Opinions

Het is (weer) een hele lange film (196 minuten!) en ik vond ‘m ook soms wat langdradig en wat te lang, maar in het algemeen toch boeiend en de moeite waard. De film heeft misschien wat weg van de Italiaanse eveneens hooggeprezen ‘La Grande Bellezza’ in de zin dat ook in ‘Kis Uykusu’ een wat oudere schrijver – M. Aydin – portretteert die terend op zijn oude succes als acteur en erfenis een luxueus leven leidt en denkt een goed leven te leiden maar in feite een oppervlakkig en egoïstisch leven leidt. Sowieso speelt ook in deze film het thema van verveling, eenzaamheid en leegheid van bestaan een grote rol waarin de hoofdpersonages er niet in slagen hun passie om te zetten in een zinvol leven (en men ook elkaar beschuldigt van een leeg leven). Maar uiteindelijk is de film vooral een psychologisch drama in de traditie van de Griekse tragedie: er zijn geen duidelijk goede of slechte personages maar ze proberen allen een goed mens te zijn en een zinvol bestaan te leiden – of zelfs maar te overleven zoals die andere, arme familie die huurt van Aydin maar de huur niet kan betalen – maar ze zijn onvolmaakt en uiteindelijk mislukken ze jammerlijk en maken ze slechts elkaar het leven zuur. De boodschap lijkt te zijn dat je nog zo kunt vechten tegen het kwaad en voor rechtvaardigheid, maar dat uiteindelijk alle principes, idealen en moraal tevergeefs zijn omdat de mens niet bij machte is de wereld mooier te maken: alles is zoals het is en dat kun je maar beter accepteren. Zoals iemand zegt: “Het leven is wat je overkomt terwijl je andere plannen maakt” (overigens bekend van een liedje van John Lennon, maar het is een uitdrukking die al ouder is).

De film lijkt zwanger van symboliek (is bv. het vangen een wild paard een poging het leven te beheersen en het later vrijlaten van het paard de erkenning dat men het leven moet nemen zoals het komt?) en er is soms iets te veel gepsychologiseer in de dialogen, maar de film imponeert met haar goede spel, intelligente (maar vaak lange) dialogen en realisme in combinatie met doorlopend mooie beelden van zowel de natuur als het ouderwetse, druk versierde interieur van binnenshuis die beide een met pracht en praal overdekte desolatie opwekken.

Mooi drama tegen de achtergrond van de geschiedenis van Afghanistan. Ongetwijfeld is het boek rijker en beter, maar zeker als je het boek niet gelezen hebt (zoals ik) dan weet de film evengoed vanaf het begin te boeien en tegen het eind te ontroeren.

Mijn verwachtingen waren laag, gezien de weinig enthousiaste recensies, maar hij viel me alleszins mee. Ik vind het eigenlijk alleszins een mooie film: mooie beelden, aldoor boeiende gesprekken en een realistisch en interessant verhaal. Ik had verwacht dat het (weer) zou gaan over de onderdrukking van vrouwen op het Turkse platteland maar in mijn beleving gaat het meer over drie ‘ondankbare’ zussen die de kans kregen om aan de armoede van het platteland te ontsnappen maar daarin faalden. Het grootste slachtoffer in de film betreft nota bene een man. Al met al maakt de film indruk in zijn weergave van het traditionele Turkse platteland waar geen werk meer is, elke jongere naar de stad wil en zowel man als vrouw worden vernederd door hun machteloosheid en zowel hun hoop als hun eer hoog proberen te houden.

Ik ben gewend dat films van Oekraïense regisseurs, zoals Loznitsa en Vasyanovych, op een rauwe manier een bijkans postapocalyptische wereld in het oorlogsgebied tonen – toen nog slechts in het oosten van Oekraïne – waarbij door een documentaire-achtige stijl op een postmoderne wijze fictie en werkelijkheid door elkaar heen lopen waardoor het schokkende of desolate effect maximaal is. Ook deze film van Gorbach toont het oorlogsgebied in 2014 “op ware gebeurtenissen gebaseerd” en op een wat postapocalyptische manier maar puur als drama rond een stel waarvan de vrouw zwanger is en de man ziet hoe MH17 wordt neergeschoten en dat werkt niet goed: ik begrijp dat oorlog stress geeft maar het eindeloze gekibbel tussen de man en de vrouw, later aangevuld met de broer van de vrouw, waar het grootste deel van de film mee is gevuld, is niet erg interessant. De spanningen weerspiegelen natuurlijk ook op microniveau de spanningen in het oorlogsgebied tussen de strijdende partijen en hoe vrouwen leven baren terwijl mannen levens vernietigen.

