Opinions

Kenji Mizoguchi regisseerde zo’n 100 films, waarbij zijn centrale thema de achterstallige positie van vrouwen in de Japanse samenleving was: van de feodale tot aan de moderne tijd.

Ook ‘Saikaku Ichidai Onna’ (The Life Of Oharu) uit 1952 draait om een vrouw die een haar hele leven durende strijd voert tegen hogere klassen, religieuze instellingen én foute mannen. Alles in beeld gebracht en helder verteld op de voor Mizoguchi kenmerkende wijze: rustige camerashots die resulteren in een lange (148 minuten), maar boeiende zit.

Onwaarschijnlijk goede Franse (maar in Mexico spelende) actiefilm met Yves Montand in een van de meesterlijke hoofdrollen. Razend spannend met een paar gruwelijke scenes en fantastisch verfilmd door regisseur Clouzot, een unsung hero van de Franse cinema.

Jean-Pierre Melville gaf een eigen draai aan het genre van de harde misdaadfilm. Beau garcon Alain Delon zwijgt vooral in zijn rol als huurmoordenaar, maar zijn treurige oogopslag doet een diepe en tragische achtergrond vermoeden. Melville weet Parijs tot een desolaat decor te maken waarin de eenzaamheid van de huurmoordenaar (als een ronddolende Samourai) des te sterker tot zijn recht komt.

Yasujiro Ozu combineert verstilde camerastandpunten met een prachtig kleurenpalet in 'Sanma No Aji'. Het verhaal over de moeizame afhankelijke relatie van een alleenstaande vader met zijn dochter wordt overspoeld door alcohol en dronkenschap. Uiteindelijk leidt de drank ook tot wijsheid. Logisch toch. Meeslepend en tegelijkertijd bijzonder rustgevend. Waard om (terug) te kijken. Zorg wel dat je de meest recente DVD of Blu Ray-versie kijkt om de kleurenrijkdom volledig te ervaren.

‘Sans Soleil’ van de Franse cineast annex beeldend kunstenaar Chris Marker is een bijna volledig associatieve film met beelden uit vooral Japan, die soms plotse sprongen maakt naar andere landen, andere onderwerpen en naar andere films. Een beetje zoals je eigen gedachten soms onverklaarbare sprongen en associaties kunnen maken die schijnbaar off-topic zijn, maar uiteindelijk toch met elkaar verbonden blijken. Het levert een unieke documentaire op die onterecht in de vergetelheid is geraakt. Gelukkig is de Engelstalige versie (met de bijzonder prettige stem van Alexandra Stewart) in zijn geheel en in goede kwaliteit op youtube te vinden: Sans Soleil (1983) English || Full Movie - YouTube

Saturday Night And Sunday Morning' was de debuutfilm van de uit Tsjechoslowakije naar Engeland gevluchte Karel Reisz. Het was tevens een van de eerste kitchensink-dramas, fel realistische verhalen spelend in het arbeidersmilieu. Een piepjonge Albert Finney vertolkt de hoofdrol van de opstandige, rond-neukende en veel-drinkende Arthur die uiteindelijk toch getemd wordt tot een huisje-boompje-beestje type. De fans van Britpop zullen veel plezier beleven aan de film. 'Whatever People Say I Am, I Am Not' zegt Arthur The Arctic Monkeys voor, terwijl ook The Smiths ('There's A Light That Never Goes Out'), The Pale Fountains, The Stranglers, Madness en Franz Ferdinand tracks maakten geinspireerd op de film.

De Armeense regisseur Sergei Parajanov maakte in 1969 met 'Sayat Nova' een unieke poetische biografie over de gelijknamige dichter. De film werd buiten Armenie bekend onder de titel 'De kleur van granaatappels' en de kleur rood domineert de associatieve beelden die voor altijd in je geheugen bijven. Stilistisch doet het denken aan een combinatie van Tarkovsky en Bunuel die enigszins vergelijkbare visuele pracht maakten. Probeer niet iets van het verhaal te begrijpen, maar kijk naar de indrukwekkende pracht van het vertoonde.

Brian de Palma is zonder enige twijfel één van de meest getalenteerde regisseurs van zijn generatie. Toch is hij in mijn boek vooral de 'net niet'-regisseur. Talloos zijn de briljante en memorabele scènes die hij bedacht voor films als 'Carrie', 'Dressed To Kill', 'Blow Out' en 'The Untouchables', maar het lijkt wel of hij vooral oog had voor impactvolle fragmenten. Slechts in een paar gevallen hield hij de spanningsboog een hele film vol. Midden jaren tachtig maakte hij een aantal meesterlijke rolprenten. In 'Scarface' uit 1983 zet hij met Al Pacino als Tony Montana een geweldig over-the-top from rags-to-riches-verhaal neer, dat alleen maar kan leiden tot de ultieme downfall van de titelfiguur. De Palma weet de spanning en aandacht gedurende de bijna drie uur van de film perfect vol te houden. Onbedoeld wordt het daarmee een inspiratiebron voor figuren als Quincy Promes en Ridouan Taghi.

