Opinions

Wanneer de vrouw in het begin haar buikje uitsteekt, weet je al dat ze een kinderwens heeft - een voorafspiegeling van het conflict. Mijn sympathie gaat naar de vrouw. Haar partner vervalt van de ene zwakte in de andere: van alcoholisme naar fundamentalisme. Het is waar dat zijn bekering hem van zijn drankprobleem afhelpt, maar hij moet toch ook van de drank af kunnen blijven zonder zich aan die godsdienstwaanzin over te geven? Zo zien we hoe een ideologisch conflict dat het wereldnieuws beheerst, tot een relatiebreuk kan leiden. Macro en micro. De beste Bosnische film aller tijden.

Voor haar langspeeldebuut putte Céline Sciamma uit ervaringen tijdens haar eigen adolescentie, zonder autobiografisch te worden. De titel ("geboorte van de inktvissen") verwijst naar het weke gevoel in de buik bij de eerste verliefdheid. Het is eens niet het gebruikelijke verhaal van de afkeurende omgeving en het uit de kast komen. Het draait om drie meisjes met een duidelijke plaats in de hiërarchie van de middelbare school: de schoonheidskoningin, het muurbloempje en het lelijke eendje. Het gaat over rivaliteit en machtspelletjes binnen relaties. Marie heeft het spichtige lichaam van een onvolgroeide tiener. Voor haar is het een promotie wanneer Floriane met haar om wil gaan. Anne blijft jaloers achter.

Een gestolen hangertje wordt doorgegeven tussen de drie meisjes en één jongen, als symbool van wisselende vriendschapsbanden. Volwassenen komen er nauwelijks in voor; zij behoren niet tot deze leefwereld. Het synchroonzwemmen levert mooie beelden op, met acrobatische toeren, neusknijpers en onderwatercamera's. Dansbeats en gekleurde lichten roepen de sfeer op van feestjes die draaien om status en veroveringen. De vrijscènes hebben geen intimiteit, voelen meer als een verplicht nummer. Dan zijn er echter scènes tussendoor die wel intimiteit hebben, zoals de douchescène met het behaaglijke geluid van water en ademhaling. Het is een sober en realistisch portret van meisjes in een zoekende levensfase.

Deze Bergman staat wat in de schaduw van z'n bekendere werk, maar is wel het bekijken waard. Drie zwangere vrouwen liggen in een kraamkliniek. De eerste krijgt een miskraam, de tweede een doodgeboorte. De kosmische ironie wil dat degene die op klungelachtige wijze abortus probeerde te plegen, als enige een levend kind ter wereld zet. De nadruk ligt heel erg op de dialogen, de psychologie, en de persoonlijke en sociale achtergrond van de vrouwen. De traditionele rol van de vrouw als broedhen binnen het huwelijk wordt in vraag gesteld.

Max von Sydow heeft een nevenrolletje als de liefhebbende echtgenoot van Vrouw Twee, maar de mooiste rol is voor Bibi Andersson als Vrouw Drie, degene die de grootste evolutie doormaakt.

Terugkerende motieven zitten vervlochten in deze dromerige, symbolistische vertelling: het oog, de spiegels, de driehoeken en de roofdieren.

Het oog staat voor het kijken en bekeken worden. De eerste dialoog gaat meteen over het aanstaren van een model, je hebt het oog van de camera, de maan wordt vergeleken met een oog en op het einde speelt een oogbal een rol. Modellen zijn object. Ze worden bekeken en op hun uiterlijk beoordeeld.

De spiegels staan voor narcisme. Jesse raakt verliefd op haar eigen spiegelbeeld. Ze transformeert van onschuldige maagd tot zelfgenoegzame carrièrevrouw, zich bewust van de jaloerse blikken van haar omgeving.

De vier driehoeken komen overeen met de vier vrouwelijke personages. Jesse is de driehoek die naar boven wijst, gericht op het spirituele, zoals de engel op de achtergrond. Ruby, Gigi en Sarah zijn de driehoeken die naar beneden wijzen, gericht op het materiële en het lichamelijke. Zij willen Jesse mee de diepte in sleuren. In de vier driehoeken kun je het gezicht zien van een demon.

De roofdieren staan symbool voor het gevaar en het beestachtige in de mens, aanvankelijk vooral in de mannelijke personages. Het levende dier is een poema. Bij de opgezette dieren zit onder andere een jachtluipaard.

Het geweld heeft iets esthetisch, ontdaan van brutaliteit. Het doodbloeden van Ruby lijkt op het leeglopen van een lekke verfpot. Het nepbloed in de openingsscène is een voorafspiegeling van het echte bloed later. De overdreven hoeveelheid lippenstift kondigt het drinken van bloed aan.

Soms beweegt de camera langzaam, vaak staat hij stil. Zo ontstaat er een opeenvolging van zorgvuldig geconstrueerde tableaus. Licht is effectief gebruikt, onder meer met de stroboscoop in de dansscène. De achtergrond is vaak grijs; op de voorgrond zien we het meisjesachtige roze of violet, het dromerige blauw en het demonische rood. Naar het schijnt is Refn kleurenblind en kan hij enkel fel contrasterende kleuren zien.

