Opinions

Het grappige aan Laurel en Hardy is dat ze altijd hetzelfde typetje spelen, maar telkens in een andere situatie. Op dezelfde DVD zijn ze ook te zien als landloper, maar dit keer ligt het fortuin voor het oprapen voor Mr. Hardy. Natuurlijk kun je al raden dat het op een of andere manier mis zal lopen.

Zo'n legpuzzel kan al je aandacht opslorpen. Je wil altijd nog één extra stukje erin passen. Errond verzamelen zich mannen van diverse rang, van de butler tot de oliemagnaat. De namen zijn goed gekozen. Hives verleent waardigheid aan de butler; Cucumber maakt de miljonair belachelijk. James Finlayson is weer z'n opvliegende zelf. Het komische duo heeft een perfecte timing. Typisch is de uitgestelde reactie of double take. Dit is een van hun subtielere werkjes. De titel is een parafrase op Me and My Gal (1932).

Mean Girls onderscheidt zich van andere tienerkomedies doordat ze gebaseerd is op een grondige kennis van het milieu. Het uitgangspunt was het non-fictieboek Queen Bees and Wannabes van Rosalind Wiseman. Zij gaf jarenlang lezingen in middelbare scholen en organiseerde projecten tegen pesten en geweld op school. Haar boek was bedoeld om ouders inzicht te geven in de jungle waarin hun dochter terechtkomt. De plattegrond met de plaats van de kliekjes in de refter is gebaseerd op gelijkaardige schetsen die leerlingen voor Wiseman maakten.

Meisjes van die leeftijd zijn vaak onzeker en voelen zich gedwongen om te voldoen aan bepaalde ongeschreven regels: je moet slank zijn, de juiste kleren dragen, de juiste taal gebruiken, naar de juiste muziek luisteren, een hekel hebben aan wiskunde... Het gevaar bestaat dat ze een deel van zichzelf opgeven om te conformeren.

Tina Fey, die zelf de lerares speelt, kwam op het idee om hier een komedie op te baseren. Ze identificeert zich het meest met art freak Janis Ian (Lizzy Caplan), die meer zichzelf blijft dan de andere meisjes. Het script zit vol spitsvondigheden die vaak geciteerd worden op middelbare scholen. De korte fantasiescènes werken goed.

De uitgebreide garderobe toont hoe de personages zich willen presenteren aan de buitenwereld. Wanneer Cady (Lindsay Lohan) als complete buitenstaander aankomt, draagt ze jeans en een soort houthakkershemd. Later gaat ze zich kleden als een plastic, als een barbiepop.

Een wannabe is Gretchen (Lacey Chabert). Zij speelt de rol van boodschapper: iemand die sympathiek lijkt maar erop uit is om informatie te verspreiden. Dat is haar manier om zich op te werken in de hiërarchie. Haar vrienschap met queen Regina (Rachel McAdams) is gespeeld in beide richtingen.

Het is opvallend hoeveel acteurs in nevenrollen een carrière uitgebouwd hebben in Hollywood. De energieke Lindsay Lohan had een talent voor komische rollen, vergelijkbaar met een jonge Shirley MacLaine.

Misschien moeten de wereldleiders hier eens naar kijken. Conflicten in de wereldpolitiek zijn vergelijkbaar met conflicten op de middelbare school.

De melancholie van de titel zit er op twee niveaus in. Ten eerste is er de mentale inzinking van Justine, die totaal lusteloos is op wat de gelukkigste dag van haar leven zou moeten zijn. Op het tweede niveau zit er een pessimistische filosofie in van de ondergang van het Avondland. Astronomisch is het allemaal niet erg waarschijnlijk, en sommige van die sterren zijn met het blote oog niet zichtbaar, dus gaat het vooral om de symbolische betekenis. Justine verliest haar jeugdige onschuld; de westerse beschaving verliest haar idealen; de mistroostogheid slaat in.

Visueel zijn de eerste tien minuten en het einde grootschalig. Het verhaal rond de ontbindende familie wordt in Dogmastijl gebracht met handcamera, waardoor je die tegenstelling krijgt tussen groot en klein. De tweede helft boeit iets minder. Daarin zakken de meer stabiele personages ook ineen, daar waar Justine de ondergang in de eerste helft al aan voelde komen.

Het schilderij van Bruegel stelt de kinderlijke onschuld voor; andere schilderijen staan voor dood en ondergang. Sommige beelden zijn een tableau vivant, met name Kirsten Dunst als Ophelia in het water. De muziek van Wagner versterkt dit zwartgallige gevoel, van smachtend verlangen dat onbeantwoord blijft.

Klaus Maria Brandauer kan zich uitleven als Hendrik Hoefgen, een acteur die vele maskers opzet, die bijna constant aan het acteren is, of het nu op of naast de bühne is. Het is iemand die zichzelf verliest en enkel nog een verzameling personages wil zijn. De grens tussen theater en realitiet vervaagt.

De jaren '30 in Duitsland zijn een vaak behandelde periode, maar zelden door de ogen van een Duitser van toen. Dit is gebaseerd op de gelijknamige sleutelroman van Klaus Mann. Deze zoon van Thomas ontvluchtte Duitsland om politieke redenen, net als veel kunstenaars in die tijd. Hendrik Hoefgen is eigenlijk Gustaf Gründgens, de schoonbroer van Klaus Mann. De eerste minister van Pruisen, gespeeld door Rof Hoppe, was eigenlijk Hermann Göring.

