Opinions

Louis Malle pakt hier een controversieel onderwerp aan: de rosse buurt in New Orleans, die afgeschaft werd in 1917. Officieel heette deze wijk The District, maar in de volksmond was het Storyville. E. J. Bellocq, hier gespeeld door Keith Carradine, bestond echt. Hij fotografeerde de meisjes van lichte zeden. De "madam" is gebaseerd op Lulu White, de bordeelhoudster van Mahogany Hall die niet vies was van een streepje cocaïne. Ook op vlak van drugs was Storyville een gedoogzone. The Professor (Antonio Fargas) is gebaseerd op de pianist Tony Jackson. Hij speelde vooral ragtime en schreef het liedje Pretty Baby. New Orleans stond aan de wieg van de jazz, met grootheden als Louis Armstrong en Jerry Roll Morton.

Brooke Shields speelt een kind van een prostituee (Susan Sarandon) dat opgroeit in dit milieu. De fotograaf speelt een dubbelzinnige rol in haar leven. Het resultaat is een omstreden maar geslaagd portret van een stukje vergeten Amerikaanse geschiedenis. Mooi meegenomen is de aandacht voor de fotografie uit die tijd.

De vijand van de vijand is mijn vriend, moeten de holebi's gedacht hebben toen ze de mijnwerkers gingen steunen. Thatcher kreeg de schuld van de mijnsluitingen, maar het was wellicht onvermijdelijk wegens economisch niet langer rendabel. in België sloten ze ook in die periode, eveneens met sociale onrust tot gevolg.

De combinatie van deze twee groepen is verre van vanzelfsprekend. Emancipatiebewegingen komen meestal van links, maar er bestaan ook rechtse holebi's die geen moer om de arbeidersbeweging geven. In arbeidersdorpen kan ook homofobie bestaan. Via de verschillende verhaallijnen zien we hoe het wederzijdse begrip geleidelijk aan groeit.

Het sociaal realisme wordt gecombineerd met een flinke dosis humor. De synthpop zorgt voor het juiste jaren '80-sfeertje - alleen Wham! ontbrak. Voor een sombere kant zorgt dan weer de aidsepidemie.

Een reusachtig budget zal deze BBC-productie niet gehad hebben, maar dat wordt gecompenseerd door de sterke inhoud. Het speelt zich af in een fictieve parochie in Liverpool met een volks karakter, arbeidershuisjes en Noord-Engelse accenten.

Linus Roache speelt Father Greg, een jonge priester die een dubbelleven leidt. Het grootste deel van de tijd gedraagt hij zich als een plichtsbewuste herdershond met een strakke moraal. Op de resterende uren heeft hij heimelijk homoseksuele contacten. Die twee delen van z’n persoonlijkheid kan hij niet langer gescheiden houden nadat de politie hem betrapt. Homoseksualiteit is niet meer strafbaar sinds 1967, maar hij wordt gearresteerd wegens openbare zedenschennis.

Dan gaat het om de reacties van de sensatiepers, de bevolking en de Kerk. De bisschop zet hem nog net niet op de brandstapel. Er heersen dubbele normen, want voor de relatie tussen Father Matthew en z’n huishoudster knijpen ze een oogje dicht. Bij deze pastoor met progressieve opvattingen kan hij wel op begrip rekenen.

Hij worstelt met z’n geweten, niet zozeer wegens z’n geaardheid maar omdat hij het celibaat geschonden heeft. Z’n roeping is oprecht. Het kruis, vaak zichtbaar, staat symbool voor dit katholieke zondebesef. Hij ziet Graham (Robert Carlyle) als een verleider die hem van het rechte pad doet wijken. De nevenintrige, rond incest en het biechtgeheim, stelt hem voor een moreel dilemma. Deze zwaarwichtige onderwerpen worden afgewisseld met enkele luchtige intermezzo’s.

Dit is een staaltje van joodse humor. Een tragisch thema wordt op satirische wijze benaderd. Een lach om het leed te verzachten. Kolder en burleske choreografieën worden afgewisseld met intellectuele knipoogjes naar Joyce en Kafka. Het is kosmische ironie dat de als flop bedoelde musical een succes wordt. Wat de toneelschrijver ernstig bedoelde, wordt door het publiek als een persiflage geïnterpreteerd.

Zero Mostel speelt de manipulator die onvermijdelijk het deksel op de neus zal krijgen. Hij is een schalk en een charmante oplichter. Gene Wilder speelt de brave boekhouder die nog nooit buiten de lijntjes gekleurd heeft, totdat hij zich laat meeslepen in dit avontuur. Komische typetjes zijn de Zweedse nymfomane, de verwijfde theatermaker en de gestoorde nazi.