De film balanceerde voor mij zelfs op de rand van tenenkrommend slecht in de zin dat het de oorlog tot een slecht opgevoerd toneelstukje dramatiseert waarbij het ook niet helpt dat wat er gebeurt aldoor bewust wat onduidelijk is om niet alles meteen weg te geven en om het uiteindelijk naar een climax te voeren: tegen het einde komt er eindelijk leven in de film met enige actie en wordt het nog een beetje spannend maar het redt de film niet echt.

De film wordt wel vergeleken met Trainspotting en dat lijkt terecht qua energie van de montage – waardoor de film aldoor vaart en iets explosiefs heeft – en qua de jeugdige aldoor feestende en drugsgebruikende ‘low-lifes’ en hun eeuwige strijd tegen de autoriteiten als helden van de film. Het onderwerp is echter de Ierse taal die dreigt uit te sterven: de vorige generatie probeerde door middel van aanslagen tegen de Britse bezetter de Noord-Ierse identiteit te behouden maar deze jongens doen dat door middel van rap in de Ierse taal die tekstueel wel rebels – er wordt vooral gezongen over ongebreideld drugsgebruik – maar niet strafbaar is en “elk Iers woord een kogel is”. Het verhaal met de strijd tussen politie en de Ierse jongeren en uiteindelijk de onvermijdelijke verzoening tussen de Ierse generaties in hun strijd tegen het verlies van de Ierse taal en identiteit – de oude generatie zag drugs en hiphop als ontaarding en ondermijning van hun nationalistisch doel maar ziet nu in dat het de strijd juist levend houdt doordat het eigentijds is – is weinig bijzonder maar levert het skelet waarop de actiebeelden kunnen worden geplakt om het levend te maken. Deze energieke komedie is nergens briljant maar vermaakt wel aldoor.

Een detective of moordmysterie die aldoor boeit en vermaakt omdat het goed in elkaar steekt, goed wordt gebracht en geacteerd en een aaneenschakeling is van twisten waarmee je als kijker voortdurend op het verkeerde been wordt gezet. Niets is wat het lijkt. En het heeft ook nog een moraal en een politieke boodschap. Het verhaal is even ingenieus als ironisch omdat het zichzelf ook niet te serieus neemt en er ook flink gelachen kan worden; de film is zowel een volmaakte detective als een film die het genre overstijgt. Je moet van puzzelen houden maar dan is een leuke avond (of middag) gegarandeerd.

Meestal zijn de films in de filmhuizen weinig vermakelijk want serieus maar hopelijk wel goed als in diepzinnig (of origineel). Maar deze film is niet bepaald diepzinnig maar wel vermakelijk, tenzij je politieke betrokkenheid diepzinnig vindt.

De politieke betrokkenheid spat namelijk van de film af: de film gaat over een oudere vrouw die in haar vrije tijd ecoterrorist is en zij wordt als een ware heldin afgebeeld in de film want als mens zeer sympathiek (en ze redt ook nog kindjes uit oorlogsgebieden) en als strijder voor de goede zaak zeer moedig. Om haar zaak te ondersteunen wordt in de film nog uitdrukkelijk de aandacht gevestigd op de gevolgen van klimaatverandering om twijfelende kijkers nog even te overtuigen van haar goede zaak of zo. Ook het argument dat het niet erg democratisch is om op eigen houtje de industrie te saboteren en met belastinggeld opgebouwd infrastructuur te vernielen wordt in de film onderuit gehaald, want de suggestie is dat het volk wel degelijk achter ecoterrorisme staat – het oude vrouwtje heeft in ieder geval opvallend veel handlangers in het dorp die haar stiekem helpen met haar terrorisme – maar dat de democratie is gecorrumpeerd door het grootkapitaal. De film lijkt aldus wel een heel lang verkiezingsspotje van GroenLinks of zo. Voor mij hoeft dat niet. En tot overmaat wordt er ook nog de hele tijd – als een soort runing gag – de enige buitenlander in het dorp gearresteerd op verdenking van het terrorisme terwijl die er niets mee te maken heeft: zo wordt ons ook nog fijntjes gewezen op ons racisme c.q. etnisch profileren door de politie. Het politieke activisme van de filmmaker had wel een tandje minder gemogen…