Hoefgen hoorde bij de vernieuwende stroming in de Weimarrepubliek die sociaal geëngageerd was en de kloof met het publiek wilde dichten. Na 1933 wordt die stroming afgedaan als cultuurbolsjevisme. Ironisch genoeg speelt Hoefgen Mephisto op het podium, maar is hij in het werkelijke leven zelf degene die z'n ziel verkoopt: roem in ruil voor z'n geweten. Een voor een geeft hij z'n oude principes en vrienden op. Tussen Hoefgen en de eerste minister ontstaat een merkwaardig soort vriendschap. Eigenlijk is het een verhulde vijandschap; hij koestert een adder aan z'n borst. De conclusie is dat een kunstenaar niet apolitiek kan zijn in een woelige tijd.

Deze film confronteert de grootsheid van de homerische Oudheid met de banaliteit van het heden. Toen waren er goden en helden. Odysseus trotseerde alle gevaren om terug bij zijn geliefde Penelope te raken. Nu is de mens nietig. Zonder duidelijke reden blijkt Camille plots niet meer van Paul te houden.

Visueel interessant is de suggestie dat de godenbeelden bewegen, terwijl in werkelijkheid de camera beweegt. Ook de verandering van belichting tijdens de erotische openingsscène is mooi. In gekleurd licht krijgt BB (Brigitte Bardot, niet Bertold Brecht) zelf iets goddelijks; in gewoon licht is ze van vlees en bloed.

Maya Deren en haar tweede echtgenoot namen dit samen op in hun eigen huis. Het origineel was zonder geluid; pas zestien jaar later werd een soundtrack toegevoegd door haar derde echtgenoot. Dat Deren een achtergrond als danseres en choreografe had, is duidelijk te merken aan haar manier van bewegen en ensceneren. Het heeft wat van modern ballet. De stijl is surrealistisch: beïnvloed door Buñuel, met gebruik van droombeelden en vrije associatie.

De openingsscène introduceert verschillende elementen die later terugkeren in haar droom. Een roos kan symbool staan voor liefde, maar kan ook op een graf gelegd worden. Haar silhouet kan haar verborgen, duistere kant symboliseren. Een sleutel kan duiden op toegang tot haar onderbewustzijn; een spiegel op introspectie. In de scène met de dubbelgangers ziet ze zichzelf tegelijk als dader en als slachtoffer. Mogelijk had ze een onderbewust verlangen om aan een verstikkend huwelijk te ontsnappen.

De Oekraïens-Amerikaanse jodin verzette zich echter tegen een symbolistische interpretatie. Aan de basis lag een intuïtieve, vrije associatie van beelden. Na een close-up van een oog volgt een rond venster. Een sleutel kan veranderen in een mes, want dat zijn twee metalen voorwerpen met een gelijkaardige vorm. Opvallend is de subjectieve cameravoering, die haar vertekende waarneming toont. Een wankele camera creëert het gevoel dat ze slaapdronken is tijdens het beklimmen van een trap. Het is een gelaagd, experimenteel kunstwerk dat gezien de korte speelduur probleemloos de aandacht vasthoudt.

In deze dystopie zijn de bewoners van het boven- en het ondergrondse zich nauwelijks van elkaars bestaan bewust. De bovengronders worden dom gehouden met brood, spelen en decadente feestjes. De geüniformeerde ondergronders beulen zich af in shifts van tien uur, zonder contact met zonlicht, als radertjes in een machine. Deze tegenstelling wordt ook weergegeven door de tussentitels, die naar beneden of naar boven bewegen.

Het is een aanklacht tegen de vervreemding in een kapitalistisch systeem. Zonder contact met het eindproduct waaraan hij werkt, is de arbeider veroordeeld tot het routineus uitvoeren van voor hem zinloze handelingen. Kaarsen en kruisen verlenen een religieus tintje aan de boodschap van profetes Maria en haar marxistisch gekleurde versie van de legende van de Toren van Babel. Het pentagram dat we op meerdere plaatsen te zien krijgen, staat symbool voor de mens met z'n hoofd en z'n vier ledematen. Deze figuur zit ook in de ondergrondse machine met de wijzers die door een mens bediend wordt.

De camera beweegt niet, al wordt die indruk soms gecreëerd door een bewegende achtergrond. Het perspectief is gevarieerd. De futuristische grootstad met z'n modernistische architectuur, kubistische vormen en verkeersaders maakt een efficiënte maar emotieloze indruk. Magistrale sets zijn geconstrueerd met behulp van miniaturen en spiegels. Aan technologieën als elektriciteit en robotica worden haast bovennatuurlijke kwaliteiten toegekend. Natuur zie je enkel in de Eeuwige Tuinen, waar Freder Maria en de kinderen opmerkt. Tijdens Freders delirium zien we een montage met surrealistische elementen. Na de overstroming volgt een climax met een massa figuranten.

Op het eerste zicht lijken de personages typetjes: de kapitalist, de rebelse zoon, de profetes. Ze gaan echter twijfelen aan zichzelf en ondergaan een verandering. De gekke professor Rotwang is zo geworden na het verlies van Hel. De acteerstijl is niet natuurlijk. Emoties worden uitvergroot in de lichaamstaal als compensatie voor de afwezigheid van spraak. Het is pantomime, aanleunend bij ballet. Uitschieter is de dubbelrol van Brigitte Helm. De valse Maria onderscheidt zich van de echte door asymmetrische houdingen, spastische bewegingen, een louche blik en donkere make-up.

De muziek is beïnvloed door Wagner en Richard Strauss, met een volle symfonische klank en leidmotieven die bij een personage of een idee horen.

Ten slotte is een compliment voor de restauratie op z'n plaats. Lange tijd waren grote stukken verloren gewaand of in de verkeerde volgorde gemonteerd. Nu is het eindelijk mogelijk om, op een paar onherstelbare fragmentjes na, een versie te zien die overeenkomt met wat Fritz Lang in gedachten had.

