dader uiteindelijk een onbekende bleek, vooral omdat je dan gaat twijfelen of het toch niet een van haar medestudenten was. Het laat ook de mogelijkheid open dat het haar ex was, want die is nooit in beeld geweest.

Door de webcams wordt haar privéleven grotendeels publiek. De kijker wordt een voyeur. De rustige opbouw zorgt voor een geleidelijk toenemende dreiging en laat ruimte voor luchtige momenten, zoals de scène met het computertennis.

Een raamvertelling in de letterlijke en figuurlijke zin. L. B. Jefferies (James Stewart) is de passiefste held ooit in een thriller. Als een gluurder volgt hij het dagelijkse leven van z'n nietsvermoedende overburen. Het doet denken aan het mozaïekscherm van vroeger op de kabeltelevisie. Tegelijk kijken wij naar Jefferies en gluren we met hem mee. Eén keer krijgen we meer te zien dan hij, namelijk wanneer hij in slaap valt.

De twee vrouwen zijn toegevoegd om dialoog en toch enige actie in te bouwen. Lisa (Grace Kelly) zou deels gebaseerd zijn op de vrouw van scenarist John Michael Hayes. Verpleegster Stella (Thelma Ritter) neemt geen blad voor de mond en zorgt voor een komische noot.

Van één overbuur hebben ze een liedjesschrijver gemaakt, waardoor meteen achtergrondmuziek voorzien is. Kleine pantomimes zijn ingebouwd, met het contrast tussen de populaire Miss Torso en de onpopulaire Miss Lonelyheart. Het hondje raakt bij de hoofdplot betrokken.

Na de climax met de verblindende lichtflitsen volgt een pointe: Jefferies zal nog eens zeven weken in het gips moeten. Dit blijft een van de toppers van Hitchcock omdat hij spanning en dreigend gevaar met grappige en ontroerende momenten weet te combineren en omdat het een staaltje is van een visuele vertelstijl die de kijker bij het verhaal betrekt.

In dit romantische mysterie is het titelpersonage al dood voordat het verhaal begint. Er wordt veel over haar gesproken, maar we krijgen haar nooit te zien. Joan Fontaine speelt de naamloze tweede echtgenote, die gezien wordt als een indringster, als iemand die de plaats in wil nemen van de geïdealiseerde Rebecca. Ze kan moeilijk wennen aan haar nieuwe rol en is bang van haar eigen, wel zeer omvangrijke personeel. De bewoners van Manderlay lijken in het verleden te leven. Hoewel er niks bovennatuurlijks gebeurt, hangt er wel een spookachtige sfeer. Vooral Judith Anderson als Mrs. Danvers is angstaanjagend.

Er is een scherpe tegenstelling tussen goed en kwaad. Het zonlicht van de openingsscènes contrasteert met de duistere omgeving van Manderlay. Joan Fontaine heeft witte kleren en een stralende glimlach; Mrs. Danvers zwarte kleren en een dreigende blik. De nieuwe echtgenote houdt van bloemen, maar in de inleidende nachtmerrie is het landgoed overwoekerd door onkruid.

Het afgelegen herenhuis heeft een gotisch karakter. Het is een miniatuur die nooit scherp in beeld komt, maar steeds omgeven door mist of rook. Schaduwen en reflecties versterken de griezelige sfeer. Hitchcock gebruikte deep focus toen Joan Fontaine de trap af kwam. Water staat symbool voor de herinnering aan een onverwerkt verleden. In het begin staart Laurence Olivier naar het water. Later is er een dissolve van de schuimende zee naar het adressenboek met de letter R, suggererend dat Rebecca nog in zee ligt. Componist Franz Waxman gebruikte een liefdesthema met violen, maar ook een griezelig thema met een Hammond Novachord, een vroege synthesizer die een beetje als een theremin klinkt.

In de ontknoping zijn er twee grote afwijkingen van het boek van Daphne du Maurier. Mrs. Danvers sterft, en Maxim heeft Rebecca niet vermoord. Dat laatste is spijtig en onlogisch, maar volgens de Hayscode mocht een moordenaar er niet ongestraft mee wegkomen. De cameo van Hitchcock zit in de laatste vier minuten - een pijnlijke vaststelling voor wie op alle figuranten in het eerste uur zat te letten. Dit is een atypische Hitchcock met een melodramatisch kantje, maar toch beklijvend dankzij de acteurs en het macabere sfeertje.

James Dean was de komeet van de rock 'n' roll-generatie. Method acting was in opkomst, wat improvisatie inhield en het putten uit persoonlijke ervaring en emoties. Jim Stark heeft een asymmetrische lichaamshouding met gespannen schouders en hangend hoofd. Hij lijkt niet stevig op z'n benen te staan. Hij rebelleert, maar waartegen? Hij groeit op in een burgerlijk milieu in een voorstad, waar hij materieel niks te kort komt.