Maar zoals gezegd: het positieve is dat de film wel vermakelijk is. De oude vrouw speelt een leuk kat-en-muis-spel met de autoriteiten en weet in de wildernis van het platteland als een ware Rambo uit de handen te blijven van het legertje agenten en soldaten dat achter haar aan zit. Ze heeft een tweelingzus en het zal dan ook niet verbazen dat er nog een leuke wisseltruc komt om opnieuw de autoriteiten om de tuin te leiden. Ze wordt overal gevolgd door een paar muzikanten die de film zo ‘live’ van achtergrondmuziek voorzien hetgeen een leuk absurdistisch effect geeft. Wel vind ik het einde dan weer wat zwak: je zou denken dat ze nu als haar zus door het leven moet maar waarom stelt ze zich dan toch weer onder haar echte naam voor aan het adoptiekind?

De actie van de film is aldus weinig origineel, ofschoon de combinatie met klimaatactivisme waarschijnlijk nieuw is. De politieke inhoud van de film vond ik weinig diepzinnig maar de film verdient toch een voldoende omdat hij zo vermakelijk is. Afrondend naar boven – ik zie het politieke activisme daabij enigszins door de vingers – kom ik uit op 3 ½ sterren.

Een jonge vrouw verdwijnt en haar vader verdenkt dat haar vriend erbij betrokken is: met de vader onderzoeken we in de film de vreemde relatie die de vrouw met haar vriend had doordat hij zich vrijwillig onderwerpt aan een verhoor door de vader. In eerste instantie verdenken we als kijker ook de vriend want hij parasiteerde op haar – hij wil niet eens werken – en zou elke dag niets anders hebben gedaan dan thuis wachten tot ze terug komt van werk en dan bv. naar haar kijken terwijl ze muziek luistert. In de flashbacks die hij beleeft zien we echter een zeer liefdevol stel dat genoeg aan elkaar lijkt te hebben zodat van misbruik geen sprake lijkt. Effectief weet de film de spanning erin te houden, want de vriend houdt wel dingen achter en nu hij in de macht van de vader verkeert kan die wel eens wraak nemen. Maar dan blijkt de vrouw al te kampen met ernstige mentale problemen voordat ze haar huidige vriend ontmoette en lijkt hij slechts te zijn meegegaan in haar lijden en verlangen om te verdwijnen, zowel qua isolatie van de buitenwereld – ze hebben zich min of meer opgesloten in hun huis – als qua doodswens. Ondanks dat zelfmoord zo waarschijnlijker wordt dan moord, blijven de aanknopingspunten voor de oplossing van het mysterie ambigu (en uiteindelijk als de film laat zien wat er echt is gebeurd, blijkt de vriend inderdaad een rol te hebben gespeeld in haar verdwijning).

Behalve dat de film zo een spannende thriller is in de vorm van een mysterie, laat de film ons ook nadenken over een ziekelijke relatie waarin de morele vraag rijst of hij haar – tegen haar wil – had moeten proberen te ‘redden’ in plaats van haar ziekte als het ware over te nemen om samen geheel één te worden. Beide zijn vormen van liefde: de ene (‘tough love’) is therapeutisch en geeft echter verwijdering met mogelijk alleen maar meer lijden terwijl de andere (romantische liefde) geluk geeft maar de pathologie alleen maar bevestigt. Scandinavische films weten vaak op indringende wijze een psychologie met morele dilemma’s alsmede thema’s als schuld en integriteit weer te geven en deze film is geen uitzondering. Ik hou ervan en ook deze ervoer ik als een mooie, fijne film.

Ik had me voorbereid op een langzame film maar ik hoopte op een interessante traagheid die je als kijker in een meditatieve of zelfs mystieke rust en bezinning brengt zoals de eveneens Thaise film Rak Ti Khon Kaen (2015) - MovieMeter.nl. Maar dat effect heeft deze film niet op mij: het is gewoon een hele trage en saaie film waarbij het moeilijk is niet in slaap te vallen. De beelden zijn oké maar niet heel bijzonder mooi. Het verhaal is eveneens wel oké maar ook weinig bijzonder en zeker niet spannend uitgewerkt. Het betoverende of droomachtige, waar iedereen over spreekt, heb ik (helaas) niet ervaren: het verhaal en de raadselen die dat opwerpt staat wat dat betreft het pure ervaren te veel in de weg.

