Opinions

Richard Attenborough toont niet enkel de moderne heilige, maar ook de mens van vlees en bloed. In z’n jonge jaren studeerde Gandhi rechten in Londen en droeg hij westerse kleren. In Zuid-Afrika, geconfronteerd met de Pasjeswet, werd hij activist. Terug in India ging hij een zelfgeweven dhoti (lendendoek) en soms een tulband dragen.

Gandhi geloofde in geweldloos verzet, maar niet in passiviteit. Actieve vormen van verzet waren hongerstaking, algemene stakingen, boycots en burgerlijke ongehoorzaamheid. Hij wilde een onafhankelijk, pluralistisch India, waarin hindoes, moslims en andere religies vreedzaam samen konden leven. Inspiratie haalde hij uit traditionele oosterse wijsheid, een brief van Tolstoi en het jaïnisme. Hij dronk geen alcohol en was vegetariër maar geen veganist, want hij dronk geitenmelk.

Medestanders waren Pandit Nehru, Patel, Jinnah, z’n vrouw Kasturba en progressieve Britten als Mirabehn. Tegenstanders waren Britse imperialisten en hindoe-nationalisten. Een journalist en een fotografe tonen Gandhi door Amerikaanse ogen. Het begint en eindigt met de moord.

Ben Kingsley is zelf Brits, maar z’n grootvader was van Gujarat, dezelfde staat als Gandhi. De uiterlijke gelijkenis is sterk, en hij heeft zich de bewegingen en spreektrant helemaal eigen gemaakt. Een schare aan Britse, Amerikaanse en Indische acteurs is te bewonderen, vaak in een heel andere rol dan gewoonlijk.

Magistrale beelden werden op locatie geschoten in India. In Amritsar, Punjab ligt de Gouden Tempel aan de Ravi, maar er vond ook een bloedbad plaats. Er zijn onverharde wegen, stoomtreinen en dromedarissen. Het Aga Khan-paleis was een luxegevangenis. Aan de begrafenisprocessie in Delhi namen meer dan driehonderdduizend figuranten deel. Er klinkt muziek met sitar en tabla's. Het is een indrukwekkend eerbetoon aan een van de meest charismatische figuren van de twintigste eeuw.

De titel betekent "voorlopige inhechtenisname". Het gaat vooral om de urenlange ondervraging van één verdachte door een inspecteur die van zijn schuld overtuigd is en hem wil doen breken. Mogelijk hoopt hij op een promotie na een bekentenis. Het begint op een laconiek toontje, maar algauw wordt het een intense confrontatie. Hulpinspecteur Belmont zorgt voor wat onderbrekingen van het ritme. Bij momenten geloof je in de onschuld van Martinaud, dan slaat dat weer om. De interventie van Romy Schneider als echtgenote werpt een ander licht op de zaak. De autodiefstal lijkt een onbelangrijke nevenplot, maar leidt uiteindelijk tot de verrassende ontknoping, die bruusk is maar voldoende onderbouwd. Misdaadschrijvers moeten vaak balanceren tussen spannende plotwendingen en aannemelijkheid.

Het budget moet beperkt geweest zijn. De dialogen worden af en toe onderbroken door korte flashbacks, maar de essentie zit in het psychologische steekspel tussen Lino Ventura en Michel Serrault, die hun rol met ingehouden halsstarrigheid spelen.

Hoewel alles opgenomen is in Hollywood, ervaar je de victoriaanse sfeer van Londen in 1885. Zowel op straat als binnenshuis was er nog gasverlichting. Als je een lamp aanstak in een tweede kamer, halveerde dat de lichtsterkte van de lamp in de eerste kamer.

De in Rusland geboren cinematograaf Joseph Ruttenberg maakte hier gebruik van. De schaduwen en de mist wekken een mysterieuze atmosfeer op. Het huis voelt claustrofobish aan; het is een gouden kooi.

Het mysterie draait rond een moord die tien jaar eerder plaatsvond, maar de echte kracht zit in de psychologische manipulatie van Paula door haar echtgenoot Gregory Anton.

Gaslighting is een woord geworden in het Engels. Het betekent dat een manipilator z'n slachtoffer buitenspel zet door haar omgeving en haarzelf te laten geloven dat ze hysterisch of geestesziek is. Anton weet het personeel zo te bespelen dat ze aan Paula's mentale gezondheid gaan twijfelen. Na een tijdje begint ze ook aan zichzelf te twijfelen. Wanneer ze trouwen, is ze als een engel gekleed in het wit. Op het einde is ze in het zwart gekleed: een wraakengel.

Ingrid Bergman levert hier misschien wel haar sterkste prestatie. Om haar rol voor te bereiden ging ze in een psychiatrische instelling de oogbewegingen van geesteszieken observeren. Charles Boyer had de reputatie van de Franse minnaar, maar hier komt ook z'n duistere kant naar boven. Joseph Cotten speelt zijn rol van rechercheur onderkoeld; hij is er om de plot vooruit te stuwen. Angela Lansbury, die haar achttiende verjaardag op de set vierde, speelt het manzieke bakvisje. Barbara Everest is de halfdove huishoudster. Dame May Whitty (van The Lady Vanishes) laat haar komische talent zien als de sympathieke maar bemoeizieke buurvrouw.

Wanneer je in het begin de veertienjarige Paula het huis uit ziet stappen, is dat de veertienjarige body double Terry Moore. Wanneer haar gezicht in close-up komt, is het Ingrid Bergman zelf, die dubbel zo oud was. Als je er niet speciaal op let, merk je het niet.

Het toneelstuk van Patrick Hamilton (ook de schrijver van Rope) maakt op een pientere manier gebruik van voorwerpen. Het schilderij en de handschoenen dienen als herkenningselement. De brief veroorzaakt een ommekeer in Antons gedrag en dient als bewijsmateriaal op het einde.

De aria die Paula zingt, komt uit Donizetti's Lucia de Lammermoor, over een vrouw die gek wordt. De klassieke muziek gaat goed samen met de originele muziek van Bronislau Kaper. Het lyrische beginthema keert tweemaal terug. Anton speelt het op de piano als een melodie die tante Alice vroeger zong. Later speelt een draaiorgel hetzelfde wijsje.

Gaslight is een hoogtepunt van de Hollywood Golden Age, met voortreffelijk acteerwerk en een puike combinatie van drama, suspens en romantiek.

In hun tweede gezamenlijke dansmusical treden Fred Astaire en Ginger Rogers volledig op het voorplan. Ze voeren je mee naar een tijdperk van elegantie, humor, romantiek en smokings met een anjer in het knoopsgat. Het verhaaltje is eenvoudig maar leuk. Ginger is moeilijk te krijgen, maar na een aantal misverstanden bezwijkt ze voor de charmes van Fred. De humor komt van de nevenrollen. Edward Everett Horton, Alice Brady, Eric Blore en Erik Rhodes zouden vaste waarden worden.

De magie zit echter in het virtuoze dansen en in de zorgeloos swingende liedjes. Uit Cole Porters Broadwaymusical Gay Divorce werd alleen Night and Day gebruikt, wat een overbekende jazzstandard zou worden. Het burleske Let's K-nock K-nees wordt gezongen door de zeventienjarige Betty Grable. De dansers komen steeds met hun volledige lichaam in beeld om duidelijk te maken dat niks getrukeerd is.

