Opinions

Een prima maar weinig briljant filmpje met een interessante premisse – een ambitieuze en dus gefrustreerde echtgenote in 1960 blaast haar huwelijk op – en een wat trage maar effectieve opbouw naar een climax, welke climax echter ook helaas weer een anticlimax is omdat het met een sisser afloopt. Ik ervoer de film een beetje als een mix van Revolutionary Road (2008) - MovieMeter.nl (huwelijksdrama in de jaren ’50 op basis van geen genoegen willen nemen met een burgerlijk bestaan) en Brothers (2009) - MovieMeter.nl (waarin Gyllenhaal ook al het gezin tijdelijk verlaat en bij terugkeer geconfronteerd wordt met een andere man in het leven van zijn vrouw).

Ik zag de lage score hier maar dacht: zo slecht zal de film toch niet zijn? De film oogt immers sfeerrijk, het thema – de mens als monster/beest (dat is de weerwolf waar de titel naar verwijst) – is interessant en de critici zijn best positief. Maar dat de film sfeervol is (op een clichémanier: bos in de mist, huis in de mist, etc) is helaas het enige positieve wat ik aan de film heb kunnen ontdekken…

Het verhaal is onwaarschijnlijk slecht geschreven en oninteressant: de kinderen doen aldoor onbegrijpelijke dingen, er gebeuren de hele tijd onbegrijpelijk dingen (waar is bv. die oude vrouw opeens gebleven die voor de kinderen zorgde?) en elke actie eindigt in een anticlimax zodat er geen enkele ontwikkeling in het verhaal zit (er is constant dreiging maar uiteindelijk gebeurt er niets). Alles in de film is ongeloofwaardig en dat kinderen en honden – die praktisch alle rollen spelen – niet bepaald de beste acteurs zijn helpt die geloofwaardigheid natuurlijk ook niet verder. Alsof je naar amateurtoneel kijkt met een script dat door je 10-jarig zusje is geschreven.

De film heeft me ook niets geleerd over het beest in de mens: qua analogie komt de film niet verder dan dat kinderen als dieren kunnen vechten om voedsel en als metafoor heb ik buiten de nazi’s (duh!) weinig kwaad gezien in de film behalve eindeloos blaffende (maar niet één kind bijtende) honden na. De moraal lijkt te zijn dat we het kwaad (in ons) niet moeten doden (om een of andere reden vinden de kinderen in de film het heel belangrijk dat geen hond wordt gedood, ook al vraten die alle soldaten levend op en gaat de hele film erover dat ze dreigen ook de kinderen op te eten) maar dat we dat kwaad moeten temmen (‘Nieder!’) zodat het geen kwaad meer doet.

Bij de openingscredits zag ik dat deze film is gemaakt met Nederlandse steun. Ik vermoed dat dat de enige reden is dat deze film in Nederland is uitgebracht.

Het slechte van de film is dat het alle Hollywood-clichés volgt over helden en slechterikken en over hoe na een kat-en-muis-spel de held wint en de slechterik boontje om zijn loontje krijgt en het loodje legt (zodat 'het recht zegeviert', het liefst door middel van een kogel door zijn hoofd).

Het goede van de film is dat het wel een betere thriller is: hij is spannend, intelligent en ontroerend. Dus wat wil je nog meer?

Ik had 'm eerst 3 1/2 ster gegeven, maar hij krijgt er nog een halfje bij voor de tal van wijsheden en gevatheden die de film als extra lekkers z'n personages laat rondstrooien (vooral de preek van de held over de juiste rouwverwerking zal op menigeen indruk hebben gemaakt) en vooruit, ook voor de politieke boodschap over de deplorabele toestand van de indianen in de reservaten en het min of meer vogelvrij zijn van vrouwelijke indianen.

