Opinions

Boy met psychische problemen meets girl met psychische problemen.

Pat (Bradley Cooper) heeft het vooral lastig met impulsbeheersing. Hij flapt er ongepaste opmerkingen uit en tijdens een woedeaanval kan hij z'n agressie niet beheersen. Hij is geconditioneerd om agressief te worden bij het nochtans lieftallige My Cherie Amour en hoort dat liedje soms als het er niet is. Z'n gewoonte om in een vuilniszak te joggen is onzinnig, want dat helpt niet om meer vet te verbranden.

Z'n probleem met agressiebeheersing heeft hij geërfd van z'n vader (Robert De Niro). Deze heeft het meestal over football, omdat hij gesprekken over ernstiger onderwerpen moeilijk aankan. Wanneer het toch tot zo'n gesprek komt, begint hij te huilen - een spontaan initiatief van De Niro tijdens een zoveelste take.

Wat voor problemen Tiffany (Jennifer Lawrence) ook heeft, een gebrek aan assertiviteit is er niet bij. Zij is degene die het initiatief neemt. Hoewel ze football haat, leert ze de nodige gegevens van buiten om bij de bijgelovige vader op een goed blaadje te komen.

De dansscènes waren goed ingestudeerd en mooi van choreografie. Dansen als therapie kan beter werken dan pillen slikken, omdat Pat en Tiffany daarmee een doel voor ogen hebben en tegelijk elkaar vinden.

Dit is gebaseerd op de debuutroman van Matthew Quick. Hij worstelde met depressie en z'n vader was geobsedeerd door de Philadelphia Eagles. In het boek heet het hoofdpersonage Pat Peoples en wordt er geen diagnose vermeld.

De camera maakt driemaal een volledige cirkelbeweging rond Bradley Cooper: eerst rond hem alleen, dan wanneer ze tijdens een dansrepetitie zelf rondjes draaien en dan tijdens een kus - wat aan Vertigo doet denken.

Tijdens de aftiteling had ik liever het volledige liedje van Jessie J gehoord.

Alles ziet er nep uit in deze musical der musicals. De straten zijn de MGM-backlot, autorijden doen ze voor een scherm. Gene Kelly heeft een decor en schijnwerpers nodig om z'n liefde te kunnen uiten. Broadwaymusicals werden populair tijdens de Grote Depressie, toen mensen behoefte hadden aan escapisme en de fictie mooier vonden dan de realiteit.

Het is een eerbetoon aan het genre, met liedjes die bijna allemaal gerecycleerd zijn uit een oudere MGM-musical. Aangezien het een musical is over het maken van een musical, viel zowat elk liedje erin te passen. Het is vooral de uitvoering die ze bijzonder maakt: de virtuoze danspasjes en de choreografie. Gene Kelly is acrobatischer dan z'n voorgangers en combineert tapdansen met allerlei sprongen en buitelingen. In de musical-in-de-musical Broadway Melody zien we een snelle opeenvolging van overdadige decors en kostuums, met de wulpse en technisch zeer goed dansende Cyd Charisse.

Twee onmisbare ingrediënten zijn humor en romantiek. Donald O'Connor zorgt voor de humor, door z'n viool tussen z'n knieën te bespelen en met z'n halsbrekende toeren in het knotsgekke Make 'Em Laugh, waarin hij een straat op loopt die als trompe-l'oeuil op de muur geschilderd is. Debbie Reynolds zorgt voor de romantiek.

De draak wordt gestoken met de Hollywoodcultuur met z'n roddelblaadjes en met de tegenstelling highbrow-lowbrow. Het speelt zich af ten tijde van de overgang naar talkies, met alle bijkomende moeilijkheden. Jean Hagen heeft een ondankbare rol als het domme blondje met de enerverende stem, maar wanneer ze zogenaamd staat te playbacken voor dat gordijn, horen we eigenlijk haar eigen, goede zangstem. Het verhaaltje is goed uitgewerkt, maar is vooral de rode draad waarin een opeenvolging van memorable tussendoortjes opgehangen wordt, met als boodschap: blijven lachen, ook wanneer het regent.

Allie (Bridget Fonda) is mooi en succesvol. Haar korte, rode haar is modieus en zakelijk tegelijk. Ze straalt iets kils en onbereikbaars uit, maar is bang om alleen te zijn. Wanneer haar verloofde haar bedriegt, gooit ze hem buiten en vervangt hem hals-over-kop door een kamergenote van wie ze de achtergrond niet kent.

Hedy (Jennifer Jason Leigh) maakt een sympathieke eerste indruk, maar algauw begint ze afwijkend gedrag te vertonen en Allie te manipuleren. Wanneer ze samen voor de spiegel staan, zie je hoe verschillend ze zijn (You're in a different league).

De oorspronkelijke titel van het boek van John Lutz was SWF Seeks Same, wellicht veranderd wegens de implicatie dat ze alleen een blanke als kamergenote wil. Toch valt er iets te zeggen voor die titel, namelijk dat Hedy het woord "same" wel heel letterlijk interpreteert wanneer ze het uiterlijk van Allie gaat imiteren.

Hedy lijdt aan het borderlinesyndroom. Ze is extreem bang om alleen gelaten te worden. Haar manier van denken is zwart-wit. Van het ene op het andere moment kan ze overschakelen van haat naar liefde en omgekeerd. Ze voelt zich schuldig omdat zij nog leeft terwijl haar tweelingzusje dood is.

Het verhaal kan je meeslepen doordat je sympathie voor de slechterik gaat voelen, medelijden met een gekwetste ziel. Even lijkt een mooie vriendschap te ontstaan, maar dan wordt ze gedumpt voor Sam (Steven Weber), van wie je weet dat hij alleen zijn lul achernaloopt. Een appartement huren in New York is duur; twee appartementen huren nog duurder. Allie heeft echter beloofd dat Sam niet terug zou komen. Ze staat voor een dilemma.

Jennifer Jason Leigh lijkt voor deze rol gemaakt, met haar stemgebruik, haar gelaatsexpressie, de zenuwtrekjes rond haar mond. Het getormenteerde lelijke eendje ondergaat een transformatie en gaat bij momenten echt op Bridget Fonda lijken.