Het ontbreken van een sterke vaderfiguur wordt als verklaring opgeworpen. Jims vader zit op de knieën te poetsen met de voorschoot aan. Als tegenreactie wil Jim zo stoer en mannelijk mogelijk doen. Hij wil vooral geen chicken of lafaard genoemd worden. Dit leidt tot de chicken race tegen de jongens met leren jassen. Eigenlijk zijn deze acteurs vijf jaar te oud om een adolescent te spelen. Judy (Natalie Wood) is degene die Jim helpt in z'n ontwikkeling doordat ze ook z'n gevoelige kant waardeert - iets wat ze bij haar vader te weinig vindt. Het meest verknipte personage is "Plato" (Sal Mineo), die opgroeit zonder ouders, weinig vrienden heeft en homoseksuele gevoelens lijkt te kennen. De manier van vertellen wekt sympathie op voor personages die nochtans onzinnige daden begaan.

De camera toont soms een onevenwichtig, subjectief standpunt, zoals wanneer Jim ondersteboven in de zetel ligt. De kleur rood doet de drie hoofdpersonages afsteken tegen de achtergrond en staat symbool voor hun kwetsbaarheid. Jim en Judy dragen soms een rode jas; Plato draagt één rode sok, wat z'n verwarring illustreert. Het hele verhaal vindt binnen de vierentwintig uur plaats. Het lege zwembad is hetzelfde als in Sunset Blvd. (1950). Het landhuis staat voor de drang om te vluchten, het planetarium voor de nietigheid van de mens in het heelal.

Red Road was een grootschalig huisvestingsproject in de jaren ‘60. Het waren de eerste wolkenkrabbers in Glasgow. In de volgende decennia is de buurt verloederd, met hangjongeren, criminaliteit, alcohol en graffiti. Inmiddels zijn de gebouwen gesloopt, ook wegens het gebruik van asbest.

Jackie werkt als veiligheidsbeambte in een videocontrolekamer. Associaties zijn mogelijk met de bigbrothermaatschappij, Rear Window en voyeurisme. Ze heeft zelfs wat van een alziende godheid. Kleine incidenten zitten erin verwerkt, maar algauw gaat het naar een diepere kwestie.

Het verleden van Jackie is mysterieus. Een eerste hint is dat ze een schoonzus heeft maar geen echtgenoot, waaruit je kunt afleiden dat ze een jonge weduwe is. Ze maakt een deontologische fout door het videomateriaal voor privédoeleinden te gebruiken. In feite maakt ze verschillende fasen van het rouwproces door: ontkenning, woede die tot wraaklust leidt, en uiteindelijk aanvaarding, waarna ze weer verder kan met haar leven.

De Schotse actrice Katie Dickie legt diepgang in haar rol en spreekt met het regionale accent met rollende r. Natalie Press heeft een mooi nevenrolletje. De handcamera zit dicht op de acteurs. Effecten en sentimentele muziek worden gemeden. Andrea Arnold laat zich gelden als een onafhankelijke regisseur met een eigen stem.

Het balletmilieu kent een tegenstelling tussen sprookjesachtige voorstellingen op het podium en een streng regime met bijhorende conflicten achter de coulissen. Moira Shearer was een echte ballerina die deze rol als een uitstapje zag. Deze rougette is wellicht de beste danseres die ooit in een hoofdrol op het witte doek te zien was. Voor acteren had ze blijkbaar een natuurtalent.

Sergei Diaghilev vormde een inspiratiebron. Léonide Massine, die de choreograaf Ljubov speelt, had een verleden als choreograaf en minnaar van de oprichter van de Ballets Russes. De impresario Lermontov (Anton Walbrook) lijkt op hem. Hij stelt zich op als een soort Mephistopheles die wil dat Vicky haar ziel te verkoopt in ruil voor eeuwige roem. De componist (Marius Goring) zit met het dilemma of hij programmatische muziek wil schrijven in dienst van het ballet of absolute muziek die op zichzelf staat.

Het sprookje van Andersen wordt symbolistisch benaderd. De rode schoentjes, holle voorwerpen, staan symbool voor vrouwelijkheid en fatale passie. Het centrale ballet is surrealistisch. Ze danst met een krant die tot leven komt en van gedaante verandert, ze maakt een vrije val en wordt omringd door groteske figuren. De onwaarschijnlijke ontknoping past bij deze dromerige stijl. Haar zelfmoord wordt voorafgeschaduwd wanneer de stoomtrein een lawaaierige passage maakt in een vroege scène.

Shearers vuurrode haar en sproeten gaan perfect samen met de schoentjes in technicolor. Een paar keer worden versnelde beelden gebruikt, zoals wanneer ze kort voor het einde die trap af loopt. Een vondst is de slotvoorstelling met het spotlicht op een lege plek, die haar afwezigheid extra doet voelen.