Ik vond het een mooie film. Het thema van de film lijkt me te zijn: transgressie. Zo merkt iemand in de film op dat de levensstijl van Belfort obsceen is, “tenminste gezien vanuit het perspectief van de normale wereld”, waarop Belfort antwoordt: “Maar wie wil er in de normale wereld leven?”. Iedereen – “behalve sommige Amish en boeddhisten”, zo merkt iemand op de film – dus iedere ‘gewone’ Amerikaan wil (diep in zijn hart) zijn gewone, saaie leven overstijgen en desnoods de wetten en de moraal breken om een ‘vol’ leven te leiden. In feite bekritiseert de film niet zozeer de hebzucht van Belfort, al toont de film zijn onvermijdelijke val en pijn net zo groot als zijn succes, maar vooral de domme hebzucht van al die miljoenen gewone mensen waardoor Belfort uberhaupt zo rijk heeft kunnen worden. Wij zijn zo dom dat we de handelaren ons laten plunderen terwijl wij nota bene hebben gewerkt voor dat geld en zij niet. Daarvoor is wel het charisme of briljante verkooptechniek van Belfort nodig om ons te kunnen verleiden. En op dat punt vormt de film zelf – de film in het algemeen maar zeker ook deze film in het bijzonder – een metafoor van waar de film over gaat: ook wij gaan naar de bioscoop om even de dagelijkse sleur te doorbreken en ook wij worden drie uur lang betoverd door het charisme van Belfort/DiCaprio c.q. de verkooptechniek van Scorsese.

Al met al toont de film zo de fundamentele spanning waarop elke maatschappij is gebouwd: enerzijds de grensoverschrijdende egoïstische hebzucht van het individu en anderzijds de grensstellende moraal en staat. En charismatische leiders of handelaren met goede verkooptechnieken, die beide inspelen op ons verlangen naar een groot leven, vinden altijd wegen om die grenzen te verleggen, al was het maar tijdelijk.

Prachtige film, zowel qua animatie als qua verhaal. Allereerst bevalt mij dus de teken- en aquarelstijl: ietwat vrij en abstract maar zeer effectief om een sprookjeswereld uit te drukken. Het verhaal is spannend en intelligent: het maakt duidelijk gebruik van elementen uit bekende sprookjes zoals de weerwolf en Roodkapje maar bouwt daarop een eigentijds, emanciperend verhaal over mens vs. natuur, stad vs. bos, beschaving vs. heelheid, christendom vs. heidendom, 17de eeuwse Engelsen vs. 17de eeuwse Ieren, bewuste vs. onbewuste (slaap) en man vs. vrouw. De film geeft zo een kritiek op onze vernietiging van de natuur maar er is ook een duidelijk feministisch thema: de man staat voor de rationaliteit en dominantie, dus de beschaving die de natuur vernietigt, en de vrouw staat voor de heelheid (magie) en de natuur zelf die de man wil temmen en domineren (de vrouw zit al in de gevangenis van haar huis zoals ze ook de wolf willen vangen).

Deze film is nota bene zonder Charlie Chaplin zelf en kent relatief veel tekst tussen de beelden, maar zelfs dan heeft Chaplin, die niet alleen de film heeft geregisseerd maar ook het verhaal èn de muziek heeft geschreven, een perfecte film gemaakt. Het verhaal is bovenal een meesterlijk drama – de film is een “serious drama” volgens de inleidende tekst, om welke reden Chaplin, die naam had gemaakt als komiek, besloot er zelf niet in te spelen – over een vrouw die door het lot in de Parijse jetset belandt en een femme fatale wordt terwijl ze slechts een huis, kinderen en een man die haar respeteert wenst, omdat ze wordt verscheurd door de grote vragen of keuzes van het leven: geld of liefde; losbandigheid of trouw; genoegen nemen met het best mogelijke of slechts met het onbereikbare ideaal en uiteindelijk of geluk wordt gevonden door voor jezelf te kiezen of door je ten dienste van de ander te stellen. Het verhaal is soms cynisch en soms hartverscheurend, maar altijd realistisch en al ontwikkelt het verhaal zich naar een dramatische climax is de film toch ook hoopvol. Ondanks dat de film uitdrukkelijk beoogt serieus te zijn, zijn sommige scenes zo herkenbaar menselijk – Chaplins komisch genie zit ‘m in een scherpzinnig gevoel voor het hilarische in het menselijk gedrag, dat we alle (her)kennen, zoals hij al in The Kid had laten zien – dat je toch af en toe moet grinniken. Chaplin zou de film ook gemaakt hebben om de carrière van Edna Purviance een boost te geven, maar ik vind alle acteurs enorm goed spelen met een geweldige mimiek en expressie waardoor je precies voelt wat zij (spelen te) voelen en ze spelen allen welhaast iconische karakters. Zelfs de muziek ondersteunt volmaakt het verhaal. Kortom, weer een perfecte film van Chaplin.