De regisseur droeg dit op aan z'n vrouw Liv Corfixen. Ze heeft een cameo in de restaurantscène na één uur. Zij stelde ook Elle Fanning voor, die met haar bleke huidskleur en schaapachtige blik uitstekend geschikt was voor deze rol. Ook de nevenrollen zijn goed, vooral Jena Malone en Bella Heathcote. Christina Hendricks zou eens een grotere rol mogen krijgen.

De schijnbaar absurde wendingen zijn te verklaren als droom of fantasie. De ambientmuziek van Cliff Martinez draagt haar steentje bij aan deze reverie. De originele audiovisuele stijl en de doordachte opbouw vol van symboliek maken hiervan een bijzondere ervaring.

Wat als een groep hackers de computer van het Pentagon kan kraken, met medische gegevens knoeien, je bankrekening plunderen, verkiezingsuitslagen beïnvloeden of - erger nog - de MM Top 250 vervalsen? Met de opkomst van het internet in de jaren '90 ontstond paranoia rond de dreiging dat een groot deel van onze identiteit in onze computer zit. De gebeurtenissen hier zijn op sommige vlakken overdreven, maar sommige dreigingen zijn toch realiteit geworden. Identiteitsdiefstal wordt gepleegd door oplichters; door phishing of via Trojaanse paarden. Mensen die zich uitgeven voor beveiliger, zijn soms zelf onbetrouwbaar.

Sandra Bullock was een frisse verschijning in de jaren '90. We leren haar kennen als een sociaal geïsoleerde computernerd. Met de opkomst van nieuwe media werd cocooning een fenomeen in die periode. Thuis is ze volledig omringd door elektronische toestellen, al haar communicatie verloopt langs die weg. Ze bloeit ten dele open op vakantie in Cozumel, een paradijselijk eilandje aan de Mexicaanse oostkust. Sociaal naïef als ze is, maakt ze de fout de verkeerde man te vertrouwen.

De cyberthriller was een nieuw genre. Het gebrek aan geloofwaardigheid wordt gecompenseerd door het hoge tempo. De camera beweegt veel. Er is een vlotte afwisseling tussen dialogen, computerschermen en actiescènes. Er zijn verschillende verwijzingen naar Hitchcock, vb. de paardenmolen in Strangers on a Train. Het is een spannend, tijdgebonden stukje entertainment dat doet nadenken over enkele reële gevaren.

Deze Tarzan zou dichter moeten liggen bij het origineel uit de boeken van Burroughs, maar dat viel me tegen. Zijn kreet klinkt als een slechte imitatie van Weissmuller. Hij spreekt vloeiend Engels, maar de originele Tarzan kon wel lezen en schrijven, maar niet spreken. Bovendien speelt het zich af in Guatemala, zodat we weinig te weten komen over hoe Tarzan in Afrika is opgegroeid. Deze Tarzan is een stereotiepe held met uitsluitend goede eigenschappen. En waar is Jane??

Walter Matthau speelt een van z'n typische komische rollen: een intrigant die een plannetje bekokstooft. In de openingsscène wordt de kijker meteen op het verkeerde been gezet met een visueel grapje. Henry Graham leeft op grote voet, met een Ferrari en polopartijtjes, maar hij staat op het randje van bankroet. De intrige wordt voortgestuwd door z'n pogingen om een nieuw fortuin te verwerven. De ontknoping laat zich ten dele raden, maar het is uitgewerkt met veel humor, snedige dialogen en een ironische climax.

Elaine May, inmiddels een krasse knar van eenennegentig, is niet alleen z'n tegenspeelster, maar ze nam ook het scenario en de regie voor haar rekening. In werkelijkheid zag ze er goed uit, maar voor deze rol van wereldvreemde botaniste maakte ze zichzelf lelijk met een pruik en een te grote bril. De Brit George Rose speelt de waardige dienaar, een "gentleman's gentleman", die tussen alle grappen door wat levenswijsheid meegeeft. De titel heeft een letterlijke en een figuurlijke betekenis.

In de toneelstukken van Tennessee Williams kwamen onderwerpen voor die tot dan toe onbespreekbaar waren. Ten eerste zijn er de sexuele taboes; ten tweede is er de priester die twijfelt aan z'n geloof. Hij is niet atheïstisch, maar hij wil de bestraffende God vervangen door een barmhartige variant. Deze twee spanningsvelden leiden tot z'n labiele gedrag en z'n moeilijkheid om priester te blijven.

John Huston vermijdt dat deze bewerking te toneelmatig overkomt door op locatie te werken in Mexico, dicht bij de Grote Oceaan. Palmbomen zorgen voor een exotisch tintje. Het reptiel in de titel wordt symbolisch gebruikt. Er is een matchcut van de iguana aan een touwtje naar Shannon in een geïmproviseerde dwangbuis. Ze willen zijn innerlijke demon uitdrijven. Behalve letterlijk is hij ook figuurlijk vastgebonden door de eisen en verwachtingen van de gemeenschap, z'n beroep en z'n roeping.