Ik ben geen al te grote liefhebber van coyboy-films, maar er zijn uitzonderingen. John Ford portretteerde John Wayne in zijn rol van Ethan Edwards als een nogal psychopathisch en bijzonder onsympathiek type. Hoewel daar in de jaren vijftig waarschijnlijk anders tegen aan werd gekeken is de rabiaat racistische hoofdfiguur eerder tragisch dan heldhaftig. Zijn donkere gestalte tegen de overweldigende achtergrond van de natuur in Arizona leek misschien destijds imposant maar is nu vooral de aankondiging van het verval van de dubieuze blanke normen en waarden. Met andere woorden: de film is er in de loop van de tijd alleen maar beter van geworden.

John Frankenheimer ontleent het grootste deel van zijn faam aan de koude oorlog-thriller 'The Manchurian Candidate' uit 1962. Vier jaar later leverde hij met 'Seconds' echter zijn beste werk af. Daar mag hij vooral cameraman James Wong Howe dankbaar voor zijn, want die produceerde de hallucinante beelden die je dit verhaal over identiteitswissel inzuigen. Dat wil zeggen: op de momenten dat hij niet bezig was met flauwvallen zoals tijdens het filmen van een aangezicht-veranderende operatie. Toen moest Frankenheimer zelf de camera overnemen. De film was overigens niet alleen hallucinant, maar ook hallucinerend. Toen Beach Boy Dennis Wilson de film zag raakte hij in een dusdanige psychose dat hij de opnames van het 'Smile'-album niet meer kon afmaken.

Het is al eerder geconstateerd: de politieke Praagse lente van 1967 werd vooraf gegaan door uitspattingen van artistieke vrijheid. Wie van psychedelica houdt zit goed met 'Sedmikrasky' (Madeliefjes) van regisseur Vera Chytilova, een bijna anderhalf uur durende trip met overdadige kleurenfilters, vlinders, appels aan de boom des levens en scharen die sloten, eten en zelfs het filmbeeld door midden knippen. Twee stoute meisjes maken er een enorme puinhoop van en lopen uiteindelijk letterlijk tegen de lamp.

De Duitse regisseur Rainer Werner Fassbinder werd slechts 37 jaar maar liet een oeuvre na van ruim 40 films, 14 theaterstukken en een TV-serie van 15 uur. De gemiddelde kwaliteit van zijn films ligt bijzonder hoog, maar uitschieters aan de bovenkant zijn beperkt. Een van de betere werken is 'Die Sehnsucht der Veronika Voss', een flamboyant eebetoon aan de film noir en met name 'Sunset Boulevard'. Net als dat meesterwerk van Billy Wilder gaat het verhaal over een voormalig filmster die aan lager wal is geraakt. Het ogenschijnlijke plezier dat de makers hadden tijdens de opnames bleek aan Fassbinder niet echt besteed. Twee maanden na de release zocht hij een zelfverkozen dood middels een methode die ook de titelfiguur gebruikt: een overdosis aan pillen. De aanwijzingen dat Fassbinder op deze manier vaarwel zou zeggen zijn ook te vinden in gelijksoortige eindes in 'Faustrecht der Freiheit' en 'Die Ehe der Maria Braun'. Achteraf is het mooi wonen.

Luchino Visconti's 'Senso' is een flamboyant historisch (en eerlijk is eerlijk: licht hysterisch) drama van opera-achtige proporties. De gevoelens van de hoofdpersoon zijn heftig en dat zal sommigen afschrikken, maar de settings in onder meer het prachtige uitgelichte Venetie geven deze geschiedenis van een foute liefde ten tijde van de Oostenrijks-Italiaanse oorlog een meerwaarde. Zoals het ook in de opera gebruikelijk is loopt 'Senso' voor alle protagonisten slecht af. De wraak is eerder bitter dan zoet.

In de in 1962 door Masaki Kobayashi geregisseerde film ‘Seppuku’ draait het om een aan de bedelstaf geraakte samurai, vertolkt door Tatsuya Nakadai.

In uiterst kalm tempo en met bijna architectonisch uitgetekende beelden onthult Kobayashi de achtergrond en bedoeling van het verzoek van de samurai om juist op de binnenplaats van een daimyo (krijgsheer) van de Ii-clan zelfmoord te willen plegen.

Het levert een bijna ondraaglijke spanning en een psychologisch steekspel (pun intended) op tussen de samoerai en de daimyo, welke alleen maar kunnen eindigen in een excessieve uitbarsting van geweld.

Eén van de beste Japanse films ooit gemaakt.

