Opinions

Deze noordwaartse trek door Italië ten tijde van de bevrijding is interessant omdat het allemaal op locatie geschoten is en omdat je het gewone Italiaanse volk van toen te zien krijgt. Zij moesten in moeilijke omstandigheden zien te overleven. Deel 1 en 4, in Sicilië en Florence zijn de mooiste omdat je daar echt iets van de regio te zien krijgt met veel beweging, spanning en tragiek. Deel 5 in dat klooster is veel statischer en had ook op twee minuten gekund. Deel 3 is verwarrend, omdat het overduidelijk dezelfde actrice is. Als ze haar uiterlijk meer veranderd hadden, was het aannemelijker geweest dat hij haar niet herkende. Hier en daar zie je wat sentimentele trekjes, zoals in deel 2 wanneer zo'n kindje in close-up komt met violen op de achtergrond.

In deze kleine zedenkomedie speelt Gina Lollobrigida misschien wel haar beste rol. La Bersagliera ("de scherpschutster") is een temperamentvolle volksfiguur die blootvoets met haar ezel rondtrekt. Vittorio De Sica speelt een maresciallo bij de carabinieri, maar eigenlijk is hij vooral een charmeur en levensgenieter. Eén jaar eerder regisseerde hij Umberto D. (1952) met Maria Pia Casilio, dezelfde actrice die hier de jaloerse parochieassistente Paoletta speelt.

Het speelt zich af in een fictief dorpje op een steenworp van Rome. De katholieke priester had een groot moreel gezag. Er waren processies; mensen geloofden in heiligen en mirakels. Er werd veel geroddeld. De twee hoofdpersonages zijn voorbestemd om te trouwen, maar niet met elkaar. Daarvoor is het leeftijdsverschil te groot. Achterklap en een conservatieve moraal staan de twee huwelijken in de weg. Dat een rijkswachter een aanzoek doet bij een ongehuwde moeder, deed destijds nogal wat stof opwaaien. In de nasleep van het neorealisme is ook armoede een thema. De titel slaat op een landloper die droog brood eet - een broodje fantasie. Het saltarelloritme in de muziek versterkt het volkse karakter.

The Panic in Needle Park heeft drie dingen gemeen met The Exorcist: Kitty Winn zit erin, het woord cunt komt erin voor en ze tonen allebei hoe een sympathiek iemand in de greep kan komen van het kwaad.

Needle Park was in die tijd de bijnaam van Sherman Square in Manhattan omdat er drugs verkocht werden. Soms was het moeilijk voor verslaafden om aan drugs te komen (te "scoren"), waardoor er paniek uitbrak en ze lijm en alle mogelijke ersatzmiddelen begonnen te spuiten. Het verhaal toont de evolutie van twee personages in een sociaal milieu, van twee heroïneverslaafden ca. 1970 in New York.

De acteerstijl is die van method acting. De acteurs graven in zichzelf om de juiste mengeling van goede en slechte eigenschappen te vinden en er komt behoorlijk wat improvisatie bij te pas. Al Pacino in zijn eerste hoofdrol heeft een stoer loopje en kauwt zonder iets in zijn mond te hebben (of is het kauwgom?). Zijn Bobby heeft een charmant kantje, maar kan ook vreselijk intimiderend zijn, zoals wanneer hij die jonge, bebrilde klant van Helen besteelt. Kitty Winn doet niet voor hem onder. Haar personage is sympathiek, maar valt op foute mannen. Hierdoor komt ze in een negatieve spiraal terecht: een illegale abortus, drugs, stelen, prostitutie, vervreemding van haar familie. Aan haar goede voornemens houdt ze zich niet. Waarom kiest ze niet voor die sympathieke narcoticarechercheur? Bobby waarschuwt haar trouwens dat ze hem beter kan dumpen: "I'm a germ".

Het taalgebruik is grof voor die tijd. I'd rather ball than hook betekent: liever prostitutie dan diefstal. Bread is slang voor geld (komt van breadwinner), wat je nodig hebt om te scoren.

De Hayescode is pas in 1968 afgeschaft, waardoor dit soort werk mogelijk werd, niet eens onafhankelijk maar voor 20th Century Fox. Toch was Panic verboden in het Verenigd Koninkrijk. Tegenwoordig heb je nog grovere voorstellingen van het drugmilieu, maar zonder deze sterke dramatische opbouw.

Het ontbreken van muziek draagt bij aan het realiteitsgehalte. Het is geen voorlichting, maar wie overweegt om met harddrugs te beginnen, zou hier eerst eens naar moeten kijken en zich afvragen of dit is wat hij met zijn leven wil doen.

sOmmiGE meNSen zulLEN HIer niEUWSGierig naAr zijn weGEns dE aANWeZIgheiD van carA DelevinGNE. zij zULlen eCHTer bedroGEN uITKOmen. het gROOtste dEEL van de tIJD is ze vERMist en zIT je nAAR oNBekende tiENERs te kijkEn dIE wat rONDHangen. cARA hEeft slecHTs eEN bEPErkt aaNTal scènES, waARIn ze EeN meISJe speELT mET eEn eIGEnzinnige opvatTinG OveR het gebRUik van HoOfDletTerS.