Judith Fellowes (Grayson Hall) is een kwezel: iemand met streng religieuze opvattingen die alles wil verbieden wat leuk is. Het wordt niet getoond, maar blijkbaar urineert Shannon op haar reiskoffer. De maagd van bijna veertig (Deborah Kerr) hakt de kop van een vis af terwijl ze de naam Fellowes uitspreekt. Zijzelf heeft veel vrijere filosofische opvattingen, gebaseerd op menselijk contact in plaats van op dogma's. Maxine Faulk (Ava Gardner) is brutaal en vrijgevochten. Ze houdt er ongeoorloofde contacten op na met de "beach boys". Sue Lyon speelt opnieuw een lolita, verleidelijk maar huichelachtig als een succubus.

De nadruk ligt op de dialogen, de confrontaties tussen de personages en de filosofie die af wil het dogmatisch religieuze. De acteurs brengen niet slechts hun eigen tekst met overtuiging, maar reageren ook op elkaar met hun lichaamstaal.

Lang geleden heb ik Point of No Return (1993) via televisie leren kennen zonder te weten dat het een remake is. Het origineel blijkt toch de beste versie. Anne Parillaud speelt drie personages in een: de delinquente met het verwarde haar, de getrainde staatsterroriste en de jonge vrouw die een normaal leven zou willen leiden. Hoewel ze geen ervaring had, gaf ze gestalte aan een van de meest beklijvende actieheldinnen. Als ze naar dat liedje van Elton John genoemd is, kan Nikita niet haar geboortenaam zijn. De beste nevenrol is voor Jean Reno als Le Nettoyeur - de gevoelloze robot die de boel op komt kuisen.

Het idee dat de Franse geheime dienst een veroordeelde inzet voor gevaarlijke missies, is twijfelachtig maar niet onmogelijk. Humor zit in de dingen die misgaan, zoals wanneer iemand de ruit van een apotheek kapotslaat terwijl ze de sleutel hebben. De opeenvolging van locaties zorgt voor afwisseling, van het blauwe neonlicht in de apotheek tot het gulle zonlicht van Venetië. De beste scène is die in het restaurant met het dichtgemetselde wc-raampje en de daaropvolgende ontsnapping. De synthesizermuziek van Éric Serra, typisch voor die periode, versterkt het gevoel dat het allemaal in een grote roes plaatsvindt.

Het probleem ligt niet bij de actrice, wel bij het script. De zangeres wordt eendimensionaal neergezet als een ouwe zeur met een alcoholprobleem en woedeuitbarstingen. Wanneer ze op een podium gezet wordt, komen die liedjes vanzelf aangedwarreld, zonder dat ze ooit hoeft te repeteren. Haar activisme in de burgerrechtenbeweging komt nauwelijks aan bod. Bij Zoe Saldana heb ik altijd het gevoel dat ik haar wel eens in een goed geschreven rol zou willen zien. Helaas is dat opnieuw zo. Ze lijkt niet op Nina Simone, maar dat maakt me weinig uit. Haar zangstem klinkt vrij goed, maar heeft niet de rauwheid van de High Priestess of Soul.

Er is iets merkwaardigs aan de hand met de toelaatbaarheid van scheldwoorden. Enerzijds vliegen de F- en MF-woorden in het rond, maar het G-woord in Mississippi G***** wordt dan wel gecensureerd.

De vaart zit er meteen in in deze werkvloerkomedie. Het gelijknamige liedje van Dolly Parton begeleidt de jachtige openingsmontage, waarin tijdsdruk het motief is. Wekkers en andere klokken komen in beeld, haastige voetstappen, een wemelende menigte, wolkenkrabbers in kikkerperspectief.

Dabney Coleman speelt een holbewoner in maatpak. Hij maakt seksistische opmerkingen, flirt met z’n secretaresse, praat als een honkbalcoach, heeft een jachttrofee aan de muur hangen, en discrimineert vrouwen als het op promotie aankomt. Drie werkneemsters zullen op gepaste wijze wraak nemen en het tij doen keren.

Jane Fonda speelt de gescheiden vrouw die nooit eerder een job had en krampachtig haar best doet door zich overdreven op te tutten. Dolly Parton in haar acteerdebuut brengt een zuiders accent en veel energie binnen. Lily Tomlin speelt de zeer bekwame werkneemster die tegen het glazen plafond botst.

Er zitten verschillende soorten humor in. Verbale humor zit in versprekingen en dubbelzinnigheden. Jane Fonda heeft enkele scènes met fysieke komedie. Drie fantasieën zijn ingelast tijdens een avondje weed roken. De dramatische ironie van het lijk in de koffer zat ook in aflevering 2.28 van Alfred Hitchcock Presents. De drie furiën voeren een aantal gezinsvriendelijke maatregelen in, zoals flexibele werkuren en kinderopvang. Die sociale thema's, die toen volop aan de orde waren, zorgen dat het meer is dan een opeenvolging van grappen.

Een jongen met psychische problemen leek me wel een interessant onderwerp, dus heb ik me deze rommel aan laten smeren. De ouders en de psychiater zijn heiligen, en dan is er die vreselijke behangpapiermuziek. Niet uit te houden.