Een cyclus van zes verhalen met als gemeenschappelijk thema wraak. Het gaat over gefrustreerde mensen die hun zelfbeheersing verliezen en hun toevlucht nemen tot geweld. Dat geweld is alleen als climax gebruikt. Het is psychologisch mooi opgebouwd, zodat je enige sympathie kunt voelen voor de onbesuisde wraakacties - voor de ene al meer dan voor de andere. Voor de man wiens auto weggesleept werd, kon ik begrip opbrengen in z'n strijd tegen de bureaucratie. Het zat er aan te komen dat hij z'n kennis van explosieven zou benutten. Het deed me wat denken aan Tales of the Unexpected, waarin je ook een humoristische mengeling hebt van voorspelbare en verrassende wendingen. Van de voorspelbare elementen zit je te hopen dat ze zullen gebeuren, en dan gebeuren ze ook.

Ik zal niet kiezen tussen de zes verhalen, want ik vond ze allemaal sterk. Argentijnse cinema begint mee te tellen de laatste jaren. Er zaten sterke acteurs tussen. Julieta Zylberberg, de serveerster in Las ratas, kende ik al van La mirada invisible. De verhalen hebben een hoog tempo, maar er zijn ook momenten van audiovisueel plezier, zoals het vliegtuig in de proloog of de autorit op de muziek van Giorgio Moroder uit Flashdance.

Een antireligieuze documentaire met veel humor. Al lachend zegt een zot de waarheid. Religieus fundamentalisme is inderdaad belachelijk en kan leiden tot oorlogen in naam van God.

Het is wel nogal eenzijdig en subjectief. Er bestaan ook gematigd religieuze mensen die de sacrale teksten niet zo letterlijk interpreteren, maar die kwamen slechts beperkt aan bod.

Anthony Hopkins speelt een man die een toonbeeld van waardigheid wil zijn. In de dagen van het Britse Rijk was de positie van butler in een groot huishouden het hoogst bereikbare voor iemand die behoorde tot de working class. Hij heeft gevoelens, maar is erop getraind die niet te laten zien - het ideaal van de stiff upper lip. Toch schemert er af en toe iets van emotie door, en dat maakt het zo'n grote acteerprestatie.

Progressieve ideeën worden vertegenwoordigd door de Amerikaanse Mr. Lewis (Christopher Reeve), door petekind Reginald (Hugh Grant) en door Sally (Emma Thompson). De tegenstelling tussen de huishoudster en de butler is een typische man-vrouwverhouding: een vrouw die veel praat en een man die z'n gevoelens niet kan uiten. "I am placing my thoughts elsewhere while you chatter away."

Lord Darlington (James Fox) behoort tot de leisure class. Hij vertegenwoordigt de oude orde, die mensen beoordeelde op hun afkomst. Tijdens de eerste politieke bijeenkomst wordt de democratie bespot. Op de tweede bijeenkomst zijn historische figuren te herkennen. Eerste minister Neville Chamberlain en minister van BuZa Lord Halifax waren voor appeasement. Duits ambassadeur Joachim von Ribbentrop toont belangstelling voor Darlingtons kunstcollectie.

Er is eenheid van tijd. In het heden volgen we gedurende een paar dagen butler Stevens op z'n westwaarse autorit door Engeland. In lange flashbacks wordt z'n vooroorlogse verleden getoond over een periode van enkele jaren.

Alles is op locatie gedraaid. De buiten- en binnenkant van het fictieve Darlington Hall zijn samengesteld uit een vijftal verschillende plattelandshuizen. Het natuurschoon is in het geheel verwerkt, met inbegrip van een onweer en een zonsondergang.

De duif op het einde was niet gepland; deze vloog toevallig het gebouw in. Deze vogel hebben ze optimaal benut als symbool voor vrijheid. Vrijheid en het gebrek eraan is het thema, op microvlak in het leven van het personeel, op macrovlak in de internationale politieke situatie.

Zo'n drieluik spreekt moeilijker aan, maar uiteindelijk zijn dit knappe miniatuurtjes. Ze gaan alle drie over jonge mensen in Parijs. De kleuren van de Franse vlag en een volks accordeonliedje vormen ook een link.

Nummer 1 komt wat moeizaam op gang, maar wordt zeer leuk, vooral met de scène op de markt, de intieme gesprekken tussen de vrouwen onderling, de confrontaties en de wisselende allianties.

Nummer 2 speelt zich af in een omgeving typisch voor Rohmer: parken en het openbaar vervoer. Op vakantie in Parijs zou je die plaatsen aan kunnen doen. Het gaat over twee mensen die toerist spelen in hun eigen stad. Er komt een standbeeld in voor van Galatea met haar minnaar Acis en de jaloerse Polyphemos. Diezelfde driehoeksverhouding is herkenbaar in de levende personages.

Nummer 3 gaat over een schilder die vrouwen beoordeelt op hun opvattingen over kunst. Hij verliest z'n interesse in een Zweedse binnenhuisarchitecte, omdat zij schilderijen slechts als decor ziet en niet als Grote Kunst. Hier krijgen we de meer vervallen straten van Parijs te zien, met gevels met afbladderende verf.