Vroeger was alles beter. Dat is de stelling van het goudentijdperkdenken. Woody Allen heeft altijd al gedweept met de jazz age. In zijn Europese periode roept hij een nostalgisch beeld op van kunstenaars in Parijs in de jaren '20. Nogal wat Amerikaanse schrijvers verbleven in de hoofdstad, van grootheden als Hemingway en Fitzgerald tot de minder voor de hand liggende Djuna Barnes. De muziek van Sidney Bechet en Cole Porter roept meteen de juiste sfeer op.

Een gele Peugeot uit de jaren '20 brengt Gil terug naar het decennium van de charleston en het bobkapsel. Wat hij daar te zien krijgt, is niet de realiteit, maar zijn eigen geïdealiseerde fantasiebeeld van het verleden. Hemingway is een typetje, Zelda Fitzgerald komt te veel overeen met wat in elke korte biografie over haar staat, Buñuel neemt zomaar een idee aan van een wildvreemde. Het is wel erg toevallig dat al die beroemdheden aanwezig zijn op hetzelfde feestje en hem meteen in de kring opnemen.

Van in het begin is duidelijk dat Gil en zijn verloofde op twee verschillende planeten leven. Je vraagt je af hoe ze ooit bij elkaar beland zijn. Zij is een verwende rijkeluisdochter, oppervlakkig, materialistisch en opvliegend. Hij is een dromer die de banale realiteit en de Amerikaanse cultuur wil ontvluchten.

Owen Wilson is ontspannen en naturel. Met z'n gesticulaties, gestamel en omslachtige redeneringen lijkt hij op de jonge Woody Allen. Rachel McAdams biedt tegengewicht als het verwende nest. De Franse actrices Marion Cotillard, Léa Seydoux en Carla Bruni hebben sympathieke rollen met de charme en poëzie van de Lichtstad. Alison Pill heeft een van de leukste nevenrollen als de labiele Zelda Fitzgerald.

Woody Allen voelt zich meer verwant aan die kunstenaars uit het verleden dan aan de geldwolven in het Hollywood van vandaag, maar je kunt nu eenmaal niet kiezen wanneer je geboren wordt. De vraag of er zoiets bestaat als een gouden tijdperk wordt ontkennend beantwoord, maar in de reisjes naar het verleden schuilt toch een diep verlangen naar een vervlogen tijdperk.

Bij een filmmusical is de eeuwige vraag: neem je acteurs die een beetje kunnen zingen of zangers die een beetje kunnen acteren? Hier hebben ze duidelijk voor het eerste gekozen. Dat is een probleem voor een musical waarin zo veel gezongen wordt. R. Crowe en H. Jackman vond ik ondermaats als zanger. Amanda Seyfried was beter. De enige echt goede zangstem is die van Samantha Barks, maar dat is een nevenrol (Éponine). Anne Hathaway brengt I Dreamed a Dream met veel emotie, maar puur als zangstem schiet ze toch ook te kort.

In de tweede helft ontaardde het in gesnotter. Het enige moment waar ik even vrolijk van werd, was toen ze die vervelende Gavroche neerschoten.

Het verhaal blijf ik wel sterk vinden. Javert is aanhanger van de stelling "eens een dief, altijd een dief". Hij gelooft dat morele slechtheid aangeboren is. Victor Hugo geloofde dat het wel mogelijk was dat iemand zijn leven beterde. De beste verfilming van Les Misérables vind ik de miniserie uit 2000, met Gérard Depardieu en Virginie Ledoyen.

In het begin schuiven er puzzelstukjes over het scherm die nergens in passen. De term misfits wordt gebruikt voor de mustangs, die te groot en te wild zijn voor deze tijd en bijgevolg nog slechts dienen als hondenvoer of voor de rodeo. Dezelfde term is echter van toepassing op de vier hoofdpersonages: buitenbeentjes die niet meer passen in het moderne economische systeem. Via de dialogen wordt duidelijk welke problemen uit hun verleden dit beïnvloed hebben: een afwezige vader, stukgelopen relaties, sterfgevallen... De mannen vergooien zich in alcohol en roekeloos gedrag. Roslyn vormt een contrast met deze macho's: zij is overgevoelig, wil zelfs niet dat een konijntje gedood wordt.

Het goed opgebouwde scenario is van Arthur Miller. Er zijn gelijkenissen met de werkelijkheid, met name zijn echtscheiding van Marilyn Monroe. Net als haar personage had zij soms moeite om haar tekst te onthouden. Regisseur John Huston keek ook al eens te diep in het glas. Er hangt een algemene sfeer van verval, van niet meer in de tijdgeest passen. Er zitten een paar fouten in: Clark Gable spreekt Thelma Ritter één keer met haar echte voornaam aan. Ze kijken naar de sterren terwijl het zwaarbewolkt is.

Hoogtepunten zijn de spectaculaire jacht op de mustangs, waarbij de zestigjarige Gable zich veertig meter voort liet slepen door een hengst. Ook leuk is de scène waarin Marilyn Monroe peddle ball speelt. Van al haar rollen is dit degene met het meeste diepgang, een rol waarvoor ze inspiratie haalde uit haar persoonlijke strubbelingen. Het resultaat is somber maar beklijvend.

Om haar rol voor te bereiden heeft Jessica Chastain tijd doorgebracht met echte vrouwelijke lobbyisten. Ze komt over als een koele kikker, een carrièremaakster die wil winnen en over lijken gaat. Daaronder gaat echter een kern van idealisme schuil, want ze is echt voor een beperking van het wapenbezit in een land waarin tieners met semiautomatische wapens kunnen rondlopen. Deze week was er nog maar eens een dodelijke schietpartij op een school, maar het blijft ondenkbaar dat de wapenwet verstrengd wordt.

