Opinions

Veel meer dan een pure komedie is dit de romantische zwerftocht van een rusteloze ziel. Het is Sturm und Drang, de odyssee van een listigaard die zich uit een opeenvolging van benarde situaties weet te redden. In omstandigheden van honger en ontbering bewaart hij z'n joie de vivre.

Ondanks z'n gevangenschap had hij een relatief aangenaam leven in Duitsland, er was dus weinig reden om een ontsnappingspoging te wagen met het risico naar een echt strafkamp te moeten. Hij verlangt echter naar de vrijheid en het avontuur. In Duitsland spreekt hij vol nostalgie over Frankrijk. De Donau vindt hij maar niks in vergelijking met Franse rivieren. Hoe dichter hij bij z'n einddoel komt, hoe minder lovend hij echter wordt over Frankrijk. Dan slaat hij op vlucht voor de Franse politie. Wanneer hij tenslotte per vergissing op een trein terug naar Duitsland stapt, zou dat kunnen betekenen dat hij onderbewust niet thuis wil komen, dat hij eeuwig op de vlucht wil blijven.

In het begin wordt verwezen naar Zeus die zijn buitenechtelijke minnares Io in een koe veranderde. Ook tussen Charles Bailly en zijn koe ontstaat een intieme band. Wanneer ze verloren raakt tussen een kudde koeien, zou hij evengoed een andere koe kunnen nemen, maar hij is al gehecht aan die ene. Hij verpersoonlijkt haar, kent haar menselijke eigenschappen als moed toe. Hij praat met haar, stort z'n hart bij haar uit. Als kijker voel je medelijden met Marguerite wanneer hij haar achterlaat in Stuttgart.

Henri Verneuil is de regisseur, maar vermoedelijk heeft Fernandel zelf een deel van de artistieke controle naar zich toe getrokken. Met z'n Provençaalse accent en z'n beeldende taalgebruik (mon laissez-faire, mon passe-partout) creëert hij een poëtische atmosfeer. Z'n trektocht levert mooie beelden op, bijvoorbeeld die hoge bomen in dat Duitse bos.

Fernandel is een van de grote karakterkoppen van de Franse cinema, en dit is z'n beste rol. Vroeger was hij een publiekslieveling in Frankrijk en buurlanden, maar critici hebben hem nooit de waardering gegeven die hij verdient. Internationaal blijft hij miskend.

Laat je vooral niet afschrikken door de lengte. Het betreft een serie uit het pre-televisietijdperk met tien afleveringen van gemiddeld veertig minuten, niet bedoeld om in één marathonzit uit te kijken. De eerste drie afleveringen vliegen voorbij. In het middenstuk zit een dipje, maar in de laatste twee afleveringen steken ze weer een tandje bij.

Van de inbrekersbende spreekt Irma Vep het meest tot de verbeelding. Deze volleerde dievegge werd gespeeld door Musidora, een acrobate in catsuit die haar stunts zelf deed. Om er sinister uit te zien gebruikte ze kohl, een roetmengsel om de oogleden donker te maken. Misdaadbestrijder van dienst is de onderzoeksjournalist Philippe Guérande. Hij wordt bijgestaan door Mazamette, een bekeerde dief die als mol fungeert en voor een komische noot zorgt. Plotelementen zijn vermommingen, valse identiteiten, geheimschriften, onzichtbare inkt, verborgen gangen en hypnose.

Parijs is het centrum, maar er wordt ook uitgeweken, bijvoorbeeld naar een kasteel aan de Loire. Modieuze hoeden en vroege automobielen zijn kenmerkend voor de Belle Époque. Interieurs zijn in art-nouveaustijl. Voor de nachtelijke scènes werd een blauwe kleurfilter gebruikt. De camera staat meestal stil, al zijn er af en toe elementaire camerabewegingen als panning en tilting. Op het einde van de eerste aflevering ontsnapt Irma Vep horizontaal via het dak en verticaal via de regenpijp. In de voorlaatste aflevering zit een achtervolgingsscène met de camera op een voertuig.

Irma's spectaculairste stunt zit in de laatste aflevering, wanneer ze van een hoog dak af rolt met een touw om haar middel. Ik vond het spijtig dat ze moest sterven op het einde, maar dat was haar offer om aan de morele normen van de censuurcommissie te voldoen. Destijds moet dit mensen naar de bioscoop gezogen hebben.