De apotheose is The Continental. Zestien minuten lang kun je genieten van de grandioze choreografie van Hermes Pan, met een combinatie van ballroom- en tapdansen, een visueel trucje met bewegende silhouetten, veel dansers in witte, zwarte, wit-zwarte en zwart-witte kostuums, een decor met zonnestralen, een trap en draaideuren. Hier begon zeldzame symbiose van talenten in verschillende disciplines.

Louis de Funès stond bekend voor z'n gekke bekken en z'n woedeuitvallen. Hij werd wel eens de laatste clown genoemd. Zijn Cruchot lijdt aan een napoleoncomplex; hij probeert z'n beperkte lichaamslengte te compenseren met een rechte rug en autoritair gedrag. Deze autoriteit en z'n overdreven ijver worden regelmatig in het belachelijke getrokken, bijvoorbeeld wanneer hij een autokenteken probeert te noteren terwijl hij met een stroper aan de handboeien loopt. De gendarme blaft z'n ondergeschikten af en likt de hielen van z'n oversten. Z'n levensdoel is tot de hoogst mogelijke rang promoveren. Op het einde dagdroomt hij dat hij generaal geworden is.

Het begint in een katholiek Alpendorpje in zwart-wit. Het contrast met Saint-Tropez in kleur is groot. Ze hebben er een vrijere mentaliteit en dragen kortere kleren, of helemaal geen kleren ("Vos papiers!"). Z'n dochter (Geneviève Grad) rebelleert en wil populair zijn in de mondaine badplaats. Haar leugens brengen de intrige op gang. Eerst wordt ze "boudin" genoemd: letterlijk "worst", maar vertaald als "trut". Michel Galabru, als adjudant, zal belangrijker worden in de volgende delen. Terugkerend in elk deel is ook de gevaarlijk rijdende non Clotilde (France Rumilly), die er de nodige schwung in brengt.

De muziek van Raymond Lefebvre gebruikt een marsritme dat bij de discipline van de gendarmerie hoort, maar ook de zonnige mentaliteit van het Zuiden en de swingende jaren '60. Hij vertegenwoordigt een soort humor uit een vervlogen tijd, maar met een beetje inlevingsvermogen is het nog steeds genietbaar.

In het derde deel van deze hexalogie vindt Louis de Funès z'n sterkste tegenspeelster: Claude Gensac. Hij speelt Cruchot weer als een carrièremaker met een kort lontje en een napoleoncomplex. Tegen ondergeschikten en overtreders der wet vliegt hij uit in z'n ontembare stijl, maar geconfronteerd met de aantrekkelijke weduwe, Madame la Colonelle, verandert hij op slag in een dweepzieke, onderdanige minnaar met het hoofd in de wolken. De twee vrouwen in z'n leven, verloofde en dochter, gaan algauw samenspannen om de authoritaire rijkswachter op het thuisfront onder de knoet te houden. Geneviève Grad laat zich zien in modieuze pakjes. In een nevenplot concurreert hij met Michel Galabru voor de promotie tot adjudant-chef.

Er is verbale, fysieke en visuele humor. Wanneer de gendarme z'n minnares kust, zie je de elektriciteit. Wanneer hij gedegradeerd wordt, is hij opeens letterlijk kleiner. Er zijn misverstanden en vermommingen. Even wordt het een travestieklucht wanneer de voortvluchtige boef zich als vrouw verkleedt. Woordeloze scènes zijn het examen en de achtervolging met de non. De zonnige muziek en de mediterrane achtergrond zorgen voor een vakantiestemming.

Dit mag dan geen van de bekendste zijn van Rosselini, ik vind het wel een van z'n beste. Het geeft een realistisch beeld van het Italiaanse verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog, maar dankzij de professionele acteurs en de klassieke dramatische opbouw is het ook meeslepend. Vittorio De Sica speelt een kleine oplichter, een antiheld die op het einde alsnog een ware heldendaad stelt. SS'er Müller (Hannes Messemer) komt charmant over, maar is een huichelaar. Hij is geen stereotiepe nazi die staat te brullen, maar als het eropaan komt is hij de wreedheid zelve. In het eerste uur zitten ook een paar interessante vrouwelijke personages, waaronder Olga (Sandra Milo), een ex-minnares die in een oriëntaals bordeel werkt en onze oplichter als enige doorziet.

De sfeer in de gevangenis is grauw, maar je kunt meeleven met de broederlijkheid tussen de verzetslieden. Door het spel met valse identiteiten krijg je een vleugje komedie binnen deze voor het overige zwaarmoedige oorlogstragedie.

Jane Russell werd minstens tien keer zoveel betaald, maar het is Marilyn die een grote ster werd. Ze was niet de eerste Hollywoodblondine, en natuurlijk was die haarkleur ook al niet, maar ze zette een typetje neer dat vaak geïmiteerd zou worden. De roddelpers sprong op haar privéleven. Louis Paul Boon baseerde het personage Beauty Kitt op haar in De Paradijsvogel, en Madonna imiteerde haar in de videoclip van Material Girl.

Het is een burleske komedie met een bedenkelijke moraal: een meisje moet er aantrekkelijk uitzien om een miljonair aan de haak te slaan. Lorelei is als een ekster die aast op al wat blinkt. Ze beargumenteert het echter goed en brengt het met zoveel charme dat je er gemakkelijk in meegaat. De gezellige dikkerd Charles Coburn speelt een van z'n typische karakterrollen als de sugar daddy. De zesjarige George Winslow heeft een leuke rol als het verwende rijkeluiszoontje. Jane Russell zelf doet het ook goed, met name wanneer ze die blonde pruik opzet om Lorelei te imiteren.

Het muzikale hoogtepunt is Diamonds Are a Girl's Best Friend. Marilyn zingt het met een poeslief stemmetje en sensuele heupbewegingen, getooid in een roze, zijden jurk en nepjuwelen, omringd door starende mannen. In een eerder liedje wordt ze even gedubd door een operastem voor een komisch effect. Jane Russells zangstem is volledig gedubd. Glamoureuze jurken, bont en tiara's waren toen in de mode.

Het begint met een bezoek aan het indrukwekkende grafmonument van Xerxes I, dat in de vijfde eeuw v.Chr. nabij Persepolis uit de rotsen gehouwen werd. Ook gouden muntstukken bestonden toen al. Dan springt het naar Shiraz, een moderne stad met ruim een miljoen inwoners, ook in de regio Fars. De straten ogen westers, met gele taxi’s en bussen in het drukke verkeer.

Het verhaal van de schuldenaarsgevangenis heeft iets dickensiaans. Rahim heeft een schuld van 150.000 toman, omgerekend ruim 3000 euro. De intrige draait rond de wisseling van fortuin. Eerst heeft hij geen geld; dan heeft hij geld. Eerst is hij geen held; dan is hij een held. De titel krijgt iets ironisch. Er is een moreel dilemma tussen eerlijkheid en geldgewin. De grote ommekeer is wanneer de vermeende eigenares een dievegge blijkt.

Religie speelt geen grote rol, al wordt de vondst van de goudstukken uitgelegd als een mirakel. Rahims verloofde draagt een chador, maar dat is om de tas te verbergen. Het interieur van z’n zus lijkt op een Europees huis van veertig jaar geleden, met bloemetjesbehang en klevers op de koelkast. Enkele Perzische muziekinstrumenten zijn te zien en te horen: de tombak en de santur. Asghar Farhadi levert alweer een boeiend drama af.