In de jaren ‘50 stond regisseur Martin Ritt op de zwarte lijst. In de jaren ‘70 koos hij sociale en politieke thema’s. Dit is losjes gebaseerd op de ervaringen van Crystal Lee Sutton. De gebeurtenissen zijn verplaatst van North Carolina naar Alabama. Het industriestadje Opelika had nog veel houten huizen. Een tracking shot toont de weefmachines en het katoenpluis in de fabriek. Cameralui moesten maskers dragen als bescherming tegen byssinose (bruinlong).

Sally Field heeft zich een zuiders accent aangemeten. Ze bruiste van energie. Toen ze haar die politiewagen in duwden, stribbelde ze zodanig tegen dat ze iemands rib brak. Als voorbereiding zijn zij en Beau Bridges echt in een fabriek gaan werken. Sommige figuranten waren echte arbeiders in die katoenspinnerij.

Ron Leibman speelt de New Yorkse jood die naar het stadje afzakt om een vakbondsafdeling op te richten. De conservatieve tegenreactie van de Southern Baptists en de fabrieksbazen is heftig. Ze beginnen een smeercampagne tegen Norma Rae, een alleenstaande vrouw met twee kinderen van twee verschillende vaders. De vakbond wordt voorgesteld als een samenzwering van communisten, joden en Afro-Amerikanen - met alle bijhorende scheldwoorden.

Het is een levensecht drama met pittig acteerwerk van Sally Field en Ron Leibman. Als toemaatje schreef David Shire het liedje It Goes Like It Goes, tijdens de aftiteling gezongen door Jennifer Warnes.

Met North by Northwest keerde Hitchcock terug naar de spionagethriller, een genre dat hij vooral in de jaren '30 en '40 beoefende. Deze was minder psychologisch en meer komisch dan z'n recentere werk.

Zoals wel vaker bij de master of suspense draait de plot rond een dubbele achtervolging. Roger O. Thornhill is een ordinaire knul die, onterecht van moord verdacht, op de vlucht slaat voor de politie en om z'n onschuld te bewijzen achter de ware schuldigen aan gaat. Z'n verleden wordt niet diep uitgewerkt, maar we komen te weten dat hij twee keer getrouwd was en dat hij dankzij z'n ervaring in de reclamesector mensen weet te misleiden. Samen met Eve Kendall komt hij tussen twee vuren terecht: enerzijds de spionnen, anderzijds de geheime dienst die er niet voor terugschrikt een individu als Roger of Eve als kanonnenvoer op te offeren.

Een thriller is geen mysterie. Het wordt al vroeg duidelijk dat Eve een dubbelagente is. De spanning zit in de dreiging. De sympathieke hoofdpersonages, met wie je gemakkelijk mee kunt leven, komen in een opeenvolging van benarde situaties terecht. Het lijkt wel een nachtmerrie.

Alle klassieke ingrediënten zijn aanwezig. Dramatische ironie is een plottechniek waarbij de toeschouwer meer weet dan de personages. Leonard (Martin Landau) hoeft dat luciferdoosje slechts om te draaien om de aanwezigheid van Roger te ontdekken. De kijker weet dat, maar hij weet het niet. Eve herkent het doosje aan de initialen R.O.T. Die middeninitiaal is een knipoog naar David O. Selznick, bij wie de O. evenmin voor iets stond.

Elke gebeurtenis heeft een functie in de plot. Wanneer de schurken een beeldje kopen op die veiling, lijkt dat van ondergeschikt belang, maar op die manier wordt de macguffin het verhaal in gesmokkeld - het goeie ouwe cliché van de microfilm die niet in verkeerde handen terecht mag komen. Het pistool met losse flodders wordt afgevuurd door drie verschillende personen om drie verschillende redenen.

Hoewel Hitchcock nooit z'n eigen scripts maakte, zijn ze herkenbaar als "typisch Hitchcock". Hij werkte nauw samen met z'n scenaristen, in dit geval Ernest Lehman. Het uitgangspunt van de nepagent kwam van een verhaal van een Amerikaanse journalist. Tijdens de Tweede Wereldoorlog hebben de Britten echt een nepagent gebruikt om Duitse spionnen op een dwaalspoor te brengen. De moord in het VN-gebouw, de afdaling langs de presidentiële reukorganen en het freudiaanse slotbeeld van de trein door de tunnel waren ideetjes van Hitchcock zelf.

Cary Grant was het meest geschikt voor de hoofdrol wegens komische scènes als de dronkenmansrit en de scheerzeepvermomming. Eva Marie Saint speelde de minst geremde van alle Hitchcockblondines. Haar personage neemt deel aan de actie en is dus meer dan een liefdesobject. James Mason vertolkte de rol van gentleman-misdadiger met Brits accent en gevoel voor humor. Karakterkop Leo G. Carroll had de grootvader van Richard Osman kunnen zijn. De cameo is te gemakkelijk, maar dan is er nog het spelletje Cherchez la Flowers. Bess Flowers, koningin der figuranten, komt na vijf minuten in beeld, zittend in de lounge van het Plaza.