De film doet haar titel eer aan want bestaat bijna alleen uit gepraat door een aantal vrouwen in een streng gelovig dorp die te horen hebben gekregen van de mannen dat ze hun verkrachters moeten vergeven of anders moeten vertrekken zodat de vrouwen bijeen komen om te beslissen of ze blijven om de strijd met de mannen aan te gaan of vertrekken (vergeven is geen optie). Behalve de te verwachten kritiek op hoe het geloof vorm heeft gekregen in deze mannenwereld – gaan ze echt niet naar de hemel als ze hun verkrachters niet vergeven of is dat een regel van de mannen om de vrouwen te onderdrukken? – lijkt de film vooral filosofische vragen op te willen werpen, maar die komen nooit verder dan clichés, zoals dat onzekerheid de enige zekerheid is, bekende dilemma’s, zoals of je geweld mag gebruiken om geweld te stoppen, en nog meer cliché-overwegingen, zoals dat de verkrachters in zekere zin ook slachtoffer zijn van de verkrachtingscultuur waarin ze zijn opgevoed. Diep gaat het gesprek echter nooit en interessant wil het dan ook niet worden, want veel actie zit er ook niet in. De film lift ook mee op het huidige maatschappelijke debat: er zit zelfs een transgender in en een man die – tegen het gevestigde rolpatroon in – het wel heeft ‘begrepen’ en een totaal watje is die alleen maar huilt en zich aan de vrouwen onderwerpt. De titel van de film is natuurlijk ook een metafoor: vrouwen hebben altijd moeten zwijgen maar spreken zich nu uit hetgeen het begin van de verandering is. Maar helaas is wat ze te zeggen hebben niet interessant…

Kortom, de film bestaat ruim 100 minuten lang uit vrijwel oninteressant geouwehoer: ik vind het een mislukte en vervelende film en had de 100 minuten liever beter besteed.

De film is een prequel van Charlie and the Chocolate Factory, maar de donkere en grove kant van Roald Dahl – die onlangs nog leidde tot het herschrijven (censureren) van Dahls werken – zijn vervangen door politieke correcte verwijzingen naar onder meer kolonialisme, uitbuiting, kartelvorming en de regenboogvlag maar dat stoort niet (ook de censuur zelf wordt met een knipoog behandeld: Oompa-Loompa protesteert zelf tegen de kwalificatie ‘little man’). De film ziet er mooi uit en het verhaal is origineel – het bevat nog wel de essentiële elementen van Dahls verhaal zoals de tovenaar-chocolatier Wonka, een Oompa-Loompa en de overwinning van de eerlijke have-nots op de corrupte haves – en zit goed in elkaar (waarbij alle elementen uit de verwikkeling als Wonka in de problemen komt, een rol krijgen in de afwikkeling met een ‘herkenning’ zoals Aristoteles het noemt in zijn werk Poetica waarin hij uitlegt hoe je een goed verhaal schrijft). De film gaat over nostalgie (de magie van je kindertijd), het belang van verbeelding (boeken), het vasthouden van je droom, het verbeteren van de wereld en sluit af met de mooie kerstboodschap ‘It’s not the chocololate that matters. It's the people you share it with’. Net als de vorige films op basis van Dahls beroemde boek is dit een film waar je geen kind meer voor hoeft te zijn om ervan te genieten. De film heeft aldus wel de elementen maar niet de geest van Dahls werk, maar de film kan prima op zichzelf staan als een heerlijke kerstfilm voor het hele gezin.