Het is een protest tegen de buitensporige invloed van de wapenlobby en de verziekte Amerikaanse politiek. (Our system is rotten). Washington wordt voorgesteld als een nest van opportunisten. Afluisteren, omkoperij en ethisch verval bepalen de toon. Alles ziet er gevoelloos en zakelijk uit; bijna nergens is er een plant te zien. Als ze iemand af willen maken, doen ze dat met een smeercampagne, een karaktermoord. Over de essentie van de zaak gaat het nooit.

In het begin werkt de snelle montage met vooruitblikken op de hoorzitting enigszins verwarrend, maar daardoor krijg je wel het juiste hectische sfeertje. Daarna wordt alles stap voor stap duidelijk. Verrassend genoeg is alles in Canada opgenomen. Met haar rode haar en lippenstift in een omgeving van grijze koppen lijkt Chastain een furie die de aftakelende democratie nieuw leven in wil blazen. Dit is de beste politieke thriller in een tijd.

Alan Parker baseerde zich op een drievoudige, racistische moord die plaatsvond in 1964. Op sommige vlakken wijkt hij zwaar af van de werkelijkheid. De FBI-agent op wie Gene Hackmans personage gebaseerd is, was eigenlijk de jongste van de twee. Het geflirt met de echtgenote is fictief; in het echt kwam de getuigenis van ene "Mr. X". Veertig jaar later bleek dit ene Maynard King van de staatspolitie te zijn.

Toch geeft het een realistisch beeld van de segregatie. In het begin zien we gescheiden toiletten, daarna een restaurant met een onzichtbare scheidslijn. De KKK deed moeilijk wanneer die lijn overschreden werd. Ze waren tegen rassenvermenging, maar hun haat richtte zich evenzeer tegen blanken en joden die opkwamen voor gelijke rechten. Ook katholieken waren ongewenst. Enkele tv-interviews met plaatselijke bewoners laten de typische vooroordelen horen. De zuiderlingen spreken met een grof accent en gebruiken bijbelcitaten om segregatie te verantwoorden. Daartegenover staan de Afro-Amerikanen met hun donzige taaltje, hun levendige gospelmuziek en de protestmarsen van de burgerrechtenbeweging. Het meest pijnlijke moment is wanneer de drie daders slechts een voorwaardelijke straf krijgen, wat associaties oproept met recentere zaken.

Naast een drama over een beginnende sociale omwenteling is het ook een politiethriller. De twee FBI-agenten hebben een verschillende aanpak. Ward is het groentje dat net van de politieschool komt en gelooft in de bulldozeraanpak, maar dan wel volgens het boekje. De ervaren Anderson daarentegen, zelf uit het Zuiden, wil een band opbouwen met de bevolking om hen zo aan het praten te krijgen. Uiteindelijk komen ze tot een verstandhouding, al gebruiken ze wel erg onorthodoxe methodes, zoals een getuigenis onder dwang. Het doel heiligt blijkbaar de middelen.

De groezelige sfeer van het Zuiden wordt goed weergegeven, met koplampen die opdoemen uit de verte, opwaaiend stof, brandende kruisen van de KKK, het moeras en die mooie, vleesetende trompetbekerplantjes. Het is een spannende thriller waar een dosis Amerikaanse geschiedenis in verwerkt zit.

Noem het een modern sprookje of een gekruide relatiekomedie. Met haar helderblauwe ogen en fluwelen stem is Aishwarya Rai ideaal om deze fee te spelen. Ze beschikt over magische krachten en bereidt allerlei heksenbrouwsels met ingrediënten als dashmool, kardemom, komijm, sesamzaad en chilipeper. Haar gave mag ze echter niet voor egoïstische doeleinden gebruiken.

De kleuren en geluiden van de kruiden en zaden zijn optimaal benut, zodat je ze haast lijkt te ruiken en te smaken. Haar winkeltje ligt in San Francisco, wat een tegenstelling geeft tussen het feeërieke interieur en de ruwe, moderne buitenwereld. De Indische accenten klinken grappig; achtergrond muziek met tabla's versterkt de sfeer.

Martin Luther King is een uitzonderlijke figuur omdat hij een ideaal verwezenlijkte met geweldloos verzet. Daarvoor heeft hij z’n leven geofferd. Toen hij zich in 1965 uitsprak tegen de Vietnamoorlog, haalde hij zich de vijandschap op de hals van president Johnson en de FBI. Het Bureau bestempelde hem als communist, luisterde hem af en had plannen voor een beproefde methode: z’n naam besmeureneen met een seksschandaal. Voordat het zover kwam, werd hij vermoord in omstandigheden die nooit opgehelderd zijn.

In deze documentaire zitten zeldzame beelden van King in tv-interviews en op manifestaties. Soms komt hij bedeesd over, maar dan geeft hij een toespraak met de stem van een stentor. Hij gebruikte de woorden somebodyness en thingification om aan te duiden dat een Afro-Amerikaan als een volwaardig mens behandeld diende te worden en niet als een gebruiksvoorwerp. Het woord Negroes gold toen nog als een neutrale term. Z’n vrouw Coretta komt over als de stille kracht op de achtergrond. Het is een essentieel stuk geschiedenis met goed gekozen beeldfragmenten en zinnige getuigenissen.