Zoals altijd bij Rohmer gaat het om de dialogen en de psychologische verhoudingen, maar ook de decors mogen er wezen. Zijn jaren '90-thema, de seizoenen, zit er ook in. Aan de kleren te zien is het middendeel in de winter, en de twee buitendelen in de lente of de zomer. Het is niet z'n meesterwerk, maar liefhebbers van deze regisseur zullen er toch plezier aan beleven.

Carole en haar zus Hélène zijn Franstalige Brusselaars in Londen. Hélène gebruikt een prachtig gallicisme aan de telefoon: without fail, een letterlijke vertaling van sans faute. In het begin krijgen we nog wat te zien van Londen, maar zodra Hélène op reis vertrokken is, wordt het claustrofobisch.

De camera staat zelden stil, volgt Carole, geeft de kijker het gevoel een voyeur te zijn. Soms zien we Caroles standpunt en haar hallucinaties. Die hallucinaties zijn de enige reden om dit psychologische horror te noemen, een genre dat dichter aanleunt bij psychologisch drama dan bij horror. Van hetzelfde jaar is trouwens Giulietta degli spiriti, ook over een vrouw met hallucinaties.

De muziek is van jazzdrummer Chico Hamilton. Enkele uitbarstingen geven een plotse angstaanval weer. De stilte in combinatie met omgevingsgeluiden draagt bij tot de dreigende sfeer: een druppelende kraan, het getik van een wekker, gezoem van insecten, voetstappen van een potentiële indringer...

Het is een psychologische studie van een ontoerekeningsvatbare vrouw die een dubbele moord pleegt. Ze vertoont een verregaande behoefte aan isolement. Ze eet nauwelijks nog, laat het rauwe konijnenvlees onaangeroerd staan. Ze hallucineert en zit soms onbeweeglijk voor zich uit te staren. De diagnose zou catatone schizofrenie kunnen zijn.

Ze werkt in een schoonheidsinstituut, een plaats met uitsluitend vrouwen. Ze functioneert niet meer goed in die job, zit te dagdromen en verwondt een cliënte.

Ze lijdt aan misandrie (mannenhaat). Ze heeft verkrachtingsfantasieën. De partner van haar zus beschouwt ze als een indringer. Zijn tandenborstel in haar glas is een freudiaans symbool voor penetratie. Haar twee slachtoffers zijn mannen. De eerste gedraagt zich als een gentleman, de tweede is een vunzigaard, maar ze willen allebei hetzelfde. In haar ogen vormen ze een bedreiging.

De oorzaak van haar stoornis wordt niet expliciet duidelijk gemaakt, maar op het einde zoomt de camera in op een jeugdfoto waarop ze beschuldigend in de richting van haar vader kijkt.

Niemand had deze rol beter kunnen spelen dan Jennifer Hudson. Ze heeft een klok van een stem en acteert goed. Ze probeert niet het timbre van Aretha Franklin exact te imiteren; het is geen soundmixshow. Met make-up en belichting doen ze haar jonger lijken. Het is een verdedigbare keuze om te stoppen in 1972, omdat ze anders te veel biografische feitjes bijeen hadden moeten proppen.

Voor een biopic is de vraag welke elementen uit het leven materiaal bieden voor een boeiend verhaal. De nadruk is gelegd op haar religieuze inspiratie en op haar betrokkenheid bij de burgerrechtenbeweging. Blijkbaar kende ze Martin Luther King al toen ze als tiener optrad in kerken. Daarnaast komen ook familie- en relatieproblemen aan bod.

Muzikaal lagen haar wortels in de gospelmuziek. Die expressieve manier van zingen, met een improviserende solist en een koor, nam ze mee toen ze wereldlijke muziek ging zingen. Hudson brengt haar eigen, krachtige versies van standards en Aretha-hits. Tijdens de aftiteling klinkt het enige originele liedje Here I Am (Singing My Way Home), geschreven door o.a. de bejaarde Carole King.

De mooiste nevenrol is voor Forest Whitaker. Een verrassende verschijning is Mary J. Blige als Dinah Washington, getooid met een gekke pruik. Veel aandacht is besteed aan de reconstructie van de jaren '60, met de juiste kostuums, decors en muziekinstrumenten. Het is met bezieling gemaakt en je leert wat bij over een legendarische zangeres.

Ken Loach ging ver om deze luchtige aanklacht tegen de behandeling van bouwvakkers zo realistisch mogelijk te maken. Hij werkte met acteurs die sterk op hun personage leken, die zelf in de bouwsector gewerkt hadden en hun eigen dialect spraken. Zelfs Robert Carlyle heeft als schilder gewerkt. Bill Jesse was een bouwvakker die scripts maakte in z'n vrije tijd. Loach schoot de scènes op een echte bouwwerf in chronologische volgorde, opdat de acteurs zich als hun personage zouden voelen. Elke dag kregen ze een stuk script, en sommige dingen wisten ze niet op voorhand. De verrassing was niet geacteerd toen Stevie Susan na een heroïneshot aantrof en toen die badende bouwvakker gesluierde moslima's de badkamerdeur zag openen.