Van de Geloof-, Hoop- en Liefdetrilogie is dit het laatste en volgens mij beste deel. Het hoofdpersonage is de dochter van de vrouw uit het tweede deel, zoals blijkt uit een telefoongesprek. Melanie Lenz speelt het zwaarlijvige tienermeisje met dezelfde voornaam. Het uitgangspunt is grappig: tieners worden op dieetkamp gestuurd, maar ze spelen vals en zijn totaal niet gemotiveerd om af te vallen. Onderling hebben ze gesprekken die typisch zijn voor die leeftijd. De turbulenties van de adolescentie zorgen voor een afwisseling van grappige, gezellige, pijnlijke en radeloze momenten. Hun twee begeleiders zijn elkaars tegenpool: de tirannieke leraar lichamelijke opvoeding en een excentrieke dokter die zich schaamt over z'n eigen neigingen.

De camera staat meestal stil, vaak met een symmetrisch beeld van een gang of een kamer waar de personages door bewegen. Groepsoefeningen leveren grappige beelden op, onder andere het Nordic walking en het liedje. Het geluid van vorken in de refter worden uitgebuit. Het Oostenrijkse accent klinkt wat sappiger dan gewoon Duits.

In de beperking toont zich de meester. Oren Peli wist de kostprijs zeer laag te houden door z'n eigen huis als set te gebruiken en door met een klein aantal onbekende acteurs te werken. Het resultaat lijkt op een homevideo. Er was geen uitgewerkt script. De acteurs, die dezelfde voornaam dragen als hun personage, mochten improviseren op basis van de grote lijnen. Vooral Katie Featherston komt naturel over. Het hoeft niet altijd een graatmager fotomodel te zijn. Achteraf werd uit het beeldmaterieel geselecteerd. Soms wordt de camera door een acteur bediend, soms staat hij stil. De kijker waant zich een vlieg op de muur. Het komt behoorlijk realistisch over en het werkt beter dan de gebruikelijke dure effecten en bombastische muziek.

De motivering van de demon is eerst niet erg duidelijk. Vindt hij het leuk om mensen bang te maken? Blijkbaar heeft hij vroeger het lichaam van een zekere Diane bezeten en is hij nu Katie aan het stalken. Het is interessant om de pauzeknop in te drukken om het artikel over Diane te lezen. Zij is doodgebloed na het amputeren van haar eigen arm bij een ontsnappingspoging.

In het oorspronkelijke einde gebruikte Katie een mes om Micah en zichzelf te doden. Datzelfde mes was al te zien in de openingsscène in de keuken. In het herwerkte einde overleeft en verdwijnt Katie. Dit was een idee van Steven Spielberg die wellicht de mogelijkheid voor een sequel open wilde laten. Die vervolgdelen zeggen mij minder, maar dit eerste deel is een van de origineelste horrorwerkjes van deze eeuw.

In deze doldwaze komedie wordt de draak gestoken met Hollywood. William Holden, een acteur die nooit de aandacht op zichzelf vestigt, speelt een screenwriter met een deadline. Hij is een broodschrijver die alle professionele trucjes en technieken kent. Op nieuwlichterijen als method acting en de Nouvelle Vague reageert hij minachtend. Zijn tegenspeelster Audrey Hepburn was een stijlicoon met een voorkeur voor komisch-romantische rollen. Net als in Breakfast at Tiffany's - een titel die zelfs vermeld wordt - werden haar kleren ontworpen door Givenchy. Met haar korte haar en slanke figuur had ze een ondeugend en jongensachtig uiterlijk, het prototype van de gamine. De dialogen zijn scherp en gezwind, met onder andere het spelletje een vraag beantwoorden met een vraag.

Het is een raamvertelling met verschillende versies van het gedrocht van een script waaraan ze werken. Het narcisme van de schrijver komt naar boven wanneer hij bewonderend in de spiegel kijkt en een held neerzet als geïdealiseerde versie van zichzelf. Verschillende genres worden geparodieerd, van spionagethriller met bijhorende macguffin tot caper comedy, horror en western. Niemand zal nog vergeten wat dissolve betekent. Leuke bijdragen zijn er van Noël Coward als de ongeduldige producent, Marlene Dietrich als zichzelf en Frank Sinatra als zangstem garant voor succes. Er komt metafictie in voor, wanneer de personages van zichzelf beseffen dat ze fictief zijn, zoals wanneer Tony Curtis klaagt dat hij slechts de naamloze tweede politieman mag spelen. Op spitsvondige wijze wordt gespeeld met de onhebbelijkheden die bij een productieproces komen kijken.

Dit ruimteavontuur kent sterke en zwakke punten. Het eerste halfuur geeft een interessante uitgangssituatie. Michael Sheen als de androïde kelner is grappig, maar het komt nogal traag op gang. Je kunt je afvragen waarom ze zo'n luxueus ruimteschip inrichten als iedereen erin ligt te slapen. Is het de bedoeling om daar te blijven wonen als het geland is op die andere planeet?

Zodra Jennifer Lawrence erbij komt, ligt het energiepeil een streepje hoger. De verhouding tussen de twee hoofdpersonages is echter lastig. Ze verwijt hem dat hij haar wakker gemaakt heeft, maar dan slaat dat helemaal om en blijkt het ware liefde te zijn.

Vanuit wetenschappelijk oogpunt zal er wel een en ander mis mee zijn. Kun je met het blote oog zo'n enorme opeenhoping van sterren zien? Ze bereiken de ster Arcturus na eenendertig jaar, hoewel die op zesendertig lichtjaar van de Aarde ligt. In verband met de zwaartekracht zal ook wel niet alles kloppen. Kortom, het is onderhoudend en spannend, maar helemaal ernstig kun je het niet nemen.