In Modern Times speelt Charlie Chaplin voor de laatste keer de Zwerver (the Tramp), het typetje dat hij ruim twintig jaar eerder creëerde, met zijn slobberbroek en zijn te grote, versleten schoenen, met zijn pinguïnloopje en zijn sprongetje. Hij botst met het gezag, maar gedraagt zich als een gentleman ten opzichte van de sukkelaars van deze wereld. Hij is een individu dat het geluk najaagt: the pursuit of happiness. Maar hoe vind je het geluk in een geïndustrialiseerde havenstad ten tijde van de Grote Depressie? Alvast niet door communist te worden: hij wil niet betogen of staken. Zijn wens is op een eerlijke manier zijn brood te verdienen. Hij dagdroomt van een huisje waarin hij met zijn geliefde woont.

Mijn screenname is geïnspireerd door de scène waarin de Gamin (Paulette Goddard) een brood steelt, waarna de Zwerver de schuld op zich neemt. In de close-up meteen daarna is haar gezicht getekend van ellende, maar toch spreekt er nog hoop uit en de wil om te overleven.

In de neuspoederscène weet het publiek al dat het poeder in het zoutvaatje zit, waardoor dramatische ironie ontstaat.

Chaplin brengt hier humor op twee niveaus. Enerzijds zijn er de slapstickscènes: pure komedie met een perfecte timing, over de confrontatie tussen mens en machine. Anderzijds is er de invalshoek waarmee hij tegen de sociale wantoestanden aan kijkt. Dan benadert hij een ernstig onderwerp met humor, waardoor Modern Times veel meer wordt dan een opeenvolging van grappige momenten. Al lachend zegt een zot de waarheid.

Met een tomeloos optimisme ploeteren de twee hoofdpersonages voort. Wanneer ze hun intrek nemen in een bouwvallig hutje, zegt de Zwerver: "It's paradise!". De twee zijn op elkaar aangewezen, ze zitten in hetzelfde schuitje. Ze besluiten het geluk in zichzelf en bij elkaar te zoeken. Ze blijven lachen, ook al liggen ze in de goot.

De muziek is uitbeeldend: mechanistich voor het perpetuum mobile van de machines, romantisch voor de momenten van rust, dreigend voor gevaar, woelig voor de stadsdrukte. Het nonsenslied, de enige keer dat de stem van de Zwerver te horen is, was een bestaande melodie. De tekst op zijn manchetten is een soort vijfregelige limerick die totaal niet bij de melodie past. De tekst van het liedje "Smile" is vreemd genoeg pas in de jaren '50 geschreven, maar de regel What's the use of trying komt wel al op een tekstbord voor. Elke keer wanneer het Smilemotief weerklinkt, lachen de twee hun tanden bloot. Er komen nog andere leidmotieven in voor. Wanneer de vader van de Gamin sterft - de meest tragische gebeurtenis - klinkt hetzelfde motief als bij zijn introductie. Wanneer de Zwerver voor de tweede keer uit de gevangenis vrijkomt, kondigt het Gaminmotief aan dat ze hem achter de hoek op staat te wachten. David Raksin en Alfred Newman hadden wel een vermelding als medecomponist mogen krijgen.

Destijds werd deze film over twaalf ambachten en dertien ongelukken als verouderd beschouwd, wegens slechts voor een klein gedeelte gesproken (en gezongen). Vandaag zijn de ideeën over individualiteit in een kapitalistich systeem nog steeds modern.

Dit is een welkome aanvulling op Der Baader Meinhof Komplex (2008). Daarin komt dezelfde vliegtuigkaping in beknopter vorm voor. Nadja Uhl, die toen Brigitte Mohnhaupt speelde, speelt nu de stewardess Gabriele Dillmann, dit keer met krullen. Het is trouw aan de feiten weergegeven. Je beleeft het allemaal mee uit het standpunt van de passagiers, de twee piloten en de Duitse politici. De stijl is onrustig, met een schokkerige handcamera, wat bij het gegeven past. Bevreemdend is het gedoe met de verjaardagstaart. De leidende terrorist lijkt wat op Sammy Davis Jr. Het kunstmatige huwelijk tussen Palestijnse terroristen en Duitse communisten heeft een hoop ellende veroorzaakt.

Het wonderdrankje in deze scifikomedie doet denken aan de uitvindingen van professor Gobelijn, die ook vaak onbedoelde komische gevolgen hadden. De werkmethode is totaal onwetenschappelijk, want resultaten moeten verifieerbaar zijn en ze zouden met een controlegroep moeten werken waarvan de helft een placebo krijgt. Serendipiteit speelt een grote rol.

Cary Grant en Ginger Rogers werden stilaan te oud om de begeerlijke vrijgezel te spelen, dus was het een goed idee om hen als echtpaar op te stellen in een komedie over een verjongingsmiddel. Grant draagt een bril uit de tijd vóór de glasverdunning. Ginger heeft de ondankbare opdracht op te moeten boksen tegen een actrice die jonger en aantrekkelijker is dan zijzelf. Marilyn steelt de show als het domme blondje dat punctuation zegt in plaats van punctuality. Die autorit is een kundige montage met afwisselend achtergrondprojectie en Marilyns eigen MG - die een flinke deuk opliep. Charles Coburn heeft een leuke nevenrol als de gezellige dikzak met sigaar en monocle. De chimpansee Esther is verbazend goed afgericht. Bemerkt hoeveel potjes ze bijeengiet in één shot. Een ester is ook een chemische verbinding.

Het is onderhoudende kolder met slapstickelementen maar ook de gevatte dialogen van I. A. L. Diamond, die later met Billy Wilder zou werken. De openingscredits bevatten een grappig stukje metafictie met de stem van regisseur Howard Hawks. Hij slaagt in z’n bedoeling: mensen aan het lachen brengen.