Al met al moet de kwaliteit van de film zijn gelegen in de symboliek van de film. Sowieso zal de film iets willen zeggen over Rohinya-vluchtelingen in Thailand maar ik heb geen idee wat (het enige wat ik kan bedenken is dat Rohinya-vluchtelingen de plaats innemen van de originele Thai zodat de vluchtelingen een gevaar vormen maar dat zal niet de bedoeling zijn omdat de film is gemaakt voor de Rohinya). De film zit vol zaken die terugkomen zoals fonkelende lichtjes, hummende geluiden en manta’s die met edelstenen worden gelokt (ook de titel verwijst daarnaar): het zal allemaal een betekenis hebben en misschien is het een geweldige film als je die betekenissen begrijpt. Maar ik kan er geen chocola van maken, dat wil zeggen ik kan wel mijn fantasie gebruiken om er betekenis in te leggen maar dat zijn oninteressante en opnieuw waarschijnlijk niet bedoelde betekenissen. Als de filmmaker werkelijk iets heeft willen zeggen dan had hij toch echt hier en daar iets van een hint moeten geven. Nu hij dat geheel niet gedaan heeft is de film tevergeefs, althans voor mij.

Kreuzweg is een imponerende film over godsdienst(waanzin). De boodschap is niet helemaal duidelijk: is de film een kritiek op religie of de (katholieke) kerk die haar gelovigen zo indoctrineert om te offeren voor God dat het resultaat slechts destructie kan zijn of is de film een kritiek op een al te rechtlijnige interpretatie van het geloof waardoor een pubermeisje kan worden vermorzeld onder druk van een dominante en welhaast schizofrene moeder (met religie als vluchtweg) of is de film meer een kritiek op de wereldse samenleving in plaats van religie omdat Maria een wonderverrichtende heilige blijkt (zoals haar moeder achteraf zegt) die nu zeker naast Gods troon zit? Het sterke van de film is denk ik juist dat het ruimte aan alle aspecten van de hedendaagse botsing van religie in een seculiere maatschappij en daarmee evenveel interpretaties van de film geeft.

De film maakte m’n verwachtingen (de film is geïnspireerd op het gelijknamige verhaal van Dostojevski) meer dan waar. Het is met mother! zelfs mijn grote favoriet van 2017 met welke film het overigens wel wat gemeen heeft: gestaag wordt de spanning, dreiging en drama opgevoerd, waarbij de vrouwelijke hoofdpersoon (net als de anderen) onder enorme druk staat en wel krankzinnig lijkt te moeten worden, met in het eerste uur een soort introductie tot het alledaagse leven in Rusland dat amuseert doordat alle Russen alleen maar lijken te mopperen maar ook graag verhalen vertellen en een even bizarre als intense slotfase.

Bovenal zuigt de film je een beeld van Rusland in die vermoedelijk niet eens een karikatuur is en die zowel fascinerend als gruwelijk is. Nooit eerder werd voor mij zo duidelijk waarom Rusland zo’n antagonisme met het Westen heeft met zowel de Sovjet-bureaucratie als het Poetin-traditionalisme als logisch gevolg: Rusland staat voor een romantiek van liefdesverdriet en heldendom, voor collectivisme en nationalisme, voor mystiek en tradities, voor armoede en corruptie, voor alcoholisme en waanzin, etc en staat zo volledig diametraal tegenover de Westerse welvaartsstaat en rechtsstaat met zijn individualisme. De film beleefde ik ook als een grote aanklacht tegen het huidige Rusland dat dat antagonisme weer heeft doen herleven met de VS en de rechtsstaat als de grote vijand. Maar bovenal schildert de film zeer effectief het kafkaeske surrealisme van een schizofreen land dat met een been in de 21ste eeuw en de andere been in de 19de eeuw staat alsmede de nachtmerrie voor het individu dat wordt vermalen door de collectieve waanzin van bureaucratie, corruptie en wreedheid.

Prima film die mooi is getekend en leuke humor bevat. Het verhaal is vermakelijk: het lijkt een variatie op de Odyssee, waarin Kubo via een omzwerving zichzelf vindt, en dat een typisch Amerikaanse dus christelijke invulling heeft waarbij het kwaad wordt verslagen en (wereldse) liefde en verbeelding magischer blijken dan (goddelijke) macht en onsterfelijkheid.