De titel verwijst naar een hoofdstuk in de Koran (Soera "De Koe") dat gebruikt wordt om de doodstraf te verantwoorden als goddelijke vergelding. Op het gevangenisplein is ook letterlijk een witte koe te zien.

Er zit een duidelijke boodschap in. De doodstraf wordt aangeklaagd, net als het fundamentalisme en de behandeling van weduwen. Mina is financieel kwetsbaar en moet een doofstom dochtertje opvoeden, om nog te zwijgen van de emotionele schade.

Reza’s geheim van wordt halverwege onthuld. Dat geeft dramatische ironie, want de kijker weet wat Mina nog niet weet. Op het einde weet hij niet dat zij het weet. De intrige vertoont gelijkenissen met Monster's Ball.

De stijl is sober en realistisch. Camerabewegingen worden tot een minimum beperkt. Daardoor wordt het wat traag en statisch. Het is integer, maar mist een beetje schwung.

Een slappe vertoning. Het onderwerp sprak me aan, omdat een gelijkaardig incident eens het nieuws gehaald heeft in België. Helaas wordt er niks interessants mee gedaan. De hele tijd blijven we hangen bij het standpunt van een oninteressante dikzak. De vrouw wordt louter als object getoond. Het einde houdt geen steek.

In dit drama aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog is er eenheid van tijd, plaats en handeling. Alles speelt zich af op één dag, van 's morgens tot 's avonds, maar we komen heel wat te weten over het verleden van de twee hoofdpersonages. De locatie is één appartementsgebouw, maar de marsmuziek op de achtergrond komt van de historische gebeurtenis in de stad. Sophia Loren en Marcello Mastroianni hebben in hun jongere jaren burleske rollen gespeeld, maar hier spelen ze twee complexe personages die in conflict leven met hun omgeving en met zichzelf. De komische nevennoten komen van een beo die klinkt als een man met dichtgeknepen neus en van een los hangende lamp.

De kleuren zijn opzettelijk weggefilterd om een grauwe aanblik te geven, symbolisch voor de kleurloosheid van het fascistische bewind. Mussolini - wiens kleindochter een bijrolletje heeft - wilde een kunstmatige maatschappij creëren met een vals ideaal van militarisme en mannelijkheid. Een vrouw mocht enkel het huishouden doen en kinderen baren. Een vrijgezel moest dubbel zoveel belastingen betalen; een homo werd naar Sardinië verbannen. Veel gewone Italianen, zoals de echtgenoot en de conciërge, draaiden mee in het systeem zonder de wreedheid ervan te beseffen. Door in te zoomen op twee individuen wordt inzicht gegeven in de grote wereldgebeurtenissen van die tijd.

Een fictief verhaal over bestaande historische figuren is altijd gewaagd, maar zowel de roman van Tracy Chevalier als de verfilming zijn een mooie versmelting van fantasie met historische feiten. Wie het meisje met de parel in werkelijkheid was, weten we niet. Een film die gebaseerd is op een schilderij, spreekt me aan, omdat op die manier twee visuele kunstvormen met elkaar verstrengeld raken. Dat ze Engels spreken, stoort me niet, want dan moet je ook alle Romeinse films enz. afkeuren.

Het gezin van Vermeer bevindt zich halverwege de sociale ladder. Tegen hun personeel doen ze neerbuigend; dochter Cornelia vertoont pestgedrag. Tegen mecenas Van Ruyven daarentegen doen ze kruiperig. Ondanks hun financiële problemen houden ze voor hem een praaldiner met gouden bestek. Zoals in Da Vinci's Het Laatste Avondmaal blijft één tafelbreedte onbezet, om naar het portret van Van Ruyvens vrouw te kunnen kijken.

Griet kijkt onbevangen naar het katholieke milieu waarin ze terechtkomt, maar ze wordt vooral bekeken. Van Ruyven ziet haar als een lustobject en gedraagt zich als een zwijn. Vermeer ontdekt een diepere schoonheid in haar, een schoonheid met eeuwigheidswaarde. (You looked inside me.) Zijn vrouw Catharina reageert onnodig jaloers, want als broedhen zal ze haar plaats niet af moeten staan. (Vermeer had vijftien kinderen, waarvan vier als baby gestorven.)

Vermeer ziet zijn schilderijen als kunstwerken met een esthetische waarde, terwijl zijn familieleden - vooral schoonmoeder Maria Thins - er alleen financiële waarde in zien. ("They're just paintings - pictures for money. They mean nothing.")

De hele film lijkt te bestaan uit tot leven gewekte schilderijen uit die tijd. Tanneke is Het Melkmeisje van Vermeer, het eten is geïnspireerd door stillevens, sommige beelden verwijzen naar Rembrandt, Da Vinci enz. Ook de molensteenkraag van Maria Thins komt voor op portretten van toen.

Het grootste deel is opgenomen in Luxemburg omdat ze daar geschikte grachten vonden. Toch hebben ze één dag in Delft opgenomen en één dag in Damme (Vlaanderen, vreemd genoeg voor het protestantse milieu van Griet). Het is dus een echte Beneluxfilm.

Een mooi beeld is wanneer Griet door een slecht doorschijnende ruit naar het gezin van Vermeer kijkt. Dat illustreert de onoverbrugbaarheid tussen de twee milieus. Elektrisch licht bestond nog niet, dus zien we veel kaarsen en fakkels. In de vrieskou zien we de adem van de acteurs. Naar het schijnt vroor het de hele tijd, behalve toen ze ijs nodig hadden. Verder krijgen we te zien wat voor grondstoffen Vermeer gebruikte voor zijn verf (lapis lazuli!), en hoe hij de camera obscura gebruikte. Even is ook Delfts blauw te zien: het gebroken tegeltje - een herinnering aan haar afkomst van kalkovenarbeiders, gebroken door Cornelia.

Het visuele hoogtepunt is het tableau vivant van het meisje met de parel. Het is alsof je vier eeuwen terugkeert in de tijd. De scène net daarvoor, waarin Vermeer het oorgaatje prikt, is een symbolische ontmaagding. Voor haar eigenlijke ontmaagding moet ze echter binnen haar stand blijven: de slagerszoon. Op het einde zien we het craquelé van het echte schilderij, waarna uitgezoomd wordt en de onschuldige meisjesogen ons aanstaren.

Scarlett Johansson was een van de honderdvijftig actrices die auditie deden. Ik geloof dat ze de juiste keuze gemaakt hebben. Dit was een van haar doorbraakrollen als volwassen actrice. Colin Firth ging meteen akkoord om Vermeer te spelen. Hij is een van mijn favoriete acteurs. Ook de nevenrollen zijn sterk. Alakina Mann, het meisje dat de gemene Cornelia speelt, was ook al het dochtertje in The Others.

De muziek van Alexandre Desplat schept een poëtische atmosfeer, en wordt grimmiger naar het einde toe. Het enige streepje Barokmuziek is wanneer Catharina klavecimbel speelt.

Girl, Interrupted is gebaseerd op het autobiografische boek van Susanna Kaysen, die kort na haar achttiende achttien maanden in een psychiatrische instelling in Massachusetts verbleef en daar de diagnose borderline kreeg.