Hieruit blijkt hoe volwassen sommige kinderen kunnen zijn en hoe kinderachtig sommige volwassenen. Er zit een politiek en een opvoedkundig kantje aan. Zware onderwerpen worden met lichtheid behandeld. Monsieur Lazhar heeft een charmante glimlach ondanks de beproevingen die hij doorstaan heeft. Wanneer hij een sympathieke oplichter blijkt, is het moeilijk om een kant te kiezen. Hij gaat beter met de leerlingen om dan sommige mensen die wel over het juiste diploma beschikken. De kinderen helpen is een manier om z'n eigen leed te verwerken. Sophie Nélisse en Emilien Néron doen het uitstekend als acteurs in pocketformaat.

Charlie Chaplin verruilde z’n bolhoed voor een beret, een fedora en een kapiteinspet. Elk hoofddeksel gaat samen met een andere identiteit, een ander beroep en een andere vrouw. Kantelpunten zijn de momenten waarop hij herkend wordt of dit nipt weet te vermijden. Monsieur Verdoux is een seriemoordenaar maar geen psychopaat. Hij moordt niet uit een innerlijke drang, maar om z’n gezin te kunnen onderhouden. Ongewoon is dat hij z’n eerste moord pas na z’n vijftigste pleegt.

Er zijn momenten van pure komedie, zoals de mislukte moordpogingen en de verwisseling van twee peroxideflesjes. Ook romantiek is aanwezig, maar de algemene toon is zwaarmoedig. Het is een aanklacht tegen de sociale onrechtvaardigheid tijdens de Grote Depressie en tegen atoomwapens. Verdoux waarschuwt z’n zoontje dat geweld tot meer geweld leidt. "One murder makes a villain; millions a hero," is een citaat van de abolitionist Beilby Porteus. Er zitten knappe montages in met treinwielen, kranten en bioscoopjournaals. De mooiste nevenrollen zijn voor Marilyn Nash als de jonge Belgische en voor Barbara Slater als het glimlachende bloemenmeisje.

De voorbereiding van een groot huwelijksfeest geeft een inkijk in de culturele tradities van de Punjabigemeenschap in New Dehli: zang en dans, het eten van pakora's, de klederdracht, het optooien met henna... Het is een gearrangeerd huwelijk, maar niet gedwongen. Verhaallijnen rond verschillende familieleden worden dooreengeweven. De bruid met haar liefdesdilemma en de vader met z'n kopzorgen wekken sympathie op. De luchtige nevenplot rond de huwelijksplanner en het eenvoudig geklede dienstmeisje is wat flauw. Het conflict met de vieze oom is er mooi in verwerkt, omdat er eerst hints gegeven worden om later tot een climax te komen. Met gasten uit verschillende werelddelen is er een confrontatie tussen oosterse traditie en westerse moderniteit. De moessonregens leveren mooie beelden op.

Grauwe kleuren, traagheid en regen zetten een sombere toon. Racisme in de zuidelijke staten is gekoppeld aan de economische situatie. Buck verdedigt z'n landgoed met een geweer. Z'n kleinzoon (Heath Ledger) beschouwt hij als zwak, terwijl die slechts mededogen voelt en een afkeer van wreedheid. De executie op de elektrische stoel wordt realistisch voorgesteld: lang en gruwelijk.

Behalve kleurlingen werden ook vrouwen als minderwaardig gezien. Dat blijkt uit enkele giftige opmerkingen en uit de manier waarop de prostituee behandeld wordt: als een gebruiksvoorwerp. Ondanks hun racisme was gemeenschap met een zwarte vrouw wel bespreekbaar: "Je bent pas een man als je een donkere eik geveld hebt." Seks kan ook een vorm van agressie zijn. Hank (Billy Bob Thornton) zal via Leticia (Halle Berry) veranderen en afstappen van de vooroordelen die hij meegekregen heeft. Ondanks hun verschillende sociale achtergrond en huidskleur groeien de twee geleidelijk aan naar elkaar toe. Een eerste toespeling op Hanks interraciale verlangen is z'n voorkeur voor chocolade-ijs met een witte plastic lepel.

De intrige is zorgvuldig opgebouwd, met als sleutelmoment de herkenning van de tekening. Op dat moment dringt de waarheid door tot Leticia en moet ze een beslissing nemen. In plaats van een uitgebreide dialoog worden haar tegenstrijdige emoties in haar veranderende gezichtsexpressie getoond. Halle Berry heeft haar accent aangepast en de verkrampte lichaamshouding aangenomen die bij haar complexe personage past. Hierna heeft ze helaas geen rollen meer gekregen die hieraan kunnen tippen.

De meeste regisseurs sloven zich uit om hun vertelling zo echt mogelijk te doen lijken. Hier geldt het tegenovergestelde. Je wordt er voortdurend aan herinnerd dat je naar fictie zit te kijken, bijvoorbeeld wanneer dat hoevengetrappel van kokosnoten blijkt te komen. Er wordt zelfreferende humor gebruikt, zoals wanneer de animator (Terry Gilliam) een hartaanval krijgt. De personages zijn zich ervan bewust dat ze fictief zijn. Zo verwijzen ze naar een tegenpersonage als "die oude man uit scène 24" (opnieuw Gilliam). Dit heet metafictie. Anachronismen maken duidelijk dat we niet echt in de middeleeuwen zitten. De vierde muur wordt herhaaldelijk doorbroken.

Het is een parodie op de ridderroman en zijn ideaal van dapperheid. Koning Arthur beschouwt zichzelf als door God uitverkoren, maar hij wordt tegengesproken door een socialist met opvallend twintigste-eeuwse ideeën. Traditioneel zou zo'n queeste met een triomf eindigen: het monster wordt geslacht, de graal gevonden, de jonkvrouw gewonnen. Hier is het einde ironisch: ze worden gearresteerd door een hedendaagse politieman, en die dekt de camera af.