Heel wat zware thema's komen aan bod: sociaal onrecht, onveilige arbeidsomstandigheden, kraakpanden, drugs, immigratie. Thatcher krijgt er weer van langs; soms begin ik te twijfelen of Loach haar wel graag heeft. Toch blijft het licht verteerbaar dankzij de humor. Het is toepasselijk dat Susan zingt: "What would you do if I sang out of tune?" Er zit ook zwarte humor in met het verstrooien van de as op het kerkhof.

Het einde is een dwaze reactie van de arbeiders. Het is een onbezonnen uiting van woede na het overlijden van hun collega.

Hier krijg je twee stijlen voor de prijs van één. Enerzijds biedt het neorealistische blik op de arbeidsters op de rijstvelden van de Povlakte. Uit allerlei dorpen stroomt het collectief bijeen in de oogstperiode. Ze werken met de hand, zingen in koor en gaan door wanneer de velden gedeeltelijk onder water staan. Daarnaast is er een misdaadplot met een diefstal, een driehoeksverhouding en een climax in een slachthuis. Vittorio Gassman speelt een homme fatal die twee vrouwen met zich meesleurt in z’n onvermijdelijke val. Van Francesca maakt hij een dievegge; Silvana lokt hij met valse beloften. Beide actrices werden nagesynchroniseerd met een andere stem, zoals dat toen vaak gebeurde. De rondingen van Silvana Mangano veroorzaakten een klein schandaaltje in katholieke middens. Ondanks de mengeling van genres komt het over als een samenhangend geheel dat je meesleept van de semidocumentaire openingsbeelden naar de zinderende ontknoping.

Eén jaar vóór Amarcord maakt Fellini de volwassen helft van een semiautobiografisch tweeluik. Op z'n negentiende trok hij van Rimini naar Rome. Daarvóór kende hij de eeuwige stad slechts van diavoorstellingen op school.

Hij toont hoe de geschiedenis aanwezig is in de stad. De mammoet en de historische gebouwen plaatst hij tegenover de verkeersdrukte en de hippies uit het heden. In een pakkende scène vervagen eeuwenoude fresco's. Hij herinnert zich het escapisme van 1939, met een variétéavond tijdens de eerste bombardementen. Bij een bordeelbezoek verloor hij z'n jeugdige onschuld. Hij plaatst de stugheid van de Kerk tegenover het banale van een modeshow; het lawaai van motoren tegenover het Colosseum. Zo schetst hij een gelaagd portret van een stad. De muziek van Nino Rota geeft er een speelse kant aan.

Rollen in komedies kreeg Gregory Peck enkel aangeboden wanneer Cary Grant ze eerst afgewezen had. Nochtans gaat het hem goed af. Hij speelt de onverstoorbare Amerikaanse gentleman, en probeert niet geforceerd grappig over te komen. Voor Audrey Hepburn was dit haar eerste hoofdrol. Eerst is ze te zien in weelderige galajurken van Edith Head, maar na haar bezoek bij de kapper heeft ze voor het eerst haar typische gamine-look, met kort haar, een ondeugend snoetje en twinkelende ogen. Ze speelt een actieve vrouw die haar eigen lot wil bepalen. Op het einde heeft ze een zinnetje Nederlands: "Dag, mevrouw."

De twee hoofdpersonages hebben een tegengestelde achtergrond. Zij wordt omringd door een hofhouding, etiquette en sieraden; hij door sigaretten en pokerspelers. Het verhaal komt op gang wanneer zij ‘s nachts wegloopt en aldus uit haar gouden kooi ontsnapt. Hoewel ze allebei liegen over hun identiteit, groeien ze naar elkaar toe. Cruciaal is het moment waarop hij haar herkent op een krantenfoto. Er is een afwisseling tussen komische en romantische scènes. Komisch is de double take of uitgestelde reactie, bv. wanneer hij haar voetje voor zich ziet na het ontwaken. Het meest romantische moment is de kus in de regen, die in 1953 blijkbaar al acht seconden mocht duren.

De weduwe van Dalton Trumbo ontving de Oscar voor Beste Verhaal pas in 1993, aangezien haar man destijds op de zwarte lijst stond. De eerste versie van het script is van 1949, dus kan het niet gebaseerd zijn op de affaire van prinses Margaret in 1953. Een opvallende gelijkenis is nochtans dat Anne een slaapmiddel toegediend krijgt, net als de Britse prinses na de dood van haar vader in 1952.

Afgezien van enkele andere hoofdsteden in de openingsscène is alles in Rome opgenomen, en dat is een groot pluspunt. Het Colosseum, de Trevifontein, de Spaanse Trappen en het Castel Sant’Angelo vormen een prachtig decor. Kort maar memorabel is het onderonsje aan de Bocca della Verità. Echte Italiaanse edelen en volksmensen zijn figurant. Ook Italiaanse voertuigen komen erin voor: de Fiat van de persfotograaf en vooral de Vespa waarop ze door de Eeuwige Stad suizen. William Wyler maakte een levendig portret van twee mensen die zich voor iemand anders uitgeven om uiteindelijk zichzelf te herontdekken.