Het is een krachtige aanklacht tegen de Amerikaanse psychiatrie van de jaren '60. (Toen waren er veel zulke gesubsidieerde instellingen; later werd dat veel minder.) Patiënten kregen na één gesprek een etiket opgekleefd, kregen te veel en onnodige medicatie en soms elektroshocks of belandden in de isoleercel na opstandig gedrag. Een verpleegster kende de patiënten soms beter dan de dokter zelf. Tussen de patIënten onderling kon wel een vriendschapsband ontstaan; ze zaten in hetzelfde schuitje.

De titel geeft aan dat de logische ontwikkeling van tienermeisje naar jonge vrouw onderbroken wordt. Ze moet er even tussenuit, wil niet meer meedraaien in de rat race.

Winona Ryder, in mijn ogen een van de beste actrices van de jaren '90, wilde deze rol kost wat kost omdat ze zich met het hoofdpersonage identificeerde. Zelf had ze rond die leeftijd ook psychische problemen (kleptomanie?).

Een beeld dat bijblijft zijn de ogen van Winona Ryder en Angelina Jolie wanneer deze laatste in de isoleercel zit. In tegenstelling tot het cliché zijn de bruine ogen hier sympathiek en de blauwe onsympathiek. Voor Angelina Jolie is dit een van haar sterkste rollen.

De betreurde Brittany Murphy is een meisje dat naar een beschutte woonplaats gestuurd wordt (een halfway house) terwijl ze daar allesbehalve klaar voor is. Zij speelde wel vaker personages met een hoek af. Verder is het mooi om Whoopi Goldberg nog eens in een ernstige rol te zien, en ook Vanessa Redgrave staat er weer.

Verhalen over schalkse oplichters zijn van alle tijden; denk aan Reinaert de Vos of Tijl Uilenspiegel. De creativiteit van de bedriegers doet je met hen meeleven. Via zwendel probeert een arm gezin binnen te dringen in de villa van een rijk echtpaar. Dit echtpaar is naïef, maar dat komt voor bij mensen die opgegroeid zijn in een overbeschermende omgeving. De confrontatie tussen de twee gezinnen is een klassenstrijd; een communistische revolutie op kleine schaal. De rollen worden omgedraaid wanneer in de kelder nog wat anders aan de hand blijkt, leidend tot een gevecht tussen upstairs en downstairs.

De tegenstelling zijn tussen arme en rijke buurten in Seoel wordt getoond. Er zitten beelden in van gutsende vloeistoffen, variërend van insecticide tot stortregen. Het rotsblok dat de zoon met zich meedraagt, wordt z’n eigen noodlot. Mijn favoriete rol is die van Cho Yeo-jeong, die de rijke maar goedgelovige echtgenote speelt. Bong Joon-ho neemt z’n plaatsje in bij de betere Koreaanse regisseurs.

Fellini geeft hier niet de objectieve realiteit weer, maar de subjectieve ervaring van Giulietta, op weergaloze wijze gespeeld door zijn echtgenote met dezelfde voornaam. Het is magisch realisme. Echte gebeurtenissen worden afgewisseld met hallucinaties en vervormde jeugdherinneringen. Als in een droom raken gezichten uit Giulietta's directe omgeving vermengd met haar fantasieën en illusies. Ze hoort stemmen en ziet spoken. Mogelijk is ze schizofreen. Getraumatiseerd door een strenge katholieke opvoeding en slecht behandeld door haar huichelende echtgenoot zoekt ze haar heil bij waarzeggers en spiritisten, die haar het hoofd op hol brengen.

De rol van Sandra Milo als excentrieke buurvrouw levert surrealistische beelden op, met die kleine fietsjes en die boomlift. Haar losbandige levensstijl werkt deels bevrijdend voor Giulietta, maar brengt haar ook in verwarring, zodat het gezicht van de buurvrouw opduikt in haar waanbeelden.

Kleuren waren nieuw voor Fellini. Hij gebruikte de Italiaanse vlag als inspiratie: de complementaire kleuren rood en groen zijn vaak tegelijk zichtbaar, afgewisseld met het wit van een heilige martelaar.

Giulietta heeft iets kinderlijk naïefs en lacht vaak, maar zoals bij een clown gaat achter deze lach verdriet schuil. De foxtrotritmes van Nino Rota versterken de indruk dat het leven één groot circus is, een kleurrijk en absurd spektakel met veel gelach en verborgen tranen.

In de reeks Herbekijk en recenseer kwam deze week dit obscure maffiafilmpje uit 1972 aan bod. Het is de kroniek van een Siciliaanse maffiafamilie in New York en haar conflict met vier andere families.

De openingsscène maakt meteen duidelijk wat de maffia eigenlijk is en waarom ze bestaat. Het is een staat-in-de-staat met een strakke hiërarchie. Don Vito Corleone (Marlon Brando) is de man die de touwtjes in handen heeft. De Amerikaanse politie en justitie zijn corrupt. Als je gerechtigheid wil, moet je die zelf organiseren. Als mensen het recht in eigen handen nemen, kan dat echter in een escalatie van geweld ontaarden, zoals uit het vervolg zal blijken.

Een centraal thema is de tegenstelling tussen de Amerikaanse en de Siciliaanse ideologie. Niet toevallig zien we het Vrijheidsbeeld op de achtergrond tijdens de liquidatie van Paulie Gatto (Johnny Martino).

Wanneer we Vito's jongste zoon Michael (Al Pacino) leren kennen, lijkt deze aangepast aan de Amerikaanse way of life. Hij was marinier tijdens de Tweede Wereldoorlog en hij is verloofd met een Amerikaanse die hij op de universiteit heeft leren kennen. Na de aanslagen op zijn familieleden en op hemzelf lijkt het zijn onafwendbare lot dat zijn Siciliaanse bloed de bovenhand haalt en dat hij de nieuwe godfather wordt. Sonny (James Caan) is daarvoor te impulsief, Fredo (John Cazale) is een kluns en Tom Hagen (Robert Duvall) is wel een goede consigliere maar geen Italiaan en niet geschikt voor een bloedige vendetta. De psychologische evolutie die Michael doormaakt, is een van de sterkste punten aan het verhaal.

New York is het hoofdkwartier. Naar Las Vegas kun je weggepromoveerd worden als ze je in New York niet meer nodig hebben. De macht van il padrino reikt zelfs tot in Hollywood. Zo komen we te weten hoe je een filmrol krijgt: leg een paardenkop in het bed van een producent. Zanger-acteur Johnny Fontane zou losjes gebaseerd zijn op Frank Sinatra.

Tijdens zijn verblijf op Sicilië komt Michael in een paradijselijk klimaat terecht. Hij leert Vito's geboortedorp Corleone kennen en raakt verliefd op Apollonia (Simonetta Stefanelli), een meisje met olijfkleurige ogen dat ongerepte onschuld uitstraalt. Om haar hand vragen aan haar overbeschermende vader vergt misschien meer moed van Michael dan zijn gewelddadige acties in New York. Dat zij omkomt in een aanslag die voor hemzelf bedoeld is, is wraakroepend. Afrekeningen binnen het milieu tot daar toe, maar van Apollonia hadden ze af moeten blijven.