Meestal gaat de aandacht naar de grote vedetten in het wielrennen, maar nu richten de schijnwerpers zich eens op een helper in een kleine ploeg, een waterdrager die moet zwoegen voor een minimumloon. Benoît Poelvoorde is iets te oud om een jonge prof te spelen, maar hij is duidelijk op dieet geweest en z'n gezichtsuitdrukkingen zijn kostelijk. Het wielermilieu is realistisch en met zin voor humor weergegeven, met inbegrip van z'n duistere kantjes. Vetes binnen de ploeg, mediageile sponsors en louche soigneurs omringen Ghislain. Het was de tijd van Eddy Merckx, wiens achterhoofd even te zien is, maar van dat niveau kan onze held slechts dromen.

De verfilming van een toneelstuk over een toneelstuk gebaseerd op een roman. Statisch, maar de dialoog is zeer goed geschreven. Minimalistisch, want slechs twee personages, vergelijkbaar met My Dinner with Andre. Het goede is vooral dat je een recent toneelstuk leert kennen.

Bij masochisme, genoemd naar de schrijver Leopold von Sacher-Masoch, heb je altijd één dominante en één onderdanige partij. In dit geval is het de vrouw die domineert en de man die ervan geniet gedomineerd te worden. Op het einde is er een merkwaardige dubbele ommekeer: zowel in het verhaal als in het verhaal-in-het-verhaal wisselen de dominatrix en de onderworpene van rol. Het gevolg is dat het nog steeds de vrouw is die de man domineert.

Op voorhand was ik bang dat het al te moraliserend zou zijn, maar dat viel mee. Heel sterk was het gesprek tussen Hendrick en Saartjie vlak na de eerste freakshow. Daaruit blijkt dat Saartjie de rol van primitieve wilde acteert en dat ze intelligent is verdriet heeft om haar overleden kind. Hendrick krijgt even de allures van een sympathieke oplichter die met Saartjie op gelijke voet opereert. Later wordt ze echter steeds slechter behandeld, vooral door Réaux. De expliciet sexuele scènes leken mij enigszins twijfelachtig voor de jaren 1810, maar tenslotte hadden markies De Sade en Casanova hun boeken toen al geschreven, dus kan het.

De tijdstructuur zit goed ineen. In het begin zie je de wetenschapper met een beeld van Saartjie in Parijs in 1815. Dan springt het terug naar Londen 1810. Kort voor het einde zie je hoe het beeld gemaakt is; de cirkel is rond.

De actrice Yahima Torres is gekozen omdat ze het juiste uiterlijk heeft voor die rol, maar ik vond dat ze het heel goed deed voor iemand zonder professionele ervaring.

Het beeld van 19de-eeuwse wetenschap lijkt me correct. Het was de tijd van de frenologie (schedelkunde) en de rassenkunde, inmiddels beschouwd als grotendeels achterhaalde pseudowetenschap. De term Hottentot wordt tegenwoordig als beledigend beschouwd. Je moet zeggen Khoi.

Tijdens de eindaftiteling zie je echte beelden. De lichamelijke resten van Sarah Baartman werden in 2002 teruggebracht naar Zuid-Afrika.

Het is al gedurfd om zo'n onderwerp aan te pakken en Mike Leigh brengt het er zeer goed van af. Het speelt zich af in de jaren '50 in Londen. Vera Drake voert illegale abortussen uit in de arbeidersklasse, met alle juridische en medische risico's van dien. In een nevenverhaallijn zien we hoe iemand uit een hogere klasse (Sally Hawkins) beter geholpen wordt.

Imelda Staunton zet een hartverscheurende rol neer. De nevenpersonages zijn ook sterk uitgewerkt, met o.a. Timothy Spall als de echtgenoot. Je krijgt het gevoel dat het over echte mensen gaat die ook een leven hebben buiten wat we te zien krijgen. Voor een komisch-romantische noot zorgt de verloving van de dochter (Alex Kelly).

Het kan tot een debat leiden wie gelijk heeft en wie niet. Politie en justitie voeren gewoon de wet uit; hun kun je dus weinig verwijten. Een gevangenisstraf is wel een zeer zware straf voor iemand die mensen wilde helpen. Als abortus gelegaliseerd is, kan het onder medisch verantwoorde omstandigheden gebeuren.