Visueel zijn er mooie momenten: het silhouet van Fonda, de spiegel, de gescheurde foto's met de twee gezichtshelften... Tijdens de climax verraadt het subjectieve camerastandpunt dat Allie zich in de hoogte bevindt.

Deze thriller kan een herbekijkbeurt goed verdragen dankzij de psychologie van de twee hoofdpersonages, de geleidelijke spanningsopbouw en de prestatie van de twee actrices.

De traditie van het kastenstelsel speelt nog steeds een grote rol in het maatschappelijke denken in India. Op het platteland blijven gearrangeerde huwelijken bestaan en een jonge weduwe heeft weinig hoop op een toekomst. Door de verstedelijking en een groter aantal werkende vrouwen is het aantal huwelijken buiten de eigen kaste echter toegenomen. Ahmareen Anjum speelt zo'n jonge weduwe die met deze barrières geconfronteerd wordt. Als dienares blijft ze haar meester als Sir aanspreken, zelfs wanneer een band tussen hen groeit. Als cadeau krijgt ze van hem een Singer naaimasjien, wat kan helpen om zelf iets te bereiken. Als dienares is ze bedeesd; in de dansscène is ze uitbundig; tijdens de naailessen vertoont ze een hoopvolle glimlach. De vraag is of zij haar leven laat bepalen door de traditionele ideeën van het platteland of door modernere opvattingen van de metropool Mumbai.

Dit is wel heel licht entertainment, maar goed gemaakt. Je kunt je niemand anders dan Whoopi voorstellen in die hoofdrol. Sommige grappen zijn flauw, maar andere zijn goed gevonden. De opbouw zit goed, met misdaadkomedie in het eerste en derde bedrijf en het middenstuk in het veilige klooster. Het hoge tempo, de achtervolgingsscènes, het enthousiasme van de nonnen en natuurlijk de swingende jaren-'60-soul zorgen ervoor dat het nergens ineenzakt. Harvey Keitel en Maggie Smith spelen allebei een hard personage met een zacht onderkantje.

Een middeleeuwse ridder worstelt met existentiële vragen over het bestaan van God, de Duivel en het hiernamaals. Dat is een kanjer van een anachronisme. Het zijn twintigste-eeuwse vragen, beïnvloed door het existentialisme van Sartre. In de middeleeuwen zou zo iemand in de ban geslagen zijn wegens ketterij.

Godsdienstwaanzin domineert de tijdsgeest: flagellanten, een boeteprediker, een zinloze kruistocht, een heksverbranding... Deze methodes werden verondersteld te helpen tegen de pest, de Zwarte Dood die door Europa woedde.

De beroemde scène waarin ridder Antonius Block (Max von Sydow) schaakt met de Dood (Bengt Ekerot), is geïnspireerd door een muurschildering van Albertus Pictor, de Zweedse schilder die ook in de film voorkomt (Gunnar Olson). Met de Dood valt blijkbaar te onderhandelen, maar uiteindelijk wint hij altijd (zoals de Duitsers).

De tegenhanger van de ernstige ridder is zijn schildknaap Jöns (Gunnar Björnstrand). Een kolderieke dienaar is een klassieke methode om voor een komische nevenplot te zorgen: Sancho Panza, Lamme Goedzak, Leporello. Jöns is grofgebekt en spot met de grote levensvragen. Dat hij echter een hart van goud heeft, blijkt wanneer hij zich onfermt over het stomme meisje (Gunnel Lindblom). Wanneer de Dood hen op het einde komt halen, spreekt zij toch één zinnetje, alsof haar hele leven bestond uit wachten op de dood en dan te zeggen dat de tijd gekomen is.

De helderziende Jof (Nils Poppe) en zijn vrouw Mia (Bibi Andersson - de archetypische Zweedse blondine) vertegenwoordigen de onschuld van de eenvoudige volksmens. Te midden van de collectieve waanzin leven zij voort en voeden ze hun kindje op. Hun namen lijken verdacht veel op Jozef en Maria, die zelf met hun kindje naar Egypte vluchtten voor de moordtroepen van Herodes. Zo zie je dat christelijke verhalen aanwezig blijven bij Bergman, ook al trekt hij grondbeginselen van de godsdienst in twijfel. De titel is ontleend aan de Apocalyps.

De slotscène met de dodendans zou geïmproviseerd zijn, geïnspireerd door het mooie licht van die dag, met mensen die toevallig op de set aanwezig waren. Dat zie je aan het feit dat er een paar personages ontbreken - Blocks vrouw Karin en het stomme meisje, maar wie maalt daarom?

Interessant om iets bij te leren over apartheid. Mensen werden door ambtenaren geklasseerd als blank of zwart, terwijl er in werkelijkheid veel meer vermenging was dan officieel erkend. Dat wordt bevestigd door recent DNA-onderzoek. Een blanke blijkt dan voorouders te hebben in Afrika. Twijfelgevallen hoopten dat ze konden doorgaan voor blank.

Knappe hoofdrol van Sophie Okonedo. Er zijn te weinig goede rollen voor zwarte vrouwen.

Het enige minpunt is dat het in de tweede helft nogal sentimenteel wordt.

Nora Ephron blies de romantische komedie nieuw leven in, eerst al scenarist, hier ook als regisseur. Tom Hanks last improvisaties in en zegt veel met z’n lichaamstaal. Meg Ryan doet het met gezichtsexpressie en dartele bewegingen. Ook het zoontje is grappig, omdat hij iets te veel weet voor z’n leeftijd. De brief met jongerentaal en een afkorting is overduidelijk door hemzelf geschreven.

Een kaart van de VS is regelmatig te zien. Seattle en Baltimore liggen ver uiteen, maar dankzij radio, telefoon en computer wordt die afstand in seconden overbrugd. De montage suggereert dat Sam en Annie voorbestemd zijn voor elkaar. Ze reageren op dezelfde manier en doen soms tegelijk hetzelfde. Er is een matchcut van Annie door een deur naar Sam door een deur. Volgens het commentaar van Nora Ephron was dat dezelfde deur, verplaatst naar een ander deurgat.

Het gebruik van oude liedjes en beeldfragmenten roept een nostalgisch sfeertje op. Tegelijk zitten er typische jaren ‘90-elementen in: te wijde truien, computers zonder muis, en wolkenkrabbers. Het begint met een kraanshot waarin de skyline van Chicago boven de horizon rijst. De Empire State Building is een fallussymbool; het vuurwerk suggereert een ejaculatie.