Wat de film betreft: de beelden zijn zo iconisch dat nu ik de film na 35 jaar weer eens zie ik alle beelden nog herken. Wat de film vooral laat zien behalve de muziek is dat de vibes van het festival goed waren: we zien een massaal feest van liefde, vrede en muziek zonder één geweldsincident. De paradox is dat het grote succes van het festival in wezen was dat juist alles mis ging en de hele organisatie een groot fiasco was: dat maakte niet alleen de toegang gratis maar dat men aldoor werd gedwongen samen te werken en voor elkaar te zorgen zonder dat geld een rol speelde. Aldus brachten de slechte omstandigheden de hippie-idealen in de praktijk. Qua muziek heb ik het nooit zo bijzonder gevonden, ondanks mijn liefde voor psyhedelica en jaren ’60: veel optredende artiesten maken geen psychedelische muziek (bv. The Who) of hebben zelfs helemaal niets met hippies te maken (bv. Sha-Na-Na) en omgekeerd ontbreken veel grote namen qua psychedelische muziek zoals The Doors. Alleen het optreden van Jimi Hendrix heeft me altijd van mijn sokken geblazen. Het zou niet een van zijn beste optredens zijn maar ik heb altijd het deel dat in de film is gekomen als absoluut legendarisch en Hendrix op z’n best gevonden (en ook z’n Woodstock-uitvoering van Red House, dat niet in de film zit en waarbij hij tijdens het spelen nota bene een snaar lijkt te breken, is van een onwerkelijke schoonheid en virtuositeit).

On a personal note: ik raakte als 12-jarige of zo in de ban van de hippies (van ver voor mijn tijd) en in zekere zin ben ik altijd een hippie gebleven. De hippies suggereerden immers dat er een andere en mooiere wereld mogelijk was – een leven van totale vrijheid en ecstatisch geluk – en zoiets maakte een onuitwisbare indruk op mijn puberziel die zo naar bevrijding smachtte. Hippiedom staat misschien voor een idealistisch ‘peace, love & music’, zoals Woodstock, en wordt wel opgevat als de romantische wending na de meer verlichte, rationalistische jaren ’50 (en op welk romantisch idealisme de cynische punk weer de tegenreactie was), maar in mijn schemadrang maak ik onderscheid tussen de volgende twee fasen of aspecten waarmee we ook beter kunnen begrijpen welke betekenis aan Woodstock moet worden toegekend.

Voor mij vormden de ‘stadshippies’ de eerste fase: een kleine groep radicalen met onder meer Timothy Leary die de LSD-revolutie preekten. Deze revolutie was naar buiten gericht: zoals LSD de geest deed exploderen en je door eindeloos veel prachtige werelden deed reizen, zo kon het gratis uitdelen van LSD een directe prikkel vormen om de maatschappij radicaal te veranderen. Uiteraard was dit bedreigend voor de gevestigde orde: LSD werd verboden en Timothy Leary werd door president Nixon “the most dangerous man in America” genoemd.

Mede door deze vijandigheid of weerstand trad er in de hippierevolutie een romantische inkering op (de tweede fase): het ging er niet meer om de maatschappij te veranderen maar om uit de maatschappij te stappen om op het platteland een alternatieve maatschappij van liefde en vrede – de commune – te vormen. De commune betrof een ‘terug naar de natuur’ (in contrast met de corrupte burgerlijkheid en stedelijke beschaving) – het simpele leven in harmonie met de natuur – en zelfontplooiing. LSD en revolutie werden vervangen door yoga, meditatie, kruidenthee, spiritualiteit en vrede in jezelf. Hooguit was vrije liefde nog een gemeenschappelijke factor, maar nu niet meer zozeer vanuit rebellie en vrijheid maar vanuit een sociaal met elkaar willen delen van alles (tegen het kapitalisme en bezitsdrang).