Na het succes van Brief Encounter (1945) regisseerde David Lean een gelijkaardig melodrama, opnieuw over een driehoeksverhouding, opnieuw met Trevor Howard als minnaar, opnieuw met voice-over en flashbacks. Het is gebaseerd op een boek van H. G. Wells, maar onder druk van de heersende moraal werd het einde veranderd. In plaats van zelfmoord te plegen verzoent ze zich met haar echtgenoot.

De acteurs zijn goed. Claude Rains kan jaloerse blikken trekken. Ann Todd doet aan Joan Fontaine denken. Haar gezicht wordt fel belicht in close-up als overgang naar een flashback. Telefonisch contact wordt weergegeven door een montage met gespreksflarden en telefoonlijnen. Stilistisch is het mooi, maar inhoudelijk weinig origineel.

Wanneer Na Young van Seoel naar Toronto en uiteindelijk New York emigreert, laat ze een deel van zichzelf achter. Haar nieuwe naam, Nora Moon, geeft aan dat ze volledig wil assimileren aan de Amerikaanse cultuur. Het kleine Koreaanse meisje bestaat niet meer; zij behoort tot een vorig leven.

Door de moderne telecommunicatie is de kloof echter verkleind. We leven in een geglobaliseerde wereld. Een videochat met haar Koreaanse jeugdvriend roept de herinnering op aan het verdrongen gedeelte van zichzelf. Een boeddhistische theorie stelt dat twee mensen die verbonden waren in een vorig leven, voorbestemd zijn voor elkaar. De keuze tussen twee mannen is ook de keuze tussen twee culturen en tussen twee identiteiten.

Er zitten mooie beelden in van de grootstad New York, met z'n wolkenkrabbers, neonlichten en kolossale hangbruggen. Ook Seoel ziet er verwesterd en gemoderniseerd uit. Verrassende camerastandpunten tonen meerdere dingen tegelijk, bijvoorbeeld wanneer iets te zien is door een raam of op een scherm. Met dit autobiografisch getinte debuut vestigt de Koreaans-Canadese Celine Song zich als een regisseur en scenarist om in de gaten te houden.

We bevinden ons in Normandië tijdens de zomer. Iedereen is jong, het is de tijd van vakantieliefdes. De Mont-Saint-Michel wordt even bezocht, de hortensia staat in bloei. Op het strand paraderen de meisjes in bikini en de jongens met hun surfplank. Dan zijn er echter scènes binnenskamers in de duisternis, soms getoond vanuit het standpunt van iemand die naar binnen gluurt.

De dialogen zijn ten dele uit improvisatie ontstaan. Via confrontaties onder twee ogen worden de verschillen tussen de personages duidelijk gemaakt. Pauline is spontaan en onbezoedeld. Ze heeft een jongensachtig kapsel en zoekt naar eenvoudige vriendschap. Haar nicht Marion ziet eruit als een fotomodel en is op zoek naar kortstondige opwinding. Henri is een rokkenjager die met een wolf vergeleken wordt. Een geweldig moment is wanneer Pauline hem achteruit stoot met haar voeten. Pierre is sympathieker maar jaloers. Na alle intriges komen de twee vrouwen tot een mooie conclusie: ieder zijn waarheid.

De kleuren van de Franse vlag worden gebruikt: veel wit en blauw, af en toe fel rood als symbool voor passie. Verschillende beelden zijn geïnspireerd door schilderijen van Matisse, met name La Blouse Romaine, dat ook op de affiche te zien is.

In het begin was het me niet duidelijk welke kant dit op ging. Het gaat over een muziekverkoper in de jaren '30, de periode waarin grammofoonplaten de oude bladmuziek verdrongen. Dit wordt onderbroken door populaire liedjes uit die periode die geplaybackt worden. Dit heeft het ironische effect dat een sombere verhaallijn onderbroken wordt door een vrolijk deuntje, en dat een vrouwenstem uit de mond van een man lijkt te komen.

Het begint met een echtelijke ruzie, gevolgd door een leugenachtige driehoeksverhouding. De twee minnaars zijn antihelden die elkaar de dieperik in sleuren. De drie hoofdpersonages maken een hele evolutie door. De sociale ongelijkheid en de hypocrisie van de bovenklasse komen aan bod, steeds met gevoel voor humor.

De broeierige sfeer van de Kasba wordt opgeroepen met in Algiers geschoten panoramabeelden. Het lijkt één groot, wit labyrint met smalle gangetjes, lage daken en een bevolking uit alle hoeken van de wereld. Te midden van dat broeinest verschuilt zich de gezochte gangster Pépé le Moko (Jean Gabin). Met die nette plooi in z'n broek komt hij over als een gentleman-misdadiger. Tussen hem en inspecteur Slimane - gespeeld door de in Roemenië geboren Lucas Gridoux - bestaat een soort wederzijds respect. Je krijgt de indruk dat hun posities evengoed omgekeerd hadden kunnen zijn. Afgezien van de sluwe, geduldige Slimane wordt de politie als onbekwaam voorgesteld.