De openingsbeelden van Saul Bass tonen een raster dat overgaat in iets wat op een kippenfokkerij lijkt, maar dat blijkt een wolkenkrabber met reflectie in de ruiten te zijn. Op verschillende sleutelmomenten ziet iemand iets belangrijks door een raam, of in de reflectie van een tv-scherm. De moderne architectuur in een grootstad wordt getoond. Vogelperspectief komt veel voor, met als uitschieter dat duizelingwekkende shot van het VN-gebouw na de moord. Het lijkt wel een kubistisch schilderij, met die pastelblauwe rotonde. Er zijn geschilderde decors gebruikt. Het huis in de stijl van Frank Lloyd Wright en Mount Rushmore waren constructies op een set. Voor de scène met het sproeivliegtuigje, een stukje pure cinema met weinig dialoog, werden twee verschillende vliegtuigen aangewend en achtergrondprojectie.

De muziek van Bernard Herrmann is opgebouwd rond twee thema's. Het begin, een wervelwind met hemiolen, past bij de grootstedelijke drukte en de nervositeit van de dubbele achtervolging. Het liefdesthema, een dalend pentachord, doet aan Vertigo denken.

De titel verwijst niet naar een bestaande windrichting. Het is een citaat uit Hamlet. Thornhill vliegt met Northwest Airlines naar South Dakota. Een van de werktitels was In a Northwesterly Direction, maar oorspronkelijk zou het traject van New York naar Alaska voeren. Nu reizen ze van New York naar Chicago naar Rapid City. In het Nederlands heet die richting westnoordwest; in het Engels west by north.

Als je zo'n spannend verhaal nuchter en afstandelijk bekijkt, kun je vervelende vragen stellen. Waarom schieten ze de helden niet dood wanneer ze de kans hebben? In dat geval hadden de slechteriken gewonnen, maar het had een flauwe thriller opgeleverd. Zoals Phillip Vandamm al zei: "Rather unsporting, don't you think? Using real bullets!"

Omdat de producenten de titel Dracula niet mochten gebruiken, werd het Nosferatu - een benaming uit de Roemeense folklore voor een mensachtige vampier. Bram Stoker gebruikte het woord in z'n griezelroman.

Bij Murnau wordt de vampierlegende een conflict tussen Licht en Duisternis. Het scherm wordt verlicht door een ellips die kan groeien en krimpen. Wanneer ze door het bos is Transsylvanië rijden, wordt een negatiefbeeld getoond, zodat de paarden witte ogen hebben. Soms zie je enkel het dreigende silhouet van de vampier - zeer herkenbaar met verlengde, kromme vingers, een bochel en een haviksneus. Een blauwe kleurfilter wordt gebruikt voor de nachtelijke buitenscènes; een roze voor het ochtendgloren. Zo'n zonsopgang wordt het wezen van de Duisternis fataal.

Vernieuwend was het gebruik van crosscutting tussen simultane gebeurtenissen. Er wordt heen en weer gesprongen van de schoener naar de koets en naar de mensen in Duitsland die telepathisch contact ervaren. Het kasteel stond in Slovakije, en er zitten beelden in van de Baltische Zee. Vermoedelijk hebben ze een miniatuurschip gebruikt. Door de verplaatsing van victoriaans Engeland naar Noord-Duitsland moet de graaf wel een enorme omweg maken over zee.

Afwijkingen van het boek zijn de pest, de ik-verteller en het einde. De reiziger is al getrouwd vóór z'n vertrek. Geslaagde toevoegingen zijn de klok met het skelet en de uitleg van de professor. Dat vleesetende plantje haalt leven uit een ander organisme, net als de ondode vampier uit z'n slachtoffers. Latere, gesproken versies hebben hierbij leentje-buur gespeeld. Dit visuele gedicht blijft het meest op het netvlies gebrand.

Robert Mitchum en Frank Sinatra waren boven in de dertig toen ze twee studenten geneeskunde speelden in deze bewerking van een doktersromannetje. Vaak gebuisd zeker? Olivia de Havilland hebben ze geblondeerd om haar Zweeds to doen lijken. Het medische gedeelte en een paar komische scènes met Sinatra zijn het beste, maar dan komt er een soort geforceerd happy end. Het is een onevenwichtig geheel met een paar goede scènes en veel melodrama, een voorloper van de medische tv-series.

Deze romantische spionagethriller combineert een politiek getint mysterie met een driehoeksverhouding. Ingrid Bergman speelt de Hitchcockblondine die zich anders moet voordoen dan ze is. Cary Grant speelt de manipulerende man met een dilemma tussen plicht en passie. Beroepsmatig is hij verplicht haar in de armen van een andere man te duwen. Sebastian valt voor haar charmes, maar is achterdochtig en ziet haar vooral als een trofee die bij z'n luxueuze interieur past. Voor deze rol moest de kleine Claude Rains extra hoge zolen dragen en op verhoogjes staan naast de grote Zweedse. Er is een duidelijk onderscheid tussen Goed en Kwaad, vooral met die boosaardige schoonmoeder. Het verhaal speelt in op de actualiteit door één jaar na Hiroshima uranium en de dreiging van een atoombom in verkeerde handen uit te spelen.