De eerste vrouw van Sam wordt als een heilige voorgesteld, maar in zijn herinnering is dat ook zo. Grappige momenten zijn er wanneer Meg Ryan op die piano gaat zitten, wanneer Tom Hanks een dialoog improviseert over The Dirty Dozen, en wanneer hij in krijgershouding een afspraakje probeert te maken aan de telefoon. Het leukste zinnetje is wanneer het vroegwijze zoontje laconiek antwoordt: “Jed’s got cable.” Bij momenten is het een tikkeltje sentimenteel, maar dankzij de spitse dialogen en de twee hoofdrolspelers is dit een van de beste romantische komedies van de laatste dertig jaar.

Dit is een geweldig duel tussen twee van de beste Britse acteurs. Laurence Olivier speelt een vertegenwoordiger van de oude Britse leisure class; een overblijfsel van een vervlogen tijdperk. Hij is een homo ludens die aan de realiteit probeert te ontsnappen door zich te omringen met spelletjes en parafernalia. Z'n wereldvreemde speelsheid is leuk en griezelig tegelijk. Michael Caine speelt z'n tegendeel: een zoon van Italiaanse immigranten, een wop - afkorting van without papers. Hij spreekt met een Cockneyaccent.

De twee plegen verschillende kleine spelletjes, maar ook één groot met een minder ludiek karakter: een duel om een vrouw met een onderliggend sociaal conflict. In het eerste bedrijf laat Tindle zich intimideren door Wyke, maar in het tweede bedrijf slaat hij terug. De intrige kent een klassieke opbouw met een paar keer een dramatische ommekeer en met een herkenningsmoment, wanneer Inspector Doppler z'n vermomming afneemt. Grappig is dat er nepacteurs aangekondigd worden om het publiek te misleiden. Eve Channing is een kruising van Eve Harrington en Margot Channing, twee beroemde personages uit 1950. In werkelijkheid zijn er echt maar twee acteurs. Ook de stem van de pop Jack is van Olivier. Hij schakelt vlotjes over van het ene naar het andere typetje met bijhorend stemmetje, accent en maniertjes. Hij kent echter ook momenten van woede of angst, wanneer de echte persoon even doorschijnt, met z'n verontwaarding over de verloedering van de oude Britse cultuur. Z'n reactieblikken tonen een meewarige houding tegenover z'n tegenspeler.

De twee bedrijven zijn beperkt tot tweemaal één dag. De locatie is beperkt tot een paar kamers en de tuin met het labyrint. Dankzij komische scènes als de inbraak en de briljante dialogen van Anthony Shaffer wordt het echter nooit saai. De Edgar Allan Poe Award die hij voor z'n toneelstuk won, is gebruikt als rekwisiet. Het interieur met alle snuisterijen is heerlijk ingericht. Een merkwaardige montage is wel de snookerscène, waarin de roze bal op mysterieuze wijze verdwijnt. Dit is vooral een demonstratie van twee uitzonderlijke acteurs. In de versie van 2007 zou Michael Caine de andere rol spelen.

Slovenië heeft de voorbije vijfentwintig jaar heel wat veranderingen ondergaan: de afscheuring van Joegoslavië, de toetreding tot de E.U., de globalisering...

Ljubljana lijkt op elke andere Europese hoofdstad. Alexandra denkt er een gemakkelijk leventje te kunnen leiden door in het geheim haar lichaam te verkopen onder de schuilnaam Slovenka. Als gevolg van haar handelswijze komt ze echter in een negatieve spiraal van gebeurtenissen terecht.

Ze verandert haar schuilnaam in Naïef, maar de echte naïeveling is haar vader, die ver weg op het platteland het nieuws volgt zonder te beseffen dat zijn dochter erbij betrokken is. Hij heeft zich niet aangepast aan de moderne tijd en heeft zelfmoordgedachten.

De enige duidelijk slechte personages zijn de mensenhandelaars. De anderen hebben een mengeling van goede en slechte eigenschappen. Zelfs die smeerlap die haar weigert te betalen, komt weer enigszins sympathiek over wanneer hij achter zijn drumstel zit, ook omdat hij haar geheim niet verraden heeft. Erg dom trouwens van Slovenka om hem niet op voorhand te laten betalen.

Sociaal realisme gaat soms samen met langdradigheid en weinig humor, maar niet hier. Het verteltempo ligt vrij hoog en er zit flink wat spanning en humor in - zoals wanneer ze naar haar vader belt om trots te vertellen dat ze geslaagd is op haar examen, terwijl wij weten hoe ze dat geklaard heeft.

Eén detail is me een raadsel: waarom likt Alexandra aan een sigaret die er toch prefab uitziet?

Isak Borg ("IJzige Burcht") maakt letterlijk een reis naar Lund, maar belangrijker is de inwendige reis die hij maakt. Via gesprekken, dromen en herinneringen zal hij in z'n eigen ziel kijken en een verandering ondergaan. De droom- en herinneringscènes zijn extra fel belicht, met een overdreven contrast tussen licht en donker. Bergman zei dat z'n eigen jeugdherinneringen hem soms scherper voor het geestesoog stonden dan het heden.

In de eerste droom verschijnt een klok zonder wijzers maar met een paar ogen eronder. Dat kan symbool staan voor introspectie en het loskomen van de reële tijd, door in herinneringen te graven of via de dood. De koets met de doodskist is een knipoog naar Körkarlen (1921) van hoofdrolspeler Victor Sjöström. Dat professor Borg zichzelf als lijk ziet, kan wijzen op angst voor de dood, maar het kan ook betekenen dat hij nu al gedeeltelijk dood is, doordat hij z'n jeugdidealen en z'n menselijke warmte begraven heeft. Z'n schoondochter beschrijft hem aanvankelijk als kil en egoïstisch. Nochtans wordt dat tegengesproken door Max von Sydow in z'n nevenrolletje als pompbediende, die Borg in z'n jonge jaren als plaatselijke dokter gekend heeft. Wellicht is Borg later een soort intellectueel in een ivoren toren geworden.