Pépé komt sympathiek over. Hij steelt van de rijken en volgt de morele code van zijn milieu. De echte slechteriken zijn de verklikkers. Gaby (Mireille Balin) speelt een wat dubbelzinnige rol. Ze laat zich inhuren als lokaas, maar algauw krijg je de indruk dat er echt een band bestaat tussen haar en Pépé. Wanneer ze elkaar leren kennen, tonen close-up het blinken van de juwelen, van hun ogen en van haar gebit. Line Noro, met een laag make-up om een zigeunerin voor te stellen, is uiteindelijk degene die hem verraadt. Afgezien van het overbodig ingelaste liedje is dit een sfeervolle misdaadklassieker die je verplaatst naar het Frans-koloniale tijdperk.

In de inleiding zien we een vrije associatie van beelden. De filmuitrusting herinnert ons eraan dat we naar de projectie van beelden op een scherm zitten te kijken. Een penis, een geraamte, het Lam Gods en de kruisiging zijn symbolen voor Lust, Religie en de Dood - hoofdthema's bij Bergman. Deze beelden vormen een tegengewicht voor het gedeelte van de film dat rond een lange monoloog is opgebouwd.

Het verhaal is geïnspireerd door de analytische psychologie van Carl Gustav Jung, waarin vrije associatie en gesprekstherapie een rol spelen. Jung sprak van het collectief onbewuste met daarin de archetypen. Twee van die archetypen zijn de persona en de schaduw. De persona is het masker dat de mens opzet naar de buitenwereld toe, de rol die hij speelt om te beantwoorden aan de maatschappelijke normen en waarden. De schaduw is het verborgen deel van de persoonlijkheid.

Alma (Bibi Andersson) en Elisabet (Liv Ullman) staan symbool voor de persona en de schaduw. In het begin draagt Alma een wit verpleegsteruniform. Elisabet draagt donkere kleren, we zien een schaduw op haar vallen en we zien haar schaduw op de hospitaalmuur.

In het begin doet Alma zich voor als iemand die haar leven op orde heeft: ze heeft een vaste job, een verloofde, veilige vooruitzichten... Geleidelijk brokkelt die façade af. Het onderscheid tussen persona en schaduw vervaagt. Alma draagt een zwarte hoed en Elizabeth een witte, wat verwarrend werkt. Meneer Vogler spreekt Alma aan als Elisabet.

Om tot zelfverwezenlijking te komen, moet de scheiding tussen persona en schaduw opgeheven worden. Dit gebeurt wanneer de twee gezichten bijeenkomen. Ik vraag me af hoe ze die sprekende mond gedaan hebben. Bergman zei dat hij de "lelijke" helft van beide gezichten gebruikt heeft. Toen de twee actrices het beeld zagen, zeiden ze allebei: "Dat ben jij. Wat zie je er raar uit!" Ze ontkenden allebei de lelijke helft van hun gezicht. Daarna zien we de twee helften van Livs gezicht, maar ze staan niet helemaal juist opeen, zoals die verscheurde foto van haar zoontje waarvan ze de twee helften tegeneen houdt.

Bergman lag zelf in een psychiatrisch ziekenhuis toen hij het scenario begon te schrijven. Dat de dokter haar buitenverblijf ter beschikking stelt, is niet erg aannemelijk, maar een goed excuus om het eiland Farö als locatie te gebruiken, Bergmans favoriete plek.

De barokmuziek in het ziekenhuis is het trage deel uit een vioolconcerto van Bach (BWV 1042). Lars Johan Werle componeerde de originele, modernistische muziek. Het is een zeldzaam voorbeeld van een geslaagd huwelijk tussen moderne muziek en moderne film.

Een zoveelste kleverige adaptatie van Jane Austen. Waar halen die regisseurs toch het idee vandaan dat er in de negentiende eeuw voortdurend van die afschuwelijke behangpapiermuziek op de achtergrond klonk? Het verhaal wordt redelijk trouw gevolgd, maar van de sprankelende, humoristische stijl blijft weinig over. Ze maken er een flauw melodrama van.

Een herkenbaar dorpje in New Hampshire maakt een gezellige, gemoedelijke indruk. Er heerst een conservatieve moraal. Seks is een taboeonderwerp. Er wordt veel geroddeld, elk schandaaltje wordt hier uitvergroot. Achter de voorgevels vindt soms huiselijk geweld plaats.

Het dorpje staat echter niet los van de rest van de wereld. Het is 1941-'42, de tijd van FDR en de mobilisatie.

Lana Turner speelt een van haar sterkste rollen: die van een alleenstaande moeder met een geheim. Haar dochter Allison wordt schrijfster en vertelt het verhaal. Het dramatische hoogtepunt draait echter rond Allisons vriendin Selena Cross en haar dronken stiefvader.

De nevenpersonages zijn het soort mensen dat je in een doorsnee plattelandsdorpje aantreft: de boekenwurm, de vamp Betty, de dronkaard en de roddeltante. De dokter heeft een groot moreel gezag.

Allison is zeventien in 1941, dezelfde leeftijd als schrijfster Grace Metalious. Haar boek zou later ook aan de basis liggen van een Amerikaanse soap (die ik nooit gezien heb). Sommige verhaallijnen zijn gebaseerd op ware gebeurtenissen (ook die rond Selena).

Hoewel de acteurs met uitzondering van ons Lana niet erg bekend zijn, doen ze het uitstekend, zonder overdreven sentiment. Ik vermeld slechts Lloyd Nolan in de rol van Dock Swain.