Het is een uitgesproken machomileu, dus is het knap van schrijver Mario Puzo dat hij toch nog interessante vrouwelijke personages heeft weten te creëren. Vrouwen moeten beschermd worden. Je mag hen niet mishandelen. Als er onderhandelingen beginnen, wordt de deur voor hun neus gesloten. Het slotbeeld is een close-up van buitenstaander Kay (Diane Keaton), wanneer het tot haar doordringt wie haar verloofde Michael eigenlijk is.

Zo'n film moet je meer dan één keer bekijken om de nevenpersonages goed uiteen te leren houden. Wanneer je de eerste keer Tessio (Abe Vigoda) ziet dansen op het huwelijksfeest met een meisje op zijn schoenen, heb je nog niet door dat deze caporegime uiteindelijk de mol binnen het Corleonebolwerk zal blijken. Wanneer begrafenisondernemer Bonasera (Salvatore Corsitto) het lijk van Sonny opkalefatert, bewijst hij daarmee zijn wederdienst voor de gunst die il padrino hem in het begin verleende - de aanranders van zijn dochter het ziekenhuis in laten slaan.

Francis Ford Coppola gebruikte in sommige scènes een simultane vertelstijl, een techniek waarbij er heen en weer gesprongen wordt tussen gebeurtenissen die zich tegelijkertijd afspelen. In het begin is er het contrast tussen de onderhandelingen in een donkere kamer en het huwelijksfeest vol licht en heldere kleuren. De strafste montage is kort voor het einde, wanneer Michael peetvader wordt in twee betekenissen. We zien hem de duivel afzweren tijdens de katholieke doop van zijn petekind (Sofia Coppola in haar sterkste rol), terwijl tegelijk vendettamoorden in zijn opdracht gepleegd worden.

De muziek kent drie terugkerende thema's. In het begin klinkt het thema van de godfather. Michaels thema klinkt voor het eerst wanneer hij het ziekenhuis bezoekt. Voor het Siciliaanse liefdesthema roepen violen, harp en mandolines een mediterrane, melancholische atmosfeer op. Hiervoor pleegde componist Nino Rota zelfplagiaat. Dezelfde melodie gebruikte hij al in Fortunella, maar toen met circusachtige trompetten. Het kostte hem een Oscarnominatie.

Voor z'n tot dan toe grootste project vond Chaplin inspiratie bij de honderdduizend goudzoekers die op het einde van de negentiende eeuw naar het Hoge Noorden trokken. De beginbeelden, geschoten in Truckee in de Sierra Nevada met 2500 figuranten, tonen de oversteek van Alaska naar het Canadese Klondike over de Chilkootpas.

De rest is in en om de studio's van United Artists opgenomen, met gebruik van uitgebreide sets. De scène met de hut op de rand van de afgrond is een montage van beelden met een nagebouwde, beweegbare hut en een miniatuurhut. Verschillende ideeën kwamen uit teksten en beelden van de historische Gold Rush. Er zijn verhalen overgeleverd over kannibalisme en het opeten van een schoen. Chaplin buigt deze bittere gebeurtenissen om in komedie door met alle bijhorende gebaartjes de chef-kok en de fijnproever te spelen. De schoen was van zoethout. Charlie moest naar het ziekenhuis omdat hij er te veel van gegeten had. Daarna draagt hij steeds een schoen aan de ene en een berenpoot aan de andere voet.

Big Jim is een sympathiek nevenpersonage, een lamme goedzak. Hallucinerend van de honger gelooft hij echter dat Chaplin een kip is. Zo'n vertekend beeld van de realiteit komt nogmaals voor wanneer de Zwerver zit te dagdromen. Zo'n dansje met twee broodjes aan een vork was al eens gedaan door Fatty Arbuckle in The Rough House, maar hier is het veel verder uitgewerkt. Uiteraard mocht ook de romantiek niet ontbreken. Georgia Hale, een voormalige Miss Chicago, is vooral bekend van deze ene rol. Eerst bespot Georgia de Zwerver, maar geleidelijk aan gaat ze verder kijken dan de oppervlakte.

Op dvd is helaas meestal de versie van 1942 te vinden. Deze onnodig ingekorte versie was op het publiek van de jaren '40 gericht, met een voice-over van Chaplin in plaats van tussentitels en achteraf geschreven muziek. De kus op het einde werd gecensureerd. Ik heb gelukkig één keer deze klassieker in de originele versie op groot doek kunnen zien met live muziek, wat een geweldige ervaring was.

James Bond is een held die altijd wint. Hij houdt het perfecte midden tussen gentleman en actieheld. Vrouwen bezwijken voor hem in een vingerknip. De vroege Bondgirls dragen weinig geëmancipeerde voornamen als Honey en Pussy. Soms zijn ze ingehuurd door de slechterik, maar aan de charme van James kunnen ze niet weerstaan.

Goldfinger is de beste slechterik. Dat hij zonder scrupules vals speelt en niet tegen z'n verlies kan, zegt veel over de persoonlijkheid van deze homo ludens. Z'n plan is gewiekst, omdat hij rekening houdt met de inflatie. Toch maakt hij dezelfde fout als elke slechterik: in plaats van 007 te liquideren wanneer hij de kans heeft, neemt hij de tijd om te praten en uitgebreid uit te leggen hoe hij de wereldhegemonie wil bekomen. Harold Sakata, een professioneel worstelaar, speelt z'n gespierde handlanger Oddjob. Samen vormen ze de klassieke combinatie brein en spieren.

Een vast patroon wordt gevolgd, met actiescènes in het begin en tijdens de climax, afgewisseld met gevatte dialogen, romantische scènes, nuttige gadgets en mooie locaties. Wanneer Bond nog 58 seconden heeft om de bom onschadelijk te maken, doet hij er in werkelijkheid 1 minuut 53 over; die seconden kloppen niet. Het is wel grappig dat iemand anders uiteindelijk dat knopje aan de zijkant uitzet.

Behalve de beste slechterik heeft deze ook het beste liedje. De stem van Shirley Bassey schalt over het chromatische Bondmotief en de tekst vermeldt Midas, wiens aanraking alles in goud veranderde.

Gone with the Wind is een liefdesverhaal tegen de achtergrond van de Amerikaanse Burgeroorlog. Ongebruikelijk is dat het verteld wordt uit het standpunt van de verliezers. Schrijfster Margaret Mitchell groeide op met verhalen over de gloriedagen van het Zuiden, die vervlogen waren met de wind. Vervlogen met de wind is trouwens een betere vertaling van de titel dan Gejaagd door de wind. Wind is een metafoor voor de verwoesting van Georgia door de troepen van generaal William Sherman. Het verhaal vindt deels plaats in de hoofdstad Atlanta en deels op het landgoed Tara. Het eerste deel speelt zich af net vóór en tijdens de oorlog, het tweede deel in de nasleep van de oorlog.

Scarlett O'Hara (Vivien Leigh) is in het begin een naïef, zestienjarig wicht dat lak heeft aan gepraat over de oorlog. Nadat ze in Atlanta met haar neus op de oorlogsgruwelen gedrukt is, vlucht ze terug naar Tara en zweert dat ze nooit meer honger zal lijden. Na de oorlog wordt ze een harde zakenvrouw die bereid is handel te drijven met de Yankees. In de liefde stelt ze zich even egoïstisch en narcistisch op als in het zakenleven. Haar kalverliefde voor Ashley groeit uit tot een obsessie, maar tegen het einde beseft ze dat ze verliefd was op een fantasie.