Een interessante anekdote is dat Mel Brooks als soldaat tijdens de Tweede Wereldoorlog een Duitse zangstonde beantwoordde met een spottend tegenlied. Hier is het muzikale hoogtepunt de auditie van een hippie met de initialen L.S.D. Broadway, nazisme en flower power worden genadeloos bespot in deze donkere komedie.

De kleur rood is aanwezig in het bloed, de lippenstift, de bekleding van de schouwburg, artefacten... De Renaissancekunst en de kindertekeningen zorgen voor een spookachtige aanwezigheid van het verleden.

Het is een slasher en een whodunit met een paranormaal elementje. De ontknoping komt eigenlijk al na achttien minuten, wanneer de moordenaar even in een spiegel te zien is tussen die griezelige portretten. Het gaat echter zo snel dat je het wellicht niet merkt. Zoals gewoonlijk is de politie onbekwaam en moeten twee amateurdetectives het oplossen. De onderonsjes tussen Hemmings en Nicolodi zorgen voor komische afwisseling, net als de scène waarin hij van die voorgevel naar beneden dondert. Het heeft een bloederig gehalte, al is de dreiging net daarvoor soms interessanter. Sommige mensen sterven op een ongewone, zeer visuele manier.

De muziek van de Italiaanse progrockband Goblin vermengt allerlei invloeden, van blues tot de maatwisselingen van Mike Oldfield. Het kinderliedje krijgt iets griezeligs door een mineurwending.

Wiskunde heeft de reputatie saai en gevoelloos te zijn, maar beoefenaars kunnen in een bewijsvoering opgaan als in een kunstwerk, met het gevaar dat ze wereldvreemd worden. Het woord proof wordt op twee manieren gebruikt: enerzijds het wiskundige bewijs, anderzijds het bewijs van het handschrift. De academische mentaliteit wordt realistisch weergegeven. Je hoeft geen wiskundige te zijn om te kunnen volgen. De uiteenzetting over het getal 1729 is gemakkelijk na te rekenen. De zwaardere theorie komt slechts beknopt aan bod. Het zou geïnspireerd zijn door de hypothese van Riemann.

Het toneelstuk van David Auburn heeft slechts vier personages. John Madden en scenariste Rebecca Miller hebben de dialogen centraal gehouden, maar ze hebben het wel opengetrokken door er wat nevenpersonages aan toe te voegen en enkele drukkere locaties. De flashbacks met Anthony Hopkins hebben een grijzere tint. Gwyneth Paltrow, die dezelfde rol speelde in de Londense productie, zet een getalenteerd maar kwetsbaar personage neer dat lijdt onder de betuttelende houding van haar omgeving en de twijfel aan zichzelf. Jake Gyllenhaal ziet er volgens sommigen te goed uit, maar een wiskundige hoeft niet lelijk te zijn.

Fellini beperkt zich qua tijd en ruimte. Alles speelt zich af in één kapel (oratorio) gedurende één repetitie. De bejaarde kopiist zet de handgeschreven partijen klaar op de pupiters. Het wordt een soort young person's guide to the orchestra, waarbij muzikanten om beurten uitleggen waarom ze zo'n innige band hebben met hun instrument. Menselijke karaktereigenschappen worden toegekend aan de praalzuchtige viool, de toonaangevende hobo en de scheten latende contrafagot.

Het is ook een allegorie op de maatschappij. Onder invloed van de vakbonden breekt een opstand uit tegen het grove, autoritaire gedrag van de dirigent. Voorzichtige protesten slaan om in tumult. Je kunt sympathie hebben voor de roep naar individuele vrijheid, maar zonder discipline en een strakke leiding kan een orkest geen hoog niveau bereiken.

Bekende acteurs zitten er niet in, maar wel karakterkoppen. Van de zwaar opgemaakte fluitiste dacht ik even dat het een travestiet was. De muziek van Nino Rota klinkt speels en nostalgisch.

Als je het verhaaltje rats van buiten kent, maar het blijft boeiend om te herbekijken, wil dat zeggen dat het goed verfilmd is. Het is een van die zeldzame gevallen van een film die beter is dan het boek. De pulproman van Robert Bloch was geïnspireerd door de seriemoordenaar Ed Gein, maar vertoont ook opmerkelijke gelijkenissen met het kortverhaal The Landlady (1959) van Roald Dahl.

Marion Crane beantwoordt aan de kenmerken van een tragische heldin. Ze streeft een nobel doel na: trouwen met haar minnaar, die zich blauw betaalt aan de alimentatie voor zijn ex-vrouw. Ze begaat een tragische vergissing - de diefstal - die tot haar ondergang zal leiden.

Norman Bates lijdt aan een meervoudigepersoonlijkheidsstoornis - niet hetzelfde als schizofrenie - en aan een zware variant van het oedipuscomplex, en hij doet aan voyeurisme. Hij is geen agressie uitstralende macho, maar een schriel ventje vol frustraties dat een geïsoleerd bestaan leidt tussen zijn opgezette roofvogels.