De eerste keer dat ik Vertigo zag (in een zaal), was ik helemaal meegesleept, maar begreep ik nauwelijks iets van de plot. De tweede keer (op tv), concentreerde ik me op het begrijpen van alle details van de plot. Vanaf de derde keer (op dvd) stelde ik vast dat de film mij aan mijn stoel genageld hield, hoewel ik de plot al kende. Het is een beetje als een symfonie die ik van buiten ken, maar waar ik nooit genoeg van krijg, ook niet na meer dan tien kijkbeurten.

Ten dele wordt het verhaal door de muziek verteld. Bernard Herrmann maakt gebruik van terugkerende motieven, zoals Wagner in zijn opera's. In het begin hoor je een soort draaikolkmotief dat de duizeligheid weergeeft ten gevolge van hoogtevrees. Bij de introductie van Kim Novak in het restaurant hoor je het liefdesmotief. Wanneer Scottie haar schaduwt, hoor je een ostinaatritme dat de obsessie voor deze vrouw uitdrukt. Wanneer ze in het museum naar het schilderij kijkt, hoor je het mysterieuze Carlottamotief op het habaneraritme - een negentiende-eeuwse Cubaanse dans. Bij de achtervolging over de daken in het begin en bij de eerste beklimming van de wenteltrap hoor je hetzelfde stormachtige motief. Dit alles is schitterend georkestreerd.

Op visueel vlak zaten er heel wat vernieuwende technieken in. Bij het veelbesproken Vertigo-shot beweegt de camera achteruit en wordt er tegelijk ingezoemd. Daardoor krijg je de indruk dat de bodem wegzakt wanneer Scottie naar beneden kijkt, een mooie weergave van zijn hoogtevrees. Om de psychologische turbulentie in Scotties hoofd uit te beelden wordt in het begin en in de nachtmerriescène animatie gebruikt in combinatie met rode en groene lichtflitsen. Groen is de kleur van Kim Novak: ze heeft groene ogen, draagt tweemaal een groene jurk en rijdt met een groene Rolls-Royce. Op het kerkhof wordt ze gefilmd door een groene fog filter. Door Judy Bartons raam schijnt groen neonlicht.

Dankzij de restauratie van 1996 zie je een sterk contrast tussen licht en donker, tussen grijs en kleurrijk. Denk aan Scottie die de deur naar de bloemenwinkel opent of aan het contrast tussen de donkere toren en de helder blauwe hemel wanneer Scottie en Judy gaan wandelen. Voor deze dure restauratie werden achtergrondgeluiden heropgenomen, een gedurfde maar volgens mij juiste keuze.

James Stewart was vijfentwintig jaar ouder dan Kim Novak, maar dat stoort me niet. Hij heeft een fantastische gezichtsexpressie, vooral wanneer hij naar Judy kijkt tijdens haar transformatie. Hij is niet de stoere, onverslaanbare held, maar een toevallige held met gebreken.

Kim Novak weet Carlotta, Madeleine en Judy te verenigen tot een vrouwelijke drievuldigheid. De gedwongen makeover van Judy deed haar denken aan de veranderingen die haar eigen uiterlijk in Hollywood had moeten ondergaan. De eerste keer dat ik de film zag, twijfelde ik of Madeleine en Judy al dan niet door dezelfde actrice gespeeld werden. Dankzij haar kleding, make-up, stemgebruik en bewegingen ziet ze er toch wel heel anders uit.

Barbara Bel Geddes, later Miss Ellie in "Dallas", speelt de rol van het lelijke eendje Midge met verve. Dit personage kwam niet in het boek voor, maar werd toegevoegd om Scottie een gesprekspartner te geven en dus inwendige monoloog te vermijden. Scottie zou voor een veilig leventje met haar kunnen kiezen, maar dan was het een saaie film geweest.

San Francisco is uitstekend benut als locatie: de Golden Gate Bridge, de sequoia sempervirens... De koloniale tijd schemert door in de Spaanse missiepost. De toren was geschilderd, bestaat dus niet tot verrassing van vele toeristen die de locatie van Vertigo willen zien.

Terugkerende elementen verlenen het verhaal meer samenhang. Madeleine verdwijnt driemaal: uit het hotelletje (wellicht via een achteruitgang; dit wordt nooit uitgelegd), uit Scotties slaapkamer en achter de sequoia. Dit versterkt de suggestie van een bovennatuurlijk fenomeen. Personages zijn meermaals als spiegelbeeld te zien, onder meer in de herkenningsscène met het halssnoer.