Rhett Butler (Clark Gable) is een opportunistische blockade runner die rijk wordt van handel tijdens de oorlog. Enkele maanden voor het einde van de oorlog gaat hij alsnog bij het leger, mogelijk om z'n reputatie te redden, mogelijk uit een restje vaderlandsliefde. Hij is ultramannelijk wanneer hij Scarlett overmeestert - op het randje van verkrachting binnen het huwelijk - maar achter zijn stoerdoenerij en sarcasme verbergt hij een gevoelige kant. Naast het lijkje van Bonnie laat hij licht branden, omdat ze bang was in het donker.

Ashley Wilkes (Leslie Howard) beseft net als Rhett - maar in tegenstelling tot de meeste zuiderlingen - dat het Zuiden kansloos is tegen het militair superieure Noorden, maar is bereid te strijden voor een verloren zaak. Na de oorlog vervalt hij net als de meeste zuiderlingen in nostalgie naar de dagen van weleer.

Een tegenstelling met Scarlett vormt de altruïstische Melanie Hamilton (Olivia de Havilland), die zich wegcijfert voor haar echtgenoot, haar vrienden en elke sukkelaar die toevallig haar pad kruist.

Gerald O'Hara (Thomas Mitchell) heeft als Ierse immigrant een grote katoenplantage uit de grond gestampt met de hulp van slaven. Hij leert Scarlett het belang van de grond begrijpen (It's the only thing that lasts). In het tweede deel is hij dement en denkt dat zijn vrouw nog leeft.

Mammy (Hattie McDaniel), de toegewijde huisslavin die Scarlett opgevoed heeft, loopt de hele tijd te sakkeren, maar houdt in tijden van moreel verval vast aan de traditionele normen en waarden (It ain't fittin', it just ain't fittin. It ain't fittin'). Volgens sommigen is haar taalgebruik stigmatiserend voor zwarten, maar ik wil best aannemen dat er vroeger echt zo gepraat werd.

Andere notoire nevenpersonages zijn Belle Watling (Ona Munson), de nobele bordeelhoudster die door de gemeenschap met de nek aangekeken wordt, en Prissy (Butterfly McQueen), die beweert alles van bevallingen af te weten.

We leren interessante woorden kennen: Yankees (noorderlingen), white trash (arme blanke zuiderlingen), carpetbaggers (noorderlingen die met hun volledige bezit in een tapijt het Zuiden komen plunderen), scallawags (zuiderlingen die meeheulen met het Noorden).

Het meest controversiële thema is de afschaffing van de slavernij. Deze werd door het Noorden opgelegd aan het Zuiden, wat leidde tot chaos, gevaarlijke sloppenwijken, overvallen en verkrachtingen. Als tegenreactie werd de Ku Klux Klan opgericht. Na de overval op Scarlett gaan Ashley, Frank en Dr. Meade de dader lynchen. Strange fruit hanging from a tree. Mammy, Uncle Pete en Big Sam worden voorgesteld als loyale darkies die tevreden zijn met hun ondergeschikte positie. De grote tegenhanger van Gone with the Wind op dit vlak is Uncle Tom's Cabin.

De muziek van Max Steiner is laatromantisch, met centraal het terugkerende thema van Tara. In een aantal scènes wordt er gesproken met muziek op de achtergrond, melodrama in de letterlijke zin van het woord, maar dit wordt te beperkt toegepast om tot goedkoop sentiment te leiden.

Gone with the Wind is een mijlpaal van de Hollywood Golden Age, de Amerikaanse tegenhanger van Oorlog en Vrede. Zoals de zuiderlingen toen in een tijdperk terechtkwamen waar ze zich niet meer in thuis voelden, zo is ook deze film een relikwie geworden van een vervlogen filmtijdperk. Als je je eenmaal voor het verhaal begint te interesseren en eventueel ook het boek leest, kun je er echter nog steeds door opgezogen worden.

Ingrid Bergman speelt een vrouw die moet kiezen tussen een man van haar eigen leeftijd en een veel jongere man. Yves Montand speelt de wat suffe oudere partner, die zelf ontrouw is. Hij geeft al z'n jonge minnaressen dezelfde naam, alsof ze onderling inwisselbaar zijn. Anthony Perkins speelt het broekventje dat nog ingewijd moet worden.

Het is gebaseerd op een roman van Françoise Sagan, die er wellicht autobiografische elementen in verwerkt heeft. De titel is een vraag van de jonge minnaar. In letterlijke zin nodigt hij haar uit voor een klassiek concert, maar in overdrachtelijke zin is het een aanzoek. Het derde deel van de derde symfonie van Brahms zit in het concert, maar dezelfde melodie wordt ook gezongen door Diahann Carroll in de nachtclub en door het dansorkest gespeeld wanneer ze samen walsen. Het is romantiek met een somber kantje.

Deze whodunit speelt zich af in een Engels plattelandshuis in de jaren '30. Het is een origineel verhaal, maar de gelijkenis met Agatha Christie is overduidelijk. Toch is er één groot verschil: de bedienden zijn even belangrijk als de leden van de leisure class. In een klassieke detective hoefde je de bedienden niet eens op het verdachtenlijstje te zetten, tenzij iemand zich vermomd had. Hier wordt de draak mee gestoken wanneer de zelfingenomen inspecteur Thompson (Stephen Fry) - een parodie die vooral aan Maigret doet denken - het personeel naar huis stuurt.

In het begin moet je er goed je aandacht bij houden om alle personages en dus verdachten uiteen te houden. De moord laat lang op zich wachten. Een eerste spelletje is te raden wie vermoord zal worden. Lord William (Michael Gambon) is het logische antwoord, want dan zijn er veel verdachten met een financieel motief. De moord zelf vindt niet plaats na 75 minuten - dat is een red herring - maar na 70 minuten, wanneer Mrs Wilson (Helen Mirren) de whisky vergiftigt.

Dat moordmysterie wordt gecombineerd met kritiek op de Engelse standenmaatschappij. Je leert wat bij over de etiquette. De hoofdmeid Elsie (Emily Watson) vraagt zich af waarom haar leven volledig in het teken staat van haar meerderen. Daarnaast is er de tegenstelling tussen de oude Engelse en de nieuwe Amerikaanse rijken. De Welshe acteur en componist Ivor Novello (Jeremy Northam) heeft echt bestaan. Hij speelde de hoofdrol in zowel The Lodger (1927) als in de gelijknamige, geflopte remake uit 1932.

Ondanks de indrukwekkende multisterrencast is de echte hoofdrol voor de wat minder bekende Schotse actrice Kelly Macdonald. Zij speelt Mary, de bediende van gravin Trentham (Maggie Smith). Mary is veel slimmer dan haar werkgeeftser en de inspecteur samen, want ze lost in haar eentje het mysterie op. Dat de moordenaar ontmaskerd wordt, maar niet uitgeleverd aan de politie, komt ook wel eens voor bij Agatha Christie. Eigenlijk wordt de moord dus goedgepraat, als aanklacht tegen een systeem dat bastaardkinderen zo slecht behandelt.