Woodstock lijkt op het kruispunt te staan van deze twee fasen: het belichaamt de omslag naar de tweede fase – Woodstock beoogde niet de maatschappij te veranderen maar om een weekend lang een alternatieve maatschappij van vrede en liefde te stichten – en het belichaamt de hippiecultuur als massafenomeen. Woodstock liet zien dat de hippies niet meer een marginaal groepje radicalen waren maar was uitgegroeid tot een massabeweging onder jongeren die als zodanig maatschappelijke impact maakten. Niet de radicaliteit maar de massaliteit deed vermoeden dat een maatschappelijke verandering mogelijk was: de nieuwe generatie toonde zich idealistisch en zou de wereld beter gaan maken. NB. Slechts een paar dagen eerder had de hippiesekte van Charles Manson een bloedbad aangericht, maar dat blijkt geen enkele impact te hebben gehad op het optimisme van Woodstock: wellicht markeerde dat bloedbad vooral het einde van de eerste fase en de uitloop naar de tweede fase die met Woodstock begon.

We weten nu dat van de impact van de hippies op de maatschappij qua vrede en liefde niet heel van terecht is gekomen, anders dan een radicaal romantisch individualisme waarbij iedereen ‘zichzelf’ moet kunnen zijn, bevrijd van maatschappelijke normen. De hippierevolutie heeft ons een stuk vrijer gemaakt maar niet perse socialer. De Hells Angels en het drama op Altamont zijn daarvan sprekende voorbeelden (en conservatieven hebben de erfenis van de 1968-revolutie in de vorm van de bloei van misdaad (drugshandel), prostitutie en ondermijning van elke autoriteit altijd gehekeld). In onze tijd zien we een paradox: mede dankzij de hippies zijn we alle vrije individuen geworden maar na de val van de Muur en de teloorgang van de hippiebeweging lijkt er geen alternatief zelfs meer denkbaar waardoor dat ‘neoliberale’ individualisme een dictatuur is geworden waaraan elke jongere zich noodgedwongen conformeert. Ja, die jongere heeft dankzij de hippies de vrijheid gekregen uit de maatschappij te stappen als hij dat wil maar hij vindt er geen vrijheid of geluk meer. Buiten de maatschappij is er nog slechts zelfvernietiging (waarvan Into the Wild (2007) - MovieMeter.nl een document is). En omdat je altijd alleen staat is de druk tot conformisme enorm groot geworden: de hippies op Woodstock liepen naakt rond als ze daar zin in hadden maar in onze tijd durft een vrouw niet eens meer topless te zonnen. Alternatieve sociale verbanden en normen worden niet meer geleverd door ‘subculturen’ maar door religies (de multicultuur) die juist vijandig staan tegenover individuele vrijheid.

Dat maakt Woodstock tot een unieke historische gebeurtenis – eenmalig was in de 20ste eeuw een utopische samenleving werkelijkheid geworden, ook al duurde het maar één weekend – en deze documentaire geeft ons de kans die met eigen ogen te aanschouwen.

De film wordt sterk gedragen door de wat archaïsche maar zeer mooie, literaire zinnen die non-stop worden uitgesproken (je kunt merken dat het script is geschreven door echte schrijvers) om welke reden de film mij al veel genot gaf. Daarbij is het verhaal ook best spannend – de mannen voelen zich (terecht) belazerd door hun vrouwen en met name Finney accepteert dat niet – en goed uitgewerkt, waarbij de film voorbij het opzichtige feministische thema van vrouwenonderdrukking de interessante thematiek heeft dat er geen hoop is in deze wereld voor liefde of schoonheid maar we altijd nog de verbeeldingskracht hebben om ‘ergens anders’ een ander leven te hebben dat wel mooi en liefdevol is, zoals we dat innerlijke leven uitdrukken in brieven dat zo scherp contrasteert met het alledaagse, grauwe leven in deze kille, liefdeloze wereld.

Het is net als met alle andere films van Aronofsky: best een prima film maar ik begrijp niet waarom critici zijn films zo geweldig vinden.