Er zijn te veel memorable scènes om ze allemaal op te noemen. Alleen al in het begin heb je de doorbuigende dakgoot en het gele trapstoeltje: "I look up, I look down..." Mijn favoriete oneliners zijn: "I don't think Mozart's gonna help at all" en "Only one is a wanderer. Two together are always going somewhere."

Elk meesterwerk moet een fout bevatten. In Vertigo zijn dat de ijsblokjes die verdwijnen uit de drinkglazen van Scottie en Gavin.

Vertigo is een psychologische thriller. Belangrijker dan de actie is wat er zich in het hoofd van de personages afspeelt. Scottie heeft psychische problemen: zijn hoogtevrees, zijn schuldgevoel en zijn obsessie met een bepaalde vrouw. Het is geen whodunit, dus maakt het niet uit dat de oplossing van de moord reeds na twee derde van de film gegeven wordt. Hitchcock heeft deze scène overigens laten wegknippen, maar ze er uiteindelijk terug in laten steken. Daarna wordt de spanning verder opgedreven door Scotties obsessie om Judy te transformeren tot Madeleine en af te rekenen met het verleden. Na de herkenning van het halssnoer krijg je het psychologische spanningseffect hij-weet-maar-zij-weet-niet-dat-hij-weet.

Waarom springt Judy op het einde? In haar emotionele toestand zag ze in het silhouet van de non een soort allegorische figuur: de Dood. Als Scottie haar wat beter vastgehouden had, hadden ze nog lang en gelukkig kunnen leven, maar dit verhaal had geen happy end verdraagd. Judy is een tragische heldin. Haar medeplichtigheid aan de moord moest op een of andere manier bestraft worden. Onder druk liet Hitchcock ook nog een slotscène filmen waarin verteld wordt dat Gavin Elster veroordeeld is, maar die heeft de eindversie gelukkig niet gehaald.

Vijf en een halve ster.

Saint-Pierre is een eilandje ten zuiden van Newfoundland dat bij Frankrijk hoort. Het harde regime ten tijde van de Tweede Republiek gold er dus. De sfeer is grauw, met de koude en de woeste zee. Inhoudelijk doet het aan Les Misérables denken, ook met een sympathieke, lichamelijk sterke veroordeelde.

De titel heeft een dubbele betekenis. La Veuve was een bijnaam van de guillotine, maar op het einde blijft Juliette Binoche zelf als weduwe achter. De drie hoofdrolspelers zijn zeer ervaren en gedegen.

In een film met een traditionele plot is er een held met een doel voor ogen, die dan allerlei hindernissen moet overwinnen om dat doel te bereiken. Hier is dat niet het geval. Het van een suikernonkel geërfde huis dat ze willen verkopen, is slechts de aanleiding waarom een welgesteld Brits koppel deze reis naar Napels onderneemt. In het middenstuk volgen we de twee echtelieden afzonderlijk. De vrouw maakt culturele uitstapjes; de man gaat op zoek naar oppervlakkig vertier op het eiland Capri.

Een motief is de tegenstelling tussen stilstand en beweging. In het begin razen ze over Italiaanse wegen; op het einde worden ze opgehouden door de processie. Tijdens Katherines bezoek aan het museum lijken de beelden meer levend dan de mensen, vooral de gespierde Hercules en de groep met de stier. In Pompeï zien we mensen die plots overvallen werden door de dood, een registratie van één moment in de tijd, een beetje als een foto. Daardoor wordt Katherine geconfronteerd met de onbeduidendheid van haar eigen bestaan.

We zien een contrast van culturen: de goed georganiseerde Britten tegenover het zuiderse carpe diem en dolce far niente. De katholieke cultuur is aanwezig bij de begrafenis, de processie op het einde en het volkse geloof in mirakels. We zien ook de armoede van het gewone volk. Een communistische affiche komt in beeld, we zien zwangere vrouwen en vrouwen met een kind. Daartegenover staat de kinderloosheid van het Britse huwelijk.

De huwelijkscrisis tussen Alexander en Katherine vertoont gelijkenissen met de crisis tussen regisseur Roberto Rosselini en actrice Ingrid Bergman, die een paar jaar later zouden scheiden. Het omstreden einde lijkt aan te geven dat Rosselini zijn huwelijk nog een kans wilde geven, tegen beter weten in.