Er wordt gespot met genreconventies. Wanneer de ridders zich op de Bridge of Death begeven, krijgen we een pauze met een vrolijk orgeldeuntje - een letterlijke cliffhanger!

In het middenstuk splitsen de ridders zich op, wat ruimte laat om enkele sketches in te bouwen. Doordat ze één gemeenschappelijk doel nastreven en door terugkerende elementen als de zwaluwendiscussie blijft het toch als één geheel aanvoelen.

Er vallen heel wat doden en zwaargewonden. Deze mate van geweld in een komedie was ongebruikelijk. John Cleese illustreert wat Britse humor is met z'n droge replieken op deze actiescènes. Wanneer hij z'n vier ledematen kwijt is, stelt hij gelijkspel voor. Wanneer hij acht mensen gedood heeft op een bruiloft, verontschuldigt hij zich beduusd. Na de aanval van het moordkonijn klaagt hij dat ze niet naar z'n waarschuwing geluisterd hebben.

Met hun snelle opeenvolging van grappen, hun metafictie en hun lak aan conventies hebben de heren een komedie gemaakt die sindsdien zelden geëvenaard is. Nog twee weetjes: een Europese zwaluw of boerenzwaluw haalt zo'n 40 km/h, en de hoofdstad van Assyrië is Assur.

Het leven in een West-Afrikaans dorpje wordt realistisch weergegeven, met leuke, sfeervolle en pijnlijke momenten. De taal schijnt Bambara te zijn; het land Burkina Faso. De religie is islam vermengd met Afrikaanse tradities en bijgeloof. Een moolaadé is een soort magische bescherming.

Het conflict is een botsing tussen twee ideologieën. De traditie schrijft voor dat vrouwen besneden worden en als minderjarige uitgehuwelijkt aan een polygamist die hun zonodig zweepslagen toe mag dienen. Het verzet daartegen komt van vrouwen die besnijdenis als een vorm van verminking zien, maar ook van enkele mannen die in het buitenland progressieve ideeën opgedaan hebben. In deze tijden van multimediale onzin is het heerlijk om moraalridders te zien protesteren tegen de verderfelijke invloed van de radio.

Wij mogen geen spoilers geven, maar hier zetten ze er een in de titel. In de novelle van Thomas Mann was Gustav von Aschenbach een schrijver; hier is het een componist geworden die lijkt op Gustav Mahler. Het Adagietto van de vijfde symfonie, met enkel strijkorkest en harp, zit vol opgehouden spanning waarvan de oplossing steeds uitgesteld wordt.

Het hoofdpersonage laat zich leiden door een innerlijke romantische drang, wanderlust, sehnsucht. De dood wordt symbolisch aangekondigd. De zwarte boot is een doodskist, de illegale gondelier is Charon die hem de Styx overvaart. Te midden van het vele wit verschijnen de besmette rode aardbeien. De rosse zanger met de ontbrekende tanden is grotesk.

Alles wordt vanuit het standpunt van Von Aschenbach getoond. We zien Venetië door zijn ogen, afgewisseld met zijn herinneringen en fantasieën. Over Tadzio weten we niks. De Poolse adonis is enkel object. We zien slechts wat hij in de waarneming van Von Aschenbach voorstelt. Dit is een kunstenaar die z'n hele leven gewijd heeft aan het creëren van schoonheid. Nu ontdekt hij in Tadzio een natuurlijke schoonheid die nooit door het artificiële geëvenaard kan worden. Z'n aantrekking is in eerste instantie platonisch; hij ziet de jongen als de verzinnebeelding van het ideale kunstwerk. Geleidelijk aan neemt het zintuiglijke het echter over en komen z'n verdrongen, perverse verlangens naar boven. Hij blijft passief; de scène waarin hij over Tadzio's krullenbol strijkt, is gefantaseerd. Wel laat hij z'n haar verven om jonger lijken.

Stafke van Asbeek komt meestal niet centraal in beeld, maar in combinatie met zijn omgeving: het luxueuze art nouveau-interieur van het Grand Hotel des Bains (waar Thomas Mann verbleef in 1911), de strepen op de kleedhokjes van het Lido en op Tadzio's trui, de Venetiaanse architectuur. De camera rolt langzaam achter de zuilen van het San Marcoplein om de getormenteerde kunstenaar tussen de duiven te tonen. Die trage camerabewegingen en de smachtende muziek dragen bij aan de lethargische sfeer van gelaten wachten op het noodlot.

Deze musical is een potpourri van matig tot slecht gezongen versies van overbekende liedjes. Het verhaal is helemaal niks. Visueel heeft het wel wat door de felle kleuren en de snelle montage. Sommige gesproken scènes met de twee hoofdrolspelers lijken iets op gang te brengen, maar dan zakt het weer ineen. De liefdesmedley en de gesproken liedjesteksten zijn erbarmelijk. Soms is het onduidelijk of iets al dan niet als grap bedoeld is.

Er was vandaag geen bal op de tv, dus keek ik naar een film met Doris Day. Het is een romantische komedie zoals ze destijds aan de lopende band gemaakt werden. Als je de beginsituatie kent, kun je de rest wel voorspellen. Het is ook wel heel toevallig dat ze net terugkomt op de dag dat haar man hertrouwd is, zodat het huwelijk nog niet geconsummeerd is. De tweede vrouw wordt zo onsympathiek voorgesteld dat je je afvraagt wat hij ooit in haar gezien heeft.

De problemen bij het (her-)bouwen van een huis zijn voor veel mensen herkenbaar. Het duurt altijd langer dan gepland, het is duurder en chaotischer. Eric Hodgins baseerde het boek op z'n persoonlijke ervaringen. De titel is ironisch, want bij momenten lijkt het meer op een nachtmerrie.