De eerste drie kwartier beleven we uit het standpunt van Marion Crane. In de auto horen we haar inwendige monoloog: eerst herinneringen aan gespreksflarden, dan wat in haar verbeelding gezegd wordt wanneer ze ontdekken dat het geld verdwenen is.

Het motel, dat nauwelijks nog gasten heeft sinds de aanleg van een nieuwe snelweg verderop, is het moderne equivalent van het vervallen kasteel in oude griezelverhalen - dit geldt vooral voor het bijhorende woonhuis. Dit is geïnspireerd door het schilderij The House by the Railroad van Edward Hopper. De regen creëert een desolate atmosfeer. Eén detail is ongeloofwaardig: dat het twistgesprek dat Marion afluistert zo duidelijk verstaanbaar is van op die afstand door de regen.

Belangrijk voor de psychologische onderbouw is het lange gesprek tussen de twee hoofdpersonages in de kamer met de opgezette vogels. In een goed opgebouwd verhaal gaat zo'n gesprek vaak vooraf aan een gewelddadige scène; de narratieve climax gaat vooraf aan de dramatische climax.

Het onbekende schilderij in barokstijl van de verkrachting van de dochters van Leucippus heeft een dubbele functie. Het verbergt het kijkgaatje, maar illustreert ook de seksuele perversiteit in het hoofd van Norman. Er bestaat een gelijkaardig schilderij van Rubens.

Water speelt een belangrijke rol: regenwater, toiletwater, douchewater. De close-up van het toilet raakte ternauwernood door de censuur. (Voor de problemen met de keuringscommissie: zie ook de film Hitchcock.)

De cataclysmische douchescène is een indrukwekkende montage van veel korte shots. Er zijn geen eigenlijke messteken te zien; die zijn alleen te horen. Van Janet Leigh zien we vooral het gezicht en de schouders; voor de andere shots werd een body double gebruikt. Wanneer ze Leigh later vroegen hoe het was om neergestoken te worden in die douche, antwoordde ze: "Ik weet het niet; ik was er niet bij." De eerste keer dat ik deze scène zag, moest ik wegkijken van het scherm omdat ik de angst niet kon verdragen. Als ik de scène nu herbekijk zonder de snerpende muziek van Bernard Herrmann, zie ik een onnozelaar met een pruik die met een kartonnen mes zwaait.

Daarna nemen vier personages afwisselend de rol van protagonist over: de privédetective, de zus, de verloofde en Norman Bates zelf. Er volgen nog twee climaxen: één bovenaan de trap en één in de kelder. Volgens de freudiaanse droomanalyse staat een bovenverdieping voor de ratio en een kelder voor het onderbewustzijn. De privédetective probeert de zaak rationeel op te lossen, maar faalt. Pas wanneer Lila afdaalt in Normans onderbewustzijn, de donkere kelder, wordt het mysterie ontrafeld.

Psycho is een psychologische thriller met horrorelementen. De verhaalopbouw is die van een thriller, met twee moorden, een detective, personages die in gevaar verkeren en een verrassende ontknoping. Tegelijk lag de douchescène aan de basis van de slasherfilm, een subgenre van horror.

Hitchcock zou voor zwart-wit gekozen hebben om te verhullen dat ze chocoladesaus als bloed gebruikten. Hij gebruikte interessante camerastandpunten: shots in vogelperspectief, de onderkant van Normans kin wanneer deze naar het hotelregister kijkt... Het gebruik van spiegelbeelden en schaduwen draagt bij aan de griezelige atmosfeer. Op het einde zien we de doodskop bovenop Normans gezicht geprojecteerd.

Pulp Fiction bestaat uit een proloog, vier kortfilms en een epiloog. De chronologische volgorde van de kortfilms is 1-4-2-3. De proloog en de epiloog vinden tegelijk plaats tussen 4 en 2. Eén hulpmiddel om deze puzzel op te lossen zijn de belachelijke T-shirts die Vince en Jules dragen op het einde van kortfilm 4, tijdens de epiloog en in het begin van kortfilm 2. In kortfilm 3 sterft Vince, dus moet die chronologisch het laatste komen.

De proloog en de epiloog tonen dezelfde gebeurtenis vanuit een verschillend standpunt. Toch roept Honey Bunny niet tweemaal exact hetzelfde. Dat zou bewust gedaan zijn. Wanneer twee mensen dezelfde herinnering navertellen, zullen ze ook niet exact hetzelfde vertellen. Ook het einde van 1 en het begin van 4 zijn dezelfde gebeurtenis vanuit een verschillend standpunt. Er blijkt nog een handlanger van Brett in de badkamer te zitten.