Een minpuntje is dat nergens uitgelegd wordt waarom Ingrid Bergman met een Zweeds accent spreekt, maar dat doet weinig af van de doorleefdheid waarmee ze haar personage neerzet.

Alles werd in één shot opgenomen met een digitale handcamera van zes kilogram. Het heeft iets van een lange homevideo. Straf is dat beelden met een totaal verschillend karakter allemaal in dat ene shot zitten. Het moet goed gepland zijn. De derde poging was naar het schijnt de goede. Het is grappig dat de cameraman gewoon mee de auto in stapt. De acteurs hadden veel vrijheid in hun bewegingen en in hun tekst.

Het eerste deel roept de sfeer op van een onbezonnen nachtje uit - toen er nog geen nachtklok was. In het middendeel komen we wat te weten over de persoonlijkheid en het verleden van Victoria. Als Spaanse in Berlijn heeft ze weinig vrienden, en vijftien jaar piano studeren heeft niks opgeleverd, dus is het aannemelijk dat ze vertrouwen stelt in de eerste de beste die een beetje vriendelijk tegen haar doet. De misdaadplot in de tweede helft maakt het wat minder realistisch, maar voorkomt dat het langdradig wordt.

Drie soorten muziek worden gebruikt. De dansbeats horen bij een drukke nachtclub. De gedempte pianoklanken en electronica van Nils Frahm geven een dromerige nachtstemming. De Mephistowals van Liszt wordt door een professionele pianiste gespeeld. Het is geen idee om vaak te herhalen, maar wel geslaagd als eenmalig experiment.

De twee hoofdpersonages hebben een erg verschillende sociale achtergrond. Adèle komt uit een braaf burgergezinnetje dat de traditionele normen en waarden hoog in het vaandel draagt. Omdat financiële zekerheid belangrijk is, wil Adèle een job als lerares. Lesbische gevoelens zijn een taboeonderwerp en ze eten spaghetti.

Emma groeide op in een progressief milieu, beïnvloed door mei '68. Ze is openlijk lesbisch en dweept met Sartre. Ze studeert schone kunsten uit passie, niet voor financiële zekerheid. Bij haar thuis eten ze oesters en andere zeevruchten.

Als gevolg van die verschillen is hun relatie gedoemd om te mislukken. Adèle ziet zichzelf als een hetero die een uitstapje maakt, terwijl Emma een ernstige, langdurige relatie wil.

Visueel valt de symboliek van de kleur blauw op. In het begin draagt Adèle grauwe kleuren en regent het. Wanneer ze de blauwharige Emma voor het eerst ziet, schijnt de zon en ervaart ze een coup de foudre. Later draagt Adèle een blauwe haarband, wat het meest in de buurt komt van je haar blauw verven en toch nog als normaal beschouwd wordt in haar milieu. Blauw is eigenlijk een koude kleur, maar bepaalde soorten helder lichtblauw kunnen toch sensueel zijn: cyaan, turkoois, azuurblauw, lapis lazuli...

Léa Seydoux was me al opgevallen o.a. in "Midnight in Paris". Het grappige is dat ze daar een uitgesproken heterorol speelt met evenveel overtuiging als hier de lesbienne. Adèle Exa-dinges is een ontdekking door haar puurheid en ongekunsteldheid.

Deze verfilming van Le bleu est une couleur chaude van Julie Maroh wijkt op enkele punten af van de graphic novel. Adèle heet er Clémentine en zij sterft.

Het is gewaagd om de Holocaust met humor te benaderen, maar het werkt schrijnender dan een zoveelste bloedernstige documentaire. Guido's menselijkheid en joie de vivre staan in schril contrast met de vernietigingsdrang van de humorloze nazi's. Roberto Benigni schijnt ook in het echt altijd bereid tot het opvoeren van een pantomime voor een toevallig publiek. Hij gedraagt zich als een schlemiel, maar daaronder gaat een artistieke visie schuil. Dora "La Principessa" wordt gespeeld door Nicoletta Braschi, z'n echtgenote in het werkelijke leven.