De wilde aarbeien fungeren als het madeleinekoekje van Proust. Ze halen jeugdherinneringen naar boven. In de eerste herinneringsscène verschijnt Sara, Borgs verloren jeugdliefde. Bibi Andersson speelt een dubbelrol, wat erop duidt dat in de ervaring van Borg de liftster Sara zijn teruggekeerde jeugdliefde is, die jong gebleven is. Deze liftster luist hem erin door de indruk te wekken dat ze in haar eentje aan het liften is. De andere lifters zorgen voor humoristische scènes met hun geruzie en uitzichtloos, pseudofilosofisch gezwets.

De tweede droom is van een type dat bij veel mensen voorkomt: onvoorbereid op een examen zitten, wat duidt op faalangst. Ondanks zijn eredoctoraat heeft Borg het gevoel dat hij als mens gedeeltelijk gefaald heeft. Tegen het einde zal hij echter een positieve verandering ondergaan en z'n "warme ik" terugvinden. Het is een diepgravende analyse van de psyche van een man die in menig opzicht lijkt op Bergman zelf.

Het moet een onvoorstelbare onderneming geweest zijn om dit te maken. Walt Disney stond aan het hoofd van een leger aan animatoren en andere medewerkers. Elk frame werd afzonderlijk getekend met enorme zin voor detail. Er zijn verschillende lagen om diepte te creëren. Menselijke modellen hielpen om elke figuur een passend uiterlijk en een eigen manier van bewegen te geven. Het resultaat is mooier dan veel moderne computeranimatie, met name de omringende natuur.

Deze natuur is bezield. Wanneer er iets ergs gebeurt, onweert het. In een treurige scène stroomt de regen als tranen neer; in een vrolijke scène schijnt de zon. De dieren lijken op die uit het korte Little Hiawatha een half jaar eerder. Ze hebben menselijke eigenschappen en kiezen partij. Wanneer de heks met de vergiftigde appel komt, zitten zeven vogeltjes toe te kijken.

Sneeuwwitje Is prefeministisch. Ze blinkt uit in huishoudelijke en opvoedkundige taken, maar moet passief wachten op haar mannelijke redder. De ijdele koningin is de stereotiepe boze stiefmoeder, die Jef Nys inspiratie zou bieden voor de koningin van Onderland. De jager had een wat grotere rol mogen krijgen, omdat hij met de twee kanten tegelijk samenwerkt. De dwergen zijn dubbelzinnige wezentjes. Ze zijn kinderlijk, maar hebben in zes van de zeven gevallen een baard. De prins is het zwakste personage. Deze necrofiele aristocraat komt op het einde even langs op z’n witte paard om de trofee op te strijken. Waarom trouwt ze niet met een van de dwergen?

De afwisseling tussen avontuur, romantiek en humor zorgt dat het boeiend blijft van begin tot eind. De muziek is uitbeeldend. De liedjes zijn nog in operettestijl. Zoveel jaren later blijft dit spel van kleur en beweging een belevenis voor jong en oud.

Deze komedie verweeft naadloos drie subgenres. Enerzijds is het een misdaadkomedie met potsierlijke gangsters die nooit echt angstaanjagend zijn. De lijn met Joe (Tony Curtis) en Sugar Kane (Marilyn Monroe) is een romantische komedie met de nodige sensualiteit, leugens en misverstanden. De lijn met Jerry (Jack Lemmon) en Osgood (Joe E. Brown) is een platte travestieklucht. Je ziet overduideljk dat het mannen zijn, maar de conventie dat hun tegenpersonages dat niet merken, zorgt net voor absurde humor.

De sfeer van rondtrekkende jazzbandjes en de onzekerheid van het muzikantenbestaan zijn goed weergegeven. De instrumenten die de drie hoofdpersonages bespelen, typeren hun persoonlijkheid. Joes saxofoon staat voor verleiding, Jerry's contrabas of bull fiddle voor scherts. De ukelele van Sugar Kane illustreert haar speelsheid. Marilyn Monroe is getypecast als het domme blondje dat een rijke man aan de haak wil slaan, al maakt ze af en toe een schrandere opmerking, steelt ze een leugentje van de mannen en blijkt ze slim genoeg om van zichzelf te beseffen dat ze dom is. Als ze I Wanna Be Loved by You zingt, is ze een blonde Betty Boop, escapistisch entertainment, maar in I'm Through with Love klinkt iets van het verdriet door dat ze onder haar make-up verbergt.

Ze hebben in zwart-wit geschoten om te verdoezelen hoe zwaar de mannen geschminkt zijn. Billy Wilder laat zijn achtergrond in film noir zien met de grauwe kantjes van Chicago en de schaduw van jaloezieën. Leuk is wanneer de camera heen en weer zwiept tussen de twee afspraakjes die tegelijk plaatsvinden.

Schrijver I. A. L. Diamond, die wel vaker met Wilder werkte, zorgde voor een hechte plot met memorabele quotes. De slotzin is overbekend, maar de beste vind ik Jerry's beschrijving van vrouwen: "It's like Jell-O on springs. I tell you, it's a whole different sex!" Het gebruik van de merknamen Jell-O en Shell is wellicht een voorbeeld van product placement.

Stephen Dorff ziet er niet echt uit als een filmster, maar speelt er wel een. Ik stel me voor dat hij een jaar of vijf geleden in een blockbuster zat die ze nu nog aan het uitmelken zijn met overbodige sequels. Het acteren lijkt hem niet meer te boeien, hij is te lui om zich elke dag te scheren, maar hij leeft wel nog het leventje van een beroemdheid: een huis met zwembad, een dure sportauto; seks, drugs en rock & roll. Vrouwen ziet hij als een vluchtig genot; hij wil niet dat ze hem achteraf lastigvallen met telefoontjes of sms'jes.

Wanneer zijn dochter Cleo plots opdaagt - vertolkt door de meest getalenteerde van de twee zusjes Fanning - moet hij opeens een heel andere rol spelen. Zij ziet hem niet als een sexy vedette, maar als de vader die ze nodig heeft. Sofia Coppola identificeert zich ongetwijfeld met dit personage, want als dochter van een filmmaker groeide ze zelf op in hotels en te midden van koortsachtigheid.