Regisseur Joseph Losey kwam op de Amerikaanse blacklist eind jaren vijftig en verkaste naar Europa om daar de beste films uit zijn carrière te maken. Harold Pinter schreef het inventieve scenario voor 'The Servant' en top-acteurs James Fox en Dirk Bogarde vertolkten het verhaal met panache. Een klassenstrijd tussen upstairs en downstairs eindigt in omkering van de machtsverhoudingen met een homo-erotisch sausje.

Alle Hitchcock-films zijn het wel waard om terug te kijken maar sommige zijn het waarder dan andere. 'Shadow Of A Doubt' moet het niet hebben van de wieheefthetgedaan-invalshoek, maar van de vraag: 'Hij heeft het gedaan, maar hoe vertel ik het mijn ouders?'

'Shichinin No Samurai' maakt zijn reputatie als één van de hoogtepunten in het oeuvre van Akira Kurosawa meer dan waar. Met name de humor houdt deze film frisser dan meerdere genre-genoten. De plot is spannend, de uitvoering is nog spannender. De gevechts-scenes (gefilmd met meerdere camera's tegelijkertijd en geregisseerd als ware het een sportverslag) zijn subliem.

Gemaakt in 1940 toen de wereld in brand stond en een (glim)lach van harte welkom was: het prototype van alle 'mistaken identity'-romcoms als 'Sleepless in Seattle', 'You've Got Mail' en ontelbaar veel anderen. Belangrijkste vraag: krijgen ze elkaar? You betcha!

Dik 100 minuten ouderwets Hollywood-vermaak met geweldige zang- en dansnummers (een soort best of van eerdere succesnummers) en lekker burgerlijke humor. Stanley Donen en Gene Kelly zwaaiden gezamenlijk de scepter over regie en choreografie. Bedankt, mannen.

'Smultronstället' is de eerste volledig geslaagde Ingmar Bergman-film. Het is een a-typische roadmovie waarin een oude, beetje chagrijnige man de hoofdrol vervult. Er gebeurt geen moer onderweg, afgezien van het oppikken van een paar lifters en toch zorgen de gebeurtenissen ervoor dat hij tot nieuwe inzichten komt over zijn leven. Klinkt als een hoop bla-bla en dat is het misschien ook, maar toch: de film intrigeert en bewerkstelligt een optimistisch gevoel aan het einde.

Anatole Litvak deed uitgebreide research en vond de juiste paranoide en beklemmende vormgeving om de slangenkuil van een psychiatrische instelling te tonen. Hoewel actrice Olivia de Havilland soms allergische reacties veroorzaakt valt het geheel nipt de goede kant op. Het onderwerp psychiatrie wordt in ieder geval een stuk beter benut dan in Hitchcock's 'Spellbound' van drie jaar daarvoor.

Mannen in een jurk, altijd lachen. Mrs. Doubtfire, Tootsie, Snip & Snap, Monty Python, Bennie Hill, Eddie Murphy.... In 'Some Like It Hot' van Billy Wilder (hij weer!) wordt de keuze voor de verkleedpartij door het ijzersterke script aannemelijk gemaakt. De humor staat na 50 jaar nog steeds overeind en dan krijg je er Marilyn Monroe op haar verleidelijkst nog bij cadeau.

Nadat Louis Malle in 1958 reeds een Amerikaanse aanklacht over pornografie aan zijn broek kreeg met 'Les Amants' zoekt hij in 'La Souffle Au Coeur' opnieuw de morele grenzen op. Het begrip MILF wordt hier wel heel letterlijk door de puberzoon geïnterpreteerd, maar het moet gezegd worden: ranzig wordt het nergens. Daarvoor is Malle een te kundig vakman en 'Le Souffle Au Coeur' is daardoor één van de betere post-nouvelle vague Franse films van de jaren zeventig.

Stanley Kubricks klassieke epos laat zich op verschillende niveaus bekijken. Het is aan de ene kant een meeslepende historische film met machtige massa-scenes en geweldig camerawerk. Aan de andere kant verwijst de film naar de actualiteit van het jaar waarin hij werd uitgebracht. De onderzoeken van de commissie McCarthy naar vermeende communistische sympathieën in Hollywood waar steeds weer de vraag werd gesteld andere "Spartacus"-en aan te wijzen. Ook de groeiende burgerrechten-beweging die nog altijd bestaande schakels van het slavernij-verleden probeerde af te gooien kon zich identificeren met de opstand van de slaven in de film.