De naadloze sprong in de tijd is verrassend, maar werkt goed. Qua stemming is er een groot verschil tussen de eerste en de tweede helft, maar terugkerende elementen zorgen voor een sterk verband. In een van de eerste scènes met Giosuè weigert het jongetje een bad te nemen en verbergt het zich in een kast. Dit is een voorafspiegeling van wat zich later in tragischer omstandigheden af zal spelen. Ook de speelgoedtank (carro armato) en Guido's gewoonte om te fantaseren en overal een spelletje van te maken hebben deze functie.

De humor is een ode aan Charlie Chaplin. Sommige grappen zijn simpel, maar effectief gebruikt. Wanneer iemand eieren op het hoofd krijgt, is dat een manier om z'n gezag te ondermijnen. De raadseltjes en woordspelingen zijn subtiel. Minuti in het Italiaans betekent zowel minuten als dwergen. De sentimentele band met z'n zoontje heeft wat van Ladri di Biciclette (1948). De gave om te blijven lachen en alles met humor te benaderen geeft de mens de kracht om de gruwelijkste omstandigheden te doorstaan.

Even twijfelde ik of ik nog naar het startscherm zat te kijken, maar het was wel degelijk begonnen. Traag, statisch en donker zijn de stijlkenmerken. Mooie beelden? Ja, bijvoorbeeld van regen op een dak, maar overweldigend is het niet. Het is meer slaapverwekkend dan kunstzinnig. Uiteraard heeft hij ook een prijs gewonnen: DE Gouden Luipaard - op de dvd-doos staat het foute lidwoord.

Al bij al is de verhaalopbouw met taferelen uit het leven van een personage nog vrij traditioneel. In een roman zouden ze dan beginnen met de jeugd, maar daarvoor zou je een kindactrice nodig hebben. Jeanne d'Arc en The Oval Portrait van Poe vond ik overbodig. Als je een tweede keer kijkt, zul je geneigd zijn die stukken over te slaan.

Verschillende stijlelementen herinneren de toeschouwer eraan dat cinema slechts illusie is: de hoofdstuktitels, een stukje stomme film met ondertitels, ongewone camerastandpunten... Eén keertje kijkt Anna Karina recht de camera in, wat normaal verboden is.

Haar acteerwerk vond ik zeer goed, net als haar Louise Brooks-kapsel.

Op een bedevaart is het onderweg zijn belangrijker dan de uiteindelijke bestemming. Op hun lange tocht ontmoeten de twee pelgrims figuren van diverse pluimage, die meestal iets te zeggen hebben over religie. Het is geen totale afwijzing van het religieuze, maar wel van het dogmatische katholicisme en middeleeuwse theologie. Letterlijke citaten uit de Bijbel en scholastische geschriften worden gebruikt om de absurditeit aan de kaak te stellen van kerkelijke opvattingen over transsubstantiatie en de Drievuldigheid. Daartegenover staan eenvoudige mensen die een visioen krijgen en verhalen over mirakels. De conclusie lijkt te zijn dat je het goddelijke niet op een rationele maar op een intuïtieve manier moet benaderen.

Er komen enkele absurditeiten in voor, zoals een omstaander die een schot hoort dat slechts in iemands verbeelding plaatsvindt. Zoals vaker bij Buñuel lopen het realistische, het bovennatuurlijke en het gefantaseerde door elkaar heen. Leuke nevenrolletjes zijn er voor Michel Piccoli als Markies de Sade en Delphine Seyrig als prostituee. Uitgestrekte wegen, herbergen en middeleeuwse architectuur vormen een mooie achtergrond.

Niet bijster interessant. Het gaat over de oorlog, maar je krijgt de oorlog niet te zien, behalve wat gesimuleerde beelden op een scherm. De mediterrane omgeving ziet er mooi uit, maar uiteindelijk zit je te kijken naar pratende hoofden. Posttraumatische stress bij militairen is een heftig onderwerp, maar qua uitwerking viel daar meer mee te doen.

Volver is Spaans voor "terugkeren", en dat motief is op vier verschillende manieren aanwezig.

Ten eerste betekent het terugkeren naar je geboortestreek. Dat geldt voor Pedro Almodóvar, die afkomstig is uit de provincie Ciudad Real in La Mancha. Het geldt ook voor de zussen Raimunda en Sola, die vanuit Madrid terugkeren naar hun geboortedorp.