Denzel Washington kreeg een belachelijk kapsel om de titelrol te spelen. Roman is een begaafde maar sociaal onhandige jurist. Wellicht heeft hij een vorm van hoog functionerend autisme. Esquire is een formele benaming voor een vrijgezel.

Hij is een advocaat die het uit idealisme doet. Hij werkt aan een juridisch document (a brief) tegen procesafspraken waarbij iemand schuldig pleit in ruil voor een lagere straf - een zeer gangbare praktijk in de VS.

Z’n tegenspeler Colin Farrell speelt het tegendeel: een advocaat die het voor het geld doet. Gaandeweg zullen ze allebei veranderen. Door anoniem een beloning te aanvaarden schendt Roman z’n beroepsgeheim, wat een misdaad is. Het is een geslaagde juridische thriller met enkele ethische kwesties en een knappe hoofdrol.

Het is wonderlijk dat woorden die ruim vier eeuwen geleden geschreven zijn, vandaag nog steeds kunnen ontroeren. Zelfs tijdens een oplopende ruzie blijven de personages in jambische pentameters spreken. Dat is onnatuurlijk, maar het werkt wel. Gelukkig heeft Zeffirelli zich aan de originele tekst gehouden. Er zitten prachtige citaten in, vb. My bounty is as boundless as the sea.

Twee tieners de hoofdrollen geven was een risico, maar het heeft geloond. Olivia Hussey straalt jeugdige romantiek uit, met die zeldzame combinatie van donker haar en helderblauwe ogen - two of the fairest stars in all the heaven. Van de nevenrollen vielen vooral Milo O'Shea (Friar Laurence) en Pat Heywood (Nurse) op. Het aristocratische accent van Laurence Olivier is te horen in de proloog en als gedubde stem van Lord Montague.

Dankzij de romantiek is dit het meest toegankelijke toneelstuk van Shakespeare. Deze versie wordt nergens te toneelmatig. Met name de balkonscène blijft heel erg bij, ook met Romeo die meteen daarna euforisch bergaf loopt tussen het struikgewas. De vete tussen de twee families lijkt in het begin niet al te ernstig. Pas wanneer er doden vallen, wordt de kloof onoverbrugbaar en de liefde onmogelijk. De muziek van Nino Rota maakt gebruik van middeleeuwse klanken en ritmes.

Dit was een miskleun om diverse redenen. Laurence Harvey zou iemand van de middenklasse voor moeten stellen. Het is aannemelijk dat hij zich deftig kleedt voor een sollicitatie, maar z'n accent en z'n hele manier van doen zijn van de bovenklasse. Het verhaal is een afkooksel van A Place in the Sun (An American Tragedy). Joe behandelt vrouwen als gebruiksvoorwerpen en wordt daar niet voor gestraft, want er komt een ongepast happy end. De liefdesscènes zijn flauw melodrama.

Het is een protest tegen de ongelijke behandeling van vrouwen in Iran, maar het wordt nooit prekerig. Integendeel, het wordt met zin voor humor en relativering gebracht. Het gaat vooral om het vasthouden aan traditionele rolpatronen, het dogmatisch toepassen van de regeltjes en de verregaande sociale controle. Naargelang hun leeftijd krijgen vrouwen allerlei geboden en verboden opgelegd. De eerste twee proberen uit hoever ze kunnen gaan zonder geostraceerd te worden. De derde heeft dan eindelijk een zekere vrijheid, in een levensfase dat ze er niet veel meer aan heeft. Op het einde komen de drie verhalen eventjes samen. Visueel zitten er ook leuke dingen in, zoals de Iraanse kuststreek, het stokje met de schaduw en de wielerwedstrijd.

Met z'n boek verhuisde Ira Levin het horrorgenre naar de grootstad, met z'n wolkenkrabbers en z'n verkeersdrukte. Nochtans verlenen geruchten over hekserij een gotisch sfeertje aan het negentiende-eeuwse flatgebouw Bramford, dat genoemd werd naar Bram Stoker.

Rosemary is een flowerpowermeisje. Ze komt vaak in beeld in combinatie met rozen of met bloemen op haar kleren of op het behang. Ze staat voor vrouwelijkheid en vruchtbaarheid. Ze heeft een blos op de wangen, maar is mager en fragiel. Als kind zat ze op een streng nonneninternaat. Haar drijfveer is een kinderwens. De drijfveer van haar echtgenoot Guy daarentegen is z'n ambitie als acteur. Als een Faustfiguur zal hij z'n ziel verkopen aan de Duivel.

Hun buren dringen hun leven binnen met vriendelijkheid als wapen. Met haar vreemde hoofddeksels en krulspelden lijkt Mrs. Castevet een ouwe feeks. Haar brouwsels met Duivelspeper - geen tanniswortel - bewijzen dat ze ook letterlijk een heks is. Roman Castevet is niet alleen een anagram van Steven Marcato, maar ook van master at coven - precies wat hij is.