Het speelt zich grotendeels in Rio af, maar er is slechts in beperkte mate op locatie geschoten. Achtergrondprojectie en composietbeelden zijn gebruikt, en het speelt zich grotendeels binnenshuis af. De villa is ingericht in artnouveaustijl, met grote gordijnen, luchters, spiegels en meubelen met veel versieringen en plantmotieven. Edith Head ontwierp stijlvolle pakjes voor Ingrid Bergman. Een blinkend truitje met horizontale strepen toont haar als een levensgenieter; in dat zwarte pak lijkt ze meer op een wraakengel.

Op het feest is er een tracking shot dat begint met een overkoepelend beeld van de grote zaal en eindigt met een close-up van een belangrijk plotmotief: de sleutel in haar hand. Er is een parallel tussen een vroege close-up van een glas water met een bruistablet en een late close-up van een reusachtige koffiekop. Die laatste is een voorbeeld van vals perspectief - de koffiekop is echt zo groot - om de dreiging van het gif te suggereren. Een Dutch angle of scheve camerahoek geeft Alicia's waarneming weer wanneer ze een kater heeft; vertroebelde, wankele beelden tonen haar ervaring in vergiftigde toestand. Ingenieus is het omzeilen van de driesecondenregel bij het kussen. Spanning en romantiek zijn mooi met elkaar verweven in een visueel aantrekkelijke uitvoering.

Maurice Pialat baseerde dit realistische liefdesdrama op z'n eigen roman. De plaatsen waar de minnaars elkaar ontmoeten om hun problemen uit te praten staan voor vluchtigheid: een nauwelijks ingericht appartement, z'n auto, een restaurant... Jean (Jean Yanne) heeft al jarenlang een overspelige relatie met Catherine (Marlène Joubert). Hij behandelt haar slecht en ze maakt het uit. Wanneer hij haar kwijt is, wordt hij zielig en krijg je de indruk dat hij wel degelijk van haar gehouden heeft. Tegelijk vraag je je af waarom hij niet tevreden is met wat hij heeft. Z'n vrouw Françoise (Macha Méril) moet in geen enkel opzicht voor z'n maîtresse onderdoen, maar hij lijkt zo iemand voor wie het gras groener is aan de overkant. Een bevreemdende scène is wanneer z'n vrouw hem troost na de breuk met Catherine. In de jaren '70 was overspel geen taboe meer. De familieleden van Jean en Christine waren de hele tijd op de hoogte.

Jean is een regisseur van documentaires. Hij vergelijkt z'n eigen leven met dat van de personages in klassiekers als Ordet en Psycho. Deze laatste citeert hij wanneer hij van zichzelf beweert dat hij geen vlieg kwaad zou doen.

Lichtblauw is aanwezig in de letters van de titelsequentie en in de strandscène met een heldere hemel en zonlicht. Hier vangen we een glimp op van betere tijden. Wanneer hun relatie vertroebelt, zie je meer donker en rood. Op het einde worden beelden van een gelukkige Catherine in zee een vage, grijze herinnering. De stijl is sober maar mooi, met goede dialogen en acteurs. Voor de personages voel je bij momenten sympathie, al zou je ze soms toe willen roepen dat ze moeten ophouden met zich zo aan te stellen.

Dit vijf uur lange drama is een groots opgezette familiekroniek en tegelijk een historisch epos waarin bijna een halve eeuw Italiaanse geschiedenis verwerkt zit, van 1901 tot 1945. Novecento betekent “de jaren negentienhonderd” of de twintigste eeuw, maar de titel verwijst ook naar het landgoed van negenhonderd hectare.

Dat landgoed zorgt voor het centrale conflict. Alfredo en Olmo zijn jeugdvrienden, maar reeds bij hun geboorte staat hun lot ten dele vast. Alfredo is de wettige kleinzoon en opvolger van de padrone, de grootgrondbezitter. Olmo is een bastaard. Z’n biologische vader zou Alfredo Sr. kunnen zijn, maar dat wordt nooit onthuld. In navolging van z’n grootvader wordt Olmo communist. Alfredo Jr. wil geen ideologie kiezen, maar vertegenwoordigt de bezittende klasse.

Er zijn heel wat interessante nevenpersonages. Attila wordt een rabiate fascist en pederast. Alida Valli speelt een wanhopige weduwe. Er zitten ranzige en grappige scènes in, maar de hoofdtoon is dramatisch met sociale en politieke thema’s. Een minpunt is dat Robert De Niro en Burt Lancaster gedubd worden door een Italiaanse stem, maar dat doet weinig af van de grootsheid.

Visueel is het indrukwekkend. In het begin is Volpedo’s schilderij Il Quarto Stato (“De Vierde Macht”) te zien, waarop arbeiders in opstand komen. Er zijn straffe tracking shots en massascènes. Het landschap van Emilia-Romagna wordt getoond tijdens verschillende seizoenen, wat samengaat met zonnige jeugdherinneringen of de kilte van het totalitaire regime. Ook kleuren hebben een symbolische betekenis: de zwarthemden van de fascisten tegenover de rode vlaggen van de communisten, en het maagdelijke wit van de schimmel en de sneeuw. Het is een lange zit, maar dan heb je ook wat gezien.