Holly Hunter levert een uitzonderlijke prestatie, want de afwezigheid van woorden vangt ze ruimschoots op met haar lichaamstaal. Ada lijdt aan mutisme, maar heeft toch verschillende manieren om te communiceren: gebarentaal, schrijven en haar pianospel. Bovendien gelooft ze dat ze telepathisch contact had met haar pianoleraar, de biologische vader van haar dochtertje. Ze draagt zwarte, insnoerende kleding die haar vrouwelijkheid verhult. Anna Paquin laat natuurtalent zien als het dochtertje. Zij draagt soms het witte kostuum van een engel. Dat betekent niet dat ze een lief kind is, want ze liegt en is brutaal. Zoals een engel is ze wel boodschapper: als tolk van de gebarentaal en als go-between tussen de leden van de driehoeksverhouding. Veelzeggend is het beeld waarop ze letterlijk en figuurlijk voor een tweesprong staat, vlak voordat ze haar moeder verraadt.

Nieuw-Zeeland in de negentiende eeuw was een patriarchale samenleving. Ada wordt door haar vader uitgehuwelijkt aan een man die ze niet kent. Haar echtgenoot verkoopt haar diensten voor een lap grond. Baines koopt haar gunsten voor een paar pianotoetsen. Beide mannen ondergaan echter een verandering. Baines evolueert van primitief naar respectvol wanneer hij de piano terugstuurt. Haar echtgenoot ervaart telepathisch contact - al kun je dat ook uitleggen als de stem van z'n geweten.

Dreigende wolken, de schuimende zee en de woeste natuur van het Noordereiland worden prachtig in beeld gebracht. Er zijn mooie tracking shots van de Maori's die de vleugel verhuizen, en van een loopplank die wegzakt in de modder. Het instrument wordt tweemaal getoond in een omgeving waar het niet thuishoort: op het strand naast een aantal meubels, en op het einde in de zee. Het is twijfelachtig of een piano echt zo snel zou zinken, maar het gaat om het poëtische beeld. Behalve overweldigende natuurbeelden gebruikt Jane Campion effectieve close-ups, bijvoorbeeld een kopje thee van bovenaf getoond. Kijkgaatjes zijn een visueel motief. In het begin zien we Ada door haar vingers kijken; daarna zijn er meerdere momenten waarop iemand anderen bespiedt door een gaatje. Het gaatje in Ada's kousen is een fetisj. Silhouetten achter een scherm komen voor in het toneelstuk, maar ook wanneer Ada die witte tent binnen komt. Blauwbaard valt samen met het thema van vrouwenmishandeling, maar ook met nieuwsgierigheid en voyeurisme.

Holly Hunter blijkt ook een goede pianiste te zijn, want ze speelt alles zelf. De muziek van Michael Nyman klinkt niet negentiende-eeuws, maar versterkt de dromerige sfeer met warme klanken en voegt een golvend ritme toe aan scènes met beweging.

Het Londense nachtleven wordt voorgesteld met behulp van kleurfilters: blauw voor de duisternis buiten; sepia voor binnen; paars voor de oriëntaalse dans. We zien een decadente club met karakterdanseressen. Het weelderige interieur met een grote, sierlijke trap is art déco. Schaduwen worden aangewend om ogen te accentueren of om een vrouw een nepsnorretje te geven. Bewegende reflecties houden de stuwing erin. Chinese artefacten zijn de pipa (luit) en de geluksbrenger die ironisch genoeg ongeluk zal brengen.

Anna Mae Wong was de eerste Chinees-Amerikaanse met een hoofdrol. Ze bekoort met sensuele bewegingen en blikken. Haar haar is kort, volgens de mode van de flappers in de dolle jaren '20. In het begin draagt ze de ordinaire kleren van een keukenmeid, terwijl haar tegenspeelster juwelen draagt. Een ommekeer is wanneer ze die dure jurk krijgt, wat de jaloezie van haar rivale opwekt. Racisme wordt aangeklaagd, wat in 1929 nog lang niet vanzelfsprekend was.

De climax is de confrontatie tussen de twee romantische rivales. De waarheid komt aan het licht in twee flashbacks tijdens de getuigenissen in de rechtbank. Het is een spannend, mysterieus geheel met expressief acteerwerk en visuele hoogstandjes.

Een tegenvaller voor mij. Het verhaal wordt grotendeels in een voice-over verteld. Visueel zijn alleen de zakkenrolscènes boeiend. Het idee is gejat van Dostojevski, maar veel minder goed uitgewerkt. De beslissing om niet-professionele acteurs te gebruiken zou de natuurlijkheid ten goede moeten komen, maar dat is misschien een stap te ver.

Dr. Robert heeft het voorkomen van een verstandsmens. Daaronder gaat echter een gevoelsmens schuil met een obsessie. Via de flashbacks worden zijn drijfveren geleidelijk aan duidelijk. Zijn laboratorium is een moderne versie van de burcht van Frankenstein, klinisch grijs en wit, met hier en daar een heldere tint blauw of rood. Hij is de beeldhouwer Pygmalion die z'n Galatea tot leven wil brengen. Ze is zijn object, hij is haar voyeur. Zoals het bonsaiboompje waar hij in z'n vrije tijd aan werkt, wil hij haar manipuleren. Hij wil Schepper spelen, maar volgens de wetten van het verhaal moet deze hoogmoed bestraft worden. Onvermijdelijk zal z'n schepsel tegen hem in opstand komen.