Cary Grant had de laconieke stijl voor zo'n screwballkomedie. Hij speelt James Blandings, die ondanks z'n staat van gezinshoofd en kostwinner vaak tegengesproken wordt door vrouw en kinderen. Grant werd voor de derde keer gekoppeld aan Myrna Loy. Haar monoloog over het kleurenschema met gedetailleerde tinten is briljant. Het verschil tussen man en vrouw is een thema. James en Muriel hebben een heel verschillend droomhuis in gedachten. Louise Beavers speelt de dienstmeid met het zuidelijke accent, het soort rol dat ze als Afro-Amerikaanse kon krijgen, maar dat doet ze met volle overtuiging.

Het is een zeer genietbare komedie met vinnige dialogen en potsierlijke situaties. Zodra ze gaan bouwen, wordt de humor meer visueel. Het huis zelf kan nog steeds bezichtigd worden in Malibu Creek State Park, waar het dienst doet als kantoor.

Een ouwe bok lust nog wel een groen blaadje. Vriendschap tussen een bejaarde man en een jonge vrouw is een controversieel onderwerp. Sommigen zien in Morgan een viespeuk, een dirty old man. De vriendschap is platonisch, maar je kunt je afvragen of hij dezelfde amicale gevoelens zou hebben voor een man van in de twintig. Ze is de zonnestraal die zijn duistere wereld binnendringt. De komst van zijn zoon brengt hem terug naar de realiteit.

In het begin is het moeilijk aan te nemen dat zij zich zo voor hem interesseert, maar later komt daar een verklaring voor. Hij vult voor haar de leemte op van de ontbrekende vaderfiguur. Zij herinnert hem aan zijn overleden vrouw, die hij geholpen heeft met euthanasie.

Ondanks zijn twijfelachtige Amerikaanse accent is dit een knap staaltje acteerwerk van de tachtigjarige Michael Caine. Bij hem zie je geen overdreven gezichtsexpressie of al te uitbundige gebaren. Zijn kracht zit erin dat hij zo weinig doet, alsof hij wat aan het kletsen is tussen twee acteerscènes door. Clémence Poésy vormt een mooi contrast. Hij is de winter, zij de lente.

Frank Capra liet graag een Jan met de pet opboksen tegen het systeem, omdat de toeschouwer gemakkelijk met zo iemand mee kan leven. James Stewart was daar de ideale acteur voor. Op het eerste zicht komt hij wat stuntelig over, maar als het erop aankomt, kan hij toch een ferme monoloog afsteken vanuit een emotionele opwelling. Smith is niet toevallig de meest voorkomende naam in het Engelse taalgebied. Toch is hij geen sul die zomaar over zich geen laat lopen. Hij heeft een padvindersmentaliteit en komt van het platteland, maar hij komt resoluut voor z'n overtuiging op, met een kwink- en een vuistslag als het nodig is.

Ook de nevenpersonages zijn goed uitgetekend, omdat ze tegenstrijdige eigenschappen bezitten. Senator Joe Paine (Claude Rains) worstelt met een innerlijk conflict tussen z'n vroegere idealisme en z'n huidige corruptie. Clarissa Saunders (Jean Arthur) maakt cynische opmerkingen, maar ze kent haar vak en wordt uiteindelijk de drijvende kracht achter Mr. Smith. De sfeer is hectisch met enkele sentimentele momenten. Er zitten leuke montages in, zoals met die met rollende krantenpersen. Het taalgebruik is kleurrijk, met woorden als hooey, shenanigans en hoi polloi (Grieks voor "het gepeupel").

De methode van corruptie is vrij ingewikkeld. Het komt erop neer dat overheidsgeld doorgesluisd wordt naar een privérekening via de tussenweg van te duur aangekochte grond, een praktijk die graft genoemd wordt. In de politiek is het vaak zo dat de idealisten platgewalst worden en de oude krokodillen aan de macht blijven. Manipulatie en partijdigheid van de media komen ook aan bod. Patriottisme wordt uitgelegd als trouw aan de democratische idealen van de Founding Fathers. Filibusteren of heel lang blijven praten om een wetsvoorstel te blokkeren werd in het verleden echt gebruikt, soms echter voor conservatieve doeleinden. Zo vertraagde Strom Thurmond in 1957 de goedkeuring van een wet voor Afro-Amerikaans stemrecht door meer dan 24 uur te filibusteren. Gelukkig is er af en toe nog een naïeve padvinder die de strijd aan durft te gaan.

In de Benelux is Herman's Hermits vooral bekend van No Milk Today, maar in eigen land was dat niet eens hun grootste hit. Ze waren de Beatles van den Aldi, met dezelfde kapsels en dezelfde jasjes. Drijvend op dat succes volgde deze komedie, die haar titel ontleende aan een hit van drie jaar eerder.

Mrs. Brown is zowel de naam van de greyhound, met z'n ranke verschijning de echte ster, als van de vrouw van G. G. Brown. Deze fruitverkoper wordt gespeeld door Stanley Holloway, die met een Cockneyaccent spreekt en het gemiddelde acteerniveau naar boven haalt. Inhoudelijk is het niet erg logisch. Om het startgeld voor hun renhond te kunnen betalen, richten ze een band op. In werkelijkheid is een band oprichten veel duurder dan dat startgeld.

Van de arbeidersstad Manchester trekken ze naar het swingende Londen. Daarmee hangt een liefdesdilemma samen. Tulip is het meisje van de buren; Judy Brown het hippe model in de hoofdstad. Het is leuke ontspanning die je teleporteert naar de mode, de muziek en het zorgeloze optimisme van de sixties.