Slechts drie personages komen erin voor in een beperkte omgeving en tijdspanne, maar hun onderlinge verhoudingen worden grondig uitgewerkt. Andrzej is rijk en succesvol naar Oostbloknormen. Hij bezit een chique auto, een klein jacht en een mooie vrouw die ruim tien jaar jonger is dan hijzelf. Zij is wellicht voor z'n geld met hem getrouwd. De naamloze lifter wordt algauw een luis in de pels. Beide mannen vertonen haantjesgedrag en dingen naar de sympathie van de echtgenote. Dat de arme drommel wint van de rijke burger, zou een sociale betekenis kunnen hebben, maar die component moest Polanski erin steken van het regime. De regisseur wilde eerst zelf de rol van lifter spelen, maar deed uiteindelijk slechts zijn stem. Ook de stem van Krystyna is nagesynchroniseerd.

Hun zeiltochtje op het meer levert mooie beelden op, bijvoorbeeld van een zonsopgang, vaak met een horizon die hoog op het scherm ligt. Goed gevonden is de sequentie waarin afwisselend getoond wordt wat de lifter door z'n linker- en door z'n rechteroog ziet. Het in beeld brengen leverde praktische problemen op. Tijdens de autorit kon bestuurder Leon Niemczyk de weg niet zien door de cameralui op de motorkap. Een medewerker die vastgebonden was aan de mast, liet z'n camera in het water vallen.

De muziek van Komeda gebruikt een jazzsaxofoon. De luie sfeer past bij het begin van het zeiltochtje. Wanneer de wind opsteekt, wordt de muziek geagiteerd. Via de ondertiteling steek je ook wat zeiltermen op, zoals helmstok, roerverklikker en fokkenval. Sterke punten zijn de sfeervolle setting en de onderlinge machtsstrijd die een spannend en verrassend verloop kent.

François Truffaut legt z'n favoriete medium onder een postmodern vergrootglas. In deze raamvertelling zijn er drie niveaus van realiteit. Op het binnenste niveau is er Je vous présente Pamela, een melodrama over een driehoeksverhouding, in de toen reeds achterhaalde stijl van de oude studio's. Alles is nep. Nachtscènes worden overdag opgenomen; ze gebruiken een laag nepsneeuw in het zonnige Nice. Het omkaderende verhaal is daarentegen realistisch en toont de verhoudingen tussen crew en acteurs op een set. Daarachter gaat de werkelijkheid schuil, waarnaar dikwijls geknipoogd wordt via de echte naam van enkele nevenacteurs, bioscoopaffiches en ware anekdotes.

De regisseur speelt een personage op wie hij zelf lijkt, maar toch niet helemaal, want hij gebruikte geen hoorapparaat en maakte veel vernieuwender dingen dan Pamela. In een droomscène zien we hem als klein jongetje dat opkijkt naar idolen uit Hollywood. Overdag wordt hij echter met de praktische bezwaren geconfronteerd die tussen droom en daad staan: acteurs met divagedrag, alcohol- of liefdesproblemen; een kat die haar rol niet kent, blunderende medewerkers, technische problemen en een onhaalbare deadline.

Tussen de vele goede acteurs valt vooral Nathalie Baye op als het ijverige scriptmeisje dat het productieproces belangrijker vindt dan de beslommeringen van het echte leven. Je krijgt een overzicht van wie er zoal bij dat proces betrokken is, van de rekwisiteur tot de régisseur of locatiemanager. Het is de dagelijkse strijd van mensen die ondanks een overvloed aan belemmeringen verder werken om hun jeugddroom gedeeltelijk waar te maken.

Zoals vaker kiest Eric Rohmer de gezellige stadsdrukte van Parijs als locatie. Zoals vaker is z'n hoofdpersonage een jonge vrouw met een eigen willetje. Ze is een vroege twintiger die nog geen definitieve keuzes wil maken, uit angst dat haar jeugd dan voorbij zal zijn. Ze heeft twee adressen en twee partners met nadruk op het platonische.

In Rémi's appartement hangen twee reproducties van Mondriaan, een met veel rood en een met veel blauw. Die primaire kleuren zijn veelvuldig aanwezig in sjaals, deuren, meubels en bloemen, vaak tegen een zwarte of witte achtergrond. Blauw zou voor het koele van Rémi en het volwassen leven kunnen staan; rood voor jeugd, passie en impulsiviteit.

De slanke Pascal Ogier is innemend en weet de dialogen over relaties leven in te blazen. Datzelfde jaar nog zou ze sterven aan een hartaanval.

Tot een halve eeuw geleden trad uit elke katholieke familie wel iemand in het klooster in. Het strenge leven in zo’n gebouw wordt hier goed weergegeven, ook al spreken ze Engels. De Zusters van Liefde moesten geloften afleggen van armoede, kuisheid en gehoorzaamheid. Elke frivoliteit gold als zonde die ze op moesten biechten; jezelf in een spiegel bekijken telde als ijdelheid.