Alles wordt vanuit Rosemary's standpunt verteld. We weten niet in hoeverre dat betrouwbaar is. Het is mogelijk dat ze paranoïde is en zich alles inbeeldt. Haar dromen zijn een complexe mengeling van herinneringen, angsten, wensen en realiteit. Eén uitspraak van een non moet in werkelijkheid gezegd zijn door Mrs. Castevet over de "zelfmoord" van Terry: "I told you she wouldn't be open-minded!" De baby krijgen we niet te zien, alleen de reactie van Rosemary. Het gezicht met de gele ogen dat in een flits verschijnt, is een herinnering van Rosemary aan het gezicht van Satan in haar nachtmerrie. Rosemary besluit dat het haar weinig uitmaakt: gehoorzaam zijn aan de nonnen of gehoorzaam zijn aan een stel satanisten met twee doden en iemands blindheid op hun geweten, zolang ze haar baby maar heeft. Een moderne interpretatie zou zijn om dit alles te zien als een waarschuwing tegen passief roken voor zwangere vrouwen.

Satanisme is een reactie tegen het instituut Kerk. Hun rituelen en symbolen zijn tegengesteld aan die van het christendom: de kleur zwart, het petruskruis... Er zijn dertien volwassenen op de heksensabbat, evenveel als op het Laatste Avondmaal. Zoals Maria bevrucht werd door de Heilige Geest, zo werd Rosemary bevrucht door Satan. De antichrist wordt geboren op 28 juni 1966 - de geboortedatum van John Cusack. 6/66 is het nummer van het Beest.

Het camerawerk mag er wezen, met hoogteshots van Manhattan, gluren door kijkgaatjes en lange takes met veel beweging. De turbulentie in Rosemary's hoofd wordt weergegeven met onstabiele beelden. Mia Farrow stak die drukke straat over met echt verkeer, achtervolgd door Roman Polanski met een handcamera. De regisseur haalde nog een paar grapjes uit door producer William Castle een cameo te geven bij de telefooncel, en door de stem van Toni Curtis te gebruiken voor de met blindheid geslagen Baumgart aan de telefoon.

Het wiegeliedje, gezongen door Mia Farrow zelf, heeft een griezelig ondertoontje en een klavecimbel in de begeleiding. De Poolse componist Krzysztof Komeda was een vertegenwoordiger van avant-gardejazz. Een jaar later verongelukte hij - al dan niet als gevolg van een diabolische vloek.

Luikse wafels verkopen in een kraampje in Luik: het is geen droomjob, maar voor Rosetta is het een uitweg uit haar uitzichtloze bestaan. Haar overlevingsdrang en haar emotionaliteit zorgen ervoor dat je gemakkelijk met haar meeleeft. Typisch Belgisch is dat ze zich niet in kan schrijven als werkzoekende omdat ze geen vast adres heeft. De gebroeders Dardenne schilderen geen rooskleurig portret van hun geboortestad.

De handcamera loopt achter haar aan, wat het gevoel geeft dat je erbij bent. Ook de microfoons zijn vlakbij geplaatst, zodat ze lijkt te ademen of te fluisteren in je oor. De stijl is realistisch zonder effecten of achtergrondmuziek, maar toch ligt het tempo hoog. Tussen alle ellende door zijn er ook grappige momenten, zoals wanneer ze dansen op die muziek van een amateuristische garagerockband. Olivier Gourmet speelt zoals vaker een onsympathieke baas. Met haar goedkope kleren, haar ongezonde eetgewoonten, haar creatieve manier van vissen en haar impulsieve karakter is Rosetta een personage dat bijblijft. Voor Émilie Dequenne was dit een weinig glamoureuze, maar uitzonderlijk sterke debuutrol.

TF1 verdient een pluim voor deze adaptatie van Stendhal. Je kunt ze best in twee delen bekijken gezien de lengte van 200 minuten, die nodig is om trouw te blijven aan de originele roman. De Franse volzinnen zijn een plezier voor het oor. Wereldlijke en kerkelijke kostuums, weelderige interieurs en koetsen roepen de tijdgeest op van de Restauratie, kort na de dood van Napoleon. Kim Rossi Stuart schittert als Julien Sorel, de timmermanszoon die op probeert te klimmen in het zwarte habijt van een seminarist. Stiekem dweept hij echter met de rode uniformen en onderscheidingen van Napoleon. Ook de twee vrouwen worden uitstekend vertolkt, door Carole Bouquet en Judith Godrèche.

American International Pictures was een onafhankelijke maatschappij die B-films produceerde die op een tienerpubliek gericht waren. Daar zaten horrorfilms bij als I Was a Teenage Werewolf en Blacula. Mijn verwachting was dan ook niet erg hoog.