De dialoogloze scènes waarin je slechts het geluid van zijn sportauto hoort, duren net niet lang genoeg om vervelend te worden. Bovendien staat die auto symbool voor zijn jachtige leven, zijn valse ik. Op het einde lijkt hij dit statussymbool definitief achter te laten. Hij had hem ook weg kunnen geven aan een minder fortuinlijk iemand, maar visueel is dit mooier.

In het begin zit Harry in hetzelfde café als enkele oude dronkenlappen. Het gevaar bestaat dat hij later zoals hen zal worden zonder ooit iets interessants meegemaakt te hebben. Dan verschijnt Monika en doet zich plots de mogelijkheid voor om wel iets mee te maken. Adolescenten volgen vaak hun hart in plaats van hun verstand. Ze ontdekken de romantiek en willen één zomer vol passie beleven zonder zich wat aan te trekken van de toekomst of van hun verantwoordelijkheden. Allebei willen ze voor een tijdje ontsnappen aan hun kleurloze bestaan in de arbeidersklasse.

In het middendeel neemt Bergman de tijd om de schoonheid te laten zien van het zonlicht dat van achter de wolken komt en gereflecteerd wordt in het water van de Baltische Zee. Het eindigt niet met "en ze leefden nog lang en gelukkig". In plaats daarvan wordt Harry geconfronteerd met de pijnlijke gevolgen. Je kunt Monika als een femme fatale zien, maar het grootste deel van de tijd kun je met haar als gevoelsmens meeleven. Haar nymfomane gedrag is uitlegbaar als reactie op de mishandeling door haar vader en de ongewenste intimiteiten op het werk. Pas wanneer ze Harry bedriegt met Lelle - de echte schurk in het verhaal - gaat ze te ver.

Harriet Anderson levert een bijzondere acteerprestatie als het volksmeisje dat ongeremd, impulsief en wispelturig is. Het beetje bloot dat erin voorkomt, deed destijds stof opwaaien maar stelt naar huidige normen weinig voor. Kort voor het einde doorbreekt ze de vierde muur. Bergman laat reeds zijn gave zien om gelaagde personages te creëren die aan zichzelf en aan hun omgeving willen ontsnappen maar daar nooit helemaal in slagen.

Wie-doet-het-met-wie-komedie waarin het bijeenbrengen van de juiste liefdeskoppels vergeleken wordt met militaire strategie. De mannen denken dat ze de touwtjes in handen hebben, maar eigenlijk zijn het de vrouwen die hen de juiste kant op manipuleren. Bemerk dat het huweijk tussen Fredrik en Anne niet geconsummeerd is. Bijgevolg vormt het geen moreel bezwaar als Anne op haar stiefzoon overschakelt. Dat actrice Desiree haar zoontje Fredrik genoemd heeft, suggereert dat Fedrik Egerman de biologische vader is. Het wulpse dienstmeisje Petra krijgt een volwaardige nevenplot, wat me doet denken aan de komische opera's van Mozart. De graaf is een parodie op de ouderwetse militaire helden die duelleren om een vrouw. Zijn intrede wordt aangekondigd met pompeuze marsmuziek.

De dikke en de dunne speelden altijd min of meer dezelfde typetjes in variërende situaties. De ene keer waren ze arm, de andere keer rijk; dan getrouwd, dan vrijgezel. Hun personages droegen hun eigen naam. De tegenstelling tussen de twee helften van het komische duo werd uitgebuit, lichamelijk en karakterieel. Oliver speelde de manipulator die plannetjes smeedde; Stan de naïeveling die het allemaal onderging. De wetten van de komedie respecterend kreeg de manipulator steevast het deksel op de neus.

Dit keer wil Ollie bewijzen dat hij thuis de broek draagt en dat hij z'n vrouw om de tuin kan leiden: "Every man should be king in his own castle!" Stan daarentegen ligt gewillig onder de sloef. Dit illustreren de opschriften onder de deurbel: "Mrs. & Mr. Laurel" vs. "Mr. Hardy and wife". Er is trouwens opvallend weinig verkeer voor een straat met meer dan tweeduizend huizen.

Het duo heeft de overgang van het stomme naar het gesproken tijdperk uitstekend verwerkt. De scène met het wassen fruit is nog een stukje ouderwetse pantomime. Verder vallen ze terug op beproefde trucjes: visuele gags, de uitgestelde reactie, het onwaarschijnlijke toeval, stereotype maniertjes, paradoxale of absurde opmerkingen, Laurel die zich in een discussie mengt waar hij niks van begrijpt, Hardy's nice mess-catchphrase... Sommige grappen zijn voorspelbaar. Als er ergens een vat met water staat, weet je dat er iemand in zal vallen. Daar verzinnen ze echter variaties op, waardoor het leuk blijft.

In elke scène zitten van die kleine grapjes om het tempo hoog te houden. De snelle montage van overlappende beelden van de conventie beoogt hetzelfde. Honolulu Baby, gezongen door Ty Parvis, is op een slimme manier in het verhaal verwerkt, waardoor de discussie of er al dan niet liedjes in moeten, achterwege blijft. De intrige zit goed ineen, met als kantelpunt de herkenningsscène in de bioscoop. In de periode vóór televisie waren er bioscoopjournaals.

Een man die geweld gebruikt tegen z'n vrouw, zou niet kunnen, maar omgekeerd werkt dat opeens komisch. Dat huiselijke geweld gaat best wel ver; een fles op iemands hoofd kapotslaan is eigenlijk niet grappig, maar het is een beetje als agressie in een tekenfilm. Mae Busch is kostelijk als de bazige echtgenote. Wanneer ze echter voor Olivers leven vreest, spreekt ze opeens positief over hem. De sensuele danseressen contrasteren met de echtgenotes en worden onthullend in beeld gebracht, één jaar voor de invoering van de Hayscode.

Dit blijft een genietbare komedie met een hoge herbekijkbaarheidsfactor, wellicht de beste met Laurel en Hardy en een van de beste van de jaren dertig.

Twee contrasterende persoonlijkheden trekken een dagje met elkaar op. De ene is extravert, roekeloos en impulsief; de andere introvert, voorzichtig en plichtbewust. In een Lancia Aurelio rijden ze door een land in volle heropbloei. Geleidelijk aan zie je Roberto's gedrag veranderen onder invloed van Bruno. De sfeer is meestal zomers en luchtig, al zit er ook een grimmig kantje aan, bijvoorbeeld in de confrontatie met Roberto's conservatieve plattelandsfamilie. Het eerste inhaalmaneuver is een voorafschaduwing van de tragische afloop.