Ten tweede betekent het terugkeren uit het dodenrijk. In zo'n dorpje is er veel bijgeloof. Men gelooft er in spoken, terwijl levenden hun toekomstige graf onderhouden.

Ten derde gaat het over problemen die terugkeren over de generaties. Raimunda is misbruikt door haar vader, en nu dreigt haar echtgenoot hetzelfde te doen met haar dochter. Drie generaties vrouwen verweren zich en nemen het heft in handen.

Ten vierde is Volver de titel van een tango van de Argentijn Carlos Gardel, die hier in een flamencoversie gebracht wordt. Gitaren en handgeklap begeleiden de zwoele altstem van Estrella Morente, die geplaybackt wordt door Penélope Cruz in een van haar meest memorabele rollen.

In de spannende intrige zit symboliek verwerkt. De diepvries en de grafkuilen staan voor het verdringen van een traumatisch verleden. Onvermijdelijk komt dat verleden toch weer opduiken, bijvoorbeeld in de vorm van een vermeend spook.

Zware onderwerpen als moord en incest worden met humor behandeld. De luchtige toon, sprankelende kleuren en zomerse kleding maken het pikant, net als de paprika's en chorizo's van de Spaanse keuken. De grens tussen leven en dood vervaagt in deze zwarte komedie.

Aangezien bijna alle acteurs jong zijn, zou je dit als young adult fiction kunnen catalogeren. Colin Farrell is de uitzondering, maar die sterft voor halverwege. Lily-Rose Depp is een ontdekking. Ze lijkt meer op haar moeder dan op haar vader.

Het heeft een dystopisch kantje, want de jonge ruimtereizigers hebben geen vrijheid. Toch zit er ook iets hoopvols in, want ze vormen de link met een generatie die een andere planeet zal bevolken wanneer de aarde onbewoonbaar wordt. In een verre toekomst is dit niet ondenkbaar, maar 2063 is wel erg gauw.

De wetenschappelijke invalshoek is beperkt. Het is vooral een spannend avontuur rond een muiterij aan boord. Natuurlijk is er ook een romantische verhaallijn, met intimiteiten die al dan niet gewenst zijn.

Verwijzingen naar 2001: A Space Odyssey zijn de muziek van Strauss en het witte, futuristische interieur. Enkele tracking shots zoeven doorheen de gangen. Het resultaat is onderhoudend, maar vooral geschikt voor een jong publiek.

De titel Vrijdag heeft verschillende betekenissen. Het is de dag van Venus, de dag waarop gevreeën wordt, de dag waarop Georges vrij-komt. Het speelt zich af binnen het tijdsbestek van die ene dag, maar via gesprekken en flashbacks wordt veel over het verleden onthuld. Er is eenheid van tijd, plaats en handeling.

Reeds voor de première van het toneelstuk in 1969 gaf regisseur Hugo Claus de vrouwelijke hoofdrol aan z'n minnares Kitty Courbois, die haar taalgebruik aanpaste om een Vlaamse te spelen. Frank Aendenboom was een ervaren theater- en tv-acteur die de complexe rol van een getormenteerd personage aankon. Nogal wat bekende gezichten zijn in een grotere of kleinere nevenrol te zien.

Inhoudelijk werden seksuele taboes doorbroken, met name incest. De vuile was van een ogenschijnlijk braaf, katholiek gezin werd buiten gehangen. De omgeving is geneigd het schandaal te minimaliseren of te ontkennen. De rekwisieten zijn tijdsgebonden: een bakelieten telefoon, een flipperkast, ouderwetse meubels... Een grappige scène is wanneer ze ruzie maken over een kapotte televisie. Na alle oplaaiende emoties moeten deze mensen in het reine komen met elkaar en met zichzelf.

Het idee van historische horror in de tijd van de puriteinen leek me wel wat. In het begin weten ze de juiste sfeer op te roepen, met mist, rook en kaarslicht. Er zitten enkele mooie scènes in, vooral wanneer het kindje verdwijnt. Anna Taylor Joy heeft de fragiliteit voor deze rol. Vervelend vond ik het stemgebruik van Ralph Ineson, als iemand die geforceerd gewichtig probeert te klinken. You en thou worden willekeurig dooreen gebruikt. De heksen op het einde zingen wel erg moderne muziek voor de zeventiende eeuw, maar dat is dichterlijke vrijheid. Na het veelbelovende begin zakt het toch wat ineen.