Waarom gebruikt Tarantino deze niet-chronologische vertelstijl, afgezien van het puzzelplezier? Het mooie is dat je bepaalde zaken pas met vertraging gaat begrijpen. Wanneer Vince doodgeschoten wordt in kortfilm 3, vraag je je af waarom Jules er niet bij is. In kortfilm 4 krijg je te zien dat hij zijn leven gebeterd heeft en gestopt is als huurmoordenaar.

De titel verwijst naar tijdschriften en boeken die vroeger op goedkoop papier gedrukt werden. Daarin stonden verhalen waarvan niet verwacht werd dat ze de tand des tijds zouden doorstaan. De film zit vol verwijzingen naar dit soort lectuur. Vince leest een Modesty Blaise-verhaal op het toilet, over een heldhaftige spionne. Vince noemt Butch Pahooka, naar Joe Pahooka, een bokser in een oude stripreeks. Ook naar oude tv-series en films (samuraifilms, spaghettiwesterns...) wordt volop verwezen. Fonzie (hij is cool) is een personage uit Happy Days. Buddy Holly (Steve Buscemi) vraagt Mia of ze haar milkshake "Martin and Lewis of Amos and Andy" wil, verwijzend naar een blank en zwart komisch duo uit de jaren '50, dus vanille of chocolade? Het grappige is dat Mia hem meteen begrijpt. Haar pilootaflevering van Fox Force Five kunnen we als moderne pulp beschouwen.

Vince lijkt zich in een van die oude pulpverhalen te wanen. Hij springt met vuurwapens om alsof ze speelgoed zijn, met alle gevolgen van dien.

Het verhaal van Butch volgt het patroontje "de bedrieger bedrogen". Marsellus wil de bookmakers oplichten, maar Butch is hem te slim af. Butch' eergevoel verplicht hem wel om Marsellus uit de handen van zijn verkrachters te redden. Zed en co zijn de enige waarlijk onsympathieke figuren. De anderen zijn weliswaar bandieten en drugverslaafden, maar het zijn toffe bandieten en drugverslaafden. Zed verdient het om middeleeuws gefolterd te worden.

Het geweld en het grove taalgebruik zijn niet echt shockerend. Het is een beetje als geweld in stripverhalen. Marsellus noemt zijn blanke handlangers n****. Gook is een racistisch scheldwoord voor een Aziaat. Cooties is een fictieve besmettelijke ziekte die je op kunt lopen als je aangetikt wordt in een kinderspelletje.

Sommige gebeurtenissen worden niet getoond, maar moet je zelf beredeneren, zoals de boksmatch. Na zijn aanvaring met Vince in de bar maak Butch met zijn sleutels een kras in Vince' Malibu (to key a car). Bepaalde zaken worden aan de verbeelding van de kijker overgelaten: het gezicht van Bonnie, het verdere lot van Jules, het huwelijksleven van Marsellus en Mia. Is ze met hem getrouwd voor het geld of valt ze op dominante, criminele dikzakken? En wat zit er in het mysterieuze koffertje met cijfercode 666? Het is een klassieke macguffin. We krijgen enkel een oranje schijn te zien.

Speciale camerastandpunten hebben een functie. Kikkerperspectief doet een dreigende Samuel L. Jackson groter lijken, net als Captain Koons (Christopher Walken), die we door de ogen van de kleine Butch zien. Onstabiele camerabewegingen geven het effect van druggebruik weer.

Ook de anachronistische muziek getuigt van een voorliefde voor entertainment van vroeger: surfrock, een cover an Neil Diamond, een Ricky Nelson-imitatie...

Woody Allen doet waar hij goed in is: iets ernstigs zeggen met humor en absurditeit. Cecilia (Mia Farrow) is een serveerster met een kleurloos bestaan. De Grote Depressie is bezig en ze is getrouwd met een luie hufter. Omdat ze het cynisme van de realiteit niet meer aankan, geeft ze zich over aan escapisme. In de droomwereld van de bioscoop vindt ze de gelukkige momenten waar het haar anders aan ontbreekt. De draak wordt gestoken met de magie van het witte doek, maar ook met het gebrek aan magie in het dagelijkse leven.

Jeff Daniels speelt een geweldige dubbelrol. Als held met tropenhelm en simpele idealen mist hij elke realiteitszin; hij is te goed voor deze wereld. Als acteur is hij een schijnheilige en onuitstaanbare arrivist. Cecilia's zus wordt gespeeld door Stephanie Farrow, ook in het echte leven zijn dat zussen.

De tijdgeest van de jaren '30 is goed weergegeven, met aandacht voor de toenmalige ontspanningscultuur. Zo komen ze in een funhouse en hangen er reclameaffiches voor strips (funnies). The Purple Rose of Caïro uit 1935 heeft een onlogische plot: het begint als avontuur aan de Nijl, maar gaat verder als romance in New York. Naar die purperen roos zoekt allang niemand meer.