Openluchtopnames zijn gecombineerd met close-ups van een stilstaande auto voor een scherm. Hier en daar is een dummy of een body double gebruikt. Italiaanse hits en vrolijke danspasjes uit die periode worden onderbroken door kleine ruzies. Het is een mooi tijdsbeeld van het moderne en jachtige leven dat toen opgang maakte, met z'n mooie en lelijke kanten.

Het lijkt wel de Afrikaanse versie van Koning van Katoren, met een jongen die zeven opdrachten moet vervullen. Er zitten bovennatuurlijke elementen in uit de volksoverlevering. We krijgen een kleurrijke maar arme wijk te zien, met marktkraampjes, krotten en onverharde wegen. De jonge acteurs komen naturel over. Ze spreken Swahili en een paar woorden Engels. De plot berust wel op toeval. Wanneer hij bijvoorbeeld iemands leven moet redden, komt er net iemand in gevaar. Het geheel is leuk en geschikt voor de jeugd.

The Sound of Music is een sentimentele, moraliserende familiefilm, maar van alle sentimentele, moraliserende familiefilms die ik ken, blijft het met voorsprong de beste.

De kern van het verhaal is dat Maria de muziek het huis in wil brengen. Haar omgeving is kil en gedisciplineerd: het strenge klooster, de stalen hand van Von Trapp en het naziregime waar Oostenrijk in 1938 bij aansluit. Zelf is ze grillig en levenslustig, net als de liedjes die ze zingt en de natuurpracht van de Oostenrijkse bergen. Ze zingt: "I have confidence", maar wanneer ze voor het huis staat, valt de muziek plots stil. Vanaf dan is het de vraag of ze de kapitein kan doen ontdooien.

Van de kinderen is Liesl, de oudste, het meest uitgewerkt. Via haar tienerliefje Rolfe komt de politieke realiteit het verhaal binnen. Hij komt voor een dilemma te staan: trouw aan zijn mooie uniform of Liesl en haar gezin laten ontkomen? Een komisch nevenpersonage is Max (Richard Haydn), een beetje een klaploper die zegt: "I like rich people. I Like the way the live. I like the way I live when I'm with them."

De moraal is maatschappijbevestigend. Voor een vrouw ligt het hoogste geluk in het huwelijk, of in het klooster. Voor een man ligt het hoogste geluk in het dienen van het vaderland. Ooit komt er een remake waarin Maria een lesbische affaire begint met de barones, kapitein Von Trapp incest pleegt met Brigitta en een non zwanger raakt van een Duitse soldaat.

Rodgers en Hammerstein waren een uniek songwritersduo. Veel musicals hebben een of twee liedjes die in het geheugen blijven hangen; deze heeft er minstens acht. Sommige liedjes zijn achteraf een eigen leven gaan leiden. John Coltrane speelde een versie van My Favorite Things, Edelweiss is een soort officieus Oostenrijks volkslied geworden en Do, Re, Mi wordt gebruikt om kinderen noten te leren. In Engelstalige landen zingen ze blijkbaar ti in laats van si. De liedjes zijn mooi ingebouwd in het verhaal. Melodisch en harmonisch zitten ze vernuftig ineen. De teksten van Hammerstein zijn lichtjes briljant: de opsomming in My Favorite Things, de metafoor blossom of snow om het kleine, witte bloempje te beschrijven...

Een Franse productie die zich volledig in een Marokkaans dorp afspeelt, Arabisch gesproken. Het Lysistrata-thema is een luchtige invalshoek, maar leidt naar een ernstig thema: de positie van de vrouw binnen de islam. Gearrangeerde huwelijken, verkrachting binnen het huwelijk en de hoofddoek komen ter sprake, met citaten uit de Koran en de Hadith. Er is een conflict tussen de traditionele, patriarchale interpretatie van de islam en een moderne, vrouwvriendelijke. Het getuigt van moed om zoiets aan te kaarten.

De sfeer in zo'n Marokkaans dorp wordt uitstekend weergegeven, ook dankzij de muziek. De acteurs zijn goed, Hafsia Herzi is me al meermaals opgevallen. Het geheel mist wel een beetje schwung.

Zes jaar vóór twintigtweeëntwintig dringt zich de vraag op in hoeverre het dystopische toekomstbeeld van Soylent Green aannemelijk wordt. Overbevolking, opwarming van de aarde, corruptie en vrouwenhandel zijn reële problemen, maar minder zichtbaar en extreem. Industrieel geproduceerd voedsel neemt de plaats in van traditioneel, onbewerkt voedsel. We eten yoghurt met vanilline in plaats van echte vanille. Je gaat je afvragen wat er precies in die voorverpakte lasagne van gisteren zat.

Erg ongezond kunnen de producten van Soylent nochtans niet zijn, want Thorn (Charlton Heston) is ermee opgegroeid tot een kloeke kerel. Iemand die aan gefabriceerde kant-en-klaarmaaltijden gewend is, zal misschien geen biefstuk meer lusten wegens te taai. Voor Soylent Green hebben ze beschilderde houten plankjes gebruikt. Eigenlijk klinken ze wat te hard om vlees te bevatten.

Dit is doordrenkt van nostalgie. Het was de laatste keer dat de backlot van MGM gebruikt werd. Sol was de laatste rol van Edward G. Robinson. Aangezien de man halfdoof was en de natuurbeelden achteraf toegevoegd werden, moest hij tijdens zijn euthanasiescène reageren op schoonheid die hij kon horen noch zien, en hij deed dat prachtig. Ook de componist van de Pastorale was halfdoof.

Het wordt nooit helemaal duidelijk waarom Simonson (Joseph Cotten) vermoord moest worden. De moordenaar zegt hem dat hij niet meer betrouwbaar is, en Simonson is het daarmee eens. Waarom gunnen ze hem geen mooie dood zoals Sol?

Leigh Taylor-Young speelde Shirl, een vrouw die bij het appartement geleverd wordt en slechts kan hopen dat ze een wat sympathieke eigenaar krijgt. Met haar grote, waterige ogen en haar lange haar paste ze bij de flowerpowerperiode. Ze is voorganger van een spirituele beweging die zich bezighoudt met transcendentale meditatie en ze zet zich, zeer toepasselijk, in voor het milieu.