Er bestonden twee opvattingen van religie. De eerste was de devote, rigoureuze strekking, waarbij de regels van de orde strikt geobserveerd dienden te worden en de zusters hun persoonlijke verlangens en gevoelens volledig op moesten geven. De tweede was een vrijere opvatting die zich richtte op naastenliefde. Gabrielle (gebaseerd op de West-Vlaamse Marie Louise Habets) wilde non worden om missiewerk te kunnen verrichten en om zieken te verplegen. Als dochter van een chirurg had ze aanleg voor geneeskunde. Het leven tussen de muren van een klooster lag haar niet.

Audrey Hepburn keerde terug naar haar geboorteland voor deze rol. Daarvóór had ze vooral komedies gedaan, maar hier bewees ze haar inhoud als dramatische actrice. Ze speelt een strijdvaardige vrouw die met vallen en opstaan een grote evolutie doormaakt. Edith Evans heeft een karakteristieke nevenrol als de strenge maar menselijke moeder-overste. Simone, de novice die zich terugtrekt, werd gespeeld door Patricia Collinge, een van de vele slachtoffers van de eerste coronagolf in april 2020.

Enkele mooie Belgische locaties zijn te zien: de Brugse Reien en de Antwerpse haven. De scènes in Belgisch Congo werden opgenomen in Stanleystad, het huidige Kisangani. De machtige Congostroom en de levendigheid van de plaatselijke figuranten leveren mooie beelden op. De binnenopnamen gebeurden in Rome. Het is een geestrijk drama waarin een dosis Belgische en koloniale geschiedenis verwerkt zit.

Giuseppe Tornatore is geboren op Sicilië in 1956, dus speelt het jeugdgedeelte zich vóór z'n geboorte af. Het is een ode aan de cinema uit het gouden tijdperk, toen er nog geen concurrentie was van televisie en multimedia, toen een vertoning nog in groep bijgewoond werd, met een publiek dat hardop lachte of z'n verontwaardiging uitte.

Een mooie matchcut is de overgang van het belletje van de katholieke priester naar de grote klok in de kerktoren. De slotmontage met alle gecensureerde fragmenten is onvergetelijk. Net daarvoor heeft de regisseur een cameo in de projectiekamer. De eilandmentaliteit en de zonnige omgeving worden goed weergegeven. Er zitten kleine komische momenten in, zoals met dat ontrafelende breiwerk. De muziek van Morricone versterkt de nostalgische sfeer, met het liefdesthema als hoogtepunt.

Er valt te pleiten voor de korte versie, omdat de volwassen Totò daarin vooral als omkadering dient voor het meest boeiende gedeelte. De lange versie dient dan als extraatje. Salvatore Cascio is ideaal als kindacteur die met een blik vol verwondering de zevende kunst ontdekt. Philippe Noiret is schitterend als de oudere operateur die een mengeling van wijsheid en dwaasheid tentoonspreidt.

In de jaren ‘70 regisseerde Mike Leigh zes afleveringen van Play for Today, een anthologiereeks van de BBC. Het budget was beperkt, maar de inhoud des te sterker. Het waren satires op de zeden van de Engelse middenklasse, waarin herkenbare types met een plat accent spraken.

Een echtpaar gaat kamperen op het Isle of Purbeck, een schiereiland in het zuiden van Dorset. Ze bezoeken een burchtruïne uit de tijd van Willem de Veroveraar, een lijmsteenklif, een groeve en een melkveehouderij. Wat een rustgevend bezinningsreisje had kunnen worden, wordt echter bedorven door het fanatisme van de echtgenoot.

Keith is een hippie die veel belang hecht aan milieubescherming, gezonde voeding en lichaamsbeweging. Dat zijn mooie idealen, maar hij gaat er te ver in. Hij maakt zich onuitstaanbaar door overal op schoolmeesterachtige toon uitleg bij te geven. Als controlefreak plant hij elk uitstapje met militaire precisie. Hij barst in woede uit tegen kampeerders die zich niet aan de milieuvoorschriften houden. Ironisch genoeg leiden z’n terug-naar-de-natuuropvattingen tot een kunstmatige levensstijl met een overvloed aan strakke regeltjes. Z’n vrouw gedraagt zich als een brave volgelinge, al wekt ze ook z'n jaloezie op. Samen zingen ze flowerpowerliedjes met banjo en gitaar.

Nuts in May is een liedje bij een kinderspelletje. Hier krijgt deze titel een dubbele betekenis. Nut roast behoort tot hun vegetarische dieet, en Keith is een health nut. Koddig zijn z’n ochtendgymnastiek en z’n Morris Minor. De acteur Roger Sloman was pas achtentwintig, maar zag er door z’n voortijdige kaalheid vijftien jaar ouder uit. Alison Steadman onderging een metamorfose om de volgzame echtgenote met wollen breimuts te spelen. Het is een scherpzinnig tijdsdocument dat een ethisch vraagstuk met humor benadert.