Tot mijn verrassing was het verhaal vrij ernstig. We krijgen drie tienermeisjes te zien die opgroeien in een klein dorpje en problemen hebben met hun ouders. Die personages zijn vrij goed uitgebouwd. In het tweede halfuur zakt het een beetje ineen. Je zit te wachten totdat ze eindelijk weglopen, zoals de titel al een klein beetje verraadt. Wanneer dat dan eindelijk gebeurt, wordt het weer boeiend. De meisjes vallen ten prooi aan de verlokkingen van de boze grootstad. Het einde is wel erg moraliserend. Oost west, thuis best!

Als je mij naar een voorbeeld vraagt van een miskend meesterwerk, denk ik meteen aan Ryan's Daughter. In 1970 was de New York Film Critics Circle David Lean vijandig gezind. Mogelijk was het succes van Doctor Zhivago hun in het verkeerde keelgat geschoten. Lean trok zich dit zo aan dat hij meer dan tien jaar geen film meer zou maken.

Het verhaal speelt zich af in een klein dorpje aan de Ierse westkust in 1916. De Ierse onafhankelijkheidsstrijd woedde volop. De Paasopstand was bloedig neergeslagen door het Britse leger. De IRB (Irish Republican Brotherhood) was de rechtstreekse voorloper van de IRA (opgericht in 1919). In 1922 zouden drie van de vier Ierse provincies zich afscheiden van het Verenigd Koninkrijk en de republiek Ierland vormen.

Father Collins (Trevor Howard), de katholieke priester, heeft een groot moreel gezag. Roddeltantes houden elke verdachte beweging van de dorpelingen in de gaten. Pubeigenaar Tom Ryan (Leo McKern) doet zich voor als een Iers-nationalist, maar laat zich als informant betalen door het Engelse leger. Commander Tim O'Leary (Barry Foster) van de IRB smokkelt wapens die onder andere geleverd worden door de Duitsers ("the Jerries"). De Engelse majoor Randolph Doryan (Christopher Jones) lijdt aan shellshock, een trauma dat veel voorkwam bij frontsoldaten tijdens de Eerste Wereldoorlog.

Tegen deze historische achtergrond speelt zich het verhaal af van de driehoeksverhouding van Tom Ryans dochter Rosy (Sarah Miles). Dit personage is losjes gebaseerd op Madame Bovary. Scenarist Robert Bolt wilde oorspronkelijk Flauberts roman adapteren, maar uiteindelijk kozen ze voor een origineel scenario.

Door het lezen van sentimentele liefdesromannetjes en uit verveling ontwikkelt Rosy romantische fantasieën. "Doing nothing is a dangerous occupation," waarschuwt Father Collins. Ze trouwt met de saaie dorpsonderwijzer Charles Shaughnessy (Robert Mitchum) en begint een affaire met majoor Doryan. Tijdens haar huwelijksnacht wordt ze ontmaagd zonder enige passie, met bedekt bovenlichaam, seks in functie van de voortplanting binnen het huwelijk. Tijdens haar overspelige vrijpartij op het strand daarentegen spatten de vonken ervan af.

De chronologische verteltrant wordt een paar keer doorbroken. We zien enkele flashbacks van majoor Doryan aan het front van Passendale. Wanneer Charles als achterdochtige echtgenoot de voetsporen in het zand volgt, ziet hij voor zijn geestesoog wat voor scène zich daar ongeveer afgespeeld moet hebben. Hierdoor ontstaat dramatische ironie: Rosy weet niet dat haar man haar doorheeft, maar wij als toeschouwer weten het wel.

Een deel van het verhaal beleven we door de ogen van dorpsgek Michael (John Mills), de man die alles ziet maar niets begrijpt. Hij imiteert majoor Doryan in de hoop dat hij ook succes zal hebben bij Rosy, zonder te beseffen dat deze hem afstotelijk vindt.

In enkele scènes zien we de dorpsgemeenschap collectief optreden: tijdens de storm en in een vlaag van massahysterie die zich tegen vermeende verraadster Rosy richt. De grootschaligheid van deze scènes herinnert aan de vroegere epische films van David Lean. Op de set hebben ze een volledig Iers dorp nagebouwd, niet slechts enkele façades. Enkele goedweerscènes zijn in Zuid-Afrika opgenomen. Andere scènes hebben een intiem karakter. De beste dialogen zijn de vertrouwelijke gesprekken die Father Collins voert met Rosy ("the satisfaction of the flesh") en met Charles.

In tegenstelling tot Emma Bovary pleegt Rosy geen zelfmoord, maar wel haar minnaar. Op het einde verlaten ze dorp. Father Collins raadt hun aan om niet te scheiden.

Omdat Sarah Miles als vrouw van de scenarist niet van favoritisme beschuldigd wilde worden, vroeg ze om elke beschikbare actrice een auditie te geven. Niemand had deze rol echter beter kunnen spelen. David Mitchum, die met zelfmoordplannen rondliep, speelde voor één keer niet de schurk maar een personage met een bezadigd karakter. Geweldige nevenrollen zijn er voor Trevor Howard en John Mills.

Maurice Jarre leverde opnieuw een puike soundtrack af.