Deze film komt op voor de Inuit, de oorspronkelijke bewoners van Canada, die er gediscrimineerd, gemarginaliseerd en onderdukt worden en in armoedige huisjes in het reservaat wonen waar huiselijk geweld, alcoholmisbruik en ziekte schering en inslag zijn. De film plaatst dat in een soort Romeo and Juliet-achtig verhaal doordat één van twee beste Inuit-vriendinnen wil gaan studeren en een romance krijgt met een blanke jongen zodat er spanningen ontstaan en ofschoon de film weinig fout doet en realistisch voelt, wil het maar niet boeiend worden. Ik weet niet of het het slechte acteren is of iets anders maar de film wil maar niet tot leven komen en is zelfs vaak wat vervelend. Ik ben blij dat ik het einde heb gehaald.

Het is een bijzonder verhaal: een junkie breekt onder invloed toevallig in in een kunstgalerij en steelt twee schilderijen omdat hij ze mooi vindt waarna de kunstenares van wie hij stal verliefd op ‘m wordt zodra ze hem in de rechtszaal ziet (al blijft de liefde geloof ik platonisch). Het leidt tot een hechte vriendschap die z’n basis lijkt te vinden in dat de junkie en kunstenares beide getraumatiseerd zijn, een obsessie hebben met dood en zelfdestructie en verslaafd zijn (de kunstenares is verslaafd aan schilderen en ook de junkie blijkt dol op kunst). De documentaire is aangenaam omdat de junkie en de kunstenares leuke en interessante mensen zijn (en de kunst van de kunstenares is ook aangenaam om naar te kijken); in schril constrast staat het vriendje van de kunstenares dat een vervelende übermoralist is waar Scandinavië het patent op heeft. Maar veel meer heeft de film niet te bieden.

Van de regisseur Kaurismäki ken ik de eerdere films Tulitikkutehtaan Tyttö (The Match Factory Girl) en Toivon Tuolla Puolen (The Other Side of Hope) en die films vond ik heel fijn maar deze nieuwste van Kaurismäki deed me niet veel. Het zal aan mij liggen, maar de film voelde als een ongeïnspireerde herhalingsoefening: opnieuw zien we eenzame mensen in een letterlijk koude omgeving, die zelfs in een vriendschapsrelatie of op een first date niets weten te zeggen, waarbij de deprimerende sfeer wordt gecompenseerd met droogkomische humor zoals de personages hun depressie compenseren met te veel alcohol. En opnieuw toont Kaurismäki het menselijke in alle afstandelijkheid – in deze film letterlijk de romantiek waarnaar in weerwil van alle mislukking wordt gehunkerd – hetgeen ik bij de vorige film had omschreven als “een wodka die het hart verwarmt in een koude, eenzame nacht”. Maar nieuw of bijzonder is het niet meer.

De film is weinig origineel – we zien hoe een arrogante stadsjongen zich lelijk verkijkt op de (duistere) machten op het traditionele platteland waar hij de speelbal wordt van de lokale politieke strijd – maar weet een broeierige sfeer neer te zetten en de film aangenaam voort te drijven op de cruciale vraag wat er is gebeurd op een bepaalde avond waarmee zijn lot of dat van de lokale machthebbers wordt bepaald. De film is mooi symmetrisch zodat het einde in feite al in het begin wordt gesuggereerd, maar de film is ook wat langdradig en met name het middendeel sleept wat voort zonder belangrijke ontwikkelingen. Al met al een aardige thriller.

Het is een typisch Nederlandse documentaire dus een lage informatiedichtheid en veel sfeerbeelden – alsof het verhaal te weinig materiaal bevat om een film te vullen – zodat de verhalen moeizaam worden verteld en de documentaire wat saai is, maar het onderwerp is interessant genoeg om toch te blijven kijken.

Hier kon ik weinig mee. De film is een aaneenschakeling van lichtelijk flauwe, absurdistische scenes in een huis waar een vader zijn gezin vasthoudt door hen vol te pompen met leugens over de wereld waardoor de puberkinderen deels kinderlijk blijven en deels krankzinnig worden. Er is vrijwel geen plotontwikkeling of spanningsboog – we komen er niet eens achter waarom de kinderen het huis niet mogen verlaten – en zelfs het heel klein beetje plotontwikkeling dat er uiteindelijk komt krijgt een open einde zodat je ook daarmee weinig kunt. Je zit in feite naar anderhalf uur kindermishandeling te kijken zonder dat duidelijk wordt waarom. Er zal kritiek op het een en ander zitten – dat we onze kinderen niet kunnen loslaten of de dooddoener dat opvoeders het wereldbeeld van de kinderen vormen – maar omdat de film niet echt kan boeien, kan de betekenis ook niet echt boeien.