De opnames zijn gemaakt in Wrotham Park in Hertfordshire, een graafschap ten noorden van Londen. Op diezelfde plek is onder andere de miniserie Sense and Sensibility geschoten, en twee afleveringen van Poirot.

Regisseur Robert Altman en scenarist Julian Fellowes - een tory in het Hogerhuis - hebben een klassiek opgebouwd misdaadverhaal gecombineerd met maatschappijkritiek en gekruid met de nodige romantiek en humor.

The Graduate houdt het midden tussen drama en komedie. De vertelstijl is helder en vlot, zonder overbodige uitweidingen, geconcentreerd rond een beperkt aantal personages die psychologisch goed onderbouwd zijn.

Benjamin Braddock (Dustin Hoffman) voldoet aan de normen en waarden van de hogere middenklasse van de generatie vóór hem. Hij loopt keurig gekleed, gedraagt zich hoffelijk, en als pas afgestudeerde heeft hij mooie vooruitzichten, misschien wel in de plasticsector. Onderbewust verlangt hij echter naar iets anders. Hij is schuchter op vlak van vrouwelijk contact; op z'n eenentwintigste is hij nog steeds maagd. Dan dient de gelegenheid zich aan in de gedaante van Mrs. Robinson (Anne Bancroft), een getrouwde vrouw van middelbare leeftijd. Eerst reageert hij nog afwijzend, maar dat duurt niet lang.

Mrs. Robinson lijdt aan het clytaemnestracomplex: ze pleegt overspel, ze wil jong blijven en ziet haar dochter als een rivale.

Op ethisch vlak was dit verhaal onconventioneel. Dat een vrouw een man verleidt, is al een omkering van het traditionele rolpatroon. Een oudere man met een jongere vrouw kwam vaak voor, maar het omgekeerde niet. Mrs. Robinson legt zich niet neer bij haar moederrol; ze wil een eigen leven leiden. Zelfs het einde is niet helemaal conformistisch. Je zou verwachten dat Ben op tijd komt om het huwelijk tussen Elaine en Carl te voorkomen, maar het is reeds voltrokken. De onvermijdelijke echtscheiding was in 1967 geen taboe meer.

Mrs. Robinson wordt niet geïdealiseerd voorgesteld. Zo zien we de niet gebruinde bh-bandjes in haar huid. Grappig genoeg was Anne Bancroft in werkelijkheid slechts zes jaar ouder dan haar tegenspeler.

Dustin Hoffman kreeg de opdracht deze rol te spelen zonder te acteren. De latere marathon man laat een paar keer zien dat hij een geweldige loopstijl heeft.

De mooiste scène van dochter Elaine (Katharine Ross) is wanneer ze plots doorheeft wie Bens minnares was. Wanneer ze haar hoofd terug omdraait, is haar gezichtsexpressie veranderd van uitdagend lachend naar verbouwereerd. Ook haar gezicht in de stripteasebar spreekt boekdelen.

Bij de zwembadscène is het camerastandpunt subjectief. We kijken mee door de duikbril en horen de ademhaling, wat doet denken aan een obscure sciencefictionfilm van één jaar later. De cinematografie wisselt af tussen sprankelend lichte kleuren en duisternis (Hello darkness, my old friend).

Door liedjes van Simon & Garfunkel te gebruiken in plaats van orkestrale muziek sluit de film aan bij de popcultuur van de jaren '60.

Vijfentwintig jaar later had Dustin Hoffman een idee voor een vervolg, waarin Ben een affaire zou beginnen met zijn jongere schoondochter. Dat is er helaas/gelukkig (schrap wat niet past) nooit van gekomen.

Slimane heeft heel z’n leven met z’n handen gewerkt. Wanneer hij zich moet verdedigen tegenover een ambtenaar, begint hij te stamelen. Gelukkig krijgt hij steun van Rym, de dochter van z’n partner, die welbespraakt en assertief is. Zij vindt de juiste argumenten om mensen te overtuigen. Samen gaan ze het gevecht aan met de windmolens der bureaucratie.

Kechiche neemt rustig de tijd om de omgeving en de complexe familieverhoudingen te tonen. Aan de Zuid-Franse kust zoeven de meeuwen door de azuurblauwe lucht, maar de arbeidsomstandigheden zijn er hard. Slimanes ex-vrouw wordt erbij gehaald voor haar kooktalent, maar dat wekt de jaloezie op van z’n huidige partner Latifa, want gaat de liefde van de man niet door de maag? De titel kun je vertalen als Couscous met Harder - een vissoort.

De stijl is hyperrealistisch. Handcamera’s zitten dicht op de acteurs en zwiepen van de ene naar de andere. Improviserend praten ze door elkaar heen. Immigranten komen vaak negatief in het nieuws, maar hier krijg je het leven door hun eigen ogen te zien. Grapjes worden gemaakt over de klungelige pogingen van een Fransman om Arabisch te leren. Extra kleur geven muziekinstrumenten als de oed en de darboeka - de Arabische variant van luit en trom. Habib Boufares speelt een heerlijke rol als de kleine man met een moeilijk te realiseren droom. Hafsia Herzi bruist van energie en brengt leven in de zaak.

Vijf van de grootste sterren van de vroege talkies maken deel uit van deze ensemblecast. Lionel Barrymore speelt iemand met gezondheidsproblemen; z'n jongere broer John een gentleman-inbreker met financiële problemen; Greta Garbo een prima ballerina met mentale inzinkingen. Wallace Beery speelt de louche zakenman; Joan Crawford de troostende stenografe. Het Berlijnse hotel kan gezien worden als een allegorie van de Weimarrepubliek, die in een diepe crisis verkeerde.

Het is gebaseerd op een toneelbewerking van een roman van Vicky Baum. De klemtoon ligt dus op de dialoog, maar er is meer te zien dan pratende mensen in een kamer. De inbraakscène toont de hotelgevel in vogelperspectief. De telefooncentrale, met dat drukke gekwebbel, behoort tot een ander tijdperk. Er zijn close-ups van een cocktailshaker en een halssnoer. De grootste visuele attractie is echter Greta Garbo. Ze draagt afwisselend een bontjas, een witte nachtjapon en een zwarte, flanellen jurk. Het scherpe in haar gezicht is benadrukt met lippenstift en wenkbrauwpotlood. Toenmalige bioscoopbezoekers zaten hier met ingehouden adem naar te kijken.

Een afrader voor wie op dieet is. Ik ben twee kilo aangekomen enkel door naar deze film te kijken.

Er bestaat een opvatting dat de mens eigenlijk maar twee dingen wil: vreten en vrijen. Al de rest is façade. Als je extreem veel eet, is het leuke er echter algauw van af - too much of a good thing. Ik vraag me af of het echt mogelijk is om jezelf dood te vreten. Zou je het niet gewoon uitbraken?

Een mooi stukje komische dialoog is wanneer de blonde hoer zegt: "Ik hou niet van eten." Antwoord: "Dan ben je hier op de verkeerde plaats."

De onderwijzeres is het merkwaardigste personage. Van iemand met haar beroep zou je verwachten dat ze streng en deugdzaam is, maar ze laat zich helemaal meeslepen door de orgie.