Vera zit opgesloten in een kamer; Vicente zit opgesloten in Vera's lichaam. Het is platonisch dualisme: het lichaam als omhulsel van de ziel. Hij/zij lijkt op de kunstwerken in het gebouw. Als een Venusfiguur van Titiaan ligt ze op haar rode bed gedrapeerd. Venus werd geboren uit de geslachtsdelen van Uranus. Vera belichaamt het ideaal van vrouwelijke schoonheid. Haar tegendeel Zeke staat voor primitieve mannelijkheid en dierlijke agressie. Marilia is het meest evenwichtige personage, maar uit haar genen zijn wel twee geesteszieke zonen voortgekomen.

Er zitten ernstige onderwerpen in, zoals de vraag of transgenese bij de mens verboden moet blijven en of dergelijke experimenten in het geheim al niet gebeuren. De vervagende grens tussen mannelijk een vrouwelijk is een terugkerend thema bij Almodóvar, net als afwijkend seksueel gedrag en iemand vastbinden aan een meubel. Er zit ook humor in, zoals wanneer dr. Robert een beetje aftershave aankondigt, wat dan morfine blijkt.

Antonio Banderas speelt z'n rol terughoudend, niet als de stereotiepe krankzinnige wetenschapper maar als een koele manipulator. Elena Anaya is bijzonder lenig en ziet er jonger uit dan zesendertig. Door hun gelijkaardige manier van bewegen wordt het aannemelijk dat zij en de tengere Jan Cornet hetzelfde personage spelen voor en na de transformatie. Het is een oude mythe over hybris, obsessie, gevangenschap, identiteit, geduld en opstand. De vioolarpeggio's van Alberto Iglesias voegen er een klassieke waardigheid aan toe.

Aan de basis ligt een misdaadverhaal van Lionel White met een begin, een midden en een einde. Dit beschouwde Godard slechts als een kapstok om z’n artistieke en politieke ideeën aan op te hangen. Zoals Velázquez wilde hij het ongrijpbare weergeven. Meermaals wordt de kijker eraan herinnerd dat hij naar een kunstwerk zit te kijken, bv. wanneer Anna Karina de vierde muur doorbreekt of wanneer figuranten zichzelf voorstellen. De wapens zien er nep uit; het bloed is duidelijk een laag verf. Iemand bewusteloos slaan gaat veel te gemakkelijk. Ook de op onlogische momenten wisselende vertellers creëren afstand.

De twee hoofdpersonages kennen inwendige paradoxen. Ferdinand is tegen de Amerikaanse interventie in Vietnam en tegen het terrorisme van de OAS, maar uiteindelijk wordt hij zelf een moordenaar. Hij krijgt de bijnaam Pierrot, naar de trieste clown aan de muur van Marianne Renoir. Zij draagt de voornaam van het zinnebeeld van de Franse Revolutie en de familienaam van een schilder en een regisseur. Ze straalt onschuld uit en wil gewoon leven, maar tegelijk is ze een moordenaar en een dievegge. Op het mediterrane eiland onder de azuurblauwe lucht vergelijkt Ferdinand zichzelf met een dagboek schrijvende Robinson Crusoe en z'n metgezellin met Vrijdag.

Felle primaire kleuren contrasteren met elkaar. Anna Karina draagt vaak rood als symbool voor haar passionele karakter. Belmondo draagt het blauw van de koele intellectueel. Er zijn bruuske overgangen en ongewone camerastandpunten. Een schaar voor een groothoeklens lijkt groter dan Anna Karina zelf. Je moet hier minstens twee keer naar kijken: één keer om het verhaal te leren kennen en een tweede keer om op de stijl en onderliggende ideeën te letten.

De openingsanimatie en de muziek van Blake Edwards zijn meteen de twee sterkste punten. Behalve het snuggere Pantherthema is er ook het liedje Meglio Stasera, gezongen door Fran Jeffries. Een cartoonfiguur afleiden uit een edelsteen was een geniaal idee.

Het begint met een opeenvolging van korte scènes in verschillende wereldsteden, met onder andere het Colosseum op de achtergrond. Daarna komen de personages bijeen in het Noord-Italiaanse skioord Cortina d'Ampezzo, om de roze diamant te stelen of om die diefstal net te voorkomen.

David Niven speelt de gentleman-inbreker The Phantom, een personage dat doet denken aan Fantômas (1913) en Arsène Lupin. Hij wordt echter overschaduwd door Peter Sellers, die veel improvisatie gebruikte om Clouseau z'n eigen karakter te geven. In de vervolgdelen zou hij dit verder uitwerken. Hij combineert fysieke slapstickhumor met woordspelingen. Het is ook een parodie op Sherlock Holmes, die ook een mackintosh draagt en viool speelt - zij het iets beter op toon. Er zitten goede grappen in, maar het heeft ook wat van een goedkope klucht. Claudia Cardinale heeft de gratie om een prinses te spelen, maar het is spijtig dat haar stem nagesynchroniseerd is. Aan haar lipbewegingen zie je dat ze wel Engels spreekt. Bij haar entree draagt ze een roze skipak, een kleur die nadrukkelijk aanwezig is in verschillende scènes. Yves Saint-Laurent ontwierp enkele pakjes en kreeg daarvoor een naamvermelding.

