Opinions

Mijn tweede poging om door te dringen tot het werk van Ingmar Bergman, maar het is wederom niet helemaal aan mij besteed. Het is me allemaal teveel theatraliteit, teveel expressie, teveel symboliek, te bombastisch. Waarschijnlijk doe ik de grootmeester hier ernstig geweld aan, want ik zie tegelijk ook waar de legendarische status van de regisseur aan te danken is.

Deze film deed me wat denken aan de fameuze islam-allegorie 'Monsieur Ibrahim et les Fleurs du Coran' (2001) van Eric-Emmanuel Schmitt. Een schattig boekje waarin het Joodse jongetje Momo in de leer gaat bij een islamitische kruidenier en wijze levenslessen leert vanuit het soefisme. Hun religieuze verschillen niet als een twistpunt of de enige echte waarheid, maar als een bron van wijsheid waarmee een moederloos jongetje geborgenheid en sturing kan vinden. Datzelfde gevoel bekroop me bij 'La Vita davanti a Sé' (2020) als interreligieus mentorverhaal over hoe de islamitische Momo (Ibrahim Gueye) het pleegkind wordt van de praktiserend joodse Madame Rosa (Sophia Loren). Ze zijn in alles tegenpolen van elkaar, maar delen een gemeenschappelijk trauma dat zij allebei te jong in aanraking kwamen met werelds leed. Voor Momo omdat hij als Senegalese vluchteling aankwam in een nieuw land zonder ouders of verzorgers. Voor Madame Rosa omdat zij in het eerste stadium van dementie blijft hangen in haar Holocaust-herinneringen. De ontsporende jongeling versus de aftakelende ouderling.

Het is me eerlijk gezegd niet helemaal duidelijk waar de chemie tussen Momo en Madame Rosa in 'La Vita davanti a Sé' (2020) op gebaseerd is. Hun personages stoten elkaar af en komen nader tot elkaar, maar dat lijkt meer de uitkomst van geijkte genreclichés dan dat ze een geloofwaardige karakterontwikkeling doormaken. Wat dat aangaat investeert deze melodramatische tearjerker veel te weinig in waarom deze underdogs nu juist veiligheid bij elkaar vinden. En net als bij 't eerder genoemde 'Monsieur Ibrahim et les Fleurs du Coran' (2001) heeft het iets braafs en gezapigs om het contrast uit te vergroten tussen hun religieuze achtergronden. Een sentimenteel schot voor open doel dat de personages elkaars menselijkheid ontdekken voorbij afkomst en religie, maar interessante levensbeschouwelijke inzichten levert het niet op. Dit laat trouwens niet onverlet dat het fijn is om Sophia Loren in vol ornaat te zien als grande dame van de oude stempel. Helaas is 'La Vita davanti a Sé' (2020) geen krachtige zwanenzang waarmee je nieuwe aspecten leert kennen van de actrice. Het is maar te hopen dat ze nog eens een rol kan spelen!

'Vivo' (2021) komt nergens op het niveau van pixarklassiekers als 'Up' (2009) en 'Coco' (2017), waar het zo opzichtig inspiratie vandaan haalt. Maar de verloren liefde tussen muzikantenduo Andrés en Marta kreeg me toch aan 't huilen. Honingbeertje Vivo (Lin-Manuel Miranda) heeft in eerste instantie zijn bedenkingen wanneer Marta een uitnodiging stuurt voor een slotconcert in Florida. Wat betekent het voor zijn eigen vriendschap met de oude man wanneer er een grote liefde tussen hen in komt te staan!? Helaas sterft Andrés voordat 't weerzien kan plaatsvinden en kleine Vivo besluit om met achternichtje Gabi mee te reizen naar The States. De liedjes hadden beter gekund en de animatie oogt sober, maar het neemt allemaal niet weg dat 'Vivo' (2021) een lekker cultureel divers sfeertje neerzet rond Havana en Florida. Met de verloren liefde tussen Andrés en Marta krijgt deze typische tekenfilm voor op de zondagochtend (pratende beestjes in een avontuur zonder dood of verderf) toch een bitterzoete ondertoon. Ik heb vooral erg genoten van de handgetekende tussenstukken waarin hun kleurrijke herinneringen tot leven komen.

Zie de laatste tijd wel meer films waarbij ik zie waar de legendarische status van de regisseur in kwestie aan is ontleend, maar die mij persoonlijk niet weten te raken. Hetzelfde geldt voor deze eerste ontmoeting met Jean-Luc Godard. Technisch is het onbetwist een meesterstuk, met name door hoe het de grenzen van de cinematografie opzoekt met zijn bijzonder inventieve camerawerk. Misschien vloeken in de kerk, maar desondanks vond ik er weinig aan. Het is mij teveel style over substance en te weinig emotie.

Nostalgische Turkse plattelandsklucht. In 'Vizontele' (2001) roept de komst van een televisie met schotel de nodige spanningen op in een kleine dorpsgemeenschap. Van de rechtschapen burgemeester (Altan Erkekli) die niet weet hoe hij deze moderne technologie aan de praat krijgt, maar tegelijkertijd vreest voor negatieve reacties vanuit zijn eigen electoraat. De enige die de burgervader om hulp kan vragen is 'dorpsgek' Emin (Yılmaz Erdoğan) met zijn liefde voor radiotoestellen en het uitvinden van nieuwe dingen. Maar bioscoophouder Latif (Cezmi Baskın) is er faliekant op tegen wanneer zijn eigen monopolie op films in gevaar dreigt te komen. Deze imposant besnorde 'slechterik' saboteert alle pogingen om de televisie werkend te krijgen, maar hij zet ook de gemeenschap op tegen nieuwerwetse verleidingen van buitenaf. 'Vizontele' (2001) maakt goed gebruik van het simpele uitgangspunt om grappen te maken rond dik aangezette typetjes en de nodige slapstick. Toch is de film tussen de regels óók een bitterzoete herinnering aan tijden waarin berichten over het wereldse leed nog niet hun weg vonden naar de dorpsgenoten. Hun confrontatie met de opkruipende moderniteit is tevens een ijskoude plens realiteitszin. Terugkeren is onmogelijk.