Ondanks de hoogstaande cinematografie zou je niet raden dat dit epos van Kubrick is. Het is vooral een grootschalig spektakel in Hollywoodstijl met het brede scherm van CinemaScope. Indrukwekkende gevechtscènes met duizenden figuranten werden opgenomen in de omgeving van Madrid. Hoogtepunt is de laatste veldslag met het voorwaarts rollende vuur.

Spartacus wordt voorgesteld als een nobele held, maar niet onoverwinnelijk. Hij verliest het gladiatorengevecht van de Ethiopiër en de veldslag bij Senerchia. In beide gevallen was het echter een strijd met ongelijke middelen. De historische Spartacus is wellicht op het slagveld gesneuveld, maar romanschrijver Howard Fast verkoos hem de kruisdood te geven, als een voorloper van Christus. Er werden echt zesduizend slaven gekruisigd op de Via Appia, maar wellicht was Spartacus daar niet bij.

Kirk Douglas had de fysieke uitstraling voor deze robuuste rol. De mooiste nevenrol is voor Peter Ustinov. Als de zakelijk ingestelde lanista - eigenaar van een gladiatorenschool - brengt hij er wat humor in, bijvoorbeeld door het gebit van potentiële gladiatoren te inspecteren. Jean Simmons brengt als geliefde de menselijke kant van Spartacus naar boven. De zwemscène was vrij gewaagd voor die tijd. Ook Charles Laughton mag er wezen als de gemoedelijke dikzak, en Tony Curtis als de schandknaap van Crassus. Laurence Olivier, met valse neus, maakt zijn personage uitermate hardvochtig tegen de opstandelingen, maar ook biseksueel. De controversiële dialoog over de "slakken en oesters" werd eruit geknipt, maar tijdens de restauratie heringesproken door Anthony Hopkins - een feilloze Olivier-imitator.

Hoewel het zich in de eerste eeuw vóór Christus afspeelt, zit er heel wat ideologie van de jaren '60 in verwerkt. Scenarist Dalton Trumbo werd gecrediteerd, wat het einde van de blacklist betekende. De scène met "I'm Spartacus" lijkt wel de opstand van het verenigde proletariaat tegen de gecorrumpeerde machthebbers. Ook vrouwenemancipatie komt aan bod, en het was de beginperiode van de burgerrechtenbeweging. Zo kunnen actuele ideeën toch een stempel drukken op een historisch epos. Vermeldenswaard is ook nog de muziek van Alex North, die leidmotieven gebruikte, een uitgebreid symfonisch orkest en een ondioline - een voorloper van de synthesizer. Kortom, alle ingrediënten voor een overweldigend schouwspel zijn aanwezig.

Eun-ha heeft een harde en een zachte kant. Enerzijds is ze stuntpiloot; anderzijds ontwikkelt ze een band met het jongetje over wie ze zich ontfermt. Dit leidt tot een dilemma: doet ze gewoon haar job, of bekommert ze zich om het kind? Park So-dam zet deze rol knap neer.

De achtervolgingsscènes moeten het vooral van hun montage hebben, een aaneenrijging van shots die zelden langer dan drie seconden duren. Er zal ook wel wat CGI aan te pas komen. De jachtige muziek versterkt de indruk van snelheid en gevaar. Er is een geslaagd evenwicht tussen vaart en traagheid.

Met Spellbound maakte Hitchcock z'n eerste echte psychologische thriller. Traditioneel wordt in een misdaadverhaal vaak iemand ten onrechte verdacht, maar hier is het de held zelf die denkt dat hij een misdaad begaan heeft. Theorieën over schuldcomplex, verdringing en geheugenverlies zijn vooral een uitgangspunt voor een spannende intrige die zich ten dele in het hoofd van de protagonist afspeelt. Helemaal ernstig en realistisch is het niet; er worden ook grapjes gemaakt over psychoanalyse.

Gregory Peck speelt een hoofdpersonage met een gebrek. Ingrid Bergman is de therapeut die hem helpt om via associaties en droomanalyses in de donkere krochten van z'n psyche te graven. Van haar zachte stem gaat iets troostends en bemoedigends uit. Hun kussen duren maximaal vijf seconden, om niet gecensureerd te worden. Tussen twee nevenpersonages bestaat een tegenstelling. De hoteldetective schept op over z'n bekwaamheid, maar wordt in het ootje genomen. De bejaarde mentor houdt zich van de domme, maar blijkt hun voorwendsels te doorzien. Leo G. Carroll heeft een geweldige karakterkop.

De droomscènes van Dalí vertonen gelijkenissen met z'n eigen schilderijen en met het surrealisme van Buñuel. Verdrongen herinneringen worden vervormd weergegeven. Een stuur wordt een verwrongen wiel (wheel in het Engels). De algemene stijl sluit aan bij de noirperiode, met schaduwen, weerspiegelingen en rook. Opengaande deuren staan symbool voor de herinnering. Twee scènes gebruiken vals perspectief. Het glas melk met het vergif is enorm groot, net als de revolver en de nephand kort voor het einde.

De muziek van Miklós Rózsa is rond twee thema's opgebouwd: het lyrische liefdesthema met violen en het mysterieuze thema van het schuldcomplex. Voor dat laatste wordt de theremin gebruikt, een vroeg elektronisch instrument dat een beetje klinkt als een zingende zaag.

Vlak na de Eerste Wereldoorlog hadden de Duitsers behoefte aan escapisme. Fritz Lang speelde daarop in met een avontuurlijke zoektocht naar het goud in de Nieuwe Wereld. Het Incarijk vormt een fantasierijke, exotische locatie met ziggurats en tempels. Er zit veel actie en beweging in. De scheep- en ballonvaart zijn nabij Hamburg opgenomen; de rest in Berlijn.

Het is een confrontatie tussen de verlichte wetenschap en een primitieve zonnecultus met mensenoffers. Onze held streeft een nobel doel na en redt en passant een weerloze priesteres, terwijl de snoodaards zich door hebzucht laten drijven. Hun leidster draagt een spin op haar napoleonhoed. Ook de veelarmige godenbeelden lijken op geleedpotigen. Nog een giftig dier is de slang. De scène waarin de boodschap uit de fles komt, heeft een freudiaanse symboliek.