Het begint gek, met natuurbeelden die ondersteboven staan tijdens de credits. Je wordt meteen opgezogen door de Provençaalse sfeer. Zonlicht en water zijn effectief gebruikt, bijvoorbeeld wanneer een gordijn opengerukt wordt om het licht binnen te laten. Het was de tijd van hippies, minirokjes en economische bloei. Jean-Paul is een verwend rijkeluiszoontje dat zich laat omringen door mooie vrouwen, snelle auto's en een groot zwembad. Zonnebaden gaat hem beter af dan werken. Luie jazzmuziek met vibrafoon versterkt dit gevoel van dolce far niente.

Tussen de twee mannen bestaat een rivaliteit. Het zijn twee playboys, ze vertonen haantjesgedrag. Ook tussen de twee vrouwen bestaat rivaliteit. Marianne is bang dat haar plaats ingenomen kan worden door een jongere vrouw als Pénélope. Deze moet opgegroeid zijn in Engeland, wat het accent van Jane Birkin aannemelijk maakt.

In de openingsscène gooit Alain Delon al lachend Romy Schneider in het zwembad. Dit is een voorafschaduwing van de moord, de grote ommekeer. Hierna wordt de toon veel donkerder. De poging om de moord te verdoezelen is klungelachtig. Het is dan ook geen thriller over de bijna perfecte moord, maar een realistisch verhaal over wat zo'n daad teweegbrengt tussen twee mensen. Marianne heeft plots de macht om te beslissen over z'n lot: al dan niet bewijs leveren aan de politie, al dan niet bij hem blijven. Wat begint met een zorgeloze vakantiestemming, loopt uit op een schimmig spel van wantrouwen.

De tegenstelling tussen de twee vrouwen in het leven van George wordt duidelijk gemaakt aan de hand van hun kleding, juwelen, make-up en de bijhorende interieurs. Shelley Winters draagt goedkope kleren; Liz Taylor draagt galajurken van Edith Head. Op de avond van z'n verjaardag gaat George van het riante huis van de Eastmans naar het huurkamertje van Alice met een klein tafeltje en een bed. Z'n driehoeksverhouding draait niet enkel om de keuze tussen twee vrouwen, maar ook tussen twee levensstijlen. Een toekomst met Angela Vickers lijkt te mooi om waar te zijn. Het onderwerp abortus mocht niet expliciet vermeld worden in 1951, maar onmiskenbaar gaat het gesprek met de dokter daarover.

Dit conflict draait uit op een schuldvraag. Technisch gezien heeft George Alice niet vermoord, want ze is zelf gevallen. Hij was echter van plan haar te vermoorden en heeft niets gedaan om haar te redden. De aalmoezenier besluit dat George schuld heeft aan haar dood, ook al heeft hij haar niet geduwd.

Montgomery Clift hoorde bij een jonge generatie met een nieuwe acteerstijl. Je ziet z'n innerlijke spanning aan z'n verkrampte schouders, z'n scheve zithouding en het zweet op z'n gezicht. Liz Taylor zou vaker glamoureuze rollen krijgen, terwijl Shelley Winters meestal het lelijke eendje zou spelen. Op het bal is een pooltrickshot te zien en veel figuranten. Bess Flowers behoort tot de schrijvende pers tijdens het proces.

Het eerste uur is erg donker. Het zonovergoten Lake Tahoe vormt hiermee een contrast, als symbool voor de hoop op een uitweg. Opeenvolgende scènes overlappen elkaar door een dissolve. De camera registreert meestal afstandelijk. Alleen tijdens de romantische scènes met Clift en Taylor zijn er close-ups om een intieme sfeer op te roepen.

Het idee met de afwisseling tussen kleur en zwart-wit is origineel. Pleasantville staat voor de goeie ouwe tijd, toen geluk heel gewoon was. Er was meer veiligheid en zekerheid. Het was echter ook een tijd met een conservatieve moraal: de pater familias die bij z'n thuiskomst het eten op tafel verwacht, racisme en segregatie - zie de sneer over your colored girlfriend. Vanuit een luchtig uitgangspunt worden ernstige en actuele thema's aangekaart. Helaas is het einde nogal melig en moraliserend.

Deze politiethriller voert ons mee doorheen het criminele milieu en het nachtleven van Parijs. Thema's zijn corruptie en normvervaging bij de politie, vermenging van advocatuur en politie met het criminele milieu (dirty cops), geweld als ondervragingstechniek, gebruik van informanten en omgang met gangsterliefjes. Een beetje James Ellroy avant la lettre.

Het is een uitstekende gelegenheid om Gérard Depardieu in zijn topperiode te zien naast de jonge Sophie Marceau. Sandrine Bonnaire vertolkt een opmerkelijke nevenrol als tippelaarster.

Mary Pickford is een belangrijke figuur in de beginperiode van Hollywood. Ze was een van de oprichters van United Artists, naast Charlie Chaplin, D. W. Griffith en Douglas Fairbanks. Net als in Rebecca of Sunnybrook Farm (1917) speelt ze als volwassene een kinderrol. Dat lukt dankzij haar kleding, haar schattige krullen, haar manier van bewegen en haar lichaamslengte van 1,54 m. Ze wordt ook omringd door extra grote tegenspelers en extra grote meubels.

