Opinions

In China is er een officiële leerplicht, maar op het platteland zijn er in de praktijk veel schoolverlaters die gaan werken om hun arme familie te onderhouden. Onder invloed van het neorealisme schetst Zhang Yimou een levensecht portret van onderwijs in een dorpsschooltje. De amateuristische acteurs spelen een personage dat op henzelf lijkt en hun eigen naam draagt.

Het speelt zich af in Hebei, een provincie die aan Peking grenst. Vanaf de eerste shots krijg je een schilderachtig beeld van het dorpje met de groene bergen op de achtergrond. De tegenstelling tussen het platteland en de stad is groot. In het dichtbevolkte Zhangjiakou zie je veel fietsen en openbaar vervoer, veel daklozen en bedelaars.

Voor een spannend avontuur heb je slechts een protagonist met een doel nodig en een pad vol hindernissen. Wei wordt van het kastje naar de muur gestuurd door onverschilligen en bureaucraten. Haar drijfveer is het beetje geld dat ze kan verdienen. Van de vijftien yuan die ze verzameld hebben, geven ze er zes uit aan twee blikjes frisdrank van een bekende Amerikaanse multinational. Ook daar is de globalisering doorgedrongen.

Wei schrijft een tekst op het bord en laat die overschrijven door de leerlingen. In pedagogisch opzicht is dat een slechte methode, maar met haar gebrek aan opleiding kun je het haar niet kwalijk nemen. Gaandeweg zal ze toch een band met de leerlingen ontwikkelen.

Tot een kwartier voor het einde is het zeer realistisch, maar dan volgt nogal abrupt een gunstige afloop, wellicht onder druk van de Chinese overheid die het project subsidieerde. Er zit kritiek in op het regime, want de armoede wordt getoond en de kinderen zingen patriottische liedjes zonder de inhoud te begrijpen. De stelling dat leerplicht belangrijk is, is lovenswaardig.

Je kunt gemakkelijk met het meisje meeleven, doordat ze zo gewoon en spontaan is. Er zijn veel ontroerende en grappige momenten, bijvoorbeeld wanneer ze van de bus gegooid wordt, en wanneer ze haar inkt aanlengt met water. Af en toe zorgt een dizi of bamboefluit voor wat sfeervolle achtergrond.

Dit grootschalige drama brengt een tragisch liefdesverhaal tegen een historische achtergrond. Het begint met de Japanse invasie in 1931 en eindigt kort na de Japanse overgave in 1945. De wreedheid van de oorlog en sociale onrechtvaardigheid worden aangeklaagd. Het eerste uur is sterk, met als hoogtepunt de ophanging van de grootvader die om eten vroeg. Het vervolg leidt naar de onvermijdelijke herkenningsscène als climax. De hoofdrolspeelster Bai Yang is expressief in haar lichaamstaal. Een prachtige nevenrol is er voor Wu Yin. Het is moeilijk te geloven dat zij pas achtendertig werd in 1947, want ze is zeer overtuigend als de grootmoeder met de wanhopige gezichtsuitdrukking.

Henry Fonda speelt een ex-gedetineerde die z'n leven wil beteren. De vraag is of criminaliteit bepaald wordt door biologische aanleg of door de omgeving. Volgens de eerste opvatting blijft een dief altijd een dief. Volgens de tweede opvatting werd E.T. tijdens de Grote Depressie tot misdaad aangezet door armoede en door foute vrienden. Zijn situatie doet denken aan Jean Valjean in Les Misérables.

Er zitten reeds veel noirelementen in die standaard zouden worden in de jaren '40. Rook en schaduwen worden veelvuldig aangewend, en dan is er die zinderende climax met die mistlampen. Wanneer de twee geliefden even in een huis op afbetaling wonen, zie je hun weerspiegeling in de vijver. Het witte tuinhek - symbool van burgerlijkheid - contrasteert met de tralies en bijhorende schaduwen.

Sylvia Sidney evolueert van optimisme naar wanhoop, van lachen naar huilen. De mooiste nevenrol is voor William Gargan als aalmoezenier. Dat ze met een simpel leugentje door die metaaldetector raken, is twijfelachtig maar nodig voor de plot. Voor een komische noot zorgt die pantoffelheld met z'n detectivetijdschriften en z'n bazige vrouw. Fritz Lang, die Duitsland ontvluchtte na een ontmoeting met Goebbels, zette hiermee voet aan wal in Hollywood.