Voor mij zijn genrefilms een manier om op een speelse, niet moralistische manier in te haken op de actualiteit. In die zin is het jammer dat er zo weinig Nederlandse horrorfilms verschijnen. Want welk ander genre weet zo treffend in te haken op onze angsten, twijfels en onderlinge spanningen als horror? Het is jammer dat Nederhorror toch vaak verzandt in humoristische parodiefilms of eindeloze kopieën van slasherfilms. Maar 'Vleesdag' (2025) brengt ons trots tot de psychologische martelingen uit Saw, Hostel en Terrifier. Eindelijk een onvervalst gorefest waarin gespeeld wordt met het spanningsveld tussen activisme en de bittere realiteit van de vleesindustrie. Hoe ver mag je gaan om maatschappelijke misstanden te slopen? En wat gaat er verloren met een te rigide vijandbeeld? Het acteerwerk had een tandje beter gekund, maar het is toch genieten hoe 'Vleesdag' (2025) met de botte bijl onze gepolariseerde samenleving stuk hakt.

Intrigerend uitgangspunt: als wij allemaal weten wat de prijs is van onze vleesconsumptie (dierenleed, milieu), waarom is het dan toch zo moeilijk om te minderen, of zelfs te stoppen met vlees eten!? Herkenbaar dilemma voor elke flexitariër die wel eens overwogen heeft om op een vegetarisch dieet over te stappen. Marijn Frank gebruikt een soortgelijke stijl als 'Keuringsdienst van Waarde': serieuze fact checkende journalistiek, met een ironische knipoog. Filmisch in beeld gebracht door sfeervolle tussenstukjes waarin de appetijtelijke dame haar haast erotische band met vlees uitbeeldt. Echt een toegevoegde waarde heeft het niet, maar het ziet er leuk uit.

Een nadeel van de door en door geconstrueerde intermezzo's, is dat de documentaire in zijn geheel wat bedacht en artificieel voelt. Tegelijkertijd probeert het namelijk een dramatisch egodocument te zijn van een vrouw die haar eigen vleesconsumptie wil minderen om haar kind vegetarisch op te voeden. Zij gaat zelfs zo ver om in een slachterij te gaan werken om de confrontatie met het doden van dieren voor eens en voor altijd aan te gaan. Zou Marijn hier echt mee geworsteld hebben? Is het een bedachte zijlijn voor de dramatische ontwikkeling in haar documentaire? Mijn innerlijke cynicus ziet vooral een zorgvuldig geconstrueerd werk dat een persoonlijke ontwikkeling suggereert.

Verheyen weet de morele ambiguïteit en het theatrale festijn van rechtspraak te vertalen naar de Vlaamse cinema. De regisseur zet de gladde stijl van Hollywoodcinema in om een sfeervol beeld te geven van rechtspraak in en rond het hof van assisen. We kennen het van zoveel andere Amerikaanse genreklassiekers, maar in de lage landen is het een genre wat normaliter niet met zoveel verve gepresenteerd wordt. Volbloed rechtbankverhalen zijn schaars. Hier wordt een filosofisch issue toegankelijk gepresenteerd: wat als een misnoegde burger een moord pleegt uit onvrede over procedurefouten in het systeem? Het raakt scherp aan óók in Nederland rakende discussies over populistische volksmennerij rond bekende strafzaken, terwijl de uitdragers van het strafrecht niet altijd weten hoe zij met de invloed van de vox populis om moeten springen.

Een tikkeltje onevenwichtig in dat he scherpe satire als familiedrama probeert te combineren, maar dat in deze vorm geen van de twee echt goed uit de verf komt. Desalniettemin blijft Eddy Terstall een veelbelovende regisseur, die een duidelijk stempel op zijn films zet en daarmee bewijst dat de Nederlandse cinema best fris en vitaal kan zijn. De grootste attractie is dan ook om te zien wat de filmmaker qua locaties en cameo´s klaar heeft gespeeld.

Daar in de oncontroleerbare wildernis schuilen begeerte, bandeloosheid en perversie. Op een vernuftige manier weerspiegelt 'The VVitch: A New-England Folktale' (2015) het binaire wereldbeeld van een puriteinse kolonistengezin in de beklemmende bossen van New England. Een erotisch geladen horrorfilm waarin vader William (Ralph Ineson) het zelfs voor zijn tijdsgenoten te bont maakte met een rechtlijnige invulling van het geloof en werd verbannen uit de beschaving. Voor dochter Thomassin (Anya Taylor-Joy) en zoon Caleb (Harvey Scrimshaw) is er geen andere weg dan zich plooien naar de nukken van hun vader, terwijl ze beiden op een leeftijd komen van ontluikende seksualiteit en het vormen van een eigen identiteit. Beklemmender dan de mogelijke aanwezigheid van een paranormale entiteit, is hoe 'The VVitch: A New-England Folktale' (2015) de consequenties schetst van zulke patriarchale familieverhoudingen. Waar geen mildheid en genade opgebracht kunnen worden voor het onvolmaakte of het menselijke. Alleen al zo pakkend door de schitterende dialogen in schier onverstaanbaar Oudengels dat doorspekt is van bijbelcitaten.