Oorspronkelijk was het de bedoeling een bioscoopreeks te maken à la Les Vampires (1915). Tijdens een nachtelijke inbraak in het begin doet het daar ook aan denken. Zodra ze op reis gaan, wordt het meer een jongensavontuur in de stijl van het Jommekesalbum De Strijd om de Incaschat. De stugge Carl de Vogt, de exotische Lil Dagover en de toxische Ressel Orla zijn expressief met grote gebaren en felle blikken in close-up. Ondanks de lengte en de afwezigheid van geluid verveelt het geen seconde.

Dorothy McGuire blijkt zeer goed in pantomime, want ze moet alles met haar lichaamstaal en haar gezichtsexpressie doen. Helens mutisme is het gevolg van een jeugdtrauma. De oorzaak is dus psychologisch, niet lichamelijk. Nog een vrouw met een lichamelijke beperking is de bedlegerige Mrs. Warren (Ethel Barrymore). Ook zij blijkt echter tot meer in staat in geval van hoge nood. Een meer komische rol is er voor Elsa Lanchester als huishoudster en dievegge van een fles brandy.

Het landhuis in Vermont is een Hollywoodset met een gotisch karakter. In 1906 is het nog aannemelijk dat er alleen kaarslicht was. De belichting zorgt voor een griezelige sfeer, met donkere kamers, lichtcontrasten, silhouetten en de schaduw van trapstijlen. Het huis kan symbolistisch geïnterpreteerd worden als een persoon, met Mrs. Warren als het geweten op de bovenste verdieping, en de kelder als het onderbewustzijn met verdrongen angsten.

De wenteltrap bood gelegenheid voor spannende scènes waarin iemand met een kandelaar naar boven of beneden stapt, en voor een afwisseling tussen vogel- en kikvorsperspectief. De waarneming van de moordenaar wordt soms weergegeven. Het oog en de hand in de close-ups zijn die van regisseur Robert Siodmak. Helen is te zien als reflectie in een spiegel en in het kwade oog. Eén keer zit er een vlek op de plaats van haar mond. Ze heeft ook een dagdroom die overgaat in een nachtmerrie.

Geluidseffecten van onweer en dichtslaande deuren dragen bij aan de angstige sfeer. Roy Webb schreef symfonische achtergrondmuziek. Voor de scènes waarin de moordenaar toeslaat, gebruikte hij een theremin, een vroeg elektronisch instrument met een spookachtige klank. Het is een sfeervol, zorgvuldig opgebouwd misdaadverhaal over een kwetsbare vrouw met wie je gemakkelijk mee kunt leven.

De vader van Bud wil de schijn van goed fatsoen hoog houden: trouwen, 's zondags naar de kerk... Aan andere behoeften moet in donkere hoekjes voldaan worden. De moeder van Deanie wil niet dat haar dochter bezoedeld wordt.

Deanie zelf wil leven. Bruisend van energie springt ze bijna uit het scherm. Ze wordt geconfronteerd met de realiteit en de dubbele moraal tussen jongens en meisjes. Gedisillusioneerd komt ze in een instelling terecht.

Een ander thema zijn de grillen van Vrouwe Fortuna. Ik ging er vanuit dat het zich rond 1960 afspeelde. De Wall Street Crash kwam dan ook als een verrassing. Achteraf gezien waren er genoeg hints in de kleding van Ginny en in de muziek.

Je merkt dat William Inge een toneelschrijver was. Z'n dialogen en personages zijn zeer goed uitgebouwd, maar sommige scènes zijn een beetje statisch. Elia Kazan weet opnieuw diepe emoties bij z'n acteurs naar boven te halen, vooral bij Natalie Wood, die hier wellicht haar beste rol speelt.

Het einde van de Koude Oorlog werd voorspeld in deze Bond. Traditioneel waren de Russen de slechterik, maar hier moeten ze samenwerken om een gemeenschappelijke vijand te verslaan. Agent XXX (Barbara, de meest getalenteerde Bach sinds Carl Philipp Emmanuel) kan onmogelijk het kwaad vertegenwoordigen, evenmin als het land van Dostojevski dat kan. Ook het vernietigen van kernwapens heeft een voorspellende waarde voor de jaren '80.

Het echte kwaad opereert als een ondergrondse, in dit geval onderzeese, terroristische organisatie. Stromberg, Jaws en Naomi vormen een klassieke driespan brains, muscles and beauty. Het idee van een individuele gek met een ondergronds rijk kwam al voor In een aflevering van The Avengers en nog eerder in De Koningin van Onderland van Jef Nys. Een amfibievoertuig (auto-motorboot) kwam al voor in Kapitein Zeppos.

De locaties onder zee en in Egypte zijn mooi gekozen. Wel betwijfel ik of MI6 en de KGB zouden vergaderen in de tempel van Aboe Simbel. Verkiezen die geheime diensten geen minder opvallende locatie?

De muziek geeft wat extra schwung: de stem van Carly Simon, het Bondthema gecombineerd met een discobeat en in de woestijn een citaatje van Lawrence of Arabia. Er zit veel humor in, zoals Bonds uitspraak over Jaws: "He just dropped in for a quick bite". En dan is er nog de Dokter Bibber-scène.

Erg realistisch is het allemaal niet, maar deze cocktail van spanning, actie, humor en romantiek is wel goed entertainment. Voor mij is dit het hoogtepunt uit de reeks.

Straatmuzikanten zie je hier en daar nog in een metrostation of een winkelstraat, maar het gouden tijdperk van deze volkskunst ligt in een ver verleden. Dit is een eerbetoon aan de buskers die vroeger de Londense straten opfleurden. Een van hen krijgt de kans het te maken in Hollywood, waardoor een sociale kloof ontstaat met haar vroegere collega's.

Charles Laughton kwam uit Yorkshire, en Vivien Leigh uit het koloniale India. Hun Cockneyaccent is dus aangeleerd, maar ze komen ermee weg. Laughton heeft dat schalkse, opgezwollen gezicht en Leigh fladdert rond als een vlinder. Het is een mooie kans om deze twee topacteurs in een minder bekende productie aan het werk te zien.