Van haar vader heeft ze The Glad Game geleerd. Dat komt neer op positief denken, in elke treurige gebeurtenis iets gunstigs zien. Dat heeft een naïef en sentimenteel kantje, maar het is ook een manier om om te gaan met tegenslagen. Als iedereen zou denken zoals Pollyanna, zouden er minder ruzies en oorlogen zijn. Met haar optimistische levensvisie brengt het weesmeisje uiteindelijk zelfs haar stijfdeftige, kwezelachtige tante en de ergste hypochonder aan het lachen.

Om haar gevoelens te tonen, is er regelmatig een close-up met een felle, cirkelvormige belichting. Regen en wind komen mooi in beeld wanneer ze van de trein stapt. Het is een ontroerend verhaaltje met een mooie vormgeving en een van de sterkste vrouwelijke hoofdrollen uit het stomme tijdperk.

Lange tijd is het niet erg duidelijk of dit ernstig bedoeld is of niet. Een confrontatie tussen een nazi en een jodin zou het onderwerp van een drama kunnen zijn, en met acteurs als Rampling en Bogarde krijg je aanvankelijk ook die indruk. Dan gaat het echter een heel andere kant op en blijkt het "nazisploitation" te betreffen, een genre gebaseerd op sadomachositische fantasieën met Duitse officieren. Bevreemdend, maar wel grappig voor een keer.

Het mediterrane buitenlicht contrasteert met de groezelige duisternis binnen; de intellectuele wereldreiziger Neruda met de eilandbewoners; de communistische dichter met het katholieke Italië.

Omdat Massimo Troisi met een hartkwaal sukkelde, moesten ze veel gebruik maken van een dubbelganger. Dat is het geval bij elk shot waarin het gezicht van de postbode niet duidelijk herkenbaar is. Voor de communistische betoging kort voor het einde hebben ze slechts tien figuranten gebruikt, met beelden van een echte betoging erdoorheen gemonteerd.

Met z'n gapende tronie, z'n gesticulaties en z'n hakkelende spreekstijl weet Troisi naïviteit uit te drukken zonder het belachelijk te maken. Philippe Noiret met z'n goedige blik lijkt verbazend op de echte Neruda. Sommige Chilenen dachten dat het documentaire beelden waren. De acteerervaring van de mooie Maria Grazia Cucinotta was beperkt tot een reclamespotje voor pizza's, maar toch doet ze het goed.

Hoe getrouw is dit beeld van Neruda? De roman speelde zich af vanaf 1969. Neruda verbleef toen op een Chileens eiland. Hij won de Nobelprijs in 1971. Hier hebben ze dat verplaatst naar de jaren vijftig op het Italiaanse eilandje Salina. In werkelijkheid verbleef Neruda toen op het grotere eiland Capri. Hij won de Lenin-Vredesprijs in 1953. Of hij toen al post kreeg van het Nobelprijscomité, valt te betwijfelen. Een cassetterecorder was toen spitstechnologie.

De poëzie zit niet enkel in de woorden van Neruda, maar ook in de locatie, de gelaatsuitdrukkingen en het muziekje van Luis Bacalov.

Deze film noir bevat alle klassieke ingrediënten: een rusteloze antiheld, een onweerstaanbare femme fatale, een ingenieuze plot en een spel met licht en schaduw.

Frank Chambers (John Garfield) is een zwerver zonder idealen ten tijde van de Grote Depressie. Je kunt gemakkelijk met hem meeleven, ook al neemt hij foute beslissingen. Cora (Lana Turner) is moeilijk te doorgronden. Ze gedraagt zich theatraal, ijdel en egoïstisch. Ze gebruikt mannen om financiële zekerheid te verwerven. Gekleed in het wit steekt ze tegen de groezelige omgeving af. In een paar sleutelscènes draagt ze echter zwart, de kleur van de dood. Dan wordt ze de zwarte weduwe die mannen haar web in lokt. Een relatie tussen haar en Nick kan onmogelijk langdurig standhouden. Bij momenten lijkt ze echte gevoelens voor Nick te hebben, maar je moet er rekening mee houden dat het verhaal vanuit zijn standpunt verteld wordt.

Twee karakterrollen zijn er voor Leon Ames als de corrupte procureur en Hume Cronyn als de gewiekste advocaat. Zij zien justitie als een spelletje waarin de slimste wint. Idealen als rechtvaardigheid en eerlijkheid zijn ver te zoeken; cynisme domineert. Toch worden de daders uiteindelijk gestraft, een vorm van poetic justice waarnaar de titel verwijst. In Hollywood in die tijd mocht geen enkele slechte daad ongestraft blijven.

Onder de Hayscode konden geweld en seks niet expliciet getoond worden, dus moest regisseur Tay Garnett z'n toevlucht nemen tot suggestie. Geweld wordt gesuggerereerd met de dode kat - niet de favoriete scène van Gaia. Bij Cora's introductie klinkt haar wulpse muzikale thema, terwijl de camera langzaam beweegt van haar gevallen lippenstift naar haar lange benen.

De scènes aan de kust zijn op locatie geschoten, na lang wachten op het wegtrekken van de mist. Sigarettenrook en het geknipper van het neonlicht worden aangewend om sfeer te creëren. Schaduwen van ramen en jaloezieën zijn een voorafspiegeling van de schaduw van de tralies op het einde. Het lot van de zwerver was vrijwel bezegeld toen hij helemaal in het begin dat bordje met "Man wanted" zag staan.