Voor bijna elke regisseur moet het jaloersmakend zijn: de visuele pracht en onbegrensde artistieke inventiviteit die Andrei Tarkovsky in zijn films stopt. Tarkovsky moet je gewoon maar ondergaan want zijn verhalen hebben ongetwijfeld enorme filosofische diepgang, maar om nou te zeggen dat daar eenvoudig de vinger op te leggen valt, nee. 'Stalker' uit 1979 is een tocht van twee personen onder leiding van een gids op zoek naar iets wat ze willen vinden in een verboden en gevaarlijk gebied dat 'De Zone' heet. Zo vaag is het. De opzet lijkt wat op 'The Wizard Of Oz' met deels kleurenbeelden (in de zone) en deels monochrome beelden (daarbuiten). Als decor wordt gebruik gemaakt van onder meer vervallen industriële locaties die niet allemaal even schoon bleken te zijn. Een flink aantal crewleden (waaronder Tarkovsky zelf) overleedt binnen enkele jaren na de opnames aan kanker, waarschijnlijk veroorzaakt door het chemisch afval waar ze doorheen banjerden.

'La Strada' betekende de doorbraak voor Federico Fellini, maar je moet er wel wat scepsis voor opzij zetten om hem te kunnen waarderen. Overdreven sentimenteel, veel te karikaturaal en te gekunsteld. Het is allemaal waar, maar toch weet dit verhaal van een wrede bruut en een onnozele hals die zich vastklemmen aan elkaar om niet in een poel van ellende kopje onder te gaan je te raken. Het zal aan de geweldige muziek van Nino Rota liggen, zeker?

Hitchcock verfilmde de debuutroman van Patricia Highsmith op fabuleuze wijze. Er zijn vele hoogtepunten aan te wijzen, zoals de moord-scene gereflecteerd in de brilleglazen van het slachtoffer, het zwarte silhouette van de moordenaar tegen de witte trappen van het Capitool en het duizelingwekkende slot op een draaimolen. Master-lijk.

"Stella! STELLAAAAAA!". Het draait natuurlijk om de acteerprestaties (Brando, Vivien Leigh) in deze door Elia Kazan gemaakte bewerking van het toneelstuk van Tennessee Williams, maar de regisseur weet er toch meer van te maken dan verfilmd theater. Met name de close-ups voegen een extra dimensie toe. Brando introduceert het wiite T-shirt en de wife beater (dit laatste zo goed als letterlijk) als mode-item voor de unhappy many.

Werner Herzog voelde zich dermate schuldig dat hij Bruno S. (Schleinstein) de hoofdrol in 'Woyzeck' had afgenomen ten faveure van Klaus Kinski dat hij speciaal voor S. een scenario met veel elementen uit diens echte leven schreef. 'Stroszek' lijkt aanvankelijk een typische Europese film over mensen aan de rand van de samenleving, maar verandert in een alternatieve roadmovie wanneer het verhaal zich verplaatst naar Amerika.

Het laatste half uur is zo overweldigend en desorienterend dat het lang in je hoofd blijft namalen. Het was de film die Joy Division-zanger Ian Curtis keek vlak voor hij zelfmoord pleegde, waarmee ik geen causaal verband wil suggereren, overigens.

Hiroshi Teshigahara maakte in de eerste helft van de jaren zestig een aantal goede films, maar geen had zo'n emotionele impact als 'Suna No Onna', oftewel 'De vrouw in de duinen'. De titel vertelt het verhaal al: een man wordt onderworpen aan een Sisyphus-kwelling in een zandafgraving. Hoe meer hij probeert te ontsnappen hoe onmogelijker dat wordt, tot hij zijn lot omarmt. Er zijn weinig dingen waaraan ik een grotere hekel heb dan rul strandzand, maar in dit geval kan ik er voor een keer van genieten. Het zand in deze film fungeert als grofkorrelige pixels, die het mooist tot zijn recht komen in de sexscene die het hoogte- en keerpunt van de film vormt.

Billy Wilder is een van meest consistente Hollywood-regisseurs en hij komt dan ook moeiteloos weg met het tonen van de achterkant en onderkant van het filmparadijs. De merkwaardige verteltrant (door de reeds overleden hoofdpersoon) is de enige zwakke schakel in dit verder perfecte verhaal.

Blaxploitation was wel een van de meest merkwaardige genres ooit. Begin jaren zeventig werd een aantal films gemaakt door een voornamelijk donkere cast en crew op die manier als een soort van curiosum in de markt gezet. Van de meest bekende ('Shaft' en 'Superfly') waren de soundtracks beter dan de film. Ook Melvin van Peebles' 'Sweet Sweetback's Baasasssss Song' heeft een vette soundtrack, met veel Earth, Wind & Fire bijvoorbeeld. De film zelf is echter ook fantastisch. Mafkees Van Peebles speelt zelf de hoofdrol en we zien hem veel rennen en op de vlucht zijn, waarbij zijn regisseurs-alter ego experimenteert met kleurenfilters, telelenzen en belichting. Een beetje gangster-movie, een beetje comedy en een beetje porno: voila de ingredienten voor een top-cultfilm.