Het is me niet duidelijk waarom die mannen eigenlijk dood willen. Ze lijken niet ziek, arm of ongelukkig. Misschien lijden ze aan een gevoel van existentiële zinloosheid. Deze ultieme slempartij doet denken aan de orgieën bij de Oud-Grieken.

De titel kan op twee manieren uitgelegd worden. Hij kan slaan op de grote ontsnappingstruc, zoals wanneer een illusionist met z'n rechterhand de aandacht afleidt terwijl hij met z'n linkerhand stiekem de kaarten verwisselt. Het kan ook om de waangedachte gaan dat La Grande Guerre de laatste oorlog zou zijn. In 1937 wisten ze al wel beter.

Jean Renoir was een pacifist. Hij was ook voor een klasseloze maatschappij. In het kamp zie je een band ontstaan tussen de Duitse en de Franse kapitein omdat ze allebei van adel zijn. Toch schiet de Duitser op de Fransman, tegen z'n zin maar uit plichtsbesef. Ook antisemitisme wordt bekritiseerd, wat niet vanzelfsprekend is in 1937. Het mooiste is wanneer er een relatie ontstaat tussen luitenant Maréchal en de weduwe Elsa. Zij heeft reden om de Fransen te haten, want zij hebben haar man gedood. Deze twee individuen doorbreken echter de nationale barrière.

Als zoon van een schilder had de regisseur aandacht voor visuele composities en voor het landschap van de Elzas. Sommige zaken zouden in Hollywood gecensureerd zijn, met name de travestieshow en de hints dat Rosenthal homoseksueel is. Opvallend zijn de verschillende acteerstijlen: het fysieke van Jean Gabin tegenover het theatrale van Pierre Fresnay. Marcel Dalio was een zoon van twee Roemeense joden. Erich von Stroheim kwam zelf met het idee om een korset te dragen. Het is een boeiend drama met diepgaande ideeën maar ook ontroerende, spannende en grappige momenten.

In deze ouderwetse, destijds razend populaire komedie spelen Louis de Funès en Bourvil twee contrasterende personages die noodgedwongen samenspannen tegen een gemeenschappelijke vijand, de Duitse bezetter.

De Funès is op dreef als maestro Lefort. Je merkt dat hij een achtergrond heeft als muzikant; hij heeft als pianist in een bar gewerkt. Het orkest applaudisseerde spontaan, hij zei achteraf dat ze hem een van de mooiste momenten van z'n leven bezorgd hadden. In z'n commentaar spreekt Lefort zichzelf tegen door geleidelijk af te zakken van "zeer goed" naar "zeer slecht". In de kleedkamer voelt hij fantoompijn wanneer hij op z'n pruik klopt. Het kleine mannetje lijdt aan grootheidswaanzin, denkt dat hij met Berlioz een paar niveaus boven de rest van de mensheid verheven is. Buiten het operagebouw blijft hij zich als dirigent opstellen. De scène waarin hij op Augustins schouders gaat zitten, was geïmproviseerd.

Bourvil speelt de werkmens Augustin. Hij lijkt wat simpel, maar blijkt snugger genoeg om de Duitsers om de tuin te leiden. Hij is degene die zich van hotelkamer vergist, maar uiteindelijk is hij het die te eten krijgt. Bij komische duo's is het wel vaker zo dat de naïeveling beloond wordt, terwijl de intrigant het deksel op de neus krijgt.

Soms neigt het naar billenkletshumor, maar dankzij het hoge tempo, de lichaamstaal van de twee op elkaar afgestemde komieken, de tirades van De Funès en de schaapachtige blik van Bourvil blijft dit een van de beste Franse komedies. De Engelse vertalers hadden wel een betere titel kunnen bedenken dan Don't Look Now, We're Being Shot At. Wat was er mis met The Big Stroll?

Een decennium na de Bosnische Burgeroorlog zijn de wonden verre van geheeld. Mirjana Karanovic sppelt een vrouw met opgekropt verdriet. Op de kamer van haar wat jongensachtige dochter Sara hangen posters van westerse vedetten, maar ook zij wordt geconfronteerd met het onverwerkte oorlogsverleden van haar eigen land.

Bepaalde termen moet je kennen om te kunnen volgen. Een shahid is een islamitische martelaar die een heldendood stierf tijdens de oorlog. Chetniks is een scheldwoord voor Servische nationalisten, een term die nog uit de Tweede Wereldoorlog stamt, toen koningsgezinde Serviërs gingen collaboreren met de Duitsers. Grbavica (uitgesproken Gr-bá-vi-tsa) is een wijk in Sarajevo waar vrouwen systematisch verkracht werden vanaf 1992. De ontknoping is niet verrassend, maar daarom niet minder gruwelijk. Een voorafschaduwing is wanneer Esma een inzinking krijgt bij het zien van handtastelijkheden in de stripclub.

Jasmila Žbanić toont een onverbloemd portret van de problemen in haar jonge land. De Engelse titel komt van het liedje op het einde.

Het is moeilijk om objectief en onbevangen te kijken naar iets wat zo vaak op tv geweest is, en wat buitensporig populair was maar tegelijk verguisd wordt door opiniemakers. Het gaat over scholieren in het zesde middelbaar die, aan hun leeftijd te zien, vaak zijn blijven zitten. Les volgen of studeren doen ze nauwelijks; hun ouders krijgen we niet te zien. Veel belang hechten ze aan hun stoere imago, om bij het juiste kliekje te horen. De T-Birds zijn greasers, jongeren in de late jaren '50, vaak van Italiaanse afkomst, die leren jassen droegen en haren die blonken van de gel.

John Travolta werkte de terugkeer van die look in de hand. Hij ontwikkelde een stoer loopje dat veelvuldig geïmiteerd werd door tieners. Hij speelt Danny, een jongen die worstelt met een dilemma. Moet hij z'n stoere imago in stand houden, een atleet (jock) worden, of zichzelf zijn en z'n kwetsbare kant laten zien? Olivia Newton John speelt Sandy, die openbloeit van braaf, bedeesd meisje tot vamp. Dat is geen onderwerping, want Danny had z'n liefde al verklaard vóór haar metamorfose. Er zitten leuke nevenpersonages tussen, vooral bij de Pink Ladies; maar ook typetjes, zoals de nerd met de bril.

Sindsdien heeft geen enkele musical nog zoveel liedjes opgeleverd die tot het collectieve geheugen behoren. De podiummusical had liedjes in populaire stijlen van de jaren '50: rock 'n' roll, rockabilly and doo wop. De nieuwe liedjes daarentegen spelen in op de discorage, met name het titelnummer en het duet You're the One That I Want. Het solonummer voor Olivia Newton John werd een gevoelige ballad, Hopelessly Devoted to You. Zij blonk vooral uit in zingen; John Travolta in dansen.

De montage zorgt voor een vlot tempo. Er zijn crosscuts van de T-Birds naar de Pink Ladies, zodat je de mannelijke en de vrouwelijke reactie op dezelfde gebeurtenissen kunt vergelijken. Tijdens Greased Lightnin' schuift Travolta onder de rammelbak, om er langs de andere kant uit de komen in een glamoureuze fantasiescène. Een drive-in was een tijdgebonden fenomeen. De autorace is een climax met een knipoog naar Ben-Hur (1959). Het is begrijpelijk dat dit een wereldwijd succes werd bij een jong publiek, maar het heeft